Дониш бидӯни дастаи дониши ошкороу дониши пинҳон бахш мегардад . Дониши ошкорои ҳамон донишӣаст ки назд илм омӯзон мадорису маҷолис мутадовиласту кутубаши машҳур .

دانش بدون دسته دانش آشکارا و دانش پنهان بخش می گردد. دانش آشکارا همان دانشی است که نزد علم آموزان مدارس و مجالس متداول است و کتبش مشهور.

Дониши пинҳон аммо аз ғайри аҳлаши пӯшида ва мастураст . Вҳкимон ҳамчунон дар пинҳони нигоҳи доштан он кӯшанд ва онро ба рамз нависанд ва дар он китобатӣ ба кор баранд ҷузи он гӯна ки марсум ва маъҳудаст .

دانش پنهان اما از غیر اهلش پوشیده و مستور است. وحکیمان همچنان در پنهان نگاه داشتن آن کوشند و آن را به رمز نویسند و در آن کتابتی به کار برند جز آن گونه که مرسوم و معهود است.

Ин дониши худ ба панҷ қисм мнқсмаст , кимиё , лимё , ҳимё , симё , римё ва яке аз ҳакямони сутург дар ин ҳар панҷ китобӣ нигоштааст ба ном « каллаи сар » ки ҳар ҳарфи ин исми нишона ӣ яке аз он улӯмаст . Ва низ дар ин номгузорӣ ба вуҷӯдаи пинҳон нигаҳдоштан он улӯм низ ишора дорад .

این دانش خود به پنج قسم منقسم است، کیمیا، لیمیا، هیمیا، سیمیا، ریمیا و یکی از حکیمان سترگ در این هر پنج کتابی نگاشته است به نام «کله سر» که هر حرف این اسم نشانه ی یکی از آن علوم است. و نیز در این نامگذاری به وجوده پنهان نگهداشتن آن علوم نیز اشاره دارد.

Муаллиф гуяд : ман ба соли ҳафтсад ва панҷоҳ ва се дар Ҳироти ин китобро дидаам , аз некӯтарин таълӣфот дар ин заминҳост . Низ китоб « сролмктўм » эмоми розии ин донишҳоро ҷузи кимиёу римё дар худ дорад , ва аз китобҳои арзанда дар ин маънӣаст .

مولف گوید: من به سال هفتصد و پنجاه و سه در هرات این کتاب را دیده ام، از نیکوترین تألیفات در این زمین هاست. نیز کتاب «سرالمکتوم » امام رازی این دانش ها را جز کیمیا و ریمیا در خود دارد، و از کتابهای ارزنده در این معنی است.

Аз суханони зини алъобдин ( ъ ) ба яке аз наздикони хеш : аз гуфтани ончӣ бар дилҳо нохушоянд буд , даврӣ кун . Чаҳ агар барои гуфтанаши узрӣ низ туро буд , натавонӣ ки узр хеш бигӯаш тамоми касоне ки он гуфта ӣ ту шунаванд , расонӣ .

از سخنان زین العابدین(ع) به یکی از نزدیکان خویش: از گفتن آنچه بر دل ها ناخوشایند بود، دوری کن. چه اگر برای گفتنش عذری نیز ترا بود، نتوانی که عذر خویش بگوش تمام کسانی که آن گفته ی تو شنوند، رسانی.

Касе ки байни худу худовандро ислоҳ кунад , худованди байн ӯу мардумонро ислоҳ кунад .

کسی که بین خود و خداوند را اصلاح کند، خداوند بین او و مردمان را اصلاح کند.

Касе ки ботинӣ нек дошта бошад , зоҳирии нек низ дорад .

کسی که باطنی نیک داشته باشد، ظاهری نیک نیز دارد.

Касе ки ҳимматаши сарф уқбо шавад , худованди вайро бар ҳам дунё кофӣаст .

کسی که همتش صرف عقبی شود، خداوند وی را بر هم دنیا کافی است.

Касе ки бар ту гумони неки барад , гумонашро ( бо кори хеш ) тасдиқ кун . Агар ҳайвонот ҳаме донистанд ки бо онҳо чаҳ кунанд , фарбеҳ нашаванд .

