Нигари хобро биҳдаҳ нашмурӣ

نگر خواب را بیهده نشمری

Яке баҳраи донеи зи пайғамбарӣ

یکی بهره دانی ز پیغمبری

Ба вижа ки шоҳ ҷаҳон бинадаш

به ویژه که شاه جهان بیندش

Равони дарахшндаи бгзиндш

روان درخشنده بگزیندش

Ситора занад рой бо чарху моҳ

ستاره زند رای با چرخ و ماه

Суханҳо пароганда карда ба роҳ

سخنها پراگنده کرده به راه

Равонҳои равшан бибинад ба хоб

روانهای روشن ببیند به خواب

Ҳамаи бўдниҳои чўотши броб

همه بودنیها چوآتش برآب

Шабии хуфтаи бади шоҳи нӯшин равон

شبی خفته بد شاه نوشین روان

Хирадманду бедору давлати ҷавон

خردمند و بیدار و دولت جوان

Чунон дид дрхўоб каз пеши тахт

چنان دید درخواب کز پیش تخت

Брстии яке хусравонеи дарахт

برستی یکی خسروانی درخت

Шаҳаншоҳро дил биёростӣ

شهنشاه را دل بیاراستی

намева раваду ромишгарони хостӣ

می‌و رود و رامشگران خواستی

Бар ӯ барон гоҳи орому ноз

بر او بران گاه آرام و ناز

Нишастӣ яке тездандони гуроз

نشستی یکی تیزدندان گراز

Чу бинишаст мехӯрдан оростӣ

چو بنشست می خوردن آراستی

Вазони ҷоми нӯшин равони хостӣ

وزان جام نوشین‌روان خواستی

Чўхўршиди барзади сар аз бурҷи гов

چوخورشید برزد سر از برج گاو

з ҳар сӯи баромади хурӯши чгоў

ز هر سو برآمد خروش چگاو

Нишаст аз бар тахти касрии дижам

نشست از بر تخت کسری دژم

Азон дида гашта дилаши пари зи ғам

ازان دیده گشته دلش پر ز غم

Гзорндаҳи хобро хонданд

گزارندهٔ خواب را خواندند

Радонро абри гоҳи бншонднд

ردان را ابر گاه بنشاندند

Бигуфт он куҷо дид дар хоби шоҳ

بگفت آن کجا دید در خواب شاه

Бидон мӯбадони намояндаи роҳ

بدان موبدان نماینده راه

Гзорндаҳи хоби посухи надод

گزارندهٔ خواب پاسخ نداد

Казон дониш ӯро набад ҳеҷ ёд

کزان دانش او را نبد هیچ یاد

Ба нодонии онкас ки хстў шавад

به نادانی آنکس که خستو شود

зи фоми нкўҳндаҳи як сӯ шавад

ز فام نکوهنده یک سو شود

зи донанда чун шоҳ посух наёфт

ز داننده چون شاه پاسخ نیافت

Пурандешаи дилро сӯй чора тофт

پراندیشه دل را سوی چاره تافت

Фиристод бар ҳар сӯеи меҳтарӣ

فرستاد بر هر سویی مهتری

Ки то боз ҷӯяд з ҳар кишварӣ

که تا باز جوید ز هر کشوری

Яке бадара бо ҳар яке ёр кард

یکی بدره با هر یکی یار کرد

Ба баргаштани умед бисёр кард

به برگشتن امید بسیار کرد

Ба ҳар бадарае бади дирами даҳ ҳазор

به هر بدره‌ای بد درم ده هزار

Бидон токанд дар ҷаҳони хостор

بدان تاکند در جهان خواستار

Гзорндаҳи хоби доно касе

گزارنده خواب دانا کسی

Ба ҳар донишии роҳи ҷустаи басӣ

به هر دانشی راه جسته بسی

Ки бгзорди ин хоби шоҳи ҷаҳон

که بگزارد این خواب شاه جهان

Наҳуфта бар оради зи банди ниҳон

نهفته بر آرد ز بند نهان

Яке бадараи огндаҳ ӯро диҳанд

یکی بدره آگنده او را دهند

Сипосӣ ба шоҳи ҷаҳони брнҳнд

سپاسی به شاه جهان برنهند

Ба ҳар сӯ бишуд мӯбадии кордон

به هر سو بشد موبدی کاردان

Савории ҳшиўор бисёр дон

سواری هشیوار بسیار دان

Яке аз радони номаши озодсрў

یکی از ردان نامش آزادسرو

зи даргоҳ касрӣ биёмад ба Марв

ز درگاه کسری بیامد به مرو

Биёмад ҳамаи гирди Марв ӯ биҷуст

بیامد همه گرد مرو او بجست

Яке мӯбадӣ дид бозанад ва аст

یکی موبدی دید بازند و است

Ҳамеи кӯдаконро биёмухт занад

همی کودکان را بیاموخت زند

Ба тундӣу хашму ббонги баланд

به تندی و خشم و ببانگ بلند

Яке кӯдакии меҳтар эдар буриш

یکی کودکی مهتر ایدر برش

Пажӯҳанда занад вои стои сараш

پژوهنده زند وا ستا سرش

Ҳамеи хондандяши бўзрҷмҳр

همی‌خواندندیش بوزرجمهر

Ниҳода барон дафтар аз меҳри чеҳр

نهاده بران دفتر از مهر چهر

Ънонро бипечед мӯбади зи роҳ

عنانرا بپیچید موبد ز راه

Биёмад бипурсед зу хоби шоҳ

بیامد بپرسید زو خواب شاه

Нависанда гуфт ин на кормнст

نویسنده گفت این نه کارمنست

Заҳр донишӣ занад ёрмнст

زهر دانشی زند یارمنست

зи мӯбад чу бишунид бўзрҷмҳр

ز موبد چو بشنید بوزرجمهر

Бадв дод гӯш ва бар афрӯхт чеҳр

بدو داد گوش و بر افروخت چهر

Боситод гуфт ин шкормнст

باستاد گفت این شکارمنست

Гузорӣдани хоби кормнст

گزاریدن خواب کارمنست

Яке бонг барзад бирав мард аст

یکی بانگ برزد برو مرد است

Ки ту дафтар хеш кардӣ дуруст

که تو دفتر خویش کردی درست

Фиристода гуфт эй хирадманди мард

فرستاده گفت ای خردمند مرد

Магар донад ӯ гирди донои магарад

مگر داند او گرد دانا مگرد

Ғамӣ шуд зи бўзрҷмҳри Авестоад

غمی شد ز بوزرجمهر اوستاد

Бигӯӣ ончи дорӣ бадв гуфт ёд

بگوی آنچ داری بدو گفت یاد

Нагӯям ман ин гуфт ҷузи пеши шоҳ

نگویم من این گفت جز پیش شاه

Бдонгаҳ ки бншондми пеши гоҳ

بدانگه که بنشاندم پیش گاه

Бидодаш фиристодаи асбу дирам

بدادش فرستاده اسب و درم

Дигар ҳарч боисташ аз беш ва кам

دگر هرچ بایستش از بیش و کم

Бирафтанд ҳар ду баробари зи Марв

برفتند هر دو برابر ز مرو

Хиромон чу зери гули андари тзрў

خرامان چو زیر گل اندر تذرو

Чунон ҳам гурозону гӯйони зи шоҳ

چنان هم گرازان و گویان ز شاه

зи фармони вази фари вази тоҷу гоҳ

ز فرمان وز فر وز تاج و گاه

Расиданд ҷое куҷои об буд

رسیدند جایی کجا آب بود

Чу ҳангома хӯрдану хоб буд

چو هنگامه خوردن و خواب بود

Ба зери дарахтӣ фурӯд омаданд

به زیر درختی فرود آمدند

Чўчизӣ бихӯраданду дам бар заданд

چوچیزی بخوردند و دم بر زدند

Бихуфт андарони сояи бўзрҷмҳр

بخفت اندران سایه بوزرجمهر

Яке чодари андркшидаҳ ба чеҳр

یکی چادر اندرکشیده به چهر

Ҳануз ин гиронмояи бедор буд

هنوز این گرانمایه بیدار بود

Ки бо ӯ ба роҳи андаруни ёр буд

که با او به راه اندرون یار بود

Нигаҳ карду песаи яке мор дид

نگه کرد و پیسه یکی مار دید

Ки он чодар аз хуфта андар кашид

که آن چادر از خفته اندر کشید

зи сар то ба поиши ббўииди сахт

ز سر تا به پایش ببویید سخت

Шуд азпиш ӯ нарми сӯии дарахт

شد ازپیش او نرم سوی درخت

Чу мори сияҳ бар сар дор шуд

چو مار سیه بر سر دار شد

Сари кӯдак аз хоб бедор шуд

سر کودک از خواب بیدار شد

Чу он аждаҳои шӯриш ӯ шунид

چو آن اژدها شورش او شنید

Барон шох борӣк шуд нопадид

بران شاخ باریک شد ناپدید

Фиристодаи андар шигифтӣ бимонад

فرستاده اندر شگفتی بماند

Фаровон бирав ном яздон бихонад

فراوان برو نام یزدان بخواند

Ба дил гуфт кини кӯдаки ҳӯшманд

به دل گفت کین کودک هوشمند

Баҷое расад дар бузургии баланд

بجایی رسد در بزرگی بلند

Вазони бешаи пӯён ба роҳ омаданд

وزان بیشه پویان به راه آمدند

Хиромон ба наздик шоҳ омаданд

خرامان به نزدیک شاه آمدند

Фиристода аз пеш кӯдак бирафт

فرستاده از پیش کودک برفت

Бртхт касрӣ хиромед тафт

برتخت کسری خرامید تفت

Бадв гуфт к-эии шоҳи нӯшин равон

بدو گفت کای شاه نوشین‌روان

Туе хуфтаи бедору давлати ҷавон

تویی خفته بیدار و دولت جوان

Бирафтам зи даргоҳи шоҳо ба Марв

برفتم ز درگاه شاها به مرو

Бгштм чу андари гулистони тзрў

بگشتم چو اندر گلستان تذرو

зи фарҳангён кӯдакӣ ёфтам

ز فرهنگیان کودکی یافتم

Биоварадам ва тез бишитофтам

بیاوردم و تیز بشتافتم

Бигуфт он сухани кзлб ӯ шунид

بگفت آن سخن کزلب او شنید

зи мори сиёҳи он шигифтӣ ки дид

ز مار سیاه آن شگفتی که دید

Ҷаҳондори касрии варо пеш хонд

جهاندار کسری ورا پیش خواند

Вазони хоб чанде суханҳо баранд

وزان خواب چندی سخنها براند

Чўбшниди донои зи нӯшин равон

چوبشنید دانا ز نوشین روان

Сараши пурсухани гашт ва гуё забон

سرش پرسخن گشت و گویا زبان

Чунин дод посух ки дар хони ту

چنین داد پاسخ که در خان تو

Миён батон шабистони ту

میان بتان شبستان تو

Яке мард бурност каз хештан

یکی مرد برناست کز خویشتن

Ба ороиш ҷома кардаст зан

به آرایش جامه کرده‌ست زن

зи бегона прдхтаҳ кун ҷойгоҳ

ز بیگانه پردخته کن جایگاه

Барин рои мо то наёбанд роҳ

برین رای ما تا نیابند راه

Бифармоӣ то пеш ту бигузаранд

بفرمای تا پیش تو بگذرند

Паии хештан бар замин биспуранд

پی خویشتن بر زمین بسپرند

Бипурсем зон носазои далер

بپرسیم زان ناسزای دلیر

Ки чун андар омад ба болини шер

که چون اندر آمد به بالین شیر

зи бегонаи айвонаш пурдухт кард

ز بیگانه ایوانش پردخت کرد

Дркохи шоҳаншаҳӣ сахт кард

درکاخ شاهنشهی سخت کرد

Батон шабистони он шаҳриёр

بتان شبستان آن شهریار

Бирафтанд пари буиу ранг ва нигор

برفتند پر بوی و رنگ و نگار

Самани буии хубон бо нозу шарм

سمن بوی خوبان با ناز و شرم

Ҳамаи пеш касрӣ бирафтанд нарм

همه پیش کسری برفتند نرم

Надиданд азин сон касе дар миён

ندیدند ازین سان کسی در میان

Барошуфт касрӣ чу шери жён

برآشفت کسری چو شیر ژیان

Гзорндаҳ гуфт ин на андар хураст

گزارنده گفت این نه اندر خورست

Ғуломии миён занон андараст

غلامی میان زنان اندرست

Шмн гуфт рафтан бофузун кунед

شمن گفت رفتن بافزون کنید

Рух аз чодари шарм берун кунед

رخ از چادر شرم بیرون کنید

Дигар бора бар пеши бгзоштнд

دگر باره بر پیش بگذاشتند

Ҳамаи хобро хира пиндоштанд

همه خواب را خیره پنداشتند

Ғуломӣ падед омад андари миён

غلامی پدید آمد اندر میان

Ба болои сарву бчҳри каён

به بالای سرو و بچهر کیان

Таниши ларзи ларзон ба кирдори бед

تنش لرز لرزان به کردار بید

Дил аз ҷони ширин шудаи нои умед

دل از جان شیرین شده نا امید

Канизак бидон ҳуҷраи ҳафтод буд

کنیزک بدان حجره هفتاد بود

Ки ҳар як ба тани сарви озод буд

که هر یک به تن سرو آزاد بود

Яке духтарии меҳтари чоҷ буд

یکی دختری مهتر چاج بود

Ба болои сарву бабри оҷ буд

به بالای سرو و ببر عاج بود

Ғуломии самани пайкару машки буи

غلامی سمن پیکر و مشک‌بوی

Ба хони падари меҳрбони бади бадавӣ

به خان پدر مهربان بد بدوی

