Чунон бад ки касрӣ бидон рӯзгор

چنان بد که کسری بدان روزگار

Бирафт аз мдоини зи баҳри шикор

برفت از مداین ز بهر شکار

Ҳамеи тохт бо Ғарму оҳӯ ба дашт

همی‌تاخت با غرم و آهو به دشت

Прагаанд шуд Ғарм ва ӯ мондаи гашт

پراگند شد غرم و او مانده گشت

зи ҳомӯн бар марғзорӣ расед

ز هامون بر مرغزاری رسید

Дарахт ва гё дид ва ҳам соя дид

درخت و گیا دید و هم سایه دید

Ҳаме ронад бо шоҳи бўзрҷмҳр

همی‌راند با شاه بوزرجمهر

зи баҳри парастиши ҳам аз баҳри меҳр

ز بهر پرستش هم از بهر مهر

Фурӯд омад аз борагии шоҳи нарм

فرود آمد از بارگی شاه نرم

Бидон токанд бргёи чашми гарм

بدان تا کند برگیا چشم گرم

Надид аз парастандагони ҳечкас

ندید از پرستندگان هیچکس

Яке хуб рух монад бо шоҳи бас

یکی خوب رخ ماند با شاه بس

Бғлтид чанде барон марғзор

بغلتید چندی بران مرغزار

Ниҳодаи сараши меҳрбони барканор

نهاده سرش مهربان برکنار

Ҳамеша ббозўии он шоҳ бар

همیشه ببازوی آن شاه بر

Яке банди бозуи бадии пургуҳар

یکی بند بازو بدی پرگهر

Бараҳна шуд аз ҷомаи бозуӣ ӯ

برهنه شد از جامه بازوی او

Яке мурғ рафт аз ҳавои сӯй ӯ

یکی مرغ رفت از هوا سوی او

Фрўдомд аз абри мурғи сиёҳ

فرود آمد از ابر مرغ سیاه

з парвоз шуд то биболин шоҳ

ز پرواز شد تا ببالین شاه

Ббозў нигаҳ кард вгўҳр бидид

ببازو نگه کرد وگوهر بدید

Касе ро баи наздик ӯ барандед

کسی را به نزدیک او برندید

Ҳамаи лашкараши гирди он марғзор

همه لشکرش گرد آن مرغزار

Ҳамеи гашти ҳаркаси зи баҳри шикор

همی‌گشت هرکس ز بهر شکار

Ҳамон шоҳ танҳо бихоб андарун

همان شاه تنها بخواب اندرون

На бар гирд ӯ брксии раҳнамӯн

نه بر گرد او بر کسی رهنمون

Чўмрғи сияҳи банд бозуӣ бидид

چومرغ سیه بند بازو بدید

Сари дарзи он гавҳарони брдрид

سر درز آن گوهران بردرید

Чўбдриди гавҳар якояк бихӯрад

چو بدرید گوهر یکایک بخورد

Ҳамон дар хўшобу ёқӯти зард

همان در خوشاب و یاقوت زرد

Бихӯраду зи болин ӯ бар парид

بخورد و ز بالین او بر پرید

Ҳмонгаҳи з дидор шуд нопадид

همانگه ز دیدار شد ناپدید

Дижами гашт зон кори бўзрҷмҳр

دژم گشت زان کار بوزرجمهر

Форуманд аз коргардони сипеҳр

فروماند از کارگردان سپهر

Бидонаст комди бтнгии нишеб

بدانست کآمد بتنگی نشیب

Замона бигирад фиребу наҳиф

زمانه بگیرد فریب و نهیب

Чўбидоршди шоҳ ва ӯро бидид

چو بیدار شد شاه و او را بدید

Казон сони ҳамеи лаб бдндон гузид

کزان سان همی لب بدندان گزید

Гумонеи чунон баради кӯро бихоб

گمانی چنان برد کو را بخواب

Хӯриш кард бар парвариши брштоб

خورش کرد بر پرورش برشتاب

Бадв гуфт к-эии саги туро ин ки гуфт

بدو گفت کای سگ تو را این که گفت

Ки полоиш табъ битавон наҳуфт

که پالایش طبع بتوان نهفت

На ман аўрмздм вагар баҳманам

نه من اورمزدم و گر بهمنم

з хокаст вази боду оташи танам

ز خاکست وز باد و آتش تنم

Ҷаҳондор чанде забон ранҷа кард

جهاندار چندی زبان رنجه کرد

Надид инчи посухи ҷуз ар боди сард

ندید ایچ پاسخ جز ار باد سرد

Бпжмрд бар ҷои бўзрҷмҳр

بپژمرد بر جای بوزرجمهر

зи шоҳу зи кирдори гардони сипеҳр

ز شاه و ز کردار گردان سپهر

Ки бас зуд дид он нишони нишеб

که بس زود دید آن نشان نشیب

Хирадманд хомаш бимонад аз наҳиф

خردمند خامش بماند از نهیب

Ҳамаи гирд бар гирди он марғзор

همه گرد بر گرد آن مرغزار

Сипаҳ буду андари миёни шаҳриёр

سپه بود و اندر میان شهریار

Нишаст аз бар асби касрии бахшам

نشست از بر اسب کسری بخشم

зи раҳ то дар кох накушод чашм

ز ره تا در کاخ نگشاد چشم

Ҳамаи раҳи зи донои ҳаме лаб гузид

همه ره ز دانا همی لب گزید

Фурӯд омад аз бора чанде жкид

فرود آمد از باره چندی ژکید

Бифармуд то рӯй санадон кунанд

بفرمود تا روی سندان کنند

Бдонндаҳ бар кох зиндон кунанд

بداننده بر کاخ زندان کنند

Дарон кох бинишаст бўзрҷмҳр

دران کاخ بنشست بوزرجمهر

Азуи бргсстаҳи ҷаҳондори меҳр

ازو برگسسته جهاندار مهر

Яке хеш будаш далери вҷўон

یکی خویش بودش دلیر وجوان

Парастандаи шоҳи нӯшин равон

پرستندهٔ شاه نوشین‌روان

Бҳрҷоӣ бо шоҳ дар кох буд

بهرجای با شاه در کاخ بود

Ба гуфтор бо шоҳи густох буд

به گفتار با شاه گستاخ بود

Бипурсед як рӯзи бўзрҷмҳр

بپرسید یک روز بوزرجمهر

зи парвардаи шоҳи хуршеди чеҳр

ز پروردهٔ شاه خورشید چهر

Ки ӯро парастиши ҳаме чун кунӣ

که او را پرستش همی چون کنی

Биомуз то кӯшиш афзӯн кунӣ

بیاموز تا کوشش افزون کنی

Парастанда гуфт эй сари мӯбадон

پرستنده گفت ای سر موبدان

Чунон дон ки имрӯзи шоҳи радон

چنان دان که امروز شاه ردان

Чу аз хон бирафт оби бгсордм

چو از خوان برفت آب بگساردم

Замини зи обдстон магар ёфт нам

زمین ز آبدستان مگر یافت نم

Нигаҳи сӯии ман банда зон гӯна кард

نگه سوی من بنده زان گونه کرد

Ки гуфтам саромади марои хоби вхўрд

که گفتم سرآمد مرا خواب وخورد

Ҷаҳондор чун гашти боман дурушт

جهاندار چون گشت بامن درشت

Мросст шуд обдстони бмшт

مرا سست شد آبدستان بمشت

Бадв донишӣ гуфт оби ори хез

بدو دانشی گفت آب آر خیز

Чунон чун ки бар дасти шоҳи оби рез

چنان چون که بر دست شاه آب ریز

Биоварад марди ