Банӣ Исроилро ҳафт соли хушксолӣ пеш омад . Мӯсо ки бар паёмбари моу ваии дуруди бодо , барои талаби борон бо ҳафтод ҳазор тан берун шуд .

بنی اسرائیل را هفت سال خشکسالی پیش آمد. موسی که بر پیامبر ما و وی درود بادا، برای طلب باران با هفتاد هزار تن بیرون شد.

Вҳиш омад ки бо ин ки гуноҳон бар эшон соя андохтаасту дарунӣ зишт доранд , чигуна дуоишон иҷобат кунам ? эшон маро бидӯни яқин ҳаме хонанд ва аз макри ман эмин бошанд .

وحی‌اش آمد که با این که گناهان بر ایشان سایه انداخته است و درونی زشت دارند، چگونه دعایشان اجابت کنم؟ ایشان مرا بدون یقین همی خوانند و از مکر من ایمن باشند.

Бози гирд ва яке аз бандагони маро ки « брх » ном дорад бигӯ то берун ояд ва ман дуоишонро иҷобат кунам . Мӯсо ( ъ ) вайро наме шинохт .

باز گرد و یکی از بندگان مرا که «بُرْخ» نام دارد بگو تا بیرون آید و من دعایشان را اجابت کنم. موسی (ع) وی را نمی‌شناخت.

Аммо ҳам он рӯзи зимн рафтани броҳии бардае сиёҳро дид ки бар пишониши ҷои саҷда буду рӯпӯшии брхўди баста буд . Мӯсо ( ъ ) вайро ба нур худовандӣ бишнохт ва саломаш гуфт ва пурсед : науммат чист ? гуфт : « брх » .

اما هم آن روز ضمن رفتن به راهی برده‌ای سیاه را دید که بر پیشانیش جای سجده بود و روپوشی برخود بسته بود. موسی (ع) وی را به نور خداوندی بشناخت و سلامش گفت و پرسید: نامت چیست؟ گفت: «بُرْخ».

Гуфт : замонӣаст ки туро ҳамеи хоҳем . Беруни шӯу баҳри мо талаб борон кун . Мард берун шуд ва дар сухан хеш гуфт : ин на ба корҳои ту монад ва на аз ҳалам туаст .

گفت: زمانی است که تو را همی خواهیم. بیرون شو و بهر ما طلب باران کن. مرد بیرون شد و در سخن خویش گفت: این نه به کارهای تو ماند و نه از حلم توست.

Чаҳ чизеи магарати пеши омада , оё абрҳояти нуқсон гирифтаанд ё бодҳо сар аз фармонат кашидаанд ва ё онкии ончӣ дар ихтиёри дорӣ нуқсон ёфтааст ? ва ё ин ки хашми ту бар гуноҳкорон зиёдат гаштааст ?

چه چیزی مگرت پیش آمده، آیا ابرهایت نقصان گرفته اند یا بادها سر از فرمانت کشیده‌اند و یا آنکه آنچه در اختیار داری نقصان یافته است؟ و یا این که خشم تو بر گناهکاران زیادت گشته است؟

Оё қабл аз халқи хатокорони ту бисёр омурзандаи набӯдае ? магар на инаст ки раҳматро ту халқ фармудӣ ва ба утуфат амр додае ? ё хоҳӣ ки моро мамнӯъ аз онҳо нишони диҳӣ ё тарсӣ ки завол ёбанд .

آیا قبل از خلق خطاکاران تو بسیار آمرزنده نبوده‌ای؟ مگر نه این است که رحمت را تو خلق فرمودی و به عطوفت امر داده‌ای؟ یا خواهی که ما را ممنوع از آن‌ها نشان دهی یا ترسی که زوال یابند.

Агар чунинаст ба кайфари мо шитоби фармой . « брх » ҳамчунин дар ин суханон буд ки борон бар банӣ Исроил боридан гирифт . « брх » ки бозгашт , Мӯсо ( ъ ) ба истиқболаш омад . Брх гуфт : дидӣ чигуна бо худованд ки ба мухосамат бархестам , инсоф ман бидод ?

اگر چنین است به کیفر ما شتاب فرمای. «بُرْخ‌» همچنین در این سخنان بود که باران بر بنی اسرائیل باریدن گرفت. «بُرْخ‌» که بازگشت، موسی (ع) به استقبالش آمد. بُرْخ گفت: دیدی چگونه با خداوند که به مخاصمت برخاستم، انصاف من بداد؟

Аз суханони бузургон : он қадар нарм мабош ки бФшорндт ва низ он қадар сахт мабош ки шикастанати шуданӣ буд .

از سخنان بزرگان: آن قدر نرم مباش که بفشارندت و نیز آن قدر سخت مباش که شکستنت شدنی بود.

Ҳакимӣ гуфт : гўороӣии таом ба фузӯнии баҳои онаст на маҳорати ошпазӣ . Бали гўороӣиш ба бархӯрдории муносиб аз онаст .

حکیمی گفت: گوارائی طعام به فزونی بهای آن است نه مهارت آشپزی. بل گوارائیش به برخورداری مناسب از آن است.

Аз суханони ҳам эшон : аз он кас мабош ки шиками зиракяши бабрад . Ончиро ки аз кӯшиши худ ҳосил май дории хур , на ончӣ ҳосил надоштае , чаҳ он туро хӯрд .

از سخنان هم ایشان: از آن کس مباش که شکم زیرکیش ببرد. آنچه را که از کوشش خود حاصل می‌داری خور، نه آنچه حاصل نداشته‌ای، چه آن ترا خورد.

Аз наҳҷи албалоға : бурдбории пӯшишии айб пӯшасту хиради шамшерии баранда . Халали хуии хешро бо пӯшиши бурдбории брпўш ва бо шамшери ақл ба ситези ҳавоҳои хеши рӯ .

از نهج البلاغه: بردباری پوششی عیب پوش است و خرد شمشیری برنده. خلل خوی خویش را با پوشش بردباری برپوش و با شمشیر عقل به ستیز هواهای خویش رو.

Маънии воҳид , барҳасби зиштӣ ё зибоӣӣ , баёни эсори мутафовитиро бар ҷон хоҳад ниҳод . Гоҳи мазмун бо иборатии дӯсти доштанитар аз руяти маҳбӯб бо набӯдани рақиб баён шавад .

معنی واحد، برحسب زشتی یا زیبائی، بیان ایثار متفاوتی را بر جان خواهد نهاد. گاه مضمون با عبارتی دوست داشتنی تر از رؤیت محبوب با نبودن رقیب بیان شود.

Ва гоҳи ҳамон маънӣ бо иборатии дигар баён шавад ки аз ҳиҷру шарбати сабри талхтар намояд . Чунон ки ҳикоят кардаанд ки Халифае ба хоб дид ки тамомии дандон ҳояш бирехтааст .

و گاه همان معنی با عبارتی دیگر بیان شود که از هجر و شربت صبر تلخ‌تر نماید. چنان که حکایت کرده‌اند که خلیفه‌ای به خواب دید که تمامی دندان هایش بریخته است.

Руъёии хешро бо хўобгзорон дар миёни ниҳод . Яке вайро гуфт : тамомии хуишону наздикон ту бимиранд ва танҳо Монӣ . Халифаи ин тағйирро ба фоли бдгрФт , хашмнок шуд ва бигуфт то тамоми дандонҳои хўобгзорро бикунад .

رویای خویش را با خوابگزاران در میان نهاد. یکی وی را گفت: تمامی خویشان و نزدیکان تو بمیرند و تنها مانی. خلیفه این تغییر را به فال بدگرفت، خشمناک شد و بگفت تا تمام دندان های خوابگزار را بکند.

Ва агар дигарон подармиёнӣ намекарданд , ҳмихўости фармони қатли вайро бидиҳад . Пас аз он Халифа , ҳамон рؤёро бо хўобгзори дигар дар миён биниҳод .

و اگر دیگران پادرمیانی نمی کردند، همیخواست فرمان قتل وی را بدهد. پس از آن خلیفه، همان رؤیا را با خوابگزار دیگر در میان بنهاد.

Вай гуфт : Амиралмӯъмининро муждаи бод ки аз ҳама ӣ наздикони бештари ҳамеи зайд . Халифа аз сухан ӯ хушҳол шуд , вайро гиромии бдошт , халъат доду ҷавоизу анъом бисёраш дод .

وی گفت: امیرالمومنین را مژده باد که از همهٔ نزدیکان بیشتر همی زید. خلیفه از سخن او خوشحال شد، وی را گرامی بداشت، خلعت داد و جوایز و انعام بسیارش داد.

