Дило дида ӣ дурбини бргшоӣ

دلا دیده‌ی دوربین برگشای

Дар ин дайри дерина ӣ дирпоӣ

در این دیر دیرینه‌ی دیرپای

Бад-ӣни ғӯри даври шубони рӯзӣ аш

بدین غور دَور شبان‌روزی‌اش

Ба хуршеду маи олами афрӯзӣ аш

به خورشید و مه عالم افروزی‌اش

Нагӯям қадимаст аз оғози кор

نگویم قدیم است از آغاز کار

Ки бошад қадами хосса ӣ кирдигор

که باشد قدم خاصه‌ی کردگار

Ҳудус арча шуд сикка ӣ ном ӯ

حدوث ارچه شد سکه‌ی نام او

Надонад каси оғозу анҷом ӯ

نداند کس آغاز و انجام او

Шабу рӯз ӯ чун ду яғмое анд

شب و روز او چون دو یغمایی‌اند

Ду паймона ӣ умр паймое анд

دو پیمانه‌ی عمر پیمایی‌اند

Ду таррори ҳушёр ва ту хуфтаи маст

دو طرّار هشیار و تو خفته مست

Паии кӣсаи ббриднти тиздст

پی کیسه ببریدنت تیزدست

з ақдамоне турои кӣсаи пар

ز عقد امانی ترا کیسه پر

Ба ҷони душмани кӣсаи пар , кӣса бар

به جان دشمن کیسه پر، کیسه‌بُر

Чу кӣса ба симу зар огндаҳ аст

چو کیسه به سیم و زر آگنده‌است

Дили кӣсаи дорон пароканда аст

دل کیسه‌داران پراکنده است

Яке ҷамъ шуд зини парокандагӣ

یکی جمع شد زین پراکندگی

Тиҳӣ кун дил аз кӣсаи окандагӣ

تهی کن دل از کیسه آکندگی

Паии иззати нафаси хории макаш

پی عزت نفس خواری مکش

зи ҳирсу тамаъи хоксории макаш

ز حرص و طمع خاکساری مکش

Мёмиз чун об бо ҳар касе

میامیز چون آب با هر کسی

Мёўиз чун бод бо ҳар хасӣ

میاویز چون باد با هر خسی

Халосии ту аз обрӯи рехтан

خلاصی تو از آبرو ریختن

Чу бахшад зи мардум наёмихтан

چو بخشد ز مردم نیامیختن

Хуши он ков дар ин лоҷувардии равоқ

خوش آن کاو در این لاجوردی رواق

зи омезиши ҷуфт тоқаст , тоқ

ز آمیزش جفت طاق است، طاق

эй дил ар ъушрати имрӯз ба фардои афканӣ

ای دل ار عشرت امروز به فردا افکنی

Мояи нақди бақоро ки змон хоҳад шуд

مایه نقد بقا را که ضمان خواهد شد

Ъшқбозии кор осон нест эй дил сар бибоз

عشقبازی کار آسان نیست ای دل سر بباز

Варна гӯй ишқ натавон зад ба чавгони ҳавас

ورنه گوی عشق نتوان زد به چوگان هوس

Аз Сайиди фозили мирсдролдини Муҳамад нақл кардаанд ки гуфт : қанотмонро ки ҳафр мекардем , ба ҷое раседем ки гул бисёре буд ки ба чашм намеомад аммо сангинии онро ҳис мекардем .

از سید فاضل میرصدرالدین محمد نقل کرده‌اند که گفت: قناتمان را که حفر می‌کردیم، به جایی رسیدیم که گل بسیاری بود که به چشم نمی‌آمد اما سنگینی آن را حس می‌کردیم.

