Яке пери бади паҳливонии сухан

یکی پیر بد پهلوانی سخن

Ба гуфтор ва кирдор гашта куҳан

به گفتار و کردار گشته کهن

Чунин гуяд аз дафтари паҳлавон

چنین گوید از دفتر پهلوان

Ки пурсед мӯбади зи нӯшин равон

که پرسید موبد ز نوشین‌روان

Ки он чист каз кирдигори ҷаҳон

که آن چیست کز کردگار جهان

Бихоҳад парастандаи андари ниҳон

بخواهد پرستنده اندر نهان

Бидон орзӯ низ посух диҳад

بدان آرزو نیز پاسخ دهد

Бидон посухаши бахти фаррух наад

بدان پاسخش بخت فرخ نهد

Яке даст бардошта ба осмон

یکی دست برداشته به آسمان

Ҳаме хоҳад аз кирдигори ҷаҳон

همی‌خواهد از کردگار جهان

Наёбад бихоҳаш ҳамаи орзӯ

نیابد به خواهش همه آرزو

Дўчшмши пар аз обу пари чинаши рӯ

دو چشمش پر از آب و پر چینش رو

Ба мӯбад чунин гуфт пирӯзи шоҳ

به موبد چنین گفت پیروز شاه

Ки хоҳиши зи яздон ба андозаи хоҳ

که خواهش ز یزدان به اندازه خواه

Казон орзӯи дил пураз хӯн шавад

کزان آرزو دل پر از خون شود

Ки хоҳад ки зондозаҳ берун шавад

که خواهد که ز اندازه بیرون شود

Бипурсед некӣ кро дархураст

بپرسید نیکی کرا درخورست

Баноми бузургӣ ки зиботрст

به نام بزرگی که زیباتر‌ست

Чунин дод посух ки ҳаркас ки ганҷ

چنین داد پاسخ که هرکس که گنج

Биёбад парогандаи нобардаи ранҷ

بیابد پراگنده نابرده رنج

Набахшад набошад сазовори тахт

نبخشد نباشد سزاوار تخت

Замон то замон тира гардадаш бахт

زمان تا زمان تیره گرددش بخت

з ҳастӣ вбхшш буд марди ма

ز هستی و بخشش بود مرد مه

Ту ар ганҷ дорӣ набахше на ба

تو ار گنج داری نبخشی نه به

Бигуфт ши хиради рака бунёд чист

بگفتش خرد را که بنیاد چیست

Бшоху ббрги хирад шод кист

به‌شاخ و به‌برگ خرد شاد کیست

Чунин дод посух ки доност шод

چنین داد پاسخ که داناست شاد

Дигар онки шармаш буд бо нажод

دگر آنک شرمش بود با نژاد

Барисед дониши крои сӯдманд

بپرسید دانش کرا سودمند

Кадомаст бедониш ва бе газанд

کدامست بی‌دانش و بی‌گزند

Чунин дод посух ки ҳар кӯи хирад

چنین داد پاسخ که هر کو خرد

Бпрўрди ҷонро ҳамеи пурвирд

بپرورد جان را همی‌پرورد

зи бешии хирадро буд сӯдманд

ز بیشی خرد را بود سودمند

Ҳамон бехирад бошад андари газанд

همان بی‌خرد باشد اندر گزند

Бигуфт ш ки дониш ба аз фари шоҳ

بگفت‌ش که دانش به از فر شاه

Ки фар ва бузургӣаст зебои гоҳ

که فر و بزرگی‌ست زیبای گاه

Чунин дод посух ки донои бФр

چنین داد پاسخ که دانا به فر

Бигирад ҷаҳони сар ба сари зери пар

بگیرد جهان سر به سر زیر پر

Хирад бояду ному фурӯи нажод

خرد باید و نام و فر و نژاد

Бад-ӣн чор гирад сипеҳр аз ту ёд

بدین چار گیرد سپهر از تو یاد

Чунин гуфт зон пас ки зебои тахт

چنین گفت زان پس که زیبای تخت

Кадомаст ваз кист ношоди бахт

کدامست وز کیست ناشاد بخت

Чунин дод посух ки ёрии нахуст

چنین داد پاسخ که یاری نخست

Бибояд зи шоҳи ҷаҳондори ҷуст

بباید ز شاه جهاندار جست

Дигар бахшишу донишу расми гоҳ

دگر بخشش و دانش و رسم گاه

Дилаши пари зи бахшоиши додхоҳ

دلش پر ز بخشایش دادخواه

Шашум низ конро диҳад меҳтарӣ

ششم نیز کانرا دهد مهتری

Ки бошад сзўор бар беҳтарӣ

که باشد سزوار بر بهتری

Ба ҳафтум ки аз неку бади дараҷаон