Басони яке банда дар пеши ӯй

بسان یکی بنده در پیش اوی

Ба ҳар ҷо ки рафтӣ бадии хеши ӯй

به هر جا که رفتی بدی خویش اوی

Бипурсед з ва гуфт кин мард кист

بپرسید ز و گفت کین مرد کیست

Касе кӯи чунин банда пурвирд кист

کسی کو چنین بنده پرورد کیست

Чунин баргузедии далеру ҷавон

چنین برگزیدی دلیر و جوان

Миёни шабистони нӯшин равон

میان شبستان نوشین‌روان

Чунин гуфт зани кини з ман кеҳтараст

چنین گفت زن کین ز من کهترست

Ҷавонаст ва бо ман з як модараст

جوانست و با من ز یک مادرست

Чунин ҷомаи пӯшед каз шарми шоҳ

چنین جامه پوشید کز شرم شاه

Наёраст кардан ба рӯйиши нигоҳ

نیارست کردن به رویش نگاه

Бародаргар аз ту бапушед рӯй

برادر گر از تو بپوشید روی

зи шарми тўбўди он баҳонаи мҷўӣ

ز شرم توبود آن بهانه مجوی

Чу бишунид ин гуфта нӯшин равон

چو بشنید این گفته نوشین‌روان

Шигифт омадаш кор ҳар ду ҷавон

شگفت آمدش کار هر دو جوان

Барошуфт зон пас ба дижхим гуфт

برآشفت زان پس به دژخیم گفت

Ки ин ҳар ду дар хок бояд наҳуфт

که این هر دو در خاک باید نهفت

Кушандаи бабради он ду танро давон

کشنده ببرد آن دو تن را دوان

Пас пардаи шоҳи нӯшин равон

پس پردهٔ شاه نوشین‌روان

Броўихтшони дршбстони шоҳ

برآویختشان درشبستان شاه

Нигунсори пурхӯну тани пари гуноҳ

نگونسار پرخون و تن پر گناه

Гзорндаҳи хобро бадара дод

گزارندهٔ خواب را بدره داد

зи асби вази пӯшиданӣ баҳра дод

ز اسب وز پوشیدنی بهره داد

Фурӯмонда аз дониш ӯ шигифт

فرومانده از دانش او شگفت

зи гуфтораши андоза ҳо барграфт

ز گفتارش اندازه‌ها برگرفت

Навиштанд номаш ба девони шоҳ

نوشتند نامش به دیوان شاه

Бар мӯбадони намояндаи роҳ

بر موبدان نماینده راه

Фурӯзанда шуд номи бўзрҷмҳр

فروزنده شد نام بوزرجمهر

Бадв рӯй бинмуд гардони сипеҳр

بدو روی بنمود گردان سپهر

Ҳамеи рӯзи рӯзаши фузун буд бахт

همی روز روزش فزون بود بخت

Бадви шодмони бади дили шоҳи сахт

بدو شادمان بد دل شاه سخت

Дили шоҳи касрии пар аз дод буд

دل شاه کسری پر از داد بود

Ба дониши дили вмғзши обод буд

به دانش دل ومغزش آباد بود

Бадаргоҳ бар мӯбадон доштӣ

بدرگاه بر موبدان داشتی

з ҳар донишӣ бхрдон доштӣ

ز هر دانشی بخردان داشتی

Ҳамеша сухани гӯии ҳафтод мард

همیشه سخن گوی هفتاد مرد

Ба даргоҳ будӣ бихоб ва бихӯрад

به درگاه بودی بخواب و بخورد

Ҳронгаҳ ки прдхтаҳи гаштии зи кор

هرانگه که پردخته گشتی ز کار

з доду диҳиши ваз мева мегусор

ز داد و دهش وز می و میگسار

Заҳри мӯбадии нўсхни хостӣ

زهر موبدی نوسخن خواستی

Дилашро бадонаш биёростӣ

دلش را بدانش بیاراستی

Бидонгоҳ нав буд бўзрҷмҳр

بدانگاه نو بود بوزرجمهر

Сарояндаи взирки вхўби чеҳр

سراینده وزیرک وخوب چهر

Чунон бдкзони мӯбадону радон

چنان بدکزان موبدان و ردان

Ситораи шиносон ва ҳам бхрдон

ستاره شناسان و هم بخردان

Ҳамеи дониши омухту андари гузашт

همی دانش آموخت و اندر گذشت

Ва зон файласуфони сараши бргзшт

و زان فیلسوفان سرش برگذشت

Чунон бад ки бинишаст рӯзӣ бихон

چنان بد که بنشست روزی بخوان

Бифармуд кин мӯбадонро бихон

بفرمود کاین موبدان را بخوان

Ки бошанд доноу дониш пазир

که باشند دانا و دانش پذیر

Сарояндау боҳшу ёди гир

سراینده و باهش و یاد گیر

Бирафтанд бедордили мӯбадон

برفتند بیداردل موبدان

Заҳри донишии рози ҷустаи радон

زهر دانشی راز جسته ردان

Чу нон хӯрда шуд ҷом ме хостанд

چو نان خورده شد جام می‌خواستند

Ба май ҷон равшан биёростанд

به می جان روشن بیاراستند

Бдонндгони шоҳ бедор гуфт

بدانندگان شاه بیدار گفت

Ки дониш кушода кунед аз наҳуфт

که دانش گشاده کنید از نهفت

Ҳарон кас ки дорад ба дили донишӣ

هران کس که دارد به دل دانشی

Бигӯед маро зу буд ромишӣ

بگوید مرا زو بود رامشی

Азишон ҳарон кас ки доно баданд

ازیشان هران کس که دانا بدند

БгФтни далер ва тавоно баданд

بگفتن دلیر و توانا بدند

Забон баргушоданд бршҳрёр

زبان برگشادند برشهریار

Куҷо буд донандаро хостор

کجا بود داننده را خواستار

Чу бўзрҷмҳри он суханҳо шунид

چو بوزرجمهر آن سخنها شنید

Бадонаши нигаҳ кардан шоҳ дид

بدانش نگه کردن شاه دید

Яке офарин кард ва бар пой хост

یکی آفرین کرد و بر پای خاست

Чунин гуфт к-эй довар доду рост

چنین گفت کای داور داد و راست

Замини бандаи тоҷи втхти ту бод

زمین بنده تاج وتخت تو باد

Фалаки равшан аз рӯйу бахти ту бод

فلک روشن از روی و بخت تو باد

Гар эй дун ки фармони диҳии банда ро

گر ای دون که فرمان دهی بنده را

Ки бигушоед аз банди гӯянда ро

که بگشاید از بند گوینده را

Бигӯям вагар чанд бемоя ам

بگویم و گر چند بی‌مایه‌ام

Бадонаш дар аз камтарин поя ам

بدانش در از کمترین پایه‌ام

Накӯҳиш набошад ки донои забон

نکوهش نباشد که دانا زبان

Кушода кунад назд нӯшин равон

گشاده کند نزد نوشین‌روان

Нигаҳ кард касрӣ бдонндаҳ гуфт

نگه کرد کسری بداننده گفت

Ки дониш чаро бояд андар наҳуфт

که دانش چرا باید اندر نهفت

Ҷавони брзбон подшоҳӣ намӯд

جوان برزبان پادشاهی نمود

зи гуфтор ӯ равшаноӣ фузуд

ز گفتار او روشنایی فزود

Бадв гуфт равшани равони онкасӣ

بدو گفت روشن روان آنکسی

Ки кӯтоҳ гуяд ба маънии басӣ

که کوتاه گوید به معنی بسی

Касеро ки мағзаш буд пуршитоб

کسی را که مغزش بود پرشتاب

Фаровон сухан бошад ва дайр ёб

فراوان سخن باشد و دیر یاب

Чу гуфтори беҳуда бисёр гашт

چو گفتار بیهوده بسیار گشت

Сухани гӯй дар мардумии хўоргшт

سخن گوی در مردمی خوارگشت

Ҳунарҷӯӣу тимор бешӣ махӯр

هنرجوی و تیمار بیشی مخور

Ки гетӣ сипанҷаст ва мо бар гузар

که گیتی سپنجست و ما بر گذر

Ҳамаи равшанӣҳои ту ростӣаст

همه روشنیهای تو راستیست

зи тории вкжӣ бибояд гирист

ز تاری وکژی بباید گریست

Дили ҳаркасӣ банда орзӯаст

دل هرکسی بندهٔ آرزوست

Взў ҳар якеро дигаргуна хуаст

وزو هر یکی را دگرگونه خوست

Сари ростӣ дониш эзадаст

سر راستی دانش ایزدست

Чу донистяш зу натарсӣ бадаст

چو دانستیش زو نترسی بدست

Хирадманди вдоноу равшани равон

خردمند ودانا و روشن روان

Таниш зин ҷаҳонаст вҷон зон ҷаҳон

تنش زین جهانست وجان زان جهان

Ҳарон кас ки дар кор пешӣ кунад

هران کس که در کار پیشی کند

Ҳамаи рои воҳнг бешӣ кунад

همه رای وآهنگ بیشی کند

БноёФт ранҷа макун хештан

بنایافت رنجه مکن خویشتن

Ки тиморҷон бошаду ранҷи тан

که تیمارجان باشد و رنج تن

зи неру буд мардро ростӣ

ز نیرو بود مرد را راستی

зи сустӣ дурӯғ ояд вкостӣ

ز سستی دروغ آید وکاستی

зи дониши чўҷони туро моя нест

ز دانش چوجان تو را مایه نیست

Ба аз хомшии ҳеҷ пероя нест

به از خامشی هیچ پیرایه نیست

Чу барадонаши хеши мҳроўрӣ

چو بردانش خویش مهرآوری

Хирадро зи ту бугсалади доварӣ

خرد را ز تو بگسلد داوری

Тавонгар буд ҳар кро оз нест

توانگر بود هر کرا آز نیست

Хунаки бандаи каши оз анбоз нест

خنک بنده کش آز انباز نیست

Мудорои хирадро бародар буд

مدارا خرد را برادر بود

Хирад бар сари ҷон чу афсар буд

خرد بر سر جان چو افسر بود

Чу донои туро душмани ҷон буд

چو دانا تو را دشمن جان بود

Ба аз дӯсти мардӣ ки нодон буд

به از دوست مردی که نادان بود

Тавонгар шуд онкас ки хушнӯди гашт

توانگر شد آنکس که خشنود گشت

Бадви озу тимор ӯ суди гашт

بدو آز و تیمار او سود گشت

Бомўхтнгар фурӯтар шӯй

بآموختن گر فروتر شوی

Суханро з донандагон бишинавӣ

سخن را ز دانندگان بشنوی

Ба гуфтор грхираҳ шуд рои мард

به گفتار گرخیره شد رای مرد

Нагардад касе хираи ҳамтои мард

نگردد کسی خیره همتای مرد

Ҳарон кас ки дониш Фромш кунад

هران کس که دانش فرامش کند

Забонро ба гуфтор хомаш кунад

زبان را به گفتار خامش کند

Чўдории бадасти андаруни хоста

چوداری به دست اندرون خواسته

Зару симу асбони ороста

زر و سیم و اسبان آراسته

Ҳазина чунон кун ки боядат кард

هزینه چنان کن که بایدت کرد

Нишоед кушод ва набояд фишурд

نشاید گشاد و نباید فشرد

Хирадманд каз душманони даври гашт

خردمند کز دشمنان دور گشت

Тани душман ӯро чу муздури гашт

تن دشمن او را چو مزدور گشت

Чу дод тан хештан дод мард

چو داد تن خویشتن داد مرد

Чунон дон ки пирӯз шуд дар набард

چنان دان که پیروز شد در نبرد

Магӯ он сухани кондрў суд нест

مگو آن سخن کاندرو سود نیست

Казон оташати баҳраи ҷуз дӯд нест

کزان آتشت بهره جز دود نیست

Миндиш азон кон нишоед бадан

میندیش ازان کان نشاید بدن

Надонад каси оҳан ба оби ождн

نداند کس آهن به آب آژدن

Фурӯтан буд шаҳ ки доно буд

فروتن بود شه که دانا بود

Ба дониши бузургу тавоно буд

به دانش بزرگ و توانا بود

Ҳар онкас ки ӯ карда кирдигор

هر آنکس که او کردهٔ کردگار

Бидонади гузашт аз бади рӯзгор

بداند گذشت از بد روزگار

Парастидани довар афзӯн кунад

پرستیدن داور افزون کند

зи дили ковуши дев берун кунад

ز دل کاوش دیو بیرون کند

Бипарҳезад аз ҳарчи нокрднист

بپرهیزد از هرچ ناکردنیست

Ниёзорад онро ки нозрднист

نیازارد آن را که نازردنیست

Ба яздонгароӣам фарҷоми кор

به یزدان گراییم فرجام کار

Ки рӯзӣ даҳ ӯйасту парвардгор

که روزی ده اویست و پروردگار

Азон хуби гуфтори бўзрҷмҳр

ازان خوب گفتار بوزرجمهر

Ҳакямони ҳама тоза карданд чеҳр

حکیمان همه تازه کردند چهر

Яке анҷуман монад андари шигифт

یکی انجمن ماند اندر شگفت

Ки марди ҷавони он бузургӣ гирифт

که مرد جوان آن بزرگی گرفت

Ҷаҳондори касрии дарав хира монад

جهاندار کسری درو خیره ماند

Сарафрози рӯзии даҳонро бихонад

سرافراز روزی دهان را بخواند

Бифармуд то ном ӯ сар кунанд

بفرمود تا نام او سر کنند

Бдонгаҳ ки оғоз дафтар кунанд

بدانگه که آغاز دفتر کنند

Миёни маони бахти бўзрҷмҳр

میان مهان بخت بوزرجمهر

Чу хуршед тобанда шуд бар сипеҳр

چو خورشید تابنده شد بر سپهر

зи пеши шаҳаншоҳи бархестанд

ز پیش شهنشاه برخاستند

Бирав офарӣнӣ нав оростанд

برو آفرینی نو آراستند

Бипурсаш гирифтанд зу онч гуфт

بپرسش گرفتند زو آنچ گفت

Ки мағзи вдлши бохирад буд ҷуфт

که مغز ودلش باخرد بود جفت

Забон тез бикшод марди ҷавон

زبان تیز بگشاد مرد جوان

Ки покизаи дил буду равшани равон

که پاکیزه دل بود و روشن‌روان

Чунин гуфт каз хусрави додгар

چنین گفت کز خسرو دادگر

Напечед бояд ба андешаи сар

نپیچید باید به اندیشه سر

Куҷо чун шубонаст мо гӯсфанд

کجا چون شبانست ما گوسفند

Вагар мо замин ӯ сипеҳри баланд

و گر ما زمین او سپهر بلند

Нишоед гузаштани зи паймони ӯй

نشاید گذشتن ز پیمان اوی

На печидан аз ройу фармони ӯй

نه پیچیدن از رای و فرمان اوی

Бшодиш бояд ки бошем шод

بشادیش باید که باشیم شاد

Чу дод замона бихоҳйм дод

چو داد زمانه بخواهیم داد

Ҳнрҳоши густардаи андрҷҳон

هنرهاش گسترده اندرجهان

Ҳамаи роз ӯ доштани дрнҳон

همه راز او داشتن درنهان

Машав бо громиш кардани далер

مشو با گرامیش کردن دلیر

Кзотш битарсад дил нараҳ шер

کزآتش بترسد دل نره شیر

Агар кӯҳ фурмонаш дорад сабк

اگر کوه فرمانش دارد سبک

Дилаш хира хонему мағзаши тнк

دلش خیره خوانیم و مغزش تنک

Ҳамаи бад з шоҳасту некии зшоаҳ

همه بد ز شاهست و نیکی زشاه

Казу банд ва чоҳаст ва ҳам тоҷу гоҳ

کزو بند و چاهست و هم تاج و گاه

Сртоҷўри фари яздон буд

سرتاجور فر یزدان بود

Хирадманди азуи шоди вхндон буд

خردمند ازو شاد وخندان بود

Азоҳрмнсти он казу шод нест

ازآهرمنست آن کزو شاد نیست

Дилу мағзаш аз дониш обод нест

دل و مغزش از دانش آباد نیست

Шуниданд гуфтори марди ҷавон

شنیدند گفتار مرد جوان

Фурӯбаст фартутро зу забон

فروبست فرتوت را زو زبان

Парогандаи гаштанд зон анҷуман

پراگنده گشتند زان انجمن

Пар аз офарини рӯзу шабашони даҳан

پر از آفرین روز و شبشان دهن

Дигар ҳафтаи равшани дили шаҳриёр

دگر هفته روشن دل شهریار

Ҳаме буд донандаро хостор

همی‌بود داننده را خواستار

Дил аз кори гетӣ ба иксў кашид

دل از کار گیتی به یکسو کشید

Куҷои хости гуфтор доно шунид

کجا خواست گفتار دانا شنید

Касе кӯи сарафрози даргоҳ буд

کسی کو سرافراز درگاه بود

Ба донандагии дархури шоҳ буд

به دانندگی درخور شاه بود

Бирафтанд гӯяндагони сухан

برفتند گویندگان سخن

Ҷавону ҷаҳондидаи марди куҳан

جوان و جهاندیده مرد کهن

Сарафрози бўзрҷмҳрҷўон

سرافراز بوزرجمهرجوان

Бишуд боҳкимони равшани равон

بشد باحکیمان روشن‌روان

Ҳакямони донандау ҳӯшманд

حکیمان داننده و هوشمند

Расиданди наздики тахти баланд

رسیدند نزدیک تخت بلند

Ниҳоданд рухи сӯии бўзрҷмҳр

نهادند رخ سوی بوزرجمهر

Ки касрии ҳаме зу барафрӯхт чеҳр

که کسری همی زو برافروخت چهر

Азишон яке буд фарзона тар

ازیشان یکی بود فرزانه‌تر

Бипурсед азу аз қазоу қадар

بپرسید ازو از قضا و قدر

Ки анҷому фарҷоми чунин сухан

که انجام و فرجام چونین سخن

Чаҳ гӯнааст ва ин брчаҳ ояд ббн

چه گونه‌است و این برچه آید ببن

Чунин дод посух ки ҷӯяндаи мард

چنین داد پاسخ که جوینده مرد

Давони вшбу рӯз бо кор кард

دوان وشب و روز با کار کرد

Буд роҳ рӯзӣ бирав торўи танг

بود راه روزی برو تارو تنگ

Биҷавии андаруни об ӯ бо диранг

بجوی اندرون آب او با درنگ

Яке бе ҳунари хуфта бар тахти бахт

یکی بی هنر خفته بر تخت بخت

Ҳаме гул фишонд бирав бар дарахт

همی گل فشاند برو بر درخت

Чунинаст расми қазоу қадар

چنینست رسم قضا و قدر

з бахшиш наёбӣ ба кӯшиши гузар

ز بخشش نیابی به کوشش گذر

Ҷаҳондори доноу парвардгор

جهاندار دانا و پروردگار

Чунин офариди ахтари рӯзгор

چنین آفرید اختر روزگار

ДгргФти кони чиз коФзўн тараст

دگرگفت کان چیز کافزون ترست

Кадомасту бешӣ киро дар хураст

کدامست و بیشی که را در خورست

Чунин гуфт кони кас ки донанда тар

چنین گفت کان کس که داننده تر

Ба некии кро дониш ояд бабр

به نیکی کرا دانش آید ببر

ДгргФт каз мо чаҳ никўтрст

دگرگفت کز ما چه نیکوترست

зи гетӣ кроникўиӣ дархураст

ز گیتی کرانیکویی درخورست

Чунин дод посух ки оҳистагӣ

چنین داد پاسخ که آهستگی

Карӣмии вхўбии вшоистгӣ

کریمی وخوبی وشایستگی

Фузунтар бкрдни срхўиши паст

فزونتر بکردن سرخویش پست

Бубахшад на аз баҳри подоши даст

ببخشد نه از بهر پاداش دست

Бакӯшад биҷӯед бигард ҷаҳон

بکوشد بجوید بگرد جهان

Хиромад ба ҳангом бо ҳамРаҳон

خرامد به هنگام با همرهان

Дигар гуфт кандар хирадманди мард

دگر گفت کاندر خردمند مرد

Ҳнрчисти ҳангоми нангу набард

هنرچیست هنگام ننگ و نبرد

Чунин гуфт кони кас ки оҳӯии хеш

چنین گفت کان کس که آهوی خویش

Бибинад бигардонад ойини вкиш

ببیند بگرداند آیین وکیش

Бипурсед дигар ки дар зистан

بپرسید دیگر که در زیستن

Чаҳсозӣ ки камтар буд ранҷи тан

چه سازی که کمتر بود رنج تن

Чунин дод посух кигар бо хирад

چنین داد پاسخ که گر با خرد

Дилаш бурдбораст ромиши барад

دلش بردبارست رامش برد

Бидод вестад дар кунад ростӣ

بداد وستد در کند راستی

Бибандад дар кажӣу костӣ

ببندد در کژی و کاستی

Бубахшад гунаҳ чун шавад комкор

ببخشد گنه چون شود کامکار

Набошад сараши тезу нои бурдбор

نباشد سرش تیز و نا بردبار

Бипурсед дигар ки аз анҷуман

بپرسید دیگر که از انجمن

Нигаҳбон кадомаст брхўиштн

نگهبان کدامست برخویشتن

Чунин гуфт кони кӯи пас орзӯӣ

چنین گفت کان کو پس آرزوی

Нарафт аз карӣмии вази неки хуй

نرفت از کریمی وز نیک خوی

Дигар кӯ бсстӣ нашуд пеши кор

دگر کو بسستی نشد پیش کار

Чу дид ӯ фузӯнии бдрўзгор

چو دید او فزونی بدروزگار

ДгргФти кзбхшши неки хуй

دگرگفت کزبخشش نیک‌خوی

Кадомаст некӯтар аз ҳар ду сӯй

کدامست نیکوتر از هر دو سوی

Куҷо дар ду гейтяши бороўрд

کجا در دو گیتیش بارآورد

Бсолии ду бориши бҳороўрд

بسالی دو بارش بهارآورد

Чунин гуфт кони кас ки бо хоста

چنین گفت کان کس که با خواسته

Бубахшаш кунад ҷонаши ороста

ببخشش کند جانش آراسته

Вагар бар стонндаҳи оради сипос

وگر بر ستاننده آرد سپاس

з бахшанда бозоргонии шинос

ز بخشنده بازارگانی شناس

Дигар гуфт каз мард пероя чист

دگر گفت کز مرد پیرایه چیست

Вазони некуӣҳо гиронмоя чист

وزان نیکوییها گرانمایه چیست

Чунин дод посух ки бахшанда мард

چنین داد پاسخ که بخشنده مرد

Куҷои некуӣ бо сазовор кард

کجا نیکویی با سزاوار کرد

Биболад ба кирдори сарви баланд

ببالد به کردار سرو بلند

Чу болид ҳаргиз набошад нижанд

چو بالید هرگز نباشد نژند

Вагар носазоро басое ба машк

وگر ناسزا را بسایی به مشک

Набавӣад наравед гул аз хори хушк

نبوید نروید گل از خار خشک

Сухани пурсӣ аз гунггар марди кар

سخن پرسی از گنگ گر مرد کر

Ба бор ояд вароӣ ноед бабр

به بار آید ورای ناید ببر

Яке гуфт кандар сарои сипанҷ

یکی گفت کاندر سرای سپنج

Набошад хирадманд бедарду ранҷ

نباشد خردمند بی‌درد و رنج

Чаҳ созем то номи неки оварем

چه سازیم تا نام نیک آوریم

Дроғози фарҷоми неки оварем

درآغاز فرجام نیک آوریم

Бадв гуфт шӯ давр бош аз гуноҳ

بدو گفت شو دور باش از گناه

Ҷаҳонро ҳама чун тани хеши хоҳ

جهان را همه چون تن خویش خواه

Ҳарон чизконт наёяд писанд

هران چیزکانت نیاید پسند

Тани дӯсту душман дарон брмбнд

تن دوست و دشمن دران برمبند

ДгргФти кӯшиши зи андоза беш

دگرگفت کوشش ز اندازه بیش

Чаҳ гӯйии казин дўкдомсти пеш

چه گویی کزین دوکدامست پیش

Чунин дод посух ки андари хирад

چنین داد پاسخ که اندر خرد

Ҷузи андешаи чизе на андар хӯрд

جز اندیشه چیزی نه اندر خورد

Бакӯшӣ чу дар пеш кор оядат

بکوشی چو در پیش کار آیدت

Чўхўоҳӣ ки ранҷӣ ба бор оядат

چوخواهی که رنجی به بار آیدت

Сазои ситоиш дигар гуфт кист

سزای ستایش دگر گفت کیست

Агар брнкўҳидаҳ бояд гирист

اگر برنکوهیده باید گریست

Чунин гуфт кони кӯ ба яздони пок

چنین گفت کان کو به یزدان پاک

Фузун дорад умед ва ҳам биму бок

فزون دارد امید و هم بیم و باک

Дигар гуфт к-эии марди равшани хирад

دگر گفت کای مرد روشن‌خرد

зи гардун чаҳ бар сар ҳаме бугзарад

ز گردون چه بر سر همی‌بگذرد

Кадомаст хуштар марои рӯзгор

کدامست خوشتر مرا روزگار

Азин бршдаҳи чархи нопойдор

ازین برشده چرخ ناپایدار

Сухани гӯии посух чунин дод боз

سخن گوی پاسخ چنین داد باز

Ки ҳаркас ки гашти эмин ва бе ниёз

که هرکس که گشت ایمن و بی‌نیاز

Ба хӯбии замона варо дод дод

به خوبی زمانه ورا داد داد

Сазад гар нагирӣ ҷуз аз дод ёд

سزد گر نگیری جز از داد یاد

Бипурсед дигар ки дониши кадом

بپرسید دیگر که دانش کدام

Ба гетӣ ки бошем зу шодком

به گیتی که باشیم زو شادکام

Чунин гуфт кони кӯ буд бурдбор

چنین گفت کان کو بود بردبار

Ба наздики аўмрд бе шарми хор

به نزدیک اومرد بی‌شرم خوار

Дигар гуфт кон кӯ наҷуед газанд

دگر گفت کان کو نجوید گزند

зи хуҳо кадомаш буд сӯдманд

ز خوها کدامش بود سودمند

Бигуфт онк мағзаш наҷӯшад зхшм

بگفت آنک مغزش نجوشد زخشم

Бихобад бахшам аз гунаҳкори чашм

بخوابد بخشم از گنهکار چشم

Дигар гуфт кон чист эй ҳӯшманд

دگر گفت کان چیست ای هوشمند

Ки ояд хирадмандро он писанд

که آید خردمند را آن پسند

Чунин гуфт кони кӯ буд пари хирад

چنین گفت کان کو بود پر خرد

Надорад ғами он казу бугзарад

ندارد غم آن کزو بگذرد

Вагар арҷмандӣ сипорад ба хок

وگر ارجمندی سپارد به خاک

Набандад дили андари ғаму дарди пок

نبندد دل اندر غم و درد پاک

Дигар кӯи зи нодидниҳои умед

دگر کو ز نادیدنیها امید