Шайхи нодони баради зи нодонӣ

شیخ نادان برد ز نادانی

Занн ки шуд ин камоли инсонӣ

ظن که شد این کمال انسانی

Ки кунад хонақоҳу савмиъаи ҷой

که کند خانقاه و صومعه جای

Вокшди пои зи боғу роғу сарой

واکشد پا ز باغ و راغ و سرای

Абҳлӣ чанд гирд ӯ гирданд

ابهلی چند گرد او گردند

Тобеъи зикру вирд ӯ гирданд

تابع ذکر و ورد او گردند

Бар хилоиқ мақдамаш доранд

بر خلایق مقدمش دارند

Ҳар чаҳ гуяд мусалламаш доранд

هر چه گوید مسلمش دارند

Муқтадои замонаи хоҷаи фақиҳ

مقتدای زمانه خواجه فقیه

Бо даруни хабису нафаси сафеҳ

با درون خبیث و نفس سفیه

Ҳифз кардааст чанд масъала Эй

حفظ کرده است چند مسأله‌ای

Дар паии афканда аз харони гила Эй

در پی افکنده از خران گله‌ای

Синаи пари кӣнаи дили пар аз васвос

سینه پر کینه دل پر از وسواس

Кард зойеъ ба гуфтугӯии анфос

کرد ضایع به گفتگوی انفاس

Умр худ кард дар хилофу маро

عمر خود کرد در خلاف و مرا

Сарфи ҳайзу нФосу байъу шарӣ

صرف حیض و نفاس و بیع و شری

Гашта машъуфи лоиҷўру иҷўз

گشته مشعوف لایجور و یجوز

Мондаи оҷиз ба кори дайн чу ъҷўз

مانده عاجز به کار دین چو عجوز

Бо чунин кор ва бор карда қиёс

با چنین کار و بار کرده قیاس

Хештанро ки ҳаст акмали нос

خویشتن را که هست اکمل ناس

Ҳади эшон ба мазҳаби омма

حد ایشان به مذهب عامه

Ҳайвонӣаст мстўии алқомаҳ

حیوانی است مستوی القامه

Паҳни нохун , бараҳнаи пӯсти зи мӯӣ

پهن ناخن، برهنه پوست ز موی

Ба дупои рҳспр ба хонау кӯй

به دوپا رهسپر به خانه و کوی

Ҳаркиро бингаранд кин сон аст

هرکه را بنگرند کاین سان است

намебарандаш гумон ки инсон аст

می‌برندش گمان که انسان است

Ибн мҳлбӣ гуфт : назд мнтср будам . Ҷмоз ки пер ва фартут гашта буд , биёмад . Мнтср маро гуфт : аз ӯ пресс ки оё хосиятии баҳри занон дар ӯ мондааст ?

ابن مهلبی گفت: نزد منتصر بودم. جماز که پیر و فرتوت گشته بود، بیامد. منتصر مرا گفت: از او پرس که آیا خاصیتی بهر زنان در او مانده است؟

Пурсидамаш , гуфт : балӣ . Ин хосият ки баҳрашони даллолӣ муҳаббат кунам . Мнтср аз шунидани посухи вай он қадр бихандед ки ба пушти биФтод .

پرسیدمش، گفت:بلی. این خاصیت که بهرشان دلالی محبت کنم. منتصر از شنیدن پاسخ وی آنقدر بخندید که به پشت بیفتاد.

Бо ҳарки нишастӣ ва нашуд ҷамъи дилат

با هرکه نشستی و نشد جمع دلت

Вази ту нрҳиди заҳмати обу гулат

وز تو نرهید زحمت آب و گلت

Зинҳори зи суҳбаташ гурезон ме бош

زنهار ز صحبتش گریزان می‌باش

Варна накунад рӯҳи азизон ба ҳалат

ورنه نکند روح عزیزان به حلت

Булбул аз файзи гули омухти сухан варна набӯд

بلبل از فیض گل آموخت سخن ورنه نبود

Ин ҳамаи қавлу ғазали таъбия дар минқораш

این همه قول و غزل تعبیه در منقارش

Ба мижгон сияҳ кардӣ ҳазорон рахна дар дайнам

به مژگان سیه کردی هزاران رخنه در دینم

Биё каз чашми беморати ҳазорон дард барчинам

بیا کز چشم بیمارت هزاران درد برچینم

Шаби риҳлати ҳам аз бистари рӯм то қасри ҳўролъин

شب رحلت هم از بستر روم تا قصر حورالعین

Агар дар вақти ҷон додан ту бошӣ шамъи болинам

اگر در وقت جان دادن تو باشی شمع بالینم

Мансури Халифа , зёдбни Абдуллоҳро молӣ дод ки байни қавоиду кӯрону ятемон бахш кунад . Абӯи зиёди тмимӣ бнздш омад ва гуфт : худои карт ислоҳ созад , маро низ ҷузъ қавоид банавис .