Ҳакимӣ гуфт : ҳамчунон ки сиҳҳати мизоҷи ҷуз бо кифояти аносири чаҳоргонау таълӣфу интизомашон мумкин нест . Низоми зиндагии дунё ки васила ӣ расӣдан ба уқбоаст низ ҷуз бо интизоми ҳоли чаҳор синфи мардумон ки ҷонишини ҳамон чаҳор унсуранд низ ҳосил наёяд :

حکیمی گفت: همچنان که صحت مزاج جز با کفایت عناصر چهارگانه و تألیف و انتظامشان ممکن نیست. نظام زندگی دنیا که وسیلهٔ رسیدن به عقبی است نیز جز با انتظام حال چهار صنف مردمان که جانشین همان چهار عنصراند نیز حاصل نیاید:

Аввал - арбоби донишу маърифат ки сабаби қавоми дайну днёинд . Ин гуруҳи ҳамонанди унсури оби байни дигари ъносрост .

اول - ارباب دانش و معرفت که سبب قوام دین و دنیایند. این گروه همانند عنصر آب بین دیگر عناصر است.

Дувум - соҳиби шамшеру аҳли қудрату шуҷоат . ӣнон ба табъи ҳамонанд оташанд .

دوم - صاحب شمشیر و اهل قدرت و شجاعت. اینان به طبع همانند آتش‌اند.

Сеюм - аҳли муомила чунон тоҷирону санъатгарон ки ҳам сабаби маишати навъ одамӣаст ва ҳам ба манзала ӣ ҳаво аз чаҳор унсури мавсуф .

سوم - اهل معامله چونان تاجران و صنعتگران که هم سبب معیشت نوع آدمی است و هم به منزلهٔ هوا از چهار عنصر موصوف.

Чаҳорум - арбоби зироату кишту кор ки қӯт бар кори эшон мутараттибаст ва чунон хоки байн дигар аносиранд .

چهارم - ارباب زراعت و کشت و کار که قوت بر کار ایشان مترتب است و چونان خاک بین دیگر عناصراند.

Ва ҳамчунон ки зёдтии яке аз аносир аз ҳади лозими худ , эътидоли мизоҷ барҳам занад ва ба фасоди анҷомад , ин асноф низ агар аз ҳад афзоиш ёбанд , чунон кунанд .

و همچنان که زیادتی یکی از عناصر از حد لازم خود، اعتدال مزاج بر هم زند و به فساد انجامد، این اصناف نیز اگر از حد افزایش یابند، چنان کنند.

Замонӣ ки тотор ба Найшобӯри расиданд , шамшер ба миён мардум ниҳоданд ва дар он миёни ориф , шайхи атторро низ зарбае ба гардан фурӯд омад ки боис маргаш шуд .

زمانی که تاتار به نیشابور رسیدند، شمشیر به میان مردم نهادند و در آن میان عارف، شیخ عطار را نیز ضربه‌ای به گردن فرود آمد که باعث مرگش شد.

Гуфтаанд замонӣ ки хӯни азони захми ҳавл ҳаме омад ва ба мурдани наздик буд , ангушти хеш ба хӯн худтар кард ва бар девори ин шеър бинвишт :

گفته اند زمانی که خون از آن زخم هول همی آمد و به مردن نزدیک بود، انگشت خویش به خون خود تر کرد و بر دیوار این شعر بنوشت:

Ҳакимӣ гуфт : кори инсони ҳақириро ки бо ӯ ҳамеи ситезӣ , андаки мадон . Чаҳ агар бар ваии пирӯзи шӯй , мадҳат накунанд ва агар аз ӯ оҷизи Монӣ , маъзӯрат надоранд .

حکیمی گفت: کار انسان حقیری را که با او همی ستیزی، اندک مدان. چه اگر بر وی پیروز شوی، مدحت نکنند و اگر از او عاجز مانی، معذورت ندارند.

Аз суханони ҳам эшонаст : бо шарифон мазоҳ макун , чаҳ бар ту кӣна гиранд . Ва бо ҳақирон низ чаҳ бар ту ҷасорати ҳосили оранд . Он кас ки рост гуяд , ҳуҷҷаташ ошкор шавад .

از سخنان هم ایشان است: با شریفان مزاح مکن، چه بر تو کینه گیرند. و با حقیران نیز چه بر تو جسارت حاصل آرند. آن کس که راست گوید، حجتش آشکار شود.