کسی که بر تو گمان نیک برد، گمانش را (با کار خویش) تصدیق کن. اگر حیوانات همی دانستند که با آن ها چه کنند، فربه نشوند.

Замонӣ ки ҷомии пас аз ҳаҷ , аз роҳи шом ба Ҳирот рафт , мирълишри сурӯд :

زمانی که جامی پس از حج، از راه شام به هرات رفت، میرعلیشر سرود:

Аз суханони Арастӯ : саодати се қисмаст : қисмӣ дарҷонаст яъне ҳикмат , иффату шуҷоат . Қисмӣ дар ҷисмаст яъне сиҳҳат , зибоӣӣу қудрат . Қисмии хориҷ аз ҷону тан яъне мол , ҷоҳу насаб .

از سخنان ارسطو: سعادت سه قسم است: قسمی درجان است یعنی حکمت، عفت و شجاعت. قسمی در جسم است یعنی صحت، زیبائی و قدرت. قسمی خارج از جان و تن یعنی مال، جاه و نسب.

Аз Абуабдуллои ҷъФрбни мҳмдолсодқ ( ъ ) ривоят кардаанд , ки гуфт , расӯли худо ( с ) гуфт : ҳавориюни исо ( ъ )ро гуфтанд : ба чаҳ кас ҳамнишинӣ кунем ?

از ابوعبدالله جعفربن محمدالصادق(ع) روایت کرده اند، که گفت، رسول خدا(ص) گفت: حواریون عیسی(ع) را گفتند: به چه کس همنشینی کنیم؟

Посух дод : бо он кас ки диданаш шуморо ба ёд худо андозад . Суханаши шуморо ба кори некӯи водорад , вкорши шуморо ба уқбо роғиб созад .

پاسخ داد: با آن کس که دیدنش شما را به یاد خدا اندازد. سخنش شما را به کار نیکو وادارد، وکارش شما را به عقبی راغب سازد.

Фармуд алайҳи ассалом : агар бандаи аҷалу масирашро май шинохт , орзӯу ғурури ношӣ аз онро мбғўз медошт . Ҳар мардро ду шарик алмоласт : вориси вайу ҳаводиси днёўӣ .

فرمود علیه السلام: اگر بنده اجل و مسیرش را می شناخت، آرزو و غرور ناشی از آن را مبغوض می داشت. هر مرد را دو شریک المال است: وارث وی و حوادث دنیاوی.

Ҳакимӣ гуфт : касе ки дар сухани гуфтан кӯтоҳӣ кунад , қадараш боло гирад . Ва касе ки дар сарзанишу итоб фузӯнӣ накунад , сипосгузоряши воҷиб буд . Аз ин рӯ бояд сахти нарму итобати латиф буд .

حکیمی گفت: کسی که در سخن گفتن کوتاهی کند، قدرش بالا گیرد. و کسی که در سرزنش و عتاب فزونی نکند، سپاسگزاریش واجب بود. از این رو باید سخت نرم و عتابت لطیف بود.

Вҷиаҳи Абубакри маърӯф ба ибни даҳони наҳвии зрири воситӣ аз фуқаҳоии мазҳаби ҳанбалӣ буд . Баъдҳо ҳанафӣ шуду замонӣ ки тадрис дар Низомияро ӯҳда дор шуд , чун воқифи он ҷо шарт карда буд ки дар он ҷои ҷузи шофиии дигари кас тадрис накунад , шофиӣ шуд .

وجیه ابوبکر معروف به ابن دهان نحوی ضریر واسطی از فقهای مذهب حنبلی بود. بعدها حنفی شد و زمانی که تدریس در نظامیه را عهده دار شد، چون واقف آن جا شرط کرده بود که در آن جا جز شافعی دیگر کس تدریس نکند، شافعی شد.

Ба соли сесад ва даҳ ҳиҷрӣ , қарматӣон - ки худо матрудашон бидорад - ба мавсими ҳаҷ ба Макка даромаданд . ЊАЉАРУЛАСВАДро бигирифтанду халқии касӣрро бикуштанд . Ва он санги бист сол назд эшон буд .