منصور خلیفه، زیادبن عبدالله را مالی داد که بین قواعد و کوران و یتیمان بخش کند. ابو زیاد تمیمی بنزدش آمد و گفت: خدا کارت اصلاح سازد، مرا نیز جزء قواعد بنویس.

Гуфт : вой бар ту магар ндонӣ ки қавоиди занон беваанд ? гуфт : пас марои ҷузъ кӯрон банавис . Гуфт : бошад чаҳ худованд фармӯдааст : « ва онҳо лотъмии алобсору локини тъмии улқулуби алтии фии алсдўр » вайро ҷузъ кӯрон бинвишт .

گفت: وای بر تو مگر ندانی که قواعد زنان بیوه‌اند؟ گفت: پس مرا جزء کوران بنویس. گفت: باشد چه خداوند فرموده است: «و آنها لاتعمی الابصار و لکن تعمی القلوب التی فی الصدور» وی را جزء کوران بنوشت.

Аммо абӯ зиёд гуфт : фарзанди маро низ ҷузъ ятемон банавис , гуфт : бошад , чаҳ касе ки ту падараш бошӣ , ятемаст .

اما ابو زیاد گفت: فرزند مرا نیز جزء یتیمان بنویس، گفت: باشد، چه کسی که تو پدرش باشی، یتیم است.

Мазид , дар авҷи туҳидастии сахт бемор шуд . Яке аз ёронаш ба иёдаташ омаду бас такрор кард ки бояд парҳез кунад . Мазид гуфт : марои тавонои дастрасӣ ба хоста ҳоем нест то лозим буд парҳез кунам .

مزید، در اوج تهیدستی سخت بیمار شد. یکی از یارانش به عیادتش آمد و بس تکرار کرد که باید پرهیز کند. مزید گفت: مرا توانایی دسترسی به خواسته‌هایم نیست تا لازم بود پرهیز کنم.

Камии баъд ки вай барме хост пурсед : чизе наме хоҳӣ ? мазид гуфт : балӣ , ин ки дигар ба иёдатами ниёе .

کمی بعد که وی برمی‌خاست پرسید: چیزی نمی‌خواهی؟ مزید گفت: بلی، این که دیگر به عیادتم نیایی.

эй ки маҳҷӯрии ушшоқи раво май дорӣ

ای که مهجوری عشاق روا می‌داری

Бандагонро зибри хеши ҷудо май дорӣ

بندگان را زبر خویش جدا می‌داری

Дили рабӯдӣ ва ба ҳал кардамат эй ҷони лекин

دل ربودی و به حِلّ کردمت ای جان لیکن

Ба аз ин дори нигоҳаш , ки маро май дорӣ

به از این دار نگاهش، که مرا می‌داری

эй магаси арса ӣ симурғ на ҷўлонгаҳ туаст

ای مگس عرصه‌ی سیمرغ نه جولانگه توست

Арзи худ май барӣу заҳмати мо май дорӣ

عرض خود می‌بری و زحمت ما می‌داری

Ҳофизи хоми тамаъи шармӣ аз ин қисса бидор

حافظ خام طمع شرمی از این قصه بدار

Кори нокарда чаҳ умеди ато май дорӣ ?

کار ناکرده چه امید عطا می‌داری؟

Якеаст туркӣу тозӣ дар ин муомилаи ҳофиз

یکی است ترکی و تازی در این معامله حافظ

Ҳадиси ишқ баён кун ба ҳар забон ки ту доне

حدیث عشق بیان کن به هر زبان که تو دانی

Гузашти умри ту дар фикри наҳву сарфу маъонӣ

گذشت عمر تو در فکر نحو و صرف و معانی

Баҳоӣ аз ту бад-ӣни наҳви сарфи умр бадеъ аст

بهایی از تو بدین نحو صرف عمر بدیع است

Ҳуҷҷоҷ , мардии сулаймони номро ба яке аз билоди порс вилоят дод ва ҳафтсад марди тарк бо вай гусел дошту вайро гуфт : бо ту ҳафтсад шайтони бФрстодм то ҳар он касро ки хаёли туғён буд , бадасти эшон хору забунсозӣ .