Чунон бугсалади дил чу аз боди бед

چنان بگسلد دل چو از باد بید

Дигар гуфт бад чист бар подшоӣ

دگر گفت بد چیست بر پادشای

Казу тира гардад дили порсоӣ

کزو تیره گردد دل پارسای

Чунин дод посух ки бар шаҳриёр

چنین داد پاسخ که بر شهریار

Хирадманд гуяд ки оҳӯи чаҳор

خردمند گوید که آهو چهار

Яке онки тарсади зи душман ба ҷанг

یکی آنک ترسد ز دشمن به جنگ

Ва дигар ки дорад дил аз бахши танг

و دیگر که دارد دل از بخش تنگ

Дигар онки рои хирадманди мард

دگر آنک رای خردمند مرد

Ба як сӯ наад рӯзи нангу набард

به یک سو نهد روز ننگ و نبرد

Чаҳорум ки бошад сараши пуршитоб

چهارم که باشد سرش پرشتاب

Наҷуед ба кори андари орому хоб

نجوید به کار اندر آرام و خواب

Бипурсед дигар ки беайб кист

بپرسید دیگر که بی عیب کیست

Нкўҳидни озодагонро бчист

نکوهیدن آزادگان را بچیست

Чунин гуфт кинро бубахшем рост

چنین گفت کین را ببخشیم راست

Ки ҷони вхрди дрсхни подшост

که جان وخرد درسخن پادشاست

Гиронмоягонро фусуну дурӯғ

گرانمایگان را فسون و دروغ

Ба кажӣу бедод ҷустани фурӯғ

به کژی و بیداد جستن فروغ

Миёнаи бӯи ди марди кндоўрӣ

میانه بو د مرد کنداوری

Накӯҳишгару сари пар аз доварӣ

نکوهشگر و سر پر از داوری

Маниши пастии вкоми брподшо

منش پستی وکام برپادشا

Ба беҳудаи хстни дили порсо

به بیهوده خستن دل پارسا

Забон рондану дида бе оби шарм

زبان راندن و دیده بی‌آب شرم

Гузидани хурӯши андари овози нарм

گزیدن خروش اندر آواز نرم

Хирадманди мардум ки дорад раво

خردمند مردم که دارد روا

Хиради давр кардани зи баҳри ҳаво

خرد دور کردن ز بهر هوا

Бипурсед дигари яке ҳӯшманд

بپرسید دیگر یکی هوشمند

Ки андрҷҳон чист он бе газанд

که اندرجهان چیست آن بی‌گزند

Чунин дод посух ӯ каз нахуст

چنین داد پاسخ او کز نخست

Дрпок яздон бидонаст вҷст

درپاک یزدان بدانست وجست

Казуят сипосу бадвяти паноҳ

کزویت سپاس و بدویت پناه

Худованди рӯзу шабу ҳўру моҳ

خداوند روز و شب و هور و ماه

Дили хеши роошкору ниҳон

دل خویش راآشکار و نهان

Супурдан ба фармони шоҳи ҷаҳон

سپردن به فرمان شاه جهان

Тани хештани прўридн ба ноз

تن خویشتن پروریدن به ناز

Бирав сахт бастан дар ранҷи воз

برو سخت بستن در رنج وآز

Нигаҳи доштани мардуми хеш ро

نگه داشتن مردم خویش را

Гусастани тан аз ранҷи дарвеш ро

گسستن تن از رنج درویش را

Супурдан ба фарҳанги фарзанди хирад

سپردن به فرهنگ فرزند خرد

Ки гетӣ бнодон нишоед супурд

که گیتی بنادان نشاید سپرد

ЧўФрмон пазирнда бошад писар

چوفرمان پذیرنده باشد پسر

Навозанда бояд ки бошад падар

نوازنده باید که باشد پدر

Бипурсед дигар ки фарзанди рост

بپرسید دیگر که فرزند راست

Ба назд падар ҷойгоҳаш куҷост

به نزد پدر جایگاهش کجاست

Чунин дод посух ки назд падар

چنین داد پاسخ که نزد پدر

Гиромии чўҷонсти фаррухи писар

گرامی چوجانست فرخ پسر

Пас азмрг номаш бимонад ба ҷой

پس ازمرگ نامش بماند به جای

Азирои псрхўондши раҳнамоӣ

ازیرا پسرخواندش رهنمای

Бипурсед дигар ки азхўостаҳ

بپرسید دیگر که ازخواسته

Ки доне ки дорад дили ороста

که دانی که دارد دل آراسته

Чунин дод посух ки мардум ба чиз

چنین داد پاسخ که مردم به چیز

Гиромӣаст ваз чиз хораст низ

گرامیست وز چیز خوارست نیز

Нахусти онкии ёбии бадви орзӯӣ

نخست آنکه یابی بدو آرزوی

з ҳастяш пайдо кунӣ неки хуй

ز هستیش پیدا کنی نیک‌خوی

Вагар чун бибояд наёрӣ ба кор

وگر چون بباید نیاری به کار

Ҳамон санги ваҳми гавҳари шоҳвор

همان سنگ وهم گوهر شاهوار

Дигар гуфт бо тоҷу номи баланд

دگر گفت با تاج و نام بلند

Крои хуоне аз хусравони сӯдманд

کرا خوانی از خسروان سودمند

Чунин дод посух казон шаҳриёр

چنین داد پاسخ کزان شهریار

Ки эмин буд марди прҳизкор

که ایمن بود مرد پرهیزکار

Вази овоз ӯ бдҳросон буд

وز آواز او بدهراسان بود

Замини зери тахташи тани осон буд

زمین زیر تختش تن آسان بود

Дигар гуфт мардуми тавонгари бчист

دگر گفت مردم توانگر بچیست

Ба гетии пар аз ранҷ ва дарвеш кист

به گیتی پر از رنج و درویش کیست

Чунин гуфт онкас ки ҳасташ басанд

چنین گفت آنکس که هستش بسند

Бубахш худованди чархи баланд

ببخش خداوند چرخ بلند

Касеро куҷои бахт анбоз нест

کسی را کجا بخت انباز نیست

Бадӣ дар ҷаҳони бтар аз оз нест

بدی در جهان بتر از آز نیست

Азуи номдорон фурӯмонданад

ازو نامداران فروماندند

Ҳамаи ҳамзабони офарини хонданд

همه همزبان آفرین خواندند

Чу як ҳафта бигузашт ҳаштуми пагоҳ

چو یک هفته بگذشت هشتم پگاه

Нишаст аз бар тахти пирӯзи шоҳ

نشست از بر تخت پیروز شاه

Бихонад онкасии рака доно баданд

بخواند آنکسی راکه دانا بدند

Ба гуфтори вдонш тавоно баданд

به گفتار ودانش توانا بدند

Бигуфтанд ҳаргунае ҳаркасӣ

بگفتند هرگونه‌ای هرکسی

Ҳамоно писандаш наомад басӣ

همانا پسندش نیامد بسی

Чунин гуфт касрӣ ба бўзрҷмҳр

چنین گفت کسری به بوزرجمهر

Ки аз чодар шарм бигушоӣ чеҳр

که از چادر شرم بگشای چهر

Сухани гӯии доно забон баргушод

سخن گوی دانا زبان برگشاد

зи ҳаргунаи дониш ҳаме кард ёд

ز هرگونه دانش همی‌کرد یاد

Нахуст офарин кард бар шаҳриёр

نخست آفرین کرد بر شهریار

Ки пирӯзи бодои сари тоҷдор

که پیروز بادا سر تاجدار

Дигар гуфт мардум нагардад баланд

دگر گفت مردم نگردد بلند

Магар сар бипечад зи роҳи газанд

مگر سر بپیچد ز راه گزند

Чу бояд ки дониши биафзоядат

چو باید که دانش بیفزایدت

Сухан ёфтанро хирад боядат

سخن یافتن را خرد بایدت

Дар ном ҷустани далерӣ буд

در نام جستن دلیری بود

Замонаи зи бади дил ба сирӣ буд

زمانه ز بد دل به سیری بود

Вагар тахти ҷӯии ҳунар боядат

وگر تخت جویی هنر بایدت

Чўсбзӣ буд шох ва бар боядат

چوسبزی بود شاخ و بر بایدت

Чўпрснди прсндгон аз ҳунар

چوپرسند پرسندگان از هنر

Нишоед ки посухи диҳеми азгҳр

نشاید که پاسخ دهیم از گهر

Гуҳар беҳунар нописандаст вхўор

گهر بی‌هنر ناپسندست و خوار

Барин достон зад яке ҳӯшёр

برین داستان زد یکی هوشیار

Кигар гули набавӣад ба рангаши мҷўӣ

که گر گل نبوید به رنگش مجوی

Каз оташ бирӯяд магари оби ҷӯй

کز آتش بروید مگر آب جوی

Тавонгар ба бахшиш буд шаҳриёр

توانگر به بخشش بود شهریار

Ба ганҷи наҳуфта нае пойдор

به گنج نهفته نه‌ای پایدار

Ба гуфтори хуб ар ҳунари хостӣ

به گفتار خوب ار هنر خواستی

Ба кирдор пайдо кунад ростӣ

به کردار پیدا کند راستی

Фурӯтар буд ҳрк дорад хирад

فروتر بود هرک دارد خرد

Сипеҳраши ҳамеи дрхрди пурвирд

سپهرش همی درخرد پرورد

Чунин ҳам буд мардуми шоди дил

چنین هم بود مردم شاد دل

зи кажяш хӯн гардад озоди дил

ز کژیش خون گردد آزاد دل

Хиради дараҷаон чун дарахт вафост

خرد درجهان چون درخت وفاست

Взўи бор ҷустани дили подшост

وزو بار جستن دل پادشاست

Чўхрснд бошӣ тани осони шӯй

چوخرسند باشی تن آسان شوی

Чу озоварӣ зу ҳаросони шӯй

چو آز آوری زو هراسان شوی

Макун неки мардӣ ба ҷой касе

مکن نیک مردی به جای کسی

Ки подош некӣ наёбӣ басӣ

که پاداش نیکی نیابی بسی

Кушодаи длонро буд бахти ёр

گشاده دلانرا بود بخت یار

Анӯша касе кӯ буд бурдбор

انوشه کسی کو بود بردبار

Ҳарон кас ки ҷӯяд ҳамеи бартарӣ

هران کس که جوید همی برتری

Ҳунарҳо бибояд бад-ӣни доварӣ

هنرها بباید بدین داوری

Яке рои вФрҳнг бояд нахуст

یکی رای وفرهنگ باید نخست

Дувуми озмоиш бибояд дуруст

دوم آزمایش بباید درست

Сиўми ёр бояд бҳнгоми кор

سیوم یار باید بهنگام کار

зи неки вази бад баргирафтани шумор

ز نیک وز بد برگرفتن شمار

Чаҳорум ки Монии баҷои ком ро

چهارم که مانی بجا کام را

Бибинӣ зи оғози фарҷом ро

ببینی ز آغاز فرجام را

Ба панҷум агар зўрмндӣ буд

به پنجم اگر زورمندی بود

Ба тани кӯшиши ореи баландӣ буд

به تن کوشش آری بلندی بود

Вазин ҳар дарӣ ҷуфт гардад сухан

وزین هر دری جفت گردد سخن

Ҳнрхираҳ беозмоиш макун

هنرخیره بی‌آزمایش مکن

Азон пас чу ёрат буд никсоз

ازان پس چو یارت بود نیکساز

Брўбр ба ҳангомат ояд ниёз

بروبر به هنگامت آید نیاز

Чу кӯшиш набошад тани зӯрманд

چو کوشش نباشد تن زورمند

Наёрад сар орзӯҳо бабанд

نیارد سر آرزوها ببند

Чу кӯшиши зи андозаи андари гузашт

چو کوشش ز اندازه اندر گذشت

Чунон дон ки кӯшндаи навмеди гашт

چنان دان که کوشنده نومید گشت

Хуии марди донои бигӯеми панҷ

خوی مرد دانا بگوییم پنج

Казон одат ӯ худ набошад ба ранҷ

کزان عادت او خود نباشد به رنج

Чўнодон одат кунад ҳафт чиз

چونادان عادت کند هفت چیز

Вазони ҳафт чиз ба ранҷи сет низ

وزان هفت چیز به رنج‌ست نیز

Нахусти онки ҳаркас ки дорад хирад

نخست آنک هرکس که دارد خرد

Надорад ғами он казу бугзарад

ندارد غم آن کزو بگذرد

На шодон кунад дили бноёФтаҳ

نه شادان کند دل بنایافته

На гар бугзарад зу шавад тофта

نه گر بگذرد زو شود تافته

Чу аз ранҷи вази бади тан осон шавад

چو از رنج وز بد تن آسان شود

зи нобўдниҳо ҳаросон шавад

ز نابودنیها هراسان شود

Чу сахтяш пеш ояд аз ҳар шумор

چو سختیش پیش آید از هر شمار

Шавад пеш ва сустӣ наёрад ба кор

شود پیش و سستی نیارد به کار

зи нодон ки гуфтем ҳафтаст роҳ

ز نادان که گفتیم هفتست راه

Яке онк хашм оварад бе гуноҳ

یکی آنک خشم آورد بی‌گناه

Кушода кунад ганҷ бар носазоӣ

گشاده کند گنج بر ناسزای

На зу музд ёбад баҳри ду сарой

نه زو مزد یابد بهر دو سرای

Се дигар ба яздон буд носипос

سه دیگر به یزدان بود ناسپاس

Тани хешро дар ниҳони ношинос

تن خویش را در نهان ناشناس

Чаҳорум ки бо ҳар касе рози хеш

چهارم که با هر کسی راز خویش

Бигӯед броФрозди овози хеш

بگوید برافرازد آواز خویش