Халифае ба яке аз коргузоронаш навишт : аз ин ки чунон ҳайвонӣ ба чарогоҳӣ бошӣ барҳазар бош ки аз он чаро фарбеҳӣ хоҳаду басо ки маргаш дар он буд .

خلیفه‌ای به یکی از کارگزارانش نوشت: از این که چونان حیوانی به چراگاهی باشی برحذر باش که از آن چرا فربهی خواهد و بسا که مرگش در آن بود.

Аз наҳҷи албалоға : мардуми ин ҷаҳони ду дастаанд , дастае дар ин дунё , кори днёкннд ва ин кори эшонро аз кори уқбо боз дорад . ӣнони бимнок бар ин ки меринду туҳидастӣ боқӣ ниҳанд , хешро аз он эмини пиндошта , умри хештан дар роҳи суди дайгарӣ фано кунанд .

از نهج البلاغه: مردم این جهان دو دسته‌اند، دسته‌ای در این دنیا، کار دنیا کنند و این کار ایشان را از کار عقبی باز دارد. اینان بیمناک بر این که میرند و تهیدستی باقی نهند، خویش را از آن ایمن پنداشته، عمر خویشتن در راه سود دیگری فنا کنند.

Ду дигари даста Эйанд ки дар ин дунёи баҳр уқбо кӯшанд . Ва ончӣ аз ин дунё бидӯни саъии насиб эшонаст низ оидашон шавад ва ду суд тавъам баранд . Ҳар ду ҷаҳонро молик шаванд ва назд худованд ваҷоҳат ёбанд ва ҳеҷ орзўӣӣ накунанд ки бароварда нашавад .

دو دیگر دسته‌ای‌اند که در این دنیا بهر عقبی کوشند. و آنچه از این دنیا بدون سعی نصیب ایشان است نیز عایدشان شود و دو سود توأم برند. هر دو جهان را مالک شوند و نزد خداوند وِجاهت یابند و هیچ آرزوئی نکنند که برآورده نشود.

Низ аз наҳҷи албалоға : касе ки забонаш биравӣ фармонраво буд , ҷонаш кам арз шавад . Фақри зиракро аз баёни ҳуҷҷат хеш боздорад .

نیز از نهج البلاغه: کسی که زبانش بر وی فرمانروا بود، جانش کم ارز شود. فقر زیرک را از بیان حجت خویش بازدارد.

Туҳидаст дар шаҳри хеш ғарибаст . Хушнӯдии нектарин қаринаст . Андеша чунон оинае софӣаст . Кушодаи рўӣии ришта ӣ дӯстӣаст .

تهیدست در شهر خویش غریب است. خشنودی نیک‌ترین قرین است. اندیشه چونان آینه‌ای صافی است. گشاده روئی رشتهٔ دوستی است.

Ҳакими Абунасри Форобӣ , аз бузургтарин фалосифа ӣ ислому соҳиби таълӣфоти шоиста дар тбиъот , илоҳиёт , мусиқӣ ,у ҷузи онҳо , Аслан тарк буд ва дар яке аз билоди туркистони чашм бадунё гушӯд .

حکیم ابونصر فارابی، از بزرگترین فلاسفه ی اسلام و صاحب تألیفات شایسته در طبیعات، الهیات، موسیقی، و جز آن ها، اصلا ترک بود و در یکی از بلاد ترکستان چشم بدنیا گشود.

Замонӣ ки ба Бағдод омад , забон арабӣ намедонист . Онро дар он ҷо биёмухту нек дар он чира даст шуд . Ба дониш пешинён бипардохт ва аз парҳезгортарин мардумон буд ва ба соли сесад ва сӣ ва на дар димишқ вафот ёфт .

زمانی که به بغداد آمد، زبان عربی نمی‌دانست. آن را در آنجا بیاموخت و نیک در آن چیره دست شد. به دانش پیشینیان بپرداخت و از پرهیزگارترین مردمان بود و به سال سیصد و سی و نه در دمشق وفات یافت.

