Гурба гуфт : бидон эй мӯш ! дар чанде қабл аз ин , гузарам афтод дар мадриса ӣӣ ба ҳуҷра ӣ толиби алълмӣ , қазоро дар он ҳуҷраи касрати мӯш ба мартаба ӣӣ буд ки ҳад ва ҳаср надошт ва ту май доне ки дар ҳуҷраи толиби илм ба ғайр аз коғазу пуштӣу китоб ва намад зерипоеи чиз дигар нест ,у мӯашон аз адовати қалбӣу золимӣ ки ҷабалӣ зот эшонаст , ҳуҷум ба китобҳои толиб илм меовараданд ва коғазҳои толиби илмро пораи пора ва нобӯд мекарданду лиқаҳ аз дуот ӯ берун меовараданду дастори сари толиби илмро зойеъ менамуданд ва намад ҳуҷраро сӯрох мекарданд . Он толиби илм аз дасти мӯашони оҷиз буд то онкии ман дохили он ҳуҷра шудаму мӯширо гирифтам , толиби илмро хуш омад , дар ҳоли таҳи суфра ӣӣ ки дошт ба ман дод ва ҳар рӯзи маро бисёр иззат мекард то муддатӣ чанд бигузашт , рӯзи буруз дар куштани мӯашон саъй мекардам ва эшонро бҷзои худ май расонидам то чунон шуд ки қалилии мӯш ки монда буд аз ман гурезон шуданду толиби илм чун ин мардиро аз ман мушаххас кард маро пеш талабеду даст бар сару рӯу даҳан ман мекашид ва мегуфт : эй снўри хайри мақдам ! марҳабои марҳабо , аҷлси ъндӣ ! ва ҳар рӯзи марои ғоит дар хок кардану пинҳони намӯдан таълим мекард ва ҳамчунин таълими баъзе калимот дар усӯл ва фурӯъ медод , наме бинӣ ки мо гурбаҳо мъў мъў мекунем ба мад ва ташдид мегӯйем ,у дигар бисёр масъалаҳои шаръӣ ёд гирифтам , акнӯн дар дарсу баҳси маҳорат том дорам ва ба камоли салоҳи ороста , ва яқин кардам ки озори амсоли шумо , мардумро ибодатаст . Мӯш гуфт : аз куҷо мегӯйӣ ? гуфт : аз рӯй далелу ҳадис . Мӯш гуфт : баён фармо гурба гуфт : эй мӯш ! шунидаам ки дар ҳадисаст ҳар кас аз қарори қавлу ҳадиси расӯли слии аллоҳи алайҳу ?ала амал кунад ибодатаст . Мӯш гуфт : балӣ гурба гуфт : ҳам дар ҳадисаст ки мўзиро бояд кишт ва низ зоҳираст ки ҳеҷ махлуқии азизтару макрамтар аз одам нест , пас ҳаргоҳи қатли одам мўзӣ воҷибаст , ту кистӣ ? ҳаёту мамоти ту чаҳ чизаст ? мӯш гуфт : эй гурба ! агар ту толиби илмии ман низ муддатӣ дар мадриса бӯдаам ва аз масъалаҳои шаръӣ орӣ нестам ва чанд сол қабл аз ин дар буқъа ӣ шайхи саъдии алайҳи алрҳмаҳ муҷовир будам ва сӯфӣ шудам ва дар тасаввуфи маҳорат тамом дорам . Гурба гуфт : бисёр хуб гуфтӣ ки моро аз ҳоли худ хабар додӣ . Мӯш гуфт : балӣ гурба гуфт : пас касе ки неки дида ва фаҳмида бошад чаро тарки ҳаром хӯрдан накунаду мудоми саъй дар хӯрдани мол мардум кунад . Мӯш гуфт : магар нашунида ӣӣ ки худованди оламёни кӯҳи кӯҳи гуноҳро мебахшад ? ва ҳамчунин дар пеши девори масҷидӣ рӯзӣ нишаста будам ки воъизӣ мавъиза мекард ва мегуфт худованди оламёни тавба ӣ бандагони худро мағфирати гардонида . Гурба гуфт : эй мӯш ! магар ту нашунидае ки мо ҳам офарӣда ӣ худоӣами ин мавъизаро баёни намо то бишинавему бубинем сиҳҳат дорад ё надорад ! мӯш гуфт : арз мекунам , замонӣ мустамеъ бош то ончӣ шунидаам баён кунам .

گربه گفت: بدان اى موش! در چندى قبل از این، گذرم افتاد در مدرسه‌یى به حجره‌ى طالب العلمى، قضا را در آن حجره کثرت موش به مرتبه‌یى بود که‌ حد و حصر نداشت و تو می‌دانى که در حجره طالب علم به غیر از کاغذ و پشتى و کتاب و نمد زیرپایى چیز دیگر نیست، و موشان از عداوت قلبى و ظالمى که جبلى ذات ایشانست، هجوم به کتابهاى طالب علم می‌آوردند و کاغذهاى طالب علم را پاره پاره و نابود می‌کردند و لیقه از دوات او بیرون می‌آوردند و دستار سر طالب علم را ضایع می‌نمودند و نمد حجره را سوراخ می‌کردند. آن طالب علم از دست موشان عاجز بود تا آنکه من داخل آن حجره شدم و موشى را گرفتم، طالب علم را خوش آمد، در حال ته سفره‌یى که داشت به من داد و هر روز مرا بسیار عزت می‌کرد تا مدتى چند بگذشت، روز بروز در کشتن موشان سعى می‌کردم و ایشان را بجزاى خود می‌رسانیدم تا چنان شد که قلیلى موش که مانده بود از من گریزان شدند و طالب علم چون این مردى را از من مشخص کرد مرا پیش طلبید و دست بر سر و رو و دهن من می‌کشید و می‌گفت: اى سنور خیر مقدم! مرحبا مرحبا، اجلس عندى! و هر روز مرا غایط در خاک کردن و پنهان نمودن تعلیم می‌کرد و همچنین تعلیم بعضى کلمات در اصول و فروع می‌داد، نمى‌بینى که ما گربه‌ها معو معو می‌کنیم به مد و تشدید می‌گوییم، و دیگر بسیار مسأله‌هاى شرعى یاد گرفتم، اکنون در درس و بحث مهارت تام دارم و به کمال صلاح آراسته، و یقین کردم که آزار امثال شما، مردم را عبادتست. موش گفت: از کجا میگویى؟ گفت: از روى دلیل و حدیث. موش گفت: بیان فرما گربه گفت: اى موش! شنیده‌ام که در حدیث است هر کس از قرار قول و حدیث رسول صلى اللّه علیه و آله عمل کند عبادتست. موش گفت: بلى‌ گربه گفت: هم در حدیث است که موذى را باید کشت و نیز ظاهرست که هیچ مخلوقى عزیزتر و مکرم‌تر از آدم نیست، پس هرگاه قتل آدم موذى واجبست، تو کیستى؟ حیات و ممات تو چه چیز است؟ موش گفت: اى گربه! اگر تو طالب علمى من نیز مدتى در مدرسه بوده‌ام و از مسأله‌هاى شرعى عارى نیستم و چند سال قبل از این در بقعه‌ى شیخ سعدى علیه الرحمة مجاور بودم و صوفى شدم و در تصوف مهارت تمام دارم. گربه گفت: بسیار خوب گفتى که ما را از حال خود خبر دادى. موش گفت: بلى‌ گربه گفت: پس کسى که نیک دیده و فهمیده باشد چرا ترک حرام خوردن نکند و مدام سعى در خوردن مال مردم کند. موش گفت: مگر نشنیده‌یى که خداوند عالمیان کوه کوه گناه را می‌بخشد؟ و همچنین در پیش دیوار مسجدى روزى نشسته بودم که واعظى موعظه می‌کرد و می‌گفت خداوند عالمیان توبه‌ى بندگان خود را مغفرت گردانیده. گربه گفت: اى موش! مگر تو نشنیده‌اى که ما هم آفریده‌ى خداییم این موعظه را بیان نما تا بشنویم و ببینیم صحت دارد یا ندارد! موش گفت: عرض می‌کنم، زمانى مستمع باش تا آنچه شنیده‌ام بیان کنم.