به هفتم که از نیک و بد در جهان

Суханҳо брўбр намонад ниҳон

سخن‌ها بروبر نماند نهان

ЧўФр ва хирад дораду дайну бахт

چو فر و خرد دارد و دین و بخت

Сзўор тоҷасту зебои тахт

سزوار تاج است و زیبای تخت

Биҳиштам ки душмани бидонади зи дӯст

به هشتم که دشمن بداند ز دوست

Беозорӣ аз шаҳриёрон накӯаст

بی‌آزاری از شهریاران نکوست

Намонад пас азмрг ӯ номи зишт

نماند پس از مرگ او نام زشت

Биёбад ба фарҷоми хуррами биҳишт

بیابد به فرجام خرم بهشت

Бпрсидш аз доду хурдаки маниш

بپرسیدش از داد و خردک منش

зи некии вази мардуми бдкнш

ز نیکی وز مردم بدکنش

Чунин дод посух ки озу ниёз

چنین داد پاسخ که آز و نیاز

Ду деванд бадгавҳару дайри соз

دو دیوند بد‌گوهر و دیر‌ساز

Ҳронкс ки бешӣ кунад орзӯӣ

هرآنکس که بیشی کند آرزوی

Бадви дев ӯ боз гардад бхўӣ

بدو دیو او باز گردد به خوی

Вагар сифлагии баргузед ӯ зи ранҷ

وگر سفلگی برگزید او ز رنج

Гузинад барин хоки огндаҳи ганҷ

گزیند برین خاک آگنده گنج

Чу бечораи девӣ буд дирсоз

چو بیچاره دیوی بود دیرساز

Ки ҳар ду бики хуи гроинди боз

که هر دو به یک خو گرایند باز

Бипурседу гуфто ки чандаст ва чист

بپرسید و گفتا که چندست و چیست

Ки баҳрӣ бирав ҳам бибояд гирист

که بهری برو هم بباید گریست

Дигар баҳри азуи ганҷ ва тоҷасту ном

دگر بهر ازو گنج و تاجست و نام

Азон мустамандему зини шодком

ازان مستمندیم و زین شادکام

Чунин дод посух ки донои сухан

چنین داد پاسخ که دانا سخن

Бубахшед вондишаҳ афганд бен

ببخشید و اندیشه افگند بن

Нахустин сухани гуфтани сӯдманд

نخستین سخن گفتن سودمند

Хуш овоз хонд варо бе газанд

خوش آواز خواند ورا بی‌گزند

Дигар онки паймони сухан хостан

دگر آنک پیمان سخن خواستن

Сухангӯӣу бинои дил оростан

سخنگوی و بینا دل آراستن

Ки чандон сарояд ки ояд ба кор

که چندان سراید که آید به کار

Взў монад андари ҷаҳони ёдгор

وزو ماند اندر جهان یادگار

Се дигари сухангӯии ҳангоми ҷӯй

سه دیگر سخنگوی هنگام‌جوی

Бимонад ҳамаи сола бар об рӯй

بماند همه ساله بر آب روی

Чаҳорум ки доно длороӣ хонд

چهارم که دانا دلارای خواند

Сарояндаро мард борой хонд

سراینده را مرد بارای خواند

Ки пайваста гуяд саросари сухан

که پیوسته گوید سراسر سخن

Агар нав буд достонгар куҳан

اگر نو بود داستان گر کهن

Ба панҷум ки бошад сухангӯии гарм

به پنجم که باشد سخنگوی گرم

Бширин сухани ҳам ба овози нарм

به شیرین سخن هم به آواز نرم

Сухан чун як андар дигар бофтӣ

سخن چون یک اندر دگر بافتی

Азу бе гумони ком дил ёфтӣ

ازو بی‌گمان کام دل یافتی

Бипурсед чанде ки омухтӣ

بپرسید چندی که آموختی

Равонро ба дониши биФрўхтӣ

روان را به دانش بیفروختی

Чунин гуфт каз ҳрки омухтам

چنین گفت کز هرک آموختم

Ҳамаи фоми ҷони вхрди тўхтм

همه فام جان و خرد توختم

Ҳамеи пурсам аз носазоёни сухан

همی‌پرسم از ناسزایان سخن

Чаҳ гӯйӣ ки дониш кӣ ояд ббн

چه گویی که دانش کی آید به بن

Бадонаши нигар давр бош аз гуноҳ

به دانش نگر دور باش از گناه

Ки дониши гиромитар аз тоҷу гоҳ

که دانش گرامی‌تر از تاج و گاه

Бипурсед касро аз омухтан

بپرسید کس را از آموختن

Ситоиш надидам ва афрӯхтан

ستایش ندیدم و افروختن

Ки низаш зи доно бибояд шунид

که نیزش ز دانا بباید شنید

Нагӯям касе кӯ баҷое расед

نگویم کسی کو به‌جایی رسید

Чунин дод посух ки аз ганҷи сайр

چنین داد پاسخ که از گنج سیر

Ки ояд магари хокаши оради бзир

که آید مگر خاکش آرد به زیر

Дар дониш аз ганҷ номӣ тараст

در دانش از گنج نامی‌ترست

Ҳамон назд доно гиромӣ тараст

همان نزد دانا گرامی‌ترست

Сухан монад аз мо ҳамеи ёдгор

سخن ماند از ما همی یادگار

Ту бо ганҷи дониши баробари мадор

تو با گنج دانش برابر مدار

Бипурсед доно шавад марди пер

بپرسید دانا شود مرد پیر

Гар омӯзишӣ бошаду ёдгир

گر آموزشی باشد و یاد‌گیر

Чунин дод посух ки донои пер

چنین داد پاسخ که دانای پیر

зи дониши ҷавонӣ буд ногузир

ز دانش جوانی بود ناگزیر

Бар аблаҳ ҷавонӣ гузинӣ равост

بر ابله جوانی گزینی رواست

Ки бе гӯри аўхок ӯ бе навост

که بی‌گور او خاک او بی‌نواست

Бипурсед каз тахти шоҳаншаҳон

بپرسید کز تخت شاهنشهان

Бкрдии ҳамаи шаҳриёри ҷаҳон

بکردی همه شهریار جهان

Кунун номашон беш ёди оварем

کنون نامشان بیش یاد آوریم

Биёад аз ҷигари сарди боди оварем

بیاد از جگر سرد باد آوریم

Чунин дод посух ки дар дил набӯд

چنین داد پاسخ که در دل نبود

Ки он расмро худ набояд ситуд

که آن رسم را خود نباید ستود

Бшмшир ва дод ин ҷаҳони доштан

به شمشیر و داد این جهان داشتن

Чунин рафтану хори бгзоштн

چنین رفتن و خوار بگذاشتن

Бипурсед бо ҳар касе пеши азин

بپرسید با هر کسی پیش ازین

Сухан ронадӣ номвар беш азин

سخن راندی نامور بیش ازین

Сабк дорад акнӯн нагӯяд сухан

سبک دارد اکنون نگوید سخن

На аз нав на аз рӯзгори куҳан

نه از نو نه از روزگار کهن

Чунин дод посух ки гФторбс

چنین داد پاسخ که گفتار بس

Бикрдор ҷӯям ҳамаи дастрас

به کردار جویم همه دسترس

Бипурсед ҳангоми шоҳони намоз

بپرسید هنگام شاهان نماز

Набӯдӣ чунин пеши эшон дароз

نبودی چنین پیش ایشان دراز

Шуморо ситоиш фузунаст азон

شما را ستایش فزونست ازان

Хурӯш ва ниёйиш фузунаст азон

خروش و نیایش فزون‌ست ازان

Чунин дод посух ки яздони пок

چنین داد پاسخ که یزدان پاک

Парастандаро сари براردи зи хок

پرستنده را سر برآرد ز خاک

Фалакро гзорндаҳ ӯ кунад

فلک را گزارنده او کند

Ҷаҳони роҳмаҳи банда ӯ кунад

جهان را همه بندهٔ او کند

Гар ин бандаи онро надонад баҳо

گر این بنده آن را نداند بها

Мабодои зи дарду зи сахтии раҳо

مبادا ز درد و ز سختی رها

Бипурсед то тўшдии шаҳриёр

بپرسید تا تو شدی شهریار

Сипосат фузун чист аз кирдигор

سپاست فزون چیست از کردگار

Казон мари туро дониш афзӯн шудаст

کزان مر تو را دانش افزون شده‌ست

Дили бадсиголони пар аз хӯн шудаст

دل بدسگالان پر از خون شده‌ست

Чунин дод посух ки аз кирдигор

چنین داد پاسخ که از کردگار

Сипос онк гаштем ба рӯзгор

سپاس آنک گشتیم به روزگار

Касе пеши ман брФзўнӣ наҷуст

کسی پیش من بر فزونی نجست

Вази овози ман дасти бадро бишуст

وز آواز من دست بد را بشست

Забун буд бадхоҳ дар ҷанги ман

زبون بود بدخواه در جنگ من

Чу гўпол ман диду авранги ман

چو گوپال من دید و اورنگ من

Бипурсед дрҷнги ховари бадӣ

بپرسید در جنگ خاور بُدی

Чунон тези чангу диловари бадӣ