Як - иззуддини розии ду - қутби аддӣни мисрии се - афзали аддӣни Муҳамади ҷўинии чаҳор - рабиъи аддӣни ъбдолъзизбни абдулҷаббори чалабии панҷ - ълоءи аддӣни бен абии ҳзми Қурайшии маърӯф ба ибни нафис

یک - عزالدین رازی دو- قطب الدین مصری سه - افضل الدین محمد جوینی چهار- ربیع الدین عبدالعزیزبن عبدالجبار چلبی پنج - علاء الدین بن ابی حزم قریشی معروف به ابن نفیس

Шаш - ёқӯби бен исҳоқи сомрии табиби Мисри ҳафт - ёқӯби бен исҳоқи табиби масӣҳии маърӯф ба ибни қФи ҳашт - ҳибаи аллоҳи бен яҳӯдии мисрӣ на - мавлои алФозл , мавлонои қутби аддӣни аллома ӣ широзӣ .

شش - یعقوب بن اسحاق سامری طبیب مصر هفت - یعقوب بن اسحاق طبیب مسیحی معروف به ابن قف هشت - هبة الله بن یهودی مصری نه - مولی الفاضل، مولانا قطب الدین علامه ی شیرازی.

Ҳар чизе ки далели чизи дайгарӣ буд , боътбори далолаташ аз он нотиқ ба ҳисоб меояд , ҳар чанд ки сдоӣӣ аз он брнхизд . Аз ҳамин рӯаст ки ҳангомӣ ки аз ҳакимӣ пурседанд : нотиқ сомит чист ? гуфт : нишонаҳои хбрдҳндаҳу ибратҳои пндоўр .

هر چیزی که دلیل چیز دیگری بود، به اعتبار دلالتش از آن ناطق به حساب می‌آید، هر چند که صدائی از آن برنخیزد. از همین روست که هنگامی که از حکیمی پرسیدند: ناطق صامت چیست؟ گفت: نشانه‌های خبر دهنده و عبرت های پندآور.

Яке аз ҳакямон гуфтааст ки аз ҳамин рӯи худованди таъолӣ низ фармӯдааст : « антқнои аллоҳи алзии антқи кули шайъи ء » чаҳ пайдост ки ҳама ӣ чизҳо ҷуз бар ҳасби забони ҳоли эиътиборотӣ нотиқ нест .

یکی از حکیمان گفته است که از همین رو خداوند تعالی نیز فرموده است: «انطقنا الله الذی انطق کل شی ء» چه پیداست که همه ی چیزها جز بر حسب زبان حال اعتباراتی ناطق نیست.

Қариби ҳамин маънии фармӯда ӣ дигари худованд таъолӣаст ки « ълмнои мантиқи атир » ки дар он сӯрати парандагон ба эътибори далолатӣ ки дораду маъонӣ ки аз онҳо фаҳм ҳаме шавад , нутқи номида шудааст .

قریب همین معنی فرمودهٔ دیگر خداوند تعالی است که «علمنا منطق اطیر» که در آن صورت پرندگان به اعتبار دلالتی که دارد و معانی که از آنها فهم همی شود، نطق نامیده شده است.

Дар воқеъи замонӣ ки касе аз чизе , мънӣиро фаҳм кунад , он чиз музоф бидон каси нотиқ ба ҳисоб ояд валави он ки сомит буд , дар ҳоле ки ҳамон чизи музофи бадӣгарӣ ки он маъниро аз он фаҳм накунад , сомитаст , валави он ки худ нотиқ ба ҳисоб ояд .

در واقع زمانی که کسی از چیزی، معنئی را فهم کند، آن چیز مضاف بدان کس ناطق به حساب آید ولو آن که صامت بود، در حالی که همان چیز مضاف بدیگری که آن معنی را از آن فهم نکند، صامت است، ولو آن که خود ناطق به حساب آید.

Дар мавриди ин фармӯда ӣ худованд низ «у қолўои лҷлўдҳми лами шҳдтми ълино , қолўои антқнои аллоҳи алзии антқи кули шайъи ءу ҳўи хлқкми аввали мара » гуфтаанд ки он сухан ба сдоӣӣ мсмўъаст ва низ бархе гуфтаанд эътиборӣ ва ба забон ҳоласт . Ва худованди нек огоҳаст .

در مورد این فرمودهٔ خداوند نیز «و قالوا لجلودهم لم شهدتم علینا، قالوا انطقنا الله الذی انطق کل شیء و هو خلقکم اول مرة » گفته اند که آن سخن به صدائی مسموع است و نیز برخی گفته‌اند اعتباری و به زبان حال است. و خداوند نیک آگاه است.