حَجّاج، مردی سلیمان نام را به یکی از بلاد پارس ولایت داد و هفتصد مرد ترک با وی گسیل داشت و وی را گفت: با تو هفتصد شیطان بفرستادم تا هر آن کس را که خیال طغیان بود، بدست ایشان خوار و زبون سازی.

Аммо он мардон , дар он сарзамин ба фасод пардохтанд , кишту заръу насл аз миёни биндохтнд ва ба саркашӣ бисёр карданд . Мардумон ба ҳуҷҷоҷи шикваи бурданду ҳуҷҷоҷ ба сулаймон навишт эй сулаймон , неъматро куфрон кардӣ , пас ба назд мо баргард . Вассалом .

اما آن مردان، در آن سرزمین به فساد پرداختند، کشت و زرع و نسل از میان بینداختند و به سرکشی بسیار کردند. مردمان به حَجّاج شِکوِه بردند و حجّاج به سلیمان نوشت ای سلیمان، نعمت را کفران کردی، پس به نزد ما برگرد. والسلام.

Сулаймон дар посух навишт : « бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим » . Сулаймони куфрон неъмат наварзед . Бали шайтонҳо куфрон карданд » . Ҳуҷҷоҷ ки посух вай бихонад , онро нек дид ва фармон дод ки вай бимонад аммо таркони ёд шударо бозгарданд .

سلیمان در پاسخ نوشت: «بسم الله الرحمن الرحیم ». سلیمان کفران نعمت نورزید. بل شیطان‌ها کفران کردند». حجّاج که پاسخ وی بخواند، آن را نیک دید و فرمان داد که وی بماند اما ترکان یاد شده را بازگرداند.

Рёшӣ гуфт : хоҳӣ ки туро ба забонӣ раҳнамӯн шавам ки дар остин туасту бастоне ки дар домани ту ҷогираду лолӣ ки ҳаргоҳи хоҳӣ ба ту омӯзаду ҳаргоҳ ба тъби шӯй ба ҳоли худ гзордт ? гуфтам : балӣ он чист : китобат . . . Ҳони барон илтизом кун .

ریاشی گفت: خواهی که ترا به زبانی رهنمون شوم که در آستین تو است و بستانی که در دامن تو جاگیرد و لالی که هرگاه خواهی به تو آموزد و هرگاه به تعب شوی به حال خود گزاردت؟ گفتم: بلی آن چیست: کتابت . . . هان برآن التزام کن.

