Ривоят мекунанд ки дар Ардистон и рӯбоҳ бисёраст , яъне зиёда аз соири билод , назар ба онкии анор дар он малики фаровону рӯбоҳ дар шикастани анору итлофаш бисёр роғибаст . Мардуми Ардистон аз хавфу таваҳҳуми инки мабодои рӯбоҳ ранҷида шавад ва ба боғи рафтаи анорҳоро зойеъи намояд ба ин сабаб мулоимат намӯда иззати рӯбоҳро медоштанд , ба дараҷа ӣӣ ки рӯзҳо дар хонаҳо убӯр ва мурӯр мекарданд ва ба ҳар чаҳ мерасиданд мехӯрданд ва касеро қудрат бидам задан набӯд .

روایت می‌کنند که در اردستان روباه بسیار است، یعنى زیاده از سایر بلاد، نظر به آنکه انار در آن ملک فراوان و روباه در شکستن انار و اتلافش بسیار راغب است. مردم اردستان از خوف و توهم اینکه مبادا روباه رنجیده شود و به باغ رفته انارها را ضایع نماید به این سبب ملایمت نموده عزت روباه را می‌داشتند، به درجه‌یى که روزها در خانه‌ها عبور و مرور می‌کردند و به هر چه می‌رسیدند می‌خوردند و کسى را قدرت بدم زدن نبود.

Қазоро рӯзии рӯбоҳӣ аз роҳӣ май гузашт , садои маҳибӣ ба гӯш рӯбоҳ расед .

قضا را روزى روباهى از راهى می‌گذشت، صداى مهیبى به گوش روباه رسید.

Бисёр парешон ва музтариб шуду мутаваҳҳими гашт . Гуё абриқи куҳна ӣӣ ба гӯша ӣӣ афтода буду бод ба он абриқ мехӯрд ва садо медоду рӯбоҳ аз таваҳҳуми он ҳайрон , лиҳозои баҳри тарафӣ назора мекард ва дар ҳоли худ фурӯи монда буд чунонкӣ аз ҳаракати бози монда буд , қазоро рӯбоҳи дигар ба ӯ бархӯрд ва дар он вақти боди андакӣ кам шуда буду садо аз абриқ намеомад , чун назар кард ва он рӯбоҳро дид ки ҳайрону фурӯи мондаи истодау баҳр тараф менигарад , дар ин ҳоли он рӯбоҳи музтариб ба он рӯбоҳ дигар гуфт ки дар астрлоб нигоҳ кардам чунон май намояд ки дар ин чанд рӯз дар ҳамин мавзеи шерҳое пайдо шаванд ки тамоми рӯбоҳҳоро сар мекунанд , беҳтар инаст то ман ва ту аз ин мавзе берун биравем . Дурӯғи гуфтани ин рӯбоҳи бҷҳти ин буд ки май хости он рӯбоҳ надонад ки ӯ аз абриқ куҳна тарсидааст ва ӯро ҳамроҳи худ бабрад ки мабодо дар он ҳаволӣ ки садо буд мзртӣ бошад ва ҳар гоҳи чизеи ҳам воқеъ шавад ӯ худ бигурезад ва он рӯбоҳ бехабарро дар доми бигузорад ва гирифтор гирданд , бойени хаёли ботФоқи ҳам бароаи афтоданд ва ҳар соъати рӯбоҳи мутаваҳҳим май истод ва ҳӯшёрӣ менамӯд боз равона мешуданд , он рӯбоҳ дигар мегуфт ки эй ёри азизи ӣнқадари таъаммул чаро мекунӣ ? гуфт : ба восита ӣ инки дар ин наздикӣ май бояд туъма ӣӣ бошад , ва он рӯбоҳ бехабарро ба ҳита ӣ туъма ба он тарафӣ ки садо буд равона кард ва худ аз тарафии дигар май давиду асарӣ аз туъма наёфт , баъд аз такопуӣ бисёр ба якдигари расиданд , рӯбоҳ хотирҷамъ шуд ки аз мавзеи он садо гузаштааст , то онкӣ ба телии расиданди он рӯбоҳи мутаваҳҳими абриқи шикаста ӣӣ баназараш даромад ки дар он тели афтода , бо худ гуфт ки шояд дар ин тараф дарё бошад ва ин рӯбоҳро бо худ оварда , ҳоли ин қиссаро мехоҳад ба забони рӯбоҳ баён кунад , гуфт :