Ба панҷум ба гуфтори носӯдманд

به پنجم به گفتار ناسودمند

Тан хеш дорад бадараду газанд

تن خویش دارد بدرد و گزند

Шашум гардад эмини зи нои устувор

ششم گردد ایمن ز نا استوار

Ҳаме парниён ҷӯяд аз хори бор

همی پرنیان جوید از خار بار

Ба ҳафтум ки бстиҳди андари дурӯғ

به هفتم که بستیهد اندر دروغ

Ба бешармӣ андар биҷӯед фурӯғ

به بی‌شرمی اندر بجوید فروغ

Чунон дони тўои шаҳриёри баланд

چنان دان توای شهریار بلند

Ки аз вай набинад касе ҷузи газанд

که از وی نبیند کسی جز گزند

Чу бар анҷумани марди хомаш буд

چو بر انجمن مرد خامش بود

Азон хомшии дил ба ромиш буд

ازان خامشی دل به رامش بود

Супурдан ба донои донандаи гӯш

سپردن به دانای داننده گوش

Ба тан тӯша ёбад ба дили рои вҳўш

به تن توشه یابد به دل رای وهوش

Шунида суханҳо Фромш макун

شنیده سخنها فرامش مکن

Ки тоҷаст бртхти шоҳии сухан

که تاجست برتخت شاهی سخن

Чўхўоҳӣ ки дониста ояд ба бар

چوخواهی که دانسته آید به بر

Ба гуфтор бигушоӣ банд аз ҳунар

به گفتار بگشای بند از هنر

Чўгстрди хоҳӣ ба ҳар ҷои ном

چوگسترد خواهی به هر جای نام

Забон баркашӣ ҳамчуи теғ аз ниёам

زبان برکشی همچو تیغ از نیام

Чу бомард донот бошад нишаст

چو بامرد دانات باشد نشست

Зибардаст гардад сари зери даст

زبردست گردد سر زیر دست

зи дониш буд ҷону дилро фурӯғ

ز دانش بود جان و دل را فروغ

Нигар то нагардӣ ба гирди дурӯғ

نگر تا نگردی به گرد دروغ

Сухангӯӣ чун бар кушояди сухан

سخنگوی چون بر گشاید سخن

Бимон то бигӯед ту тундӣ макун

بمان تا بگوید تو تندی مکن

Забонро чу бо дил буд ростӣ

زبان را چو با دل بود راستی

Бибандади з ҳар сӯи дркостӣ

ببندد ز هر سو درکاستی

зи бекори гӯйони ту донои шӯй

ز بیکار گویان تو دانا شوی

Нагӯйӣ азон сон казу бишинавӣ

نگویی ازان سان کزو بشنوی

зи дониши дарбии ниёзии мҷўӣ

ز دانش دربی‌نیازی مجوی

Вагар чанд азу сахтӣ ояд биравӣ

و گر چند ازو سختی آید بروی

Ҳамеша дили шоҳи нӯшин равон

همیشه دل شاه نوشین‌روان

Мабодои зи омухтани нотавон

مبادا ز آموختن ناتوان

Бипурсед пас мӯбади тези мағз

بپرسید پس موبد تیز مغز

Ки андар ҷаҳон чист кирдори нағз

که اندر جهان چیست کردار نغز

Куҷои мардро равшаноӣ диҳад

کجا مرد را روشنایی دهد

зи ранҷи замона раҳоӣ диҳад

ز رنج زمانه رهایی دهد

Чунин дод посух ки ҳар кӯи хирад

چنین داد پاسخ که هر کو خرد

Биёбад з ҳар ду ҷаҳон бар хӯрд

بیابد ز هر دو جهان بر خورد

Бадв гуфт грнистши бхрдӣ

بدو گفت گرنیستش بخردی

Хирад хлътӣ равшанаст эзадӣ

خرد خلعتی روشنست ایزدی

Чунин дод посух ки дониш бааст

چنین داد پاسخ که دانش بهست

Чу доно буд Бирмаон Бирмааст

چو دانا بود برمهان برمهست

Бадв гуфтгар роҳ дониш наҷуст

بدو گفت گر راه دانش نجست

Бад-ӣни оби ҳаргизи равонро нишаст

بدین آب هرگز روان را نشست

Чунин дод посух ки аз марди гирд

چنین داد پاسخ که از مرد گرد

Срхўишро хор бояд шимурд

سرخویش را خوار باید شمرد

Агар тов дорад ба рӯзи набард

اگر تاو دارد به روز نبرد

Сари бадсиголи андар орад бигард

سر بدسگال اندر آرد بگرد

Гиромӣ буд бар дили подшо

گرامی بود بر دل پادشا

Буд ҷовдони шоду фармонраво

بود جاودان شاد و فرمانروا

Бадв гуфт грнистши баҳраи зин

بدو گفت گرنیستش بهره زین

Надорад пажӯҳидани ойину дайн

ندارد پژوهیدن آیین و دین

Чунин дод посух ки он ба ки марг

چنین داد پاسخ که آن به که مرگ

Наад бар сар ӯ яке тираи трг

نهد بر سر او یکی تیره ترگ

Дигар гуфт кзбори он миваи дор

دگر گفت کزبار آن میوه دار

Ки донои бикорад ба боғи баҳор

که دانا بکارد به باغ بهار

Чаҳ созем тоҳрксии брхўрим

چه سازیم تاهرکسی برخوریم

Вагар соя ӯ ба пай биспурем

وگر سایهٔ او به پی بسپریم

Чунин дод посух ки ҳар кӯи забон

چنین داد پاسخ که هر کو زبان

зи бад баста дорад наранҷад равон

ز بد بسته دارد نرنجد روان

Касеро надард ба гуфтори пӯст

کسی را ندرد به گفتار پوست

Буд бар дили анҷуман низ дӯст

بود بر دل انجمن نیز دوست

Ҳамаи кори душвораш осон шавад

همه کار دشوارش آسان شود

Варои душмани вдўст яксон шавад

ورا دشمن ودوست یکسان شود

Дигар гуфт кони кӯи зи роҳи газанд

دگر گفت کان کو ز راه گزند

Бигардад бузургаст ва ҳам арҷманд

بگردد بزرگست و هم ارجمند

Чунин дод посух ки кирдори бад

چنین داد پاسخ که کردار بد

Басони дрхтист бо бори бад

بسان درختیست با بار بد

Агар нарм гуяд забон касе

اگر نرم گوید زبان کسی

Дуруштӣ ба гӯшаш наёяд басӣ

درشتی به گوشش نیاید بسی

Бидон каз забонаст гӯшаш ба ранҷ

بدان کز زبانست گوشش به رنج

Чу ранҷиш наҷӯӣ суханро бисанҷ

چو رنجش نجویی سخن را بسنج

Ҳамон кам сухани марди хсрўпрст

همان کم سخن مرد خسروپرست

Ҷуз аз пеш гоҳаш нишоед нишаст

جز از پیش گاهش نشاید نشست

Дигар аз бадӣҳои нои омада

دگر از بدیهای نا آمده

Гурезад чу аз доми мурғу дада

گریزد چو از دام مرغ و دده

Се дигар ки бар бади тавоно буд

سه دیگر که بر بد توانا بود

Бипарҳезад ар вижаи доно буд

بپرهیزد ار ویژه دانا بود

Ниёзад ба корӣ ки нокрднист

نیازد به کاری که ناکردنیست

Ниёзорад онро ки нозрднист

نیازارد آن را که نازردنیست

Намонад ки некӣ бирав бугзарад

نماند که نیکی برو بگذرد

Паии рӯзи но омада нашимурд

پی روز نا آمده نشمرد

Бдшмни зи нахчири ожиртр

بدشمن ز نخچیر آژیرتر

Бирав дӯст ҳамвора чун тиру пар

برو دوست همواره چون تیر و پر

зи шодӣ ки фарҷом ӯ ғам буд

ز شادی که فرجام او غم بود

Хирадмандро арзи вай кам буд

خردمند را ارز وی کم بود

Тани осонӣу коҳилӣ давр кун

تن آسانی و کاهلی دور کن

Бакӯш вази ранҷи танат сур кун

بکوش وز رنج تنت سور کن

Ки эдар туро суд беранҷ нест

که ایدر تو را سود بی‌رنج نیست

Чунон ҳам ки бепосбон ганҷ нест

چنان هم که بی‌پاسبان گنج نیست

Азин бораи гуфтор бисёр гашт

ازین باره گفتار بسیار گشت

Дили мардуми хуфтаи бедори гашт

دل مردم خفته بیدار گشت

Ҷаҳони зиндаи бод ба нӯшин равон

جهان زنده بادا به نوشین‌روان

Ҳамеша ҷаҳондору давлати ҷавон

همیشه جهاندار و دولت جوان

Бирав хонданди офарини мӯбадон

برو خواندند آفرین موبدان

Кнорнгу бедордили бхрдон

کنارنگ و بیداردل بخردان

Ситуданд шоҳи ҷаҳонро басӣ

ستودند شاه جهان را بسی

Бирафтанд бо хуррамии ҳаркасӣ

برفتند با خرمی هرکسی

ДўҳФтаҳи барин низ бигузашт шоҳ

دوهفته برین نیز بگذشت شاه

Бпрдхти рӯзии зи кории сипоҳ

بپردخت روزی ز کاری سپاه

Бифармуд то мӯбадону радон

بفرمود تا موبدان و ردان

Ба айвон хироманд бо бхрдон

به ایوان خرامند با بخردان

Бипурсед шоҳи азбн ва аз нажод

بپرسید شاه ازبن و از نژاد

зи тезӣу орому фарҳанг ва дод

ز تیزی و آرام و فرهنگ و داد

зи шоҳӣ ваз дод кндоўрон

ز شاهی وز داد کنداوران

зи оғози вФрҷоми неки ахтарон

ز آغاز وفرجام نیک اختران

Сухан кард зини мӯбадони хостор

سخن کرد زین موبدان خواستار

Ба пурсиш гирифт онч ояд ба кор

به پرسش گرفت آنچ آید به کار

Ба бўзрҷмҳри он замон шоҳ гуфт

به بوزرجمهر آن زمان شاه گفت

Ки рухшанда гавҳар барор аз наҳуфт

که رخشنده گوهر برآر از نهفت

Яке офарин кард бўзрҷмҳр

یکی آفرین کرد بوزرجمهر

Ки эй шоҳи равшани дилу хуби чеҳр

که‌ای شاه روشن‌دل و خوب‌چهر

Чунон дон ки андари ҷаҳон низ шоҳ

چنان دان که اندر جهان نیز شاه

Яке чун ту наниҳод брсрклоаҳ

یکی چون تو ننهاد برسرکلاه

Ба дод ва ба дониш ба тоҷ ва ба тахт

به داد و به دانش به تاج و به تخت

Ба фар ва ба чеҳр ва барои ва ба бахт

به فر و به چهر و به رای و به بخت

Чўпрҳизкорӣ кунад шаҳриёр

چوپرهیزکاری کند شهریار

Чаҳ некӯаст парҳез бо тоҷдор

چه نیکوست پرهیز با تاجدار

з яздон битарсад гуҳи доварӣ

ز یزدان بترسد گه داوری

Нагардад ба майлу бкндоўрӣ

نگردد به میل و بکنداوری

Хирад раканд подшо бар ҳаво

خرد راکند پادشا بر هوا

Бдонгаҳ ки хашм оварад подшо

بدانگه که خشم آورد پادشا

Набояд ки андешаи шаҳриёр

نباید که اندیشهٔ شهریار

Буд ҷузи писандидаи кирдигор

بود جز پسندیدهٔ کردگار

зи яздони шиносади ҳамаи хубу зишт

ز یزدان شناسد همه خوب و زشت

Ба подош некӣ биҷӯед биҳишт

به پاداش نیکی بجوید بهشت

Забони рости гӯйу дили озарми ҷӯй

زبان راست گوی و دل آزرم‌جوی

Ҳамеша ҷаҳонро бадви обрӯӣ

همیشه جهان را بدو آبروی

Ҳарон кас ки бошад варои рои зан

هران کس که باشد ورا رای‌زن

Сабк бошад андари дили анҷуман

سبک باشد اندر دل انجمن

Сухани гӯии врўшни дилу доддаҳ

سخن گوی وروشن دل و دادده

Кионро бкаҳ дораду ма ба ма

کهان را بکه دارد و مه به مه

Касе кӯ буд шоҳро зери даст

کسی کو بود شاه را زیر دست

Набояд ки ёбад ба ҷоӣии шикаст

نباید که یابد به جائی شکست

Бдонгаҳ шуд тоҷи хусрави баланд

بدانگه شود تاج خسرو بلند

Ки доно буд назд ӯ арҷманд

که دانا بود نزد او ارجمند

Нигаҳи доштани кори даргоҳ ро

نگه داشتن کار درگاه را

Ба заҳри ождни коми бадхоҳ ро

به زهر آژدن کام بدخواه را

Чу дорад з ҳар донишии огаҳӣ

چو دارد ز هر دانشی آگهی

Бимонад ҷаҳондор бо Фрҳӣ

بماند جهاندار با فرهی

Набояд ки хусбад касе дардманд

نباید که خسبد کسی دردمند

Ки ояд магари шоҳро зу газанд

که آید مگر شاه را زو گزند

Касе кӯ ба бодоФраҳи андрхўрст

کسی کو به بادافره اندرخورست

Куҷои бднжодст ва бад гавҳараст

کجا بدنژادست و بد گوهرست

Кунад шоҳи давр аз миёни гуруҳ

کند شاه دور از میان گروه

Беозор то зу нагардад сутӯҳ

بی‌آزار تا زو نگردد ستوه

Ҳарон кас ки бошад ба зиндони шоҳ

هران کس که باشد به زندان شاه

Гунаҳкоргар мардуми бигноаҳ

گنهکار گر مردم بیگناه

Ба фармони яздон бибояд кушод

به فرمان یزدان بباید گشاد

Бузанд ва бост онч кардаст ёд

بزند و باست آنچ کرده‌ست یاد

Сипаҳбад ба фарҳанг дорад сипоҳ

سپهبد به فرهنگ دارد سپاه

Бросоид аз дарди Фрёдхўоаҳ

براساید از درد فریادخواه

Чу ожир бошӣ зи душман барои

چو آژیر باشی ز دشمن برای

Бидонадяшро дил барояд зи ҷой

بداندیش را دل برآید ز جای

Ҳамаи рахна подшоҳӣ бамурд

همه رخنهٔ پادشاهی بمرد

Бидорӣ ба ҳангоми пеш аз набард

بداری به هنگام پیش از نبرد

Ба чизе ки гардад накӯҳидаи шоҳ

به چیزی که گردد نکوهیده شاه

Накӯҳиш буд низ бо фару гоҳ

نکوهش بود نیز با فر و گاه

Азуи даври гаштан ба рағми ҳаво

ازو دور گشتن به رغم هوا

Хирадро барон рой кардани гўо

خرد را بران رای کردن گوا

Фузудан ба фарзанди брмҳри хеш

فزودن به فرزند برمهر خویش

Чу дар об дидан буд чеҳри хеш

چو در آب دیدن بود چهر خویش

зи фарҳанги вази дониши омухтан

ز فرهنگ وز دانش آموختن

Сазадгар дилат ёбад афрӯхтан

سزد گر دلت یابد افروختن

Кушодан бирав бар дар ганҷи хеш

گشادن برو بر در گنج خویش

Набояд ки ёдоваради ранҷи хеш

نباید که یادآورد رنج خویش

Ҳронгаҳ ки ёзди ббди кори даст

هرانگه که یازد ببد کار دست

Дили шоҳ бача набояд шикаст

دل شاه بچه نباید شکست

Чу бар бади куниш даст гардад дароз

چو بر بد کنش دست گردد دراز

Ба хӯни ҷуз ба фармон яздон маёз

به خون جز به فرمان یزدان میاز

Вагар душмании ёбии андари дилаш

و گر دشمنی یابی اندر دلش

Чу хўбошд аз бӯстони бугсалаш

چو خوباشد از بوستان بگسلش

Кигар дайр монад бнирў шавад

که گر دیر ماند بنیرو شود

Взўи боғи шоҳӣ пуроҳӯ шавад

وزو باغ شاهی پرآهو شود

Чўбошди ҷаҳонҷӯй бо фару ҳуш

چوباشد جهانجوی با فر و هوش

Набояд ки дорад ба бдгўии гӯш

نباید که دارد به بدگوی گوش

зи дастури бади гавҳар ва гуфт бад

ز دستور بد گوهر و گفت بد

Табоҳӣ ба дияем шоҳӣ расад

تباهی به دیهیم شاهی رسد

Набояд шунидани зи нодони сухан

نباید شنیدن ز نادان سخن

Чу бад гуяд аз дод фармон макун

چو بد گوید از داد فرمان مکن

Ҳамаи ростӣ бояд оростан

همه راستی باید آراستن

Набояд ки дев оварад костан

نباید که دیو آورد کاستن

Чўоин гуфтҳо башнавад порсо

چواین گفتها بشنود پارسا

Хирад раканд бар дилаши подшо

خرد راکند بر دلش پادشا

Кунад офарини тоҷи бршҳрёр

کند آفرین تاج برشهریار

Шавад тахт шоҳӣ бирав пойдор

شود تخت شاهی برو پایدار

Бинозад бадви тоҷи шоҳӣу тахт

بنازد بدو تاج شاهی و تخت

Бидонадяш навмед гардад збхт

بداندیش نومید گردد زبخت

Чу баргардади ин чархи нопойдор

چو برگردد این چرخ ناپایدار

Азуи номи некӯ буд ёдгор

ازو نام نیکو بود یادگار

Бмонод то рӯз бошад ҷавон

بماناد تا روز باشد جوان

Ҳунар ёфта ҷони нӯшин равон

هنر یافته جان نوشین‌روان

зи гуфтор ӯ анҷуман хира шуд

ز گفتار او انجمن خیره شد

Ҳамаи рои донандагон тира шуд

همه رای دانندگان تیره شد

Чу нӯшин равони он суханҳо шунӯд

چو نوشین‌روان آن سخنها شنود

Ба рӯзяши чндонки бади брФзўд

به روزیش چندانک بد برفزود

Вазони пандҳо дидаи пар об кард

وزان پندها دیده پر آب کرد

Даҳонаш пар аз дар хўшоб кард

دهانش پر از در خوشاب کرد

Яке анҷумани лаби пар аз офарин

یکی انجمن لب پر از آفرین

Бирафтанд зи айвони шоҳи замин

برفتند ز ایوان شاه زمین

Барин низ бигузашт як ҳафтаи рӯз

برین نیز بگذشت یک هفته روز

Биҳиштам чу бФрўхт гетӣ фурӯз

بهشتم چو بفروخت گیتی‌فروز

Бёндохти он чодари ложвард

بیانداخت آن چادر لاژورد

Биёрост гетӣ ба дебои зард

بیاراست گیتی به دیبای زرد

Шаҳаншоҳ бинишаст бо мӯбадон

شهنشاه بنشست با موبدان

Ҷаҳондида ва кор карда радон

جهاندیده و کار کرده ردان

Срмўбди мӯбадони Ардашер

سرموبد موبدان اردشیر

Чу шопӯри вчўни яздгирди дабир

چو شاپور وچون یزدگرد دبیر

Ситораи шиносону ҷуиндагон

ستاره شناسان و جویندگان

Хирадманду бедори гӯяндагон

خردمند و بیدار گویندگان

Сарояндаи бўзрҷмҳри ҷавон

سراینده بوزرجمهر جوان

Биёмад бршоаҳи нӯшин равон

بیامد برشاه نوشین‌روان

Бдонндгон гуфт шоҳи ҷаҳон

بدانندگان گفت شاه جهان

Ки бокист ин дониши андари ниҳон

که باکیست این دانش اندر نهان

Казу дайни яздон ба неру шавад

کزو دین یزدان به نیرو شود

Ҳамон тахти шоҳӣ беоҳӯ шавад

همان تخت شاهی بی‌آهو شود

Чўбшнид зу мӯбади мӯбадон

چوبشنید زو موبد موبدان

Забон баргушод аз миёни радон

زبان برگشاد از میان ردان

Чунин дод посух ки аз дод шоҳ

چنین داد پاسخ که از داد شاه

Дирафшон шавад фар дияему гоҳ

درفشان شود فر دیهیم و گاه

Чу бо дод бигушоед аз ганҷи банд

چو با داد بگشاید از گنج بند

Бимонад пас аз марги номаши баланд

بماند پس از مرگ نامش بلند

Дигар кӯ бишӯяд забон аз дурӯғ

دگر کو بشوید زبان از دروغ

Наҷуед ба кажии зи гетии фурӯғ

نجوید به کژی ز گیتی فروغ

Сипаҳбад чу бо дод ва бахшоишаст

سپهبد چو با داد و بخشایشست

зи тоҷаши замонаи просоишст

ز تاجش زمانه پرآسایشست

Ва дигар ки аз кеҳтари пургуноҳ

و دیگر که از کهتر پرگناه

Чу пӯзиш кунад боз бахшадаш шоҳ

چو پوزش کند باز بخشدش شاه

Ба панҷуми ҷаҳондори никўсхн

به پنجم جهاندار نیکوسخن

Ки номаш нагардад ба гетии куҳан

که نامش نگردد به گیتی کهن

Ҳама рост гуяд сухан кам вебяш

همه راست گوید سخن کم وبیش

Нагардад баҳри кори зи ойини хеш

نگردد بهر کار ز آیین خویش

Шашум бар парастандаи тахти хеш

ششم بر پرستندهٔ تخت خویش

Чунон меҳр дорад ки бар бахти хеш

چنان مهر دارد که بر بخت خویش

Ба ҳафтуми сухани ҳрки доно буд

به هفتم سخن هرک دانا بود

Забонаши бгФтни тавоно буд

زبانش بگفتن توانا بود

Нагардад дилаши сайри зи омухтан

نگردد دلش سیر ز آموختن

Аз андешагони мағзро сӯхтан

از اندیشگان مغز را سوختن

Ба озодӣаст азхрди ҳаркасӣ

به آزادیست ازخرد هرکسی

Чнончўни биболади зи ахтари басӣ

چنانچون ببالد ز اختر بسی

Дилати мгсл эй шоҳи род аз хирад

دلت مگسل ای شاه راد از خرد

Хиради ному фарҷомро пурвирд

خرد نام و فرجام را پرورد

Маниши пасти вкми дониши онкас ки гуфт

منش پست وکم دانش آنکس که گفت

Кунам кам зи гетӣ касе нест ҷуфт

کنم کم ز گیتی کسی نیست جفت

Чунин гуфт пас яздгирди дабир

چنین گفت پس یزدگرد دبیر

Ки эй шоҳи доноу дониш пазир

که ای شاه دانا و دانش‌پذیر

Абршоаҳ зиштаст хӯни рехтан

ابرشاه زشتست خون ریختن

Ба андаки сухани дили броҳихтн

به اندک سخن دل برآهیختن

Ҳамон чун сабки сар буд шаҳриёр

همان چون سبک سر بود شهریار

Бидонадяши дасти андорд ба кор

بداندیش دست اندآرد به کار

Ҳамон бо хирадманд гирад ситез

همان با خردمند گیرد ستیز

Кунад дили зи нодонии хеши тез

کند دل ز نادانی خویش تیز

Дили шоҳи гетӣ чу пари ози гашт

دل شاه گیتی چو پر آز گشت

Равони варои деви анбози гашт

روان ورا دیو انباز گشت

Ва роидўн ки ҳоким буд тизмғз

و رایدون که حاکم بود تیزمغز

Наёяд зи гуфтор ӯ кори нағз

نیاید ز گفتار او کار نغز

Дигар корзорӣ ки ҳангоми ҷанг

دگر کارزاری که هنگام جنگ

Битарсад зи ҷон ва натарсад зи нанг

بترسد ز جان و نترسد ز ننگ

Тавонгар ки бошад дилаши тангу зафт

توانگر که باشد دلش تنگ و زفت

Шиками замини беҳтар ӯро наҳуфт

شکم زمین بهتر او را نهفت

Чу бар марди дарвеши кндоўрӣ

چو بر مرد درویش کنداوری

На кеҳтар на зебандаи меҳтарӣ

نه کهتر نه زیبندهٔ مهتری

Чўкжӣ кунад пери нохуш буд

چوکژی کند پیر ناخوش بود

Пас азмрги ҷонаши пуроташ буд

پس ازمرگ جانش پرآتش بود

Чу коҳил буд марди бурно ба кор

چو کاهل بود مرد برنا به کار

Азу сайр гардад дили рӯзгор

ازو سیر گردد دل روزگار

Намонад зи нои тандурустии ҷавон

نماند ز نا تندرستی جوان

Мабодаш тавон ва мабодаш равон

مبادش توان و مبادش روان

Чу бўзрҷмҳри ин суханҳои нағз

چو بوزرجمهر این سخنهای نغز

Шунид ва бадонаш биёрост мағз

شنید و بدانش بیاراست مغز

Чунин гуфт бошоҳи хуршеди чеҳр

چنین گفت باشاه خورشید چهر

Ки бодо ба коми ту равшани сипеҳр

که بادا به کام تو روشن سپهر

Чунон дон ки ҳаркас ки дорад хирад

چنان دان که هرکس که دارد خرد

Бадонаши равонро ҳамеи пурвирд

بدانش روان را همی‌پرورد

Накӯҳидаи даҳ кор бар даҳ гуруҳ

نکوهیده ده کار بر ده گروه

Накӯҳидатар назд дониш пажӯҳ

نکوهیده‌تر نزد دانش پژوه

Яке онки ҳоким буд бо дурӯғ

یکی آنک حاکم بود با دروغ

Нагирад бар марди донои фурӯғ

نگیرد بر مرد دانا فروغ

Сипаҳбад ки бошад нигаҳбони ганҷ

سپهبد که باشد نگهبان گنج

Сипоҳӣ ки ӯ сар бипечад зи ранҷ

سپاهی که او سر بپیچد ز رنج

Дигар доншўмнди кӯ аз буза

دگر دانشومند کو از بزه

Натарсад чу чизе буд бамазза

نترسد چو چیزی بود بامزه

Пизишкӣ ки бошад ба тани дардманд

پزشکی که باشد به تن دردمند

зи бемор чун боз дорад газанд

ز بیمار چون باز دارد گزند

Чу дарвеши мардум ки нозад ба чиз

چو درویش مردم که نازد به چیز

Ки он чиз гуфтан наярзад ба низ

که آن چیز گفتن نیرزد بنیز

Ҳамон сифла каз ҳар каси орому хоб

همان سفله کز هر کس آرام و خواب

зи дарё дареғ оядаш равшани об

ز دریا دریغ آیدش روشن آب

Вгрбоди нӯшин бтўи брҷҳд

وگرباد نوشین بتو برجهد

Сипосӣ азон барсарати брнҳд

سپاسی ازان برسرت برنهد

БҳФтм хирадманд коед ба хашм

بهفتم خردمند کاید به خشم

Ба чиз касон баргуморад ду чашм

به چیز کسان برگمارد دو چشم

Биҳиштам ба нодони намояндаи роҳ

بهشتم به نادان نماینده راه

Супурдан ба коҳил касе коргоҳ

سپردن به کاهل کسی کارگاه

Ҳамон бихрди кӯи наёбади хирад

همان بیخرد کو نیابد خرد

Пушаймон шавад ҳам зи гуфтори бад

پشیمان شود هم ز گفتار بد

Дили мардуми бихрд ба орзӯӣ

دل مردم بیخرد به آرزوی

Барин гӯнаи овезад эй неки хуй

برین گونه آویزد ای نیک‌خوی

Чўотш ки гӯгирд ёбад хӯриш

چوآتش که گوگرد یابد خورش

Гараш дрнистон буд парвариш

گرش درنیستان بود پرورش

Дили шоҳи нӯшин равони зиндаи бод

دل شاه نوشین‌روان زنده باد

Сарони ҷаҳони пеш ӯ бандаи бод

سران جهان پیش او بنده باد

Барин низбгзшти як ҳафтаи моҳ

برین نیزبگذشت یک هفته ماه

Нишаст аз бар тахти пирӯзи шоҳ

نشست از بر تخت پیروز شاه

Ба як дасти мӯбад ки будаш вазир

به یک دست موبد که بودش وزیر

Бадаст дигар яздгирди дабир

به دست دگر یزدگرد دبیر

Ҳамон гирд бар гирд ӯ мӯбадон

همان گرد بر گرد او موبدان

Сухани гӯ чу бўзрҷмҳри ҷавон

سخن گو چو بوزرجمهر جوان

Ба бўзрҷмҳри он замон гуфт шоҳ

به بوزرجمهر آن زمان گفت شاه

Ки эй марди пари донишу неки хоҳ

که‌ای مرد پر دانش و نیک‌خواه

Суханҳо ки ҷонро буд сӯдманд

سخنها که جان را بود سودمند

Ҳамеи мард беарз гардад баланд

همی مرد بی‌ارز گردد بلند

Азуи ганҷ гуё нагирад камӣ

ازو گنج گویا نگیرد کمی

Шунидан буд мардро хуррамӣ

شنودن بود مرد را خرمی

Чунин гуфт мӯбад ба бўзрҷмҳр

چنین گفت موبد به بوزرجمهر

Ки эй номвартар зи гардони сипеҳр

که‌ای نامورتر ز گردان سپهر

Чаҳ доне ки бешяш бгзоидт

چه دانی که بیشیش بگزایدت

Чўкмӣ буд рӯзи бФзоидт

چوکمی بود روز بفزایدت

Чунин дод посух ки камтари хурӣ

چنین داد پاسخ که کمتر خوری

Тани осони шӯии ҳам равони парварӣ

تن آسان شوی هم روان پروری

зи кирдори некӣ чу бешӣ кунӣ

ز کردار نیکی چو بیشی کنی

Ҳамеи брҳмоўрд пешӣ кунӣ

همی برهماورد پیشی کنی

Чунин гуфт пас яздгирди дабир

چنین گفت پس یزدگرد دبیر

Ки эй марди гӯяндау ёди гир

که‌ای مرد گوینده و یاد گیر

Се оҳӯ кадоманд бо дил ба роз

سه آهو کدامند با دل به راز

Ки доранд вҳстнд зон бе ниёз

که دارند وهستند زان بی‌نیاز

Чунин дод посух ки бории нахуст

چنین داد پاسخ که باری نخست

Дил аз айб ҷустан бибоядат шаст

دل از عیب جستن ببایدت شست

Беоҳӯ касе нест андари ҷаҳон

بی‌آهو کسی نیست اندر جهان

Чаҳ дар ошкор ва чаҳ андари ниҳон

چه در آشکار و چه اندر نهان

Чўмҳтр буд бар ту рашк оварӣ

چومهتر بود بر تو رشک آوری

Чўкҳтр буд зу сиришк оварӣ

چوکهتر بود زو سرشک آوری

Се дигари сухани чину дурӯии мард

سه دیگر سخن چین و دوروی مرد

Барон то барангезад аз оби гирд

بران تا برانگیزد از آب گرد

Чу гӯяндае кӯ на брҷоигоаҳ

چو گوینده‌ای کو نه برجایگاه

Сухан гуфт ва зу давр шуд фару ҷоҳ

سخن گفت و زو دور شد فر و جاه

Ҳамон кӯи сухани сар ба сар нашунӯд

همان کو سخن سر به سر نشنود

Надонад ба гуфтор ва ҳам негроад

نداند به گفتار و هم نگرود

Ба чизе надорад хирадманди чашм

به چیزی ندارد خردمند چشم

Казу бозмонд бипечад зи хашм

کزو بازماند بپیچد ز خشم

Бипурсед пас мӯбади мӯбадон

بپرسید پس موبد موبدان

Ки ин бартар аз дониши бхрдон

که این برتر از دانش بخردان

Касе нест бе орзӯи дараҷаон

کسی نیست بی‌آرزو درجهان

Агар ошкораст вагар дар ниҳон

اگر آشکارست و گر در نهان

Ҳамон орзӯро падедаст роҳ

همان آرزو را پدیدست راه

Ки пайдо кунад мардро дастгоҳ

که پیدا کند مرد را دستگاه

Кадомин раҳ ояд туро сӯдманд

کدامین ره آید تو را سودمند

Кадомаст бо дарду ранҷу газанд

کدامست با درد و رنج و گزند

Чунин дод посух ки роҳ аз ду сӯаст

چنین داد پاسخ که راه از دو سوست

Гузаштани туро то кадом орзӯаст

گذشتن تو را تا کدام آرزوست

зи гетии яке бозгаштан ба хок

ز گیتی یکی بازگشتن به خاک

Ки роҳӣ дарозаст бо биму бок

که راهی درازست با بیم و باک

Хиради бошиддати зини сухани раҳнамӯн

خرد باشدت زین سخن رهنمون

Бад-ӣни пурсиши андар чарое ва чун

بدین پرسش اندر چرایی و چون

Хиради марди рохлъти аиздист

خرد مرد راخلعت ایزدیست

Сазовори халъат нигаҳ кун ки кист

سزاوار خلعت نگه کن که کیست

Танумандро кӯи хирад ёр нест

تنومند را کو خرد یار نیست

Ба гетии кас ӯро харидор нест

به گیتی کس او را خریدار نیست

Набошад хирад ҷон набошад равост

نباشد خرد جان نباشد رواست

Хирад ҷон покасту эзад гӯ аст

خرد جان پاکست و ایزد گو است

Чўбнёд мардӣ биёмухт мард

چوبنیاد مردی بیاموخت مرد

Сарафроз гардад ба нангу набард

سرافراز گردد به ننگ و نبرد

зи дониши нахустин ба яздони гароӣ

ز دانش نخستین به یزدان گرای

Ки ӯ ҳаст ва бошад ҳамеша ба ҷой

که او هست و باشد همیشه به جای

Бадви бгрўии ком дил ёфтӣ

بدو بگروی کام دل یافتی

Раседӣ ба ҷое ки бишитофтӣ

رسیدی به جایی که بشتافتی

Дигар дониш онаст каз хӯрданӣ

دگر دانش آنست کز خوردنی

Фарозоварӣ рӯй оварданӣ

فراز آوری روی آوردنی

Бихӯрад ва бапушаш ба яздони гароӣ

بخورد و بپوشش به یزدان گرای

Бад-ӣни дори фармони яздон ба ҷой

بدین دار فرمان یزدان به جای

Гар оядат рӯзӣ ба чизеи ниёз

گر آیدت روزی به چیزی نیاز

Ба дашт ва ба ганҷ ва ба пелони мноз

به دشت و به گنج و به پیلان مناز

Ҳам аз пешаҳо он гузин кондрўӣ

هم از پیشه‌ها آن گزین کاندروی

з номаш нагардад ниҳони обрӯӣ

ز نامش نگردد نهان آبروی

Ҳамон дӯстӣ бокасе кун баланд

همان دوستی باکسی کن بلند

Ки бошад бсхтии туро сӯдманд

که باشد بسختی تو را سودمند

Ту дар анҷуман хомшӣ баргузин

تو در انجمن خامشی برگزین

Чўхўоҳӣ ки як сар кунанд офарин

چوخواهی که یک سر کنند آفرین

Чу гӯйии ҳамон гӯии кмўхтӣ

چو گویی همان گوی کموختی

Ба омухтани дарҷгари сӯхтӣ

به آموختن درجگر سوختی

Сухани санҷу динори ганҷии мснҷ

سخن سنج و دینار گنجی مسنج

Ки дар донишӣ мард хораст ганҷ

که در دانشی مرد خوارست گنج

Равон дар сухани гуфтани ожиркн

روان در سخن گفتن آژیرکن

Камон кун хирадро сухани тиркн

کمان کن خرد را سخن تیرکن

Чу разм оядат пеш ҳушёр бош

چو رزم آیدت پیش هشیار باش

Танатро зи душман нигаҳдор бош

تنت را ز دشمن نگهدار باش

Чу бадхоҳи пеш тўсФ баркашид

چو بدخواه پیش توصف برکشید

Туро рои вором бояд гузид

تو را رای وآرام باید گزید

Баробар чу бинӣ касе ҳам набард

برابر چو بینی کسی هم نبرد

Набояд ки гардад туро рӯй зард

نباید که گردد تو را روی زرد

Ту пирӯзӣ ар пишдстӣ кунӣ

تو پیروزی ار پیشدستی کنی

Сарат паст гардад чўсстӣ кунӣ

سرت پست گردد چوسستی کنی

Бдонгаҳ ки асби аФгнии ҳуши дор

بدانگه که اسب افگنی هوش دار

Силеҳ ҳам оварадро гӯши дор

سلیح هم آورد را گوش دار

Гарав тез гардад ту зу бармагард

گرو تیز گردد تو زو برمگرد

Ҳшиўор ёрон гузин дар набард

هشیوار یاران گزین در نبرد

Чўдонӣ ки бо ӯ нтобӣ макуш

چودانی که با او نتابی مکوش

Ббргштн аз разми бози ори ҳуш

ببرگشتن از رزم باز آر هوش

Чунин ҳам нигаҳи дори тан дар хӯриш

چنین هم نگه دار تن در خورش

Набояд ки бгзоидти парвариш

نباید که بگزایدت پرورش

Бихӯр он чунон кони бнгзоидт

بخور آن چنان کان بنگزایدت

Ббишии хӯриши тани бнФзоидт

ببیشی خورش تن بنفزایدت

Макун дархураши хешро чори сӯй

مکن درخورش خویش را چار سوی

Чунон хур ки низат кунад орзӯӣ

چنان خور که نیزت کند آرزوی

з май найзаам шодмонӣ гузин

ز می نیزهم شادمانی گزین

Ки маст азксӣ нашунӯд офарин

که مست ازکسی نشنود آفرین

Чу яздони писандии писандида Эй

چو یزدان پسندی پسندیده‌ای

Ҷаҳон чун танаст ва ту чун дида Эй

جهان چون تنست و تو چون دیده‌ای

Басӣ аз ҷаҳони офарин ёд кун

بسی از جهان آفرین یاد کن

Парастиши барин ёд бунёд кун

پرستش برین یاد بنیاد کن

Ба жарфии нигаҳдори ҳангом ро

به ژرفی نگهدار هنگام را

Ба рӯз ва ба шаби гоҳи ором ро

به روز و به شب گاه آرام را

Чўдонӣ ки ҳастӣ сиришта зи хок

چودانی که هستی سرشته ز خاک

Фромш макун роҳи яздони пок

فرامش مکن راه یزدان پاک

Парастиш з хӯрд инч камтар макун

پرستش ز خورد ایچ کمتر مکن

Ту нав бош гиреҳаст гетии куҳан

تو نو باش گرهست گیتی کهن

Ба некии гароӣу ғанимати шинос

به نیکی گرای و غنیمت شناس

Ҳамаи зи офаринандаи дори ин сипос

همه ز آفریننده دار این سپاس

Магаради инчи гӯна ба гирди бадӣ

مگرد ایچ گونه به گرد بدی

Ба некигар эй агар бхрдӣ

به نیکی گر ایی اگر بخردی

Сутӯдаи тронкс буд дар ҷаҳон

ستوده‌ترآنکس بود در جهان

Ки некаш буд ошкору ниҳон

که نیکش بود آشکار و نهان

Ҳаворо мабар пеши рои вхрд

هوا را مبر پیش رای وخرد

Казон пас хиради сӯй ту нанигарад

کزان پس خرد سوی تو ننگرد

Чўхўоҳӣ ки ранҷ ту ояд ба бар

چوخواهی که رنج تو آید به بر

зи омӯзгорони мпртоби сар

ز آموزگاران مپرتاب سر

Дабирии биомузи фарзанд ро

دبیری بیاموز فرزند را

Чўҳстӣ буд хешу пайванд ро

چوهستی بود خویش و پیوند را

Дабирии расонади ҷавонро ба тахт

دبیری رساند جوان را به تخت

Кунад нои сазоро сазовори бахт

کند نا سزا را سزاوار بخت

Дабирӣаст аз пешаҳо арҷманд

دبیریست از پیشه‌ها ارجمند

Казу мард афганда гардад баланд

کزو مرد افگنده گردد بلند

Чу бо олат ва рой бошад дабир

چو با آلت و رای باشد دبیر

Нишинад бар подшои ногузир

نشیند بر پادشا ناگزیر

Тани хеш ожир дорад зи ранҷ

تن خویش آژیر دارد ز رنج

Биёбад беандоза аз шоҳи ганҷ

بیابد بی‌اندازه از شاه گنج

Балоғат чу бо хат гирд оядаш

بلاغت چو با خط گرد آیدش

Брондишаҳи маънии биафзоядаш

براندیشه معنی بیفزایدش

зи лафз он гузинад ки кӯтоҳ тар

ز لفظ آن گزیند که کوتاه‌تر

Бхти он намояд ки дилхоҳ тар

بخط آن نماید که دلخواه‌تر

Хирадманд бояд ки бошад дабир

خردمند باید که باشد دبیر

Ҳамон бурдбору сухани ёдгир

همان بردبار و سخن یادگیر

Ҳшиўору созидаҳи подшо

هشیوار و سازیدهٔ پادشا

Забони хомаш аз бад ба тани порсо

زبان خامش از بد به تن پارسا

Шикеб ва бо донишу рости гӯй

شکیبا و با دانش و راست‌گوی

Вафодору покизау тоза рӯй

وفادار و پاکیزه و تازه‌روی

Чу бо ин ҳунарҳо шавад назд шоҳ

چو با این هنرها شود نزد شاه

Нишоед нишастани магари пеши гоҳ

نشاید نشستن مگر پیش گاه

Суханҳо чўбшнид азу шаҳриёр

سخنها چوبشنید از و شهریار

Дилаш тоза шуд чун гули андари баҳор

دلش تازه شد چون گل اندر بهار

Чунин гуфт касрӣ ба мӯбад ки рӯ

چنین گفت کسری به موبد که رو

Варои пойгоҳии бёрои нав

ورا پایگاهی بیارای نو

Дирами хоҳи вхлъти сазовори ӯй

درم خواه و خلعت سزاوار اوی

Ки дар дил нишастаст гуфтори ӯй

که در دل نشسته‌ست گفتار اوی

Дигар ҳафта чун ҳўри бФрохти тоҷ

دگر هفته چون هور بفراخت تاج

Биёмад нишаст аз бар тахти оҷ

بیامد نشست از بر تخت عاج

Абои номвари мӯбадону радон

ابا نامور موبدان و ردان

Ҷаҳондору бедори дили бхрдон

جهاندار و بیدار دل بخردان

Ҳамеи хости зи эшон ҷҳондоршоаҳ

همی‌خواست ز ایشان جهاندارشاه

Ҳамон низ фаррухи дабири сипоҳ

همان نیز فرخ دبیر سپاه

Ҳам аз файласуфони вази меҳтарон

هم از فیلسوفان وز مهتران

з ҳар кишварии кори дидаи сарон

ز هر کشوری کار دیده سران

Ҳамон совау яздгирди дабир

همان ساوه و یزدگرد دبیر

Ба пеши андаруни баҳмани тизўир

به پیش اندرون بهمن تیزویر

Ба бўзрҷмҳри он замон гуфт шоҳ

به بوزرجمهر آن زمان گفت شاه

Ки дилро бёроӣ ва бинмоӣ роҳ

که دل را بیارای و بنمای راه

Змни ростии ҳарч доне бигӯӣ

زمن راستی هرچ دانی بگوی

Ба кажии мҷуи азҷҳони обрӯӣ

به کژی مجو ازجهان آبروی

Парастиш чигунааст фармони ман

پرستش چگونه است فرمان من

Нигаҳи доштани ройу паймони ман

نگه داشتن رای و پیمان من

зи гетӣ чу огаҳ шаванд ин маон

ز گیتی چو آگه شوند این مهان

Шунида бигӯянд бо ҳамРаҳон

شنیده بگویند با همرهان

Чунин гуфт бо шоҳи бедори мард

چنین گفت با شاه بیدار مرد

Ки эй бартар аз гунбади ложвард

که ای برتر از گنبد لاژورد

Парастидани шаҳриёри замин

پرستیدن شهریار زمین

Наҷуед хирадманди ҷузи роҳи дайн

نجوید خردمند جز راه دین

Набояд ба фармони шоҳони диранг

نباید به فرمان شاهان درنگ

Набояд ки бошад дили шоҳи танг

نباید که باشد دل شاه تنگ

Ҳронкс ки брподшо душманаст

هرآنکس که برپادشا دشمنست

Рӯонаши парастори оҳрмнст

روانش پرستار آهرمنست

Дилӣ кӯ надорад тани шоҳи дӯст

دلی کو ندارد تن شاه دوست

Набояд ки бошад варои мағзу пӯст

نباید که باشد ورا مغز و پوست

Чунон дон ки ором гетӣаст шоҳ

چنان دان که آرام گیتیست شاه

Чўникӣ кунем ӯ диҳад дастгоҳ

چونیکی کنیم او دهد دستگاه

Ба неку бад ӯро буд дасти рас

به نیک و بد او را بود دست رس

Ниёзад ба кин ва ба озарми кас

نیازد به کین و به آزرم کس

Ту мапаснд фарзандро ҷои ӯй

تو مپسند فرزند را جای اوی

Чўҷони дор дар дили ҳамаи рои ӯй

چوجان دار در دل همه رای اوی

Ба шаҳрӣ ки ҳаст андрўи мҳршоаҳ

به شهری که هست اندرو مهرشاه

Наёбади ниёзи андарони буми роҳ

نیابد نیاز اندران بوم راه

Бадӣ аз ту аз фар ӯ бугзарад

بدی از تو از فر او بگذرد

Ки бахташи ҳамаи некуии пурвирд

که بختش همه نیکویی پرورد

Ҷаҳонро дили азшоаҳи хандон буд

جهان را دل ازشاه خندان بود

Ки бар чеҳр ӯ фари яздон буд

که بر چهر او فر یزدان بود

Чу аз неъматаши баҳра ёбӣ бакӯш

چو از نعمتش بهره یابی بکوش

Ки дорӣ ҳамеша ба фурмонаши гӯш

که داری همیشه به فرمانش گوش

Ба андешагар србпичии азуӣ

به اندیشه گر سربپیچی ازوی

Набинад ба некии туро бахт рӯй

نبیند به نیکی تو را بخت روی

Чу наздик дорад машав брмнш

چو نزدیک دارد مشو برمنش

Вагар давр гардӣ машав бдкнш

وگر دور گردی مشو بدکنش

Парастанда гар ёбад аз шоҳи ранҷ

پرستنده گر یابد از شاه رنج

Нигаҳ кун ки бо ранҷ номасту ганҷ

نگه کن که با رنج نامست و گنج

Набояд ки сайр ояд аз коркард

نباید که سیر آید از کارکرد

Ҳамон тез гардад зи гуфтори сард

همان تیز گردد ز گفتار سرد

Агар гшн шуд бандаро дастгоҳ

اگر گشن شد بنده را دستگاه

Ба фар ва ба номи ҷаҳондори шоҳ

به فر و به نام جهاندار شاه

Гар аз даҳ яке бож хоҳад равост

گر از ده یکی باژ خواهد رواست

Чунон рафт бояд ки ӯро ҳавост

چنان رفت باید که او را هواست

Гиромитар онкас буд назд шоҳ

گرامی‌تر آنکس بود نزد شاه

Ки чун гшн бинад варои дастгоҳ

که چون گشن بیند ورا دستگاه

зи баҳрӣ ки ӯро сарояд зи ганҷ

ز بهری که اورا سراید ز گنج

Намонад ки бошад бадви дарду ранҷ

نماند که باشد بدو درد و رنج

зи яздон буд онк монад сипос

ز یزدان بود آنک ماند سپاس

Кунад офарини марди яздони шинос

کند آفرین مرد یزدان‌شناس

Ва дигар ки андари дилаши рози шоҳ

و دیگر که اندر دلش راز شاه

Бидорад нагӯяд ба хуршеди вмоаҳ

بدارد نگوید به خورشید وماه

Ба фармони шоҳи онк сустӣ кунад

به فرمان شاه آنک سستی کند

Ҳаме аз тани хеш мастӣ кунад

همی از تن خویش مستی کند

Накӯҳида бошад гули он дарахт

نکوهیده باشد گل آن درخت

Ки нпрогнди бор бар тоҷи втхт

که نپراگند بار بر تاج وتخت

зи касҳои ӯ пеш ӯ бдмгўӣ

ز کسهای او پیش او بدمگوی

Ки камтар кунӣ назд ӯ обрӯӣ

که کمتر کنی نزد او آبروی

Вагар прсдти ҳарч доне нагӯй

و گر پرسدت هرچ دانی نگوی

Ба бисёр гуфтан мабар обрӯӣ

به بسیار گفتن مبر آبروی

Ҳронкс ки бисёр гуяд дурӯғ

هرآنکس که بسیار گوید دروغ

Ба наздик шоҳон нагирад фурӯғ

به نزدیک شاهان نگیرد فروغ

Сухани кон на андар хӯрд бо хирад

سخن کان نه اندر خورد با خرد

Бакӯшад ки бар подшо нашимурд

بکوشد که بر پادشا نشمرد

Фузунаст зон дониши андари ҷаҳон

فزونست زان دانش اندر جهان

Ки бишунид гӯши ошкору ниҳон

که بشنید گوش آشکار و نهان

Касеро ки шоҳи ҷаҳон хор кард

کسی را که شاه جهان خوار کرد

Бимонад ҳамеша равони пари зи дард

بماند همیشه روان پر ز درد

Ҳамон дар ҷаҳони арҷманди он буд

همان در جهان ارجمند آن بود

Ки бо ӯ лаби шоҳи хандон буд

که با او لب شاه خندان بود

Чу бнўоздти шоҳ кашӣ макун

چو بنوازدت شاه کشی مکن

Агар чаҳ парастанда бошӣ куҳан

اگر چه پرستنده باشی کهن

Ки ҳарчанд гардад парастиши дароз

که هرچند گردد پرستش دراز

Чунон дон ки ҳаст ӯ зи ту бе ниёз

چنان دان که هست او ز تو بی‌نیاز

Агар бо ту гардад зи чизеи дижам

اگر با تو گردد ز چیزی دژم

Ба пӯзиши гароӣ ва мазан ҳеҷ дам

به پوزش گرای و مزن هیچ دم

Агар пурвирди дайгариро ҳамон

اگر پرورد دیگری را همان

Парастор бошад чу ту бе гумон

پرستار باشد چو تو بی گمان

Ва гар нестат огаҳӣ зон гуноҳ

و گر نیستت آگهی زان گناه

Бараҳнаи дилатро бабр назд шоҳ

برهنه دلت را ببر نزد شاه

Вагар на ҳеҷ тоби андари оре ба дил

وگر هیچ تاب اندر آری به دل

Бадв рӯй манимоӣу паии бргсл

بدو روی منمای و پی برگسل

Ба фарш бибинад ниҳони ту ро

به فرش ببیند نهان تو را

Дили кажу тираи равони ту ро

دل کژ و تیره روان تو را

Азон пас наёбӣ ту зу некӯӣ

ازان پس نیابی تو زو نیکوی

Ҳамон гарми гуфтор ӯ нашнавӣ

همان گرم گفتار او نشنوی

Дар подшои ҳамчуи дарёи шимур

در پادشا همچو دریا شمر

Парастандаи млоҳи вкштии ҳунар

پرستنده ملاح وکشتی هنر

Сухани лангару бодбонаши хирад

سخن لنگر و بادبانش خرد

Ба дарёи хирадманд чун бугзарад

به دریا خردمند چون بگذرد

Ҳамон бодбонро кунад сояи дор

همان بادبان را کند سایه دار

Ки ҳам соя дораст ва ҳам мояи дор

که هم سایه‌دارست و هم مایه دار

Касе кӯ надорад рӯонаши хирад

کسی کو ندارد روانش خرد

Сазадгар дар подшо насупурд

سزد گر در پادشا نسپرد

Агар подшои кӯҳи оташи бадӣ

اگر پادشا کوه آتش بدی

Парастандаро зистани хуши бадӣ

پرستنده را زیستن خوش بدی

Чу оташи гуҳи хашми сӯзон буд

چو آتش گه خشم سوزان بود

Чўхшнўд бошад фурӯзон буд

چوخشنود باشد فروزان بود

Азуи як замони ширўшҳдсти баҳр

ازو یک زمان شیروشهدست بهر

Ба дигари замон чун гзоиндаҳи заҳр

به دیگر زمان چون گزاینده زهر

Ба кирдори дарё буд коршоаҳ

به کردار دریا بود کارشاه

Ба фармон ӯ тобад аз чархи моҳ

به فرمان او تابد از چرخ ماه

зи дарёи яке рег дорад ба каф

ز دریا یکی ریگ دارد به کف

Дигар дрбёбди миёни садаф

دگر دربیابد میان صدف

Ҷаҳони зиндаи бодои банушин равон

جهان زنده بادا بنوشین‌روان

Ҳамеша ба фурмонаши кайвони равон

همیشه به فرمانش کیوان روان

Нигаҳ кард касрӣ бигуфто ровӣ

نگه کرد کسری بگفتا راوی

Дилаши гашти хуррам ба дидори ӯй

دلش گشت خرم به دیدار اوی

Чу гуфтӣ ки зиҳи бадара будӣ чаҳор

چو گفتی که زه بدره بودی چهار

Бад-ӣни гӯнаи бади бахшиши шаҳриёр

بدین گونه بد بخشش شهریار

Чу бо зиҳ бигуфтӣ зҳозаҳи баҳам

چو با زه بگفتی زهازه بهم

Чиҳил бадара будӣ зи ганҷаши дирам

چهل بدره بودی ز گنجش درم

Чу ганҷур бошоҳ кардӣ шумор

چو گنجور باشاه کردی شمار

Ба ҳрбдраҳ будӣ дирами даҳ ҳазор

به هربدره بودی درم ده هزار

Шаҳаншоҳ бо зиҳ зҳозаҳ бигуфт

شهنشاه با زه زهازه بگفت

Ки гуфтор ӯ бо дирам буд ҷуфт

که گفتار او با درم بود جفت

Биоварад ганҷури хуршеди чеҳр

بیاورد گنجور خورشید چهر

Дирами бадараҳо пеши бўзрҷмҳр

درم بدره‌ها پیش بوزرجمهر

Барин достони брсхни сохтам

برین داستان برسخن ساختم

Ба мҳбўд дастур пардохтам

به مهبود دستور پرداختم

Мёсои зи омухтани як замон

میاسای ز آموختن یک زمان

зи дониши миФгни дили андргмон

ز دانش میفگن دل اندرگمان

Чўгўиӣ ки фоми хиради тўхтм

چوگویی که فام خرد توختم

Ҳама ҳарч боистам омухтам

همه هرچ بایستم آموختم

Яке нағз бозӣ кунад рӯзгор

یکی نغز بازی کند روزگار

Ки бншондти пеши омӯзгор

که بنشاندت پیش آموزگار

зи деҳқон кунун бишинав ин достон

ز دهقان کنون بشنو این داستان

Ки бархонад аз гуфта бостон

که برخواند از گفتهٔ باستان