Машав дилгарм агар бахшад сипеҳрат

مشو دلگرم اگر بخشد سپهرت

Ки тезӣ синон дорад сар ҳар мӯии санҷобаш

که تیزی سنان دارد سر هر موی سنجابش

Ошиқи ҷони хешро бодияи саҳмгин буд

عاشق جان خویش را بادیه سهمگین بود

Ман ба ҳалок розӣам лоҷарам аз худ эминам

من به هلاک راضی‌ام لاجرم از خود ایمنم

Хоки дили он рӯз ки май бехтанад

خاک دل آن روز که می‌بیختند

Шабнамӣ аз ишқ бар ӯ рехтанд

شبنمی از عشق بر او ریختند

Дил ки ба он ршҳаҳи ғам андӯд шуд

دل که به آن رشحه غم‌اندود شد

Буд кабобӣ ки намак суд шуд

بود کبابی که نمک‌سود شد

Дида ӣ ошиқ ки диҳад хӯни ноб

دیده‌ی عاشق که دهد خون ناب

Ҳаст ҳамон хӯн ки чакад аз кабоб

هست همان خون که چکد از کباب

Бе асари меҳр чаҳ об ва чаҳ гул

بی‌اثر مِهر چه آب و چه گل

Бе намаки ишқ чаҳ санг ва чаҳ дил

بی‌نمک عشق چه سنگ و چه دل

Нозукии дили сабаби қурб ту аст

نازکی دل سبب قرب تو است

Гар шаканд кор ту гардад дуруст

گر شکند کار تو گردد درست

Дил ки зи ишқи оташи савдо дар ӯст

دل که ز عشق آتش سودا در اوست

Қатра ӣ хӯнӣаст ки дарё дар ӯст

قطره‌ی خونی است که دریا در اوست

Сбҳаҳи шуморони сурайёи гусал

سبحه شماران ثریا گسل

Муҳра ӣ гулро нишморанд дил

مهره‌ی گل را نشمارند دل

Нолаи з бедод набошад писанд

ناله ز بیداد نباشد پسند

Чанд дилу дили чўнӣии дардманд

چند دل و دل چونئی دردمند

Ба ки на машғӯл ба ин дили шӯй

به که نه مشغول به این دل شوی

Каши бабради гурба чу ғофили шӯй

کش ببرد گربه چو غافل شوی

Нест дили он дил ки дар ӯ доғ нест

نیست دل آن دل که در او داغ نیست

Лола ӣ бедоғ дар ин боғ нест

لاله‌ی بی داغ در این باغ نیست

Оҳану сангӣ ки шарорӣ дар ӯст

آهن و سنگی که شراری در اوست

Беҳтар аз он дил ки на ёрӣ дар ӯст

بهتر از آن دل که نه یاری در اوست

эй ки ба назора шудӣ дидаи боз

ای که به نظاره شدی دیده باز

Саҳли мубин дар мижаҳои дароз

سهل مبین در مژه‌های دراز

Кони мижа дар сина чу ковуш кунад

کان مژه در سینه چو کاوش کند

Хӯни дил аз дида таровуш кунад

خون دل از دیده تراوش کند

ё мангар сӯй батон тези тез

یا منگر سوی بتان تیز تیز

ё қадам дил бикаш аз растхез

یا قدم دل بکش از رستخیز

Рӯй батон гарчи саросар хуш аст

روی بتان گرچه سراسر خوش است

Кушта ӣ онем ки ошиқ каш аст

کشته‌ی آنیم که عاشق‌کش است

Ҳар бути раъно ки ҷафои кеш тар

هر بت رعنا که جفا‌کیش‌تر

Майли дили мо сӯй ӯ бештар

میل دل ما سوی او بیشتر

Ёр , гирифтам ки ба хӯбии барӣ ( ? парӣ ) аст

یار، گرفتم که به خوبی بری(؟پری) است

Сӯхтан ӯ намак дилбарӣ аст

سوختن او نمک دلبری است

Сӯзиш ва талхӣаст ғараз аз шароб

سوزش و تلخی است غرض از شراب

Варна ба ширинӣ аз ӯ беҳтар , об

ورنه به شیرینی از او بهتر، آب

Лолаи рухон гарчи ки доғ диланд

لاله رخان گرچه که داغِ دلند

Равшании чашм ва чароғ диланд

روشنی چشم و چراغِ دلند

Меҳру ҷафои коришони длФрўз

مهر و جفا کاریشان دلفروز

Дидану нодидншони синаи сӯз

دیدن و نادیدنشان سینه سوز

Ҳасан , чаҳ дил буд ки додаш надод ?

حسن، چه دل بود که دادش نداد؟

Ишқ чаҳ тақво ки ба бодаши надод ?

عشق چه تقوی که به بادش نداد؟

Доман аз андеша ӣ ботил бикаш

دامن از اندیشه‌ی باطل بکش

Дасти зи олӯдагӣ дил бикаш

دست ز آلودگی دل بکش

Қадари худ онҳо ки қавӣ ёфтанд

قدر خود آن‌ها که قوی یافتند

Аз қадами пок рӯй ёфтанд

از قدم پاک روی یافتند

Кор чунон кун ки дар ин тираи хок

کار چنان کن که در این تیره خاک

Доман исмат накунӣ чоки чок

دامن عصمت نکنی چاک چاک

Ишқ баланд омаду дилбари ғаюр

عشق بلند آمد و دلبر غیور

Дар адаби овез , раҳо кун ғурур

در ادب آویز، رها کن غرور

Чарх дар ин силсилаи по дар гул аст

چرخ در این سلسله پا در گل است

Ақл дар ин майкада лоиъқл аст

عقل در این میکده لایعقل است

Ҷону ҷасади хаста ӣ ин марҳам анд

جان و جسد خسته‌ی این مرهم‌اند

Малику малики сӯхта ӣ ин ғам анд

ملک و ملک سوخته‌ی این غم‌اند

эй ду ҷаҳони заррае аз роҳи ту

ای دو جهان ذره‌ای از راه تو

Ҳеҷтар аз ҳеҷ ба даргоҳи ту

هیچ تر از هیچ به درگاه تو

Рози ту бар бе хабарони баста дар

راز تو بر بی‌خبران بسته در

Бохабарон низ зи ту бе хабар

باخبران نیز ز تو بی‌خبر

Васфи ту зи андоза ӣ дониши фузун

وصف تو ز اندازه‌ی دانش فزون

Кори ту зондишаҳ ӣ мардуми бурун

کار تو زاندیشه ی مردم برون

Фикрати моро сӯии ту роҳ нест

فکرت ما را سوی تو راه نیست

Ҷузи ту кас аз сари ту огоҳ нест

جز تو کس از سرّ تو آگاه نیست

Дар ту забонро ки тавонад кушод

در تو زبان را که تواند گشاد

Ҳои ҳувият ки тавонад ниҳод

های هویت که تواند نهاد

Ҳукми туро дар хами ин на зира

حکم ترا در خم این نه زره

Ришта дарозасту гиреҳ бар гиреҳ

رشته دراز است و گره بر گره

Гар ҳамаи олам ба ҳам оянд танг

گر همه عالم به هم آیند تنگ

Ба нашавад пои яке мӯри ланг

به نشود پای یکی مور لنگ

Ҷумлаи ҷаҳони оҷизи як пои мӯр

جمله جهان عاجز یک پای مور

Вой ки бар қодири олам чаҳ зӯр

وای که بر قادر عالم چه زور

Ба ки зи бечорагии ҷони хеш

به که ز بیچارگی جان خویش

Мӯътариф ойем ба нуқсони хеш

معترف آییم به نقصان خویش

Гумшудагонем дар ин тангноӣ

گمشدگانیم در این تنگنای

Раҳ ки намояд ? ки туе раҳ намой

ره که نماید؟ که تویی ره نمای

Хусрави мискини зи дили мустаманд

خسرو مسکین ز دل مستمند

Тарҳ ба таслим ризоят фиканд

طرح به تسلیم رضایت فکند

Кор нагӯям ки чаҳ сон кун бадв

کار نگویم که چه سان کن بدو

Ончии з ту месазад он кун бадв

آنچه ز تو می‌سزد آن کن بدو

Орифӣ гуфт : агар улфати оризии байни тану ҷон наме буд , ҷон дар тани чашм ба ҳам задане диранг наёвардӣ чаҳ байни ин дуро тафовут бисёраст .

عارفی گفت: اگر الفت عارضی بین تن و جان نمی‌بود، جان در تن چشم به هم زدنی درنگ نیاوردی چه بین این دو را تفاوت بسیار است.

Бо ин ҳама аммо ҷон ҳар замон ки ёди сарманзил ҷонон кунад , наздик шавад ки аз шавқи бгдозд ва ҳар дами орзӯии фироқ тан кунад . Ҳофиз чаҳ нек сурӯдааст :

با این همه امّا جان هر زمان که یاد سرمنزل جانان کند، نزدیک شود که از شوق بگدازد و هر دم آرزوی فراق تن کند. حافظ چه نیک سروده است:

Чок хоҳам задан ин далқи риёро чаҳ кунам ?

چاک خواهم زدن این دلق ریا را چه‌ کنم؟

Рӯҳро суҳбати ноҷинс азобӣ аст ?илем

روح را صحبت ناجنس عذابی است الیم

Гӯйии ҳофизи мазмуни ин шеър аз он сухан бигрифтааст . Орифи рӯмӣ низ раҳ бар ҳамин нмт рафтааст , онҷо ки гуяд :

گویی حافظ مضمون این شعر از آن سخن بگرفته است. عارف رومی نیز ره بر همین نمط رفته است، آنجا که گوید:

Дар бадани андари азобӣ эй писар

در بدن اندر عذابی ای پسر

Мурғи рӯҳати баста бо ҷинс дигар

مرغ روحت بسته با جنس دگر

Ҳаркиро бо зиди ваии бгзоштнд

هرکه را با ضد وی بگذاشتند

Ин уқубатро чу марг ингоштанд

این عقوبت را چو مرگ انگاشتند