چنان تیز چنگ و دلاور بدی

Чу бо бохтари сохтӣ сози ҷанг

چو با باختر ساختی ساز جنگ

Шикебе оростӣ бо диранг

شکیبایی آراستی با درنگ

Чунин дод посух ки марди ҷавон

چنین داد پاسخ که مرد جوان

Наяндешад аз ранҷу дарди равон

نیندیشد از رنج و درد روان

Ҳронгаҳ ки сол андар ояд бишуст

هرآنگه که سال اندر آید به شست

Ба пеши мудоро бибояд нишаст

به پیش مدارا بباید نشست

Сипос аз ҷаҳондори парвардгор

سپاس از جهاندار پروردگار

Кзўисти неки вебади рӯзгор

کزویست نیک و بد روزگار

Ки рӯзи ҷавонӣ ҳунар доштем

که روز جوانی هنر داشتیم

Баду некро хор нагузоштем

بد و نیک را خوار نگذاشتیم

Кунун рӯзи перӣ ба донандагӣ

کنون روز پیری به دانندگی

Барои ва ба ганҷу Фшонндгӣ

به رای و به گنج و فشانندگی

Ҷаҳони зери ойину фарҳанги мост

جهان زیر آیین و فرهنگ ماست

Сипеҳри равони ҷавшани ҷанги мост

سپهر روان جوشن جنگ ماست

Бадв гуфт шоҳони пешини дароз

بدو گفت شاهان پیشین دراز

Сухан хостанд ошкороу роз

سخن خواستند آشکارا و راز

Шуморо сухани камтар ва дод беш

شما را سخن کمتر و داد بیش

Фузуни дорӣ аз номдорони пеш

فزون داری از نامداران پیش

Чунин дод посух ки ҳршҳрёр

چنین داد پاسخ که هر شهریار

Ки бошад варои ёри парвардгор

که باشد ورا یار پروردگار

Надорад тани хеш бо ранҷу дард

ندارد تن خویش با رنج و درد

Ҷаҳонро нигаҳбони ҳронкс ки кард

جهان را نگهبان هرآنکس که کرد

Бипурсед шодони дили шаҳриёр

بپرسید شادان دل شهریار

Пари андешаи байнами бад-ӣни рӯзгор

پر اندیشه بینم بدین روزگار

Чунин дод посух ки бими газанд

چنین داد پاسخ که بیم گزند

Надорад ба дили мардуми ҳӯшманд

ندارد به دل مردم هوشمند

Бадв гуфт шоҳони пешини зи базм

بدو گفت شاهان پیشین ز بزم

Набурданд ҷонро бондозаҳи разм

نبردند جان را به‌اندازه رزم

Чунин дод посух ки эшон зи ҷом

چنین داد پاسخ که ایشان ز جام

Накарданд ҳаргиз ба дили ёди ном

نکردند هرگز به دل یاد نام

Марои ном бар ҷом чира шудаст

مرا نام بر جام چیره شده‌ست

Равонами змонро пазира шудаст

روانم زمان‌را پذیره شده‌ست

Бипурсед ҳаркас ки шоҳон баданд

بپرسید هرکس که شاهان بدند

Тани хештанро нигаҳбон баданд

تن خویشتن را نگهبان بدند

Бдорўу дармону кори пизишк

به دارو و درمان و کار پزشک

Бидон то наполуд бояд сиришк

بدان تا نپالود باید سرشک

Чунин дод посух ки тан бе замон

چنین داد پاسخ که تن بی‌زمان

Ки пеш ояд аз гардиши осмон

که پیش آید از گردش آسمان

Биҷойаст дору наёяд ба кор

بجایست دارو نیاید به کار

Нигаҳ дорадаш гардиши рӯзгор

نگه داردش گردش روزگار

Чу ҳангома рафтан омад фароз

چو هنگامه رفتن آمد فراز

Замона нагардад бипарҳез боз

زمانه نگردد به پرهیز باز

Бипурсед чандон ситоиш кунанд

بپرسید چندان ستایش کنند

Ҷаҳони офаринро ниёйиш кунанд

جهان‌آفرین را نیایش کنند

Замонӣ набошад бидон шодмон

زمانی نباشد بدان شادمان

Бондишаҳ дорад ҳамеша равон

به اندیشه دارد همیشه روان

Чунин дод посух ки андеша нест

چنین داد پاسخ که اندیشه نیست

Дили шоҳ бо чарх гардон якеаст

دل شاه با چرخ گردان یکی‌ست

Битарсам ки ҳркў ситоиш кунад

بترسم که هرکو ستایش کند

Магари бими моро ниёйиш кунад

مگر بیم ما را نیایش کند

Ситоиш нишоед фузун зонк ҳаст

ستایش نشاید فزون زآنک هست

Нҷўиими рози дили зердаст

نجوییم راز دل زیردست

Бадв гуфт шодии з фарзанд чист

بدو گفت شادی ز فرزند چیست

Ҳамон орзӯҳо з пайванд чист

همان آرزوها ز پیوند چیست

Чунин дод посух ки ҳркўи ҷаҳон

چنین داد پاسخ که هرکو جهان

БФрзнд монад нагардад ниҳон

به فرزند ماند نگردد نهان

ЧўФрзнд бошад биёбад маза

چو فرزند باشد بیابد مزه

зи баҳри маза давр гардад буза

ز بهر مزه دور گردد بزه

Вагар бугзарад кам буд дарди ӯй

وگر بگذرد کم بود درد اوی

Ки фарзанд бинад рухи зарди ӯй

که فرزند بیند رخ زرد اوی

Бипурсад ки гетии тани осони крост

بپرسد که گیتی تن آسان کراست

зи кирдори некӯ пушаймон чарост

ز کردار نیکو پشیمان چراست

Чунин дод посух ки яздони параст

چنین داد پاسخ که یزدان‌پرست

Бигирад Аннани замонаи бадаст

بگیرد عنان زمانه به‌دست

Фузӯнӣ наҷуед тан осон шавад

فزونی نجوید تن‌آسان شود

Чу бешии сголд ҳаросон шавад

چو بیشی سگالد هراسان شود

Дигар онк гуфтӣ зи кирдори нек

دگر آنک گفتی ز کردار نیک

Ниҳони дили вҷони ббозори нек

نهان دل و جان به بازار نیک

зи гетии забунтар мари онро шинос

ز گیتی زبون‌تر مر آن را شناس

Ки некии сголид бо носипос

که نیکی سگالید با ناسپاس

Бипурсед кони кас ки бад карду мард

بپرسید کان کس که بد کرد و مرد

зи девони ҷаҳони ном ӯро стрд

ز دیوان جهان نام او را سترد

Ҳарон кас ки некӣ кунад бугзарад

هران کس که نیکی کند بگذرد

Замонаи нафасро ҳаме башмурд

زمانه نفس را همی‌بشمرد

Чаҳ бояд ҳамеи некуиро ситуд

چه باید همی نیکویی را ستود

Чўмрг омаду неку бадро дуруд

چو مرگ آمد و نیک و بد را درود

Чунин дод посух ки кирдори нек

چنین داد پاسخ که کردار نیک

Биёбад баҳри ҷои бозори нек

بیابد به هر جای بازار نیک

Намурда онк ӯ неки кирдори мард

نمرد آنکه او نیک کردار مرد

Биёсуду ҷонро ба яздони супурд

بیاسود و جان را به یزدان سپرد

Вазони кас ки монад ҳамеи номи бад

وزان کس که ماند همی نام بد

Аз оғози бад буду фарҷоми бад

از آغاز بد بود و فرجام بد

Нёсуд ҳаркас казу боз монад

نیاسود هرکس کزو باز ماند

Взў дар замонаи бад овоз монад

وزو در زمانه بد آواز ماند

Бипурсад чаҳ кораст бартари зи марг

بپرسد چه کارست برتر ز مرگ

Агар бошад инро чаҳ созем барг

اگر باشد این را چه سازیم برگ

Чунин дод посухи казин тираи хок

چنین داد پاسخ کزین تیره خاک

Агар бигузарӣ ёфтӣ ҷони пок

اگر بگذری یافتی جان پاک

Ҳронкс ки дар бим ва андӯҳ зист

هرآنکس که در بیم و اندوه زیست

Барон зиндагии зор бояд гирист

بران زندگی زار باید گریست

Бипурсад казин ду гаронтар кадом

بپرسد کزین دو گران‌تر کدام

Кзўиими пари дарду ношодком

کزوییم پر درد و ناشادکام

Чунин дод посух ки ҳам санги кӯҳ

چنین داد پاسخ که هم‌سنگ کوه

Ҷузи андӯҳи мшмр ки гардад сутӯҳ

جز اندوه مشمر که گردد ستوه

Чаҳ бимаст агар бим андӯҳ нест

چه بیمست اگر بیم اندوه نیست

Бгитии ҷузи андӯҳ насту нест

به گیتی جز اندوه نستوه نیست

Бипурсед кзмо ки бо ганҷ тар

بپرسید کز ما که با گنج‌تر

Чунин гуфт кони кас ки бе ранҷтар

چنین گفت کان کس که بی‌رنج‌تر

Бипурсед ки ӯ кадомаст зишт

بپرسید که او کدامست زشت

Ки аз арҷ даврасту давр аз биҳишт

که از ارج دورست و دور از بهشت

Чунин дод посух ки знро ки шарм

چنین داد پاسخ که زن‌را که شرم

Набошад бгитӣ на овози нарм

نباشد به گیتی نه آواز نرم

зи мардони бтар онки нодон буд

ز مردان بتر آنک نادان بود

Ҳамаи зиндагонӣ ба зиндон буд

همه زندگانی به زندان بود

Бгрўд ба яздони втни пургуноҳ

بگرود به یزدان و تن پرگناه

Бадӣ бар дил хеш карда сиёҳ

بدی بر دل خویش کرده سیاه

Бипурсед мардум кадомаст рост

بپرسید مردم کدامست راست

Ки ҷони вхрд бар дил ӯ гўост

که جان و خرد بر دل او گواست

Чунин гуфт конкўи бсўду зиён

چنین گفت کانکو به سود و زیان

Нагӯяд набандад бадиро миён

نگوید نبندد بدی را میان

Бипурсед казу ху чаҳ никўтрст

بپرسید کزو خو چه نیکوترست

Ки он бар сар мардумон афсараст

که آن بر سر مردمان افسر‌ست

Чунин дод посух ки чун бурдбор

چنین داد پاسخ که چون بردبار

Буд марди ноидши афсун ба кор

بود مرد نایدش افسون به کار

На он каз пай сӯдмандӣ кунад

نه آن کز پی سودمندی کند

Вагар низ рой баландӣ кунад

وگر نیز رای بلندی کند

Чу родӣ ки подош родӣ наҷуст

چو رادی که پاداش رادی نجست

Бубахшед вторикӣ аз дил бишуст

ببخشید و تاریکی از دل بشست

Се дигар чу кӯшоеи эзадӣ

سه دیگر چو کوشایی ایزدی

Ки аз ҷон пок ояду бхрдӣ

که از جان پاک آید و بخردی

Бипурсед дар дили ҳарос аз чаҳ беш

بپرسید در دل هراس از چه بیش

Бадв гуфт каз ранҷу кирдори хеш

بدو گفت کز رنج و کردار خویش

Бипурсед бахшиш кадомаст ба

بپرسید بخشش کدامست به

Ки бахшанда гардад сарафрозу ма

که بخشنده گردد سرافراز و مه

Чунин дод посух каз арзонён

چنین داد پاسخ کز ارزانیان

Мадоред бози инчи суду зиён

مدارید باز ایچ سود و زیان

Бипурсед мӯбади зи кори ҷаҳон

بپرسید موبد ز کار جهان

Сухан баргушод ошкору ниҳон

سخن برگشاد آشکار و نهان

Ки ойини кажи байнаму нои писанд

که آیین کژ بینم و ناپسند

Дигар гардиши корносўдмнд

دگر گردش کار ناسودمند

Чунин дод посух ки зини чархи пер

چنین داد پاسخ که زین چرخ پیر

Агар ҳаст бодонашу ёдгир

اگر هست بادانش و یادگیر

Бузургасту донанда ва бартараст

بزرگست و داننده و برترست

Ки бар доварон ҷаҳон довараст

که بر داوران جهان داورست

Бад ойин машав давр бош аз писанд

بد آیین مشو دور باش از پسند

Мубини инчи азуи суду носӯдманд

مبین ایچ ازو سود و ناسودمند

Баду нек аз ӯ дони каш анбоз нест

بد و نیک از او دان کش انباز نیست

Ба коряши фарҷом воғоз нест

به کاریش فرجام و آغاز نیست

Чўгўиди ббош онч гуяд бадаст

چو گوید بباش آنچ گوید بدست

Ҳамӯ буд то буд ва то ҳаст ҳаст

همو بود تا بود و تا هست هست

Бипурсед каз дард бар кист ранҷ

بپرسید کز درد بر کیست رنج

Ки тан чун саройасту ҷонро сипанҷ

که تن چون سرایست و جان را سپنج

Чунин дод посух ки ин пудаи пӯст

چنین داد پاسخ که این پوده پوست

Буд ранҷаи чндонки мағзи андрўст

بود رنجه چندانک مغز اندروست

Чўполўд зу ҷон надорад хирад

چو پالود زو جان ندارد خرد

Ки брхок бошад чу ҷон бугзарад

که بر خاک باشد چو جان بگذرد

Бипурсед мӯбади зи парҳез ва гуфт

بپرسید موبد ز پرهیز و گفت

Ки озу ниёз аз ки бояд наҳуфт

که آز و نیاز از که باید نهفت

Чунин дод посух ки озу ниёз

چنین داد پاسخ که آز و نیاز

Сазад гар надорад хирадманди боз

سزد گر ندارد خردمند باز

Ту аз оз бошӣ ҳамеша ба ранҷ

تو از آز باشی همیشه به رنج

Ки ҳамвора сирӣ наёбӣ зи ганҷ

که همواره سیری نیابی ز گنج

Бипурсед каз шаҳриёрон ки беш

بپرسید کز شهریاران که بیش

Бҳўш ва ба ойин ва бо ройу кеш

به هوش و به آیین و با رای و کیش

Чунин дод посух ки он подшо

چنین داد پاسخ که آن پادشا

Ки бошад парастандау порсо

که باشد پرستنده و پارسا

зи додар доранда дорад сипос

ز دادار دارنده دارد سپاس

Набошад кас аз ранҷ ӯ дар ҳарос

نباشد کس از رنج او در هراس

Пурумед дорад дили неки мард

پرامید دارد دل نیک‌مرد

Дили бдкншро пар аз биму дард

دل بدکنش را پر از بیم و درد

Сипаҳро биорояд аз ганҷи хеш

سپه را بیاراید از گنج خویش

Сӯй бадсигол афганд ранҷи хеш

سوی بدسگال افگند رنج خویش

Сухани пурсад аз бхрдони ҷаҳон

سخن پرسد از بخردان جهان

Бад ва нек дорад зи душмани ниҳон

بد و نیک دارد ز دشمن نهان

Бипурсед кори парастиши бчист

بپرسید کار پرستش به چیست

Ба некии яздон гроиндаҳ кист

به نیکی یزدان گراینده کیست

Чунин дод посух ки торики хуй

چنین داد پاسخ که تاریک‌خوی

Равони андари оради бборики мӯӣ

روان اندر آرد به باریک موی

Нахуст онк донад ки ҳаст ва якеаст

نخست آنک داند که هست و یکی‌ست

Турои зини нишон раҳнамоӣ андакӣаст

ترا زین نشان رهنمای اندکی‌ست

Азу дорад аз кори некии сипос

ازو دارد از کار نیکی سپاس

Бадв бошад эмин ва зу дар ҳарос

بدو باشد ایمن و زو در هراس

Ҳароси ту онгаҳ ки ҷӯии газанд

هراس تو آنگه که جویی گزند

Взўи эминӣ чун буд сӯдманд

وزو ایمنی چون بود سودمند

Вагар нек дил бошӣу роҳи ҷӯй

وگر نیک‌دل باشی و راه‌جوی

Буд назд ҳар каси туро обрӯӣ

بود نزد هر کس تو را آبروی

Вагар бдкнш бошӣу бади тана

وگر بدکنش باشی و بد تنه

Ба дӯзах фиристода бошӣ буна

به دوزخ فرستاده باشی بنه

Мабош инчи густох бо ин ҷаҳон

مباش ایچ گستاخ با این جهان

Ки ӯ рози хеш аз ту дорад ниҳон

که او راز خویش از تو دارد نهان

Гроиндаҳ бошӣ бикрдори дайн

گراینده باشی به کردار دین

Бидорӣ бад-ӣн рӯзгор гузин

بداری بدین روزگار گزین

Хирадро кунӣ бо дили омӯзгор

خرد را کنی با دل آموزگار

Бакӯшӣ ки нФрибдти рӯзгор

بکوشی که نفریبدت روزگار

Ҳамон низ ёди гунаҳкори мард

همان نیز یاد گنهکار مرد

Набошӣ ба бозори нангу набард

نباشی به بازار ننگ و نبرد

Ғами он ҷаҳон аз паии ин ҷаҳон

غم آن جهان از پی این جهان

Набояд ки дорӣ ба дил дар ниҳон

نباید که داری به دل در نهان

Нишастанат ҳамвора бо бхрдон

نشستنت همواره با بخردان

Гроиндаҳи ромиши ҷовдон

گراینده رامش جاودان

Гроиндаҳи бодӣ ба фарҳангу рой

گراینده بادی به فرهنگ و رای

Ба яздони хирад боядат раҳнамоӣ

به یزدان خرد بایدت رهنمای

Аз андоза бар нагузароне сухан

از اندازه بر نگذرانی سخن

Ки ту нав ба кории гетии куҳан

که تو نو به کاری گیتی کهن

Нгрдондти ромиш ва равад маст

نگرداندت رامش و رود مست

Набошадат бо мардум бад нишаст

نباشدت با مردم بد نشست

Бипечӣ дил аз ҳарчи нобўднист

بپیچی دل از هرچ نابودنی‌ست

Ба бахшои онро ки бхшўднист

ببخشای آن را که بخشودنی‌ست

Надории дареғи ончии дории зи дӯст

نداری دریغ آنچه داری ز دوست

Агар дида хоҳад агар мағзу пӯст

اگر دیده خواهد اگر مغز و پوست

Агар дӯст бо дӯст гирад шумор

اگر دوست با دوست گیرد شمار

Набояд ки бошад миёнҷӣ ба кор

نباید که باشد میانجی به کار

Чу бо мард бадхоҳ бошад нишаст

چو با مرد بدخواه باشد نشست

Чунон кун ки накушояд ӯ бар ту даст

چنان کن که نگشاید او بر تو دست

Чу ҷӯяд касе роҳи боистагӣ

چو جوید کسی راه بایستگی

Ҳунар бояду шарму шойистагӣ

هنر باید و شرم و شایستگی

Набояд забон аз ҳунари чира тар

نباید زبان از هنر چیره‌تر

Дурӯғ аз ҳунар нашимурд додгар

دروغ از هنر نشمرد دادگر

Надонад касеро бузургии бчиз

نداند کسی را بزرگی به چیز

На хорӣ бночиз дорад бниз

نه خواری به ناچیز دارد بنیز

Агар бадгумонии кушояди забон

اگر بدگمانی گشاید زبان

Тўтндӣ макун ҳеҷ бо бадгумон

تو تندی مکن هیچ با بدگمان

Азон пас чу сустии гумонеи барад

ازان پس چو سستی گمانی برد

Вази андозаи гуфтор ӯ бугзарад

وز اندازه گفتار او بگذرد

Ту посухи мар ӯро бондозаҳи гӯй

تو پاسخ مر او را به اندازه گوی

Суханҳои чарбовару тозаи гӯй

سخن‌های چرب آور و تازه گوی

Ба озарм агар бФгнии сӯии хеш

به آزرم اگر بفگنی سوی خویش

Пушаймонӣ ояд ба фарҷоми пеш

پشیمانی آید به فرجام پیش

Чу бекор бошӣ машав ромишӣ

چو بیکار باشی مشو رامشی

На кораст бекорӣ ар боҳшӣ

نه کارست بیکاری ار باهشی

зи ҳркор кардан туро нанг нест

ز هرکار کردن تو را ننگ نیست

Агар чанд бо буи ва бо ранг нест

اگر چند با بوی و با رنگ نیست

Ба некии баҳри кори кӯшо буд

به نیکی به هر کار کوشا بود

Ҳамеша бадонаши ниўшо буд

همیشه به دانش نیوشا بود

Ба кории ниёзад ки фарҷоми ӯй

به کاری نیازد که فرجام اوی

Пушаймонӣу тундӣ орад биравӣ

پشیمانی و تندی آرد به روی

Бибахшоед аз дард бар мустаманд

ببخشاید از درد بر مستمند

Наёрад дилаши сӯии дарду газанд

نیارد دلش سوی درد و گزند

Хирадманди кӯ дил кунад бурдбор

خردمند کو دل کند بردبار

Набошад ба чашми ҷаҳондори хор

نباشد به چشم جهاندار خوار

Бидонад ки чандаст бо ӯ ҳунар

بداند که چندست با او هنر

Бондозаҳ ёбад з ҳар кор бар

به اندازه یابد ز هر کار بر

Гар афзӯн азон дӯст бастоедаш

گر افزون ازان دوست بستایدش

Баландӣу кажии биафзоядаш

بلندی و کژی بیفزایدش

Ҳамон мард эзад надорад ба ранҷ

همان مرد ایزد ندارد به رنج

Вагар чанд гардад парогандаи ганҷ

وگر چند گردد پراگنده گنج

Парастиш кунад пешау ростӣ

پرستش کند پیشه و راستی

Бипечад з бероҳӣу костӣ

بپیچد ز بی‌راهی و کاستی

Барин барги воин шохҳо охати даст

برین برگ واین شاخها آخت دست

Ҳунарманди динӣу яздони параст

هنرمند دینی و یزدان‌پرست

Ҳамонаст рой ва ҳаминаст роҳ

همانست رای و همینست راه

Ба яздони гароӣ ва ба яздони паноҳ

به یزدان گرای و به یزدان پناه

Агар додгар бошадӣ шаҳриёр

اگر دادگر باشدی شهریار

Азу монад андари ҷаҳони ёдгор

ازو ماند اندر جهان یادگار

Чунон ҳам ки аз дод нӯшин равон

چنان هم که از داد انوشین‌روان

Куҷо хок шуд ном монадаш ҷавон

کجا خاک شد نام ماندش جوان