به سال سیصد و ده هجری، قرمطیان - که خدا مطرودشان بدارد - به موسم حج به مکه درآمدند. حجرالاسود را بگرفتند و خلقی کثیر را بکشتند. و آن سنگ بیست سال نزد ایشان بود.

Аз касоне ки аз эшон бикуштанд , алии бен бобуйааст . Вай дар ҳоли тавоф буд . Замонӣ ки тавофаши ро баи поёни расонид , бо шамшераш заданд , биФтод .

از کسانی که از ایشان بکشتند، علی بن بابویه است. وی در حال طواف بود. زمانی که طوافش رابه پایان رسانید، با شمشیرش زدند، بیفتاد.

Ҳакимӣ гуфт : даҳ чизро бо даҳ чизи дигари мёмиз : виқорро аз сустии суръатро аз таъҷил , бахшандагӣатро аз табзир , миёна рӯйро аз сахтгирӣ далериро аз ошӯби талабӣ , дурандешятро аз буздилӣ , покдоманятро аз кибр , фурӯтании ?утро аз пастӣу хорӣ , инсро аз шефтагӣ , розпўширо аз фаромӯши корӣ .

حکیمی گفت: ده چیز را با ده چیز دیگر میامیز: وقار را از سستی سرعت را از تعجیل، بخشندگیت را از تبذیر، میانه روی را از سخت گیری دلیری را از آشوب طلبی، دوراندیشیت را از بزدلی، پاکدامنیت را از کبر، فروتنی ات را از پستی و خواری، انس را از شیفتگی، رازپوشی را از فراموش کاری.

Ҳакимӣ гуфт : яке аз чизҳоӣӣ ки ба гўороӣӣ таом афзоед , ҳам ғзоӣӣ бо маҳбӯбаст .

حکیمی گفت: یکی از چیزهائی که به گوارائی طعام افزاید، هم غذائی با محبوب است.

Ҳакимӣ мегуфт : ман такаллуф бисёрро дар фароҳам овардани таому фузӯнии пзироӣӣ дӯст надорам . Мардӣ ки таомиро чунон фароҳам кунад ки ҳозирон донанд ки болотарин ҳади тўоноӣиш он бӯдааст , корӣ накӯҳида кардааст .

حکیمی می گفت: من تکلف بسیار را در فراهم آوردن طعام و فزونی پذیرائی دوست ندارم. مردی که طعامی را چنان فراهم کند که حاضران دانند که بالاترین حد توانائیش آن بوده است، کاری نکوهیده کرده است.

Иброҳӣми нахаъеро пиромни лаън ҳуҷҷоҷ пурседанд : гуфт , магар нашунидае ки худованд фармуд : « алои лаънаи аллоҳи алии алзолмин » ? ман шаҳодат медаҳум ки вай аз он ситамгаронаст .

ابراهیم نخعی را پیرامن لعن حجاج پرسیدند: گفت، مگر نشنیده ای که خداوند فرمود: «الا لعنة الله علی الظالمین »؟ من شهادت میدهم که وی از آن ستمگران است.

Дар китоби астиҳоби ибни ъбдолбр аз Сафёни бен ъиинаҳ нақласт ки гуфт : ҷаъфари бен мҳмдолсодқ ( ъ ) гуфт , алии бен абитолб ( ъ ) дар панҷоҳ ва ҳашт солагӣ вафот ёфт .

در کتاب استیحاب ابن عبدالبر از سفیان بن عیینه نقل است که گفت: جعفر بن محمدالصادق(ع) گفت، علی بن ابیطالب(ع) در پنجاه و هشت سالگی وفات یافت.

Ҳусайни бен алӣ низ дар панҷоҳ ва ҳашт солагӣ шаҳодат ёфт . Алии бен ҳусайн ( ъ )у Муҳамади бен алии бен ҳусайн ( ъ ) низ дар панҷоҳ ва ҳашт солагӣ вафот ёфтанд . Вай фармуд ман низ ҳам имсол ба панҷоҳ ва ҳашт солагӣ ҳаме меРом ва чунон шуд .

حسین بن علی نیز در پنجاه و هشت سالگی شهادت یافت. علی بن حسین(ع)و محمد بن علی بن حسین(ع) نیز در پنجاه و هشت سالگی وفات یافتند. وی فرمود من نیز هم امسال به پنجاه و هشت سالگی همی میرم و چنان شد.

Дар таърихи ибни ҷўзӣ аз қавли Њишоми бен ҳисоми ривоят шудааст ки гуфт : касонеро ки ҳуҷҷоҷ бикуштааст , башмурдем , ба яксад ва бист ҳазор тани расиданд .

در تاریخ ابن جوزی از قول هشام بن حسام روایت شده است که گفت: کسانی را که حجاج بکشته است، بشمردیم، به یکصد و بیست هزار تن رسیدند.

Дар зиндони вай низ се ва се ҳазор касро ёфтаанд ки бар ҳеҷ як аз эшон муҷозоти қатъу сулбу қатл раво набӯд .

در زندان وی نیز سه و سه هزار کس را یافته اند که بر هیچ یک از ایشان مجازات قطع و صلب و قتل روا نبود.

Зиндони ваии муҳавватае бидӯни сақф буду замонӣ ки зиндониён аз шиддати тобиши офтоб ба соя ӣ деворҳо паноҳ май бурданд , нигаҳбонон ҳаме задандашон .

زندان وی محوطه ای بدون سقف بود و زمانی که زندانیان از شدت تابش آفتاب به سایه ی دیوارها پناه می بردند، نگهبانان همی زدندشان.

Таомашони нони ҷӯи махлӯт бо намаку хокистар буд . Замонӣ ки касе бидон зиндон рафт , тӯлӣ намекашид ки чунон сиёҳ мешуд ки гуфтӣ зангӣаст .

طعامشان نان جو مخلوط با نمک و خاکستر بود. زمانی که کسی بدان زندان رفت، طولی نمی کشید که چنان سیاه می شد که گفتی زنگی است.

Чунон ки ҷавонӣ бидон зиндон афтоду модараш ки чанд рӯзи баъд барои хабар гирифтан аз ӯ омада буд вайро ба ҷо наёвард ва гуфт : ин писар ман нест , ин яке аз сиёҳонаст .

چنان که جوانی بدان زندان افتاد و مادرش که چند روز بعد برای خبر گرفتن از او آمده بود وی را به جا نیاورد و گفت: این پسر من نیست، این یکی از سیاهان است.

Ҷавон аммо гуфт : на модар , магари тани фалони зани духтари фалони каси нестӣу номи падари ман фалон нест ? зани вайро ки бишнохт фарёдӣ кашид ва ҷон бидод .

جوان اما گفت: نه مادر، مگر تن فلان زن دختر فلان کس نیستی و نام پدر من فلان نیست؟ زن وی را که بشناخت فریادی کشید و جان بداد.

Ҳукӯмати ҳуҷҷоҷ бар Ироқи бист сол тӯл кашид . Ва охирин касеро ки бикушт съидбни ҷбир буд . Дар охири кор ба хура ӣ шикам мубтало шуд .

حکومت حجاج بر عراق بیست سال طول کشید. و آخرین کسی را که بکشت سعیدبن جبیر بود. در آخر کار به خوره ی شکم مبتلا شد.

Табибии гӯштиро бо нахӣ барбасту вайро гуфт онро бибалъад . Сипас онро берун кашид ва бидид ки бидон гӯшти карамҳои бисёр часбидааст ва донист ки халосӣ нахоҳад ёфт .

طبیبی گوشتی را با نخی بربست و وی را گفت آن را ببلعد. سپس آن را بیرون کشید و بدید که بدان گوشت کرم های بسیار چسبیده است و دانست که خلاصی نخواهد یافت.

Дар китоби кофӣ дар боби касоне ки мусулмононро озор диҳанд ва таҳқир кунанд , аз эмоми содиқи ҷаъфари бен Муҳамад ( ъ ) нақл шудааст ки фармуд расӯли худо ( с ) фармуд , худованди табораку таъолӣ фармӯдааст ки ҳар кас ки ба яке аз авлиё иҳонат кунад , баҳри ҷанг бо ман камӣн кардааст .

در کتاب کافی در باب کسانی که مسلمانان را آزار دهند و تحقیر کنند، از امام صادق جعفر بن محمد(ع) نقل شده است که فرمود رسول خدا(ص) فرمود، خداوند تبارک و تعالی فرموده است که هر کس که به یکی از اولیا اهانت کند، بهر جنگ با من کمین کرده است.

Ва банда ӣ ман замонӣ ба ман тақарруб ёбад ки аз байни ончӣ бар ӯ фарз кардаам , бонавофил ба ман тақарруб кунад то дӯсташ бидорам .

و بنده ی من زمانی به من تقرب یابد که از بین آنچه بر او فرض کرده ام، بانوافل به من تقرب کند تا دوستش بدارم.

Ва касеро ки ман дӯст бидорам , ҳамон гӯшам ки ӯ бо он башнаваду чашмӣ ки бо он бинаду забонӣ ки бо он гуяду дастӣ ки бо он кор кунад ва агар маро хонд иҷобаташ кунам ва агар аз ман чизе хоҳад , ба вай ато кунам .

و کسی را که من دوست بدارم، همان گوشم که او با آن بشنود و چشمی که با آن بیند و زبانی که با آن گوید و دستی که با آن کار کند و اگر مرا خواند اجابتش کنم و اگر از من چیزی خواهد، به وی عطا کنم.

Рӯзии Мансури Халифа аз ёронаш пурсед , оё медонед айни писари айни писари айни писари айни писари айн ки мем писар мемро бикушт , кист ?

روزی منصور خلیفه از یارانش پرسید، آیا می دانید عین پسر عین پسر عین پسر عین پسر عین که میم پسر میم را بکشت، کیست؟

Гуфтанд : балии амӯии ту Абдуллоҳи бен алии бен Абдуллоҳи бен аббоси бен Абдулмуталлибаст ки Марвони бен Муҳамади бен Марвонро бикушт .

گفتند: بلی عموی تو عبدالله بن علی بن عبدالله بن عباس بن عبدالمطلب است که مروان بن محمد بن مروان را بکشت.

Вай рӯзӣ пурсед : оё Халифаеро шиносед ки аввали номаш айнаст ва се тан аз ситамкоронро бикуштааст ? яке аз эшон гуфт : балии амир , он Халифаи тўӣӣ .

وی روزی پرسید: آیا خلیفه ای را شناسید که اول نامش عین است و سه تن از ستمکاران را بکشته است؟ یکی از ایشان گفت: بلی امیر، آن خلیفه توئی.

Чаҳ Абдуллоҳи бен Муҳамадро бикуштӣ ва низ Абӯмуслими мрўзиро ки номаш абдурраҳмонаст ва низ хона бар амӯяти Абдуллоҳ фурӯд омад . Мансур гуфт : вае бртў , агар хона бар ваии фурӯд омадааст , гуноҳ ман чист ?

چه عبدالله بن محمد را بکشتی و نیز ابومسلم مروزی را که نامش عبدالرحمن است و نیز خانه بر عمویت عبدالله فرود آمد. منصور گفت: و ای برتو، اگر خانه بر وی فرود آمده است، گناه من چیست؟

Ваии тӯҳмати қатли амӯяшро нафй мекард . Дарҳолӣ ки хонае банно карда буд ки пояҳояш бар санги намаки ниҳода шуда буд . Ва замонӣ ки амӯяш бнздш омад , дастур дод дар он хонаи андозндшу об ба атрофи он хона андозанд .

وی تهمت قتل عمویش را نفی می کرد. درحالی که خانه ای بنا کرده بود که پایه هایش بر سنگ نمک نهاده شده بود. و زمانی که عمویش بنزدش آمد، دستور داد در آن خانه اندازندش و آب به اطراف آن خانه اندازند.

Хона фурӯд омаду вайро бикушт . Саффоҳи вайро ваъда ӣ вилоят аҳдӣ дода буд бидон шарт ки Марвонро ба қатли расонад . Ва Мансур аз вай тарсида буд .

خانه فرود آمد و وی را بکشت. سفاح وی را وعده ی ولایت عهدی داده بود بدان شرط که مروان را به قتل رساند. و منصور از وی ترسیده بود.

Дар астиъоб омадааст киам ҳабибаи ҳамсари расӯли худо ( с ) дар хона ӣ амирмؤмнон дафн гардид .

در استیعاب آمده است که ام حبیبه همسر رسول خدا(ص) در خانه ی امیرمؤمنان دفن گردید.

Афлотӯнро пурседанд , одамӣ аз ҳасуду душмани хеш бо чаҳ интиқом кашад ? гуфт : ба ин ки фазл хеш афзоед .

افلاطون را پرسیدند، آدمی از حسود و دشمن خویش با چه انتقام کشد؟ گفت: به این که فضل خویش افزاید.

Аъробӣии бензад амӣрӣ шуду вайро гуфт : ман обрӯии хеш аз талаб аз ту ҳифз накардам , ту обрӯии хеш аз ради сохтани ман ҳифз кун . Ва маро бо карами хеш чунон дорад ки ман худро бо умед ба ту доштаам .

اعرابئی بنزد امیری شد و وی را گفت: من آبروی خویش از طلب از تو حفظ نکردم، تو آبروی خویش از رد ساختن من حفظ کن. و مرا با کرم خویش چنان دارد که من خود را با امید به تو داشته ام.

Ҳофизи бен ъбдолбр дар астиъоби зимни зикри ъморбни абдурраҳмони бен адӣ гуфт : ман ва ҳаштсад тани дигар аз байъаткунандагон байъати ризвон ба ҳамроҳи алии бен абитолб дар ҷанги сафин будем ва аз мо шаст тан шаҳид шуданд ки аммори бен ёсири байни эшон буд .

حافظ بن عبدالبر در استیعاب ضمن ذکر عماربن عبدالرحمن بن ادی گفت: من و هشتصد تن دیگر از بیعت کنندگان بیعت رضوان به همراه علی بن ابیطالب در جنگ صفین بودیم و از ما شصت تن شهید شدند که عمار بن یاسر بین ایشان بود.

Аввалин касе ки дар исломи Абдулмалик номида шуд , Абдулмалики бен Марвон буд . Ва аввал касе ки Аҳмад номида шуд , Абухалили бен Амр буд . Ба замони расӯли худо ( с ) ҳеҷ як аз саҳобаи ҷузи Абубакри абии қҳонаҳ , баноми Абубакр номида намешуд .

اولین کسی که در اسلام عبدالملک نامیده شد، عبدالملک بن مروان بود. و اول کسی که احمد نامیده شد، ابوخلیل بن عمرو بود. به زمان رسول خدا(ص) هیچ یک از صحابه جز ابوبکر ابی قحانه، بنام ابوبکر نامیده نمی شد.

Аз суханони амирмؤмнони алӣ ( ъ ) : худовандро ба ҳар рӯзии се лашгараст , як он гуруҳ ки аз пушти мардон ба раҳм занон даройанд . Ду дигари он гуруҳ ки аз шиками занон бадунё оянд . Ва се дигари он касон ки аз ин дунё бидон дунё риҳлат кунанд .

از سخنان امیرمؤمنان علی(ع): خداوند را به هر روزی سه لشگر است، یک آن گروه که از پشت مردان به رحم زنان درآیند. دو دیگر آن گروه که از شکم زنان بدنیا آیند. و سه دیگر آن کسان که از این دنیا بدان دنیا رحلت کنند.

Мусанниф гуяд : ин ҳадисро фозил , орифи рӯмӣ дар маснавӣ ба назм даровардааст ва гумон кунам ки онро дар ҷилди ду ё се аз кашкул оварда бошам .

مصنف گوید: این حدیث را فاضل، عارف رومی در مثنوی به نظم درآورده است و گمان کنم که آن را در جلد دو یا سه از کشکول آورده باشم.