بسیار پریشان و مضطرب شد و متوهم گشت. گویا ابریق کهنه‌یى به گوشه‌یى افتاده بود و باد به آن ابریق می‌خورد و صدا می‌داد و روباه از توهم آن حیران، لهذا بهر طرفى نظاره می‌کرد و در حال خود فرو مانده بود چنانکه از حرکت باز مانده بود، قضا را روباه دیگر به او برخورد و در آن وقت باد اندکى کم شده بود و صدا از ابریق نمی‌آمد، چون نظر کرد و آن روباه را دید که حیران و فرو مانده ایستاده و بهر طرف می نگرد، در این حال آن روباه مضطرب به آن روباه دیگر گفت که در اصطرلاب نگاه کردم چنان می‌نماید که در این چند روز در همین موضع شیرهایى پیدا شوند که تمام روباه‌ها را سر می‌کنند، بهتر این است تا من و تو از این موضع بیرون برویم. دروغ گفتن این روباه بجهت این بود که می‌خواست آن روباه نداند که او از ابریق کهنه ترسیده است و او را همراه خود ببرد که مبادا در آن حوالى‌ که صدا بود مضرتى باشد و هر گاه چیزى هم واقع شود او خود بگریزد و آن روباه بی‌خبر را در دام بگذارد و گرفتار گرداند، باین خیال باتفاق هم براه افتادند و هر ساعت روباه متوهم می‌ایستاد و هوشیارى می‌نمود باز روانه می‌شدند، آن روباه دیگر می‌گفت که اى یار عزیز اینقدر تأمل چرا می‌کنى؟ گفت: به واسطه‌ى اینکه در این نزدیکى می‌باید طعمه‌یى باشد، و آن روباه بی‌خبر را به حیطه‌ى طعمه به آن طرفى که صدا بود روانه کرد و خود از طرفى دیگر می‌دوید و اثرى از طعمه نیافت، بعد از تکاپوى بسیار به یکدیگر رسیدند، روباه خاطرجمع شد که از موضع آن صدا گذشته است، تا آنکه به تلى رسیدند آن روباه متوهم ابریق شکسته‌یى بنظرش درآمد که در آن تل افتاده، با خود گفت که شاید در این طرف دریا باشد و این روباه را با خود آورده، حال این قصه را می‌خواهد به زبان روباه بیان کند، گفت:

Бояд таъаммул кард то дар рамл нигоҳ кунам , баъд аз муддатӣ сар баровард ва гуфт : ончӣ ба назар меояд май бояд шер бошад , биё то аз ӣнҷо биравем ! ин бигуфт ва ба суръат май давиди он рӯбоҳи бечора аз таваҳҳуми шер гурезон шуд ва аз он дашту саҳро берун рафт , ва он рӯбоҳ баргардед ва бар сари он абриқ омад дид ки абриқи шикастае сет чун наздик тар шуд дид ҳануз андак бодӣ меояд , пас маълум рӯбоҳ шуд ки он садои собиқи ҳам аз он абриқ бӯдааст , рӯбоҳ аз он садо ва он навмидӣ , аз қаҳр ба абриқ гуфт ки ба шаби бедории рӯбоҳи қисм то туро ба балое гирифтор накунам аз по нанишинам ва ором нагирам , пас аз он абриқро меғалатанд ва май барад то ба канор дарё расед , абриқро бар дами худ устувор намӯда ба дарёи андохт , ҳар мартаба ки об ба кӯза мерафт ва садо мекард рӯбоҳ мегуфт ки агар сад бори аҷз ва зорӣ кунӣ дар назд ман судӣ надорад то туро ғарқ насозам . Хулосаи абриқ пар шуд ва сангин гардиду рӯбоҳро ба поин кашид , рӯбоҳ чун дид ки дар об ғарқ мешавад музтариб шуду алоҷии ҷузи қатъи дами худ кардан наёфт , лиҳозо ба сад заҳмати дами хешро қатъ намӯда абриқ бо дами рӯбоҳ ғарқ шуду рӯбоҳ ба ҳазор машаққати худро аз оби беруни андохт ва равона шуд ва бо худ мегуфт ки аҷаби ҷонӣ аз ин дарё ба саломати барадӣ , баъд фикр кард ки агар хуишони маро дар чунин ҳолатии бибинанди ниҳояти шармандагӣу саршикастагӣ ман бошад пас беҳтари онсткаҳ дар ҷое пинҳон шавам то мардум маро набенанд , ва ба оҳистагӣ қадам мезад ва мерафт , қазоро дар сари роҳ ӯ бозорча ӣӣ буд ва дар он бозорчаи дукони саббоғӣ , аз дарича дохил бидон дукон гардид .

باید تأمل کرد تا در رمل نگاه کنم، بعد از مدتى سر برآورد و گفت: آنچه به نظر می‌آید می‌باید شیر باشد، بیا تا از اینجا برویم! این بگفت و به سرعت می‌دوید آن روباه بیچاره از توهم شیر گریزان شد و از آن دشت و صحرا بیرون رفت، و آن روباه برگردید و بر سر آن ابریق آمد دید که ابریق شکسته‌ای‌ست چون نزدیک‌تر شد دید هنوز اندک بادى می‌آید، پس معلوم روباه شد که آن صداى سابق هم از آن ابریق بوده است، روباه از آن صدا و آن نومیدى، از قهر به ابریق گفت که به شب بیدارى روباه قسم تا تو را به بلایى گرفتار نکنم از پا ننشینم و آرام نگیرم، پس از آن ابریق را مى‌غلطاند و می‌برد تا به کنار دریا رسید، ابریق را بر دم خود استوار نموده به دریا انداخت، هر مرتبه که آب به کوزه می‌رفت و صدا می‌کرد روباه می‌گفت که اگر صد بار عجز و زارى کنى در نزد من سودى ندارد تا تو را غرق نسازم. خلاصه ابریق پر شد و سنگین گردید و روباه را به پایین کشید، روباه چون دید که در آب غرق می شود مضطرب شد و علاجى جز قطع دم خود کردن نیافت، لهذا به صد زحمت دم خویش را قطع نموده ابریق با دم روباه غرق شد و روباه به هزار مشقت خود را از آب بیرون انداخت و روانه شد و با خود می‌گفت که عجب جانى از این دریا به سلامت بردى، بعد فکر کرد که اگر خویشان مرا در چنین حالتى ببینند نهایت شرمندگى و سرشکستگى من باشد پس بهتر آنستکه در جایى پنهان شوم تا مردم مرا نبینند، و به آهستگى قدم می‌زد و می‌رفت، قضا را در سر راه او بازارچه‌یى بود و در آن بازارچه دکان صباغى، از دریچه داخل بدان دکان گردید.

Устод ба ҷиҳати корӣ ба ҷое рафта буд , чун баргашт ва дар дуконро боз намӯд рӯбоҳ бурҷаст ки берун равад дар хам нил афтод , дасту пой бисёре зад то инки берун омад ва аз дарича бигурехт , дар роҳ бо худ гуфт ки агар касе маро бибинад ва аз ман астФсори намояд ки сабаб бедамӣу ҷома ӣ нилии пӯшидани ту аз чаҳ ҷиҳатаст , бояд гуфт ки ба ҳаҷ рафта будаму нилӣ бӯданам ҳам аломати қабул шудан ҳаҷаст чаро ки Маккаи санг маҳакаст , бисёранд ки бзёрт май раванд ва чун мъоўдт май намоянди тамомии сифоти змимаҳ ӣ эшон ба хӯбӣ мубаддил мегардад .

استاد به جهت کارى به جایى رفته بود، چون برگشت و در دکان را باز نمود روباه برجست که بیرون رود در خم نیل افتاد، دست و پاى بسیارى زد تا اینکه بیرون آمد و از دریچه بگریخت، در راه با خود گفت که اگر کسى مرا ببیند و از من استفسار نماید که سبب بی‌دُمى و جامه‌ى نیلى پوشیدن تو از چه جهت است، باید گفت که به حج رفته بودم و نیلى بودنم هم علامت قبول شدن حج است چرا که مکه سنگ محک است، بسیارند که بزیارت می‌روند و چون معاودت می‌نمایند تمامى صفات ذمیمه‌ى ایشان به خوبى مبدل می‌گردد.

Пас рӯбоҳ бо худ қарори ҳоҷӣ шудан дода ба миён қабӣла омад ва худро ҳоҷии номи ниҳод ва бедамӣу сиёҳи бахтиро ҳоҷии сабаби сохт ва назд ононкаҳи ақл ва шуъӯрӣ доштанд дастгоҳи мазҳакау решханд буду ононикаҳи ман ҳайси лои ишър балки колонъом буданд чун рӯбоҳро май диданди таъзиму икром баҷо меовараданд .

پس روباه با خود قرار حاجى شدن داده به میان قبیله آمد و خود را حاجى نام نهاد و بی‌دمى و سیاه‌بختى را حاجى سبب ساخت و نزد آنانکه عقل و شعورى داشتند دستگاه مضحکه و ریشخند بود و آنانیکه من حیث لا یشعر بلکه کالانعام بودند چون روباه را می‌دیدند تعظیم و اکرام بجا می‌آوردند.

Он рӯбоҳ бедамро бо ҳамоқати сӯфии яке донистаанд , зеро ки эшон низ ба сабаби хиҷолат аз даъвӣ кизб намедонанд ба чаҳ ваҷҳи мудофиа аз худ кунанд . Лиҳозои рдоءи кашфу каромот бар худ бастаанду мардумро гумроҳ май созанд , ва агар на дар ҳама ӣ умри худ касе ҳарфи рост аз эшон нашунида , ин чаҳ ҷои кашф ва каромотаст ба ғайр аз онкии хиҷолату васила ӣ шиками чаронии чизи дигар мақсӯд надоранду ҷузи фиреби мардумони колонъоми амалии лоиқ наме намоянд .

آن روباه بی‌دم را با حماقت صوفى یکى دانسته‌اند، زیرا که ایشان نیز به سبب خجالت از دعوى کذب نمی‌دانند به چه وجه مدافعه از خود کنند. لهذا رداء کشف و کرامات بر خود بسته‌اند و مردم را گمراه می‌سازند، و اگر نه در همه‌ى عمر خود کسى حرف راست از ایشان نشنیده، این چه جاى کشف و کرامات است به غیر از آنکه خجالت و وسیله‌ى شکم‌چرانى چیز دیگر مقصود ندارند و جز فریب مردمان کالانعام عملى لایق نمی‌نمایند.

Аз онҷмлаҳ ҳикоят мекунанд ки :

از آنجمله حکایت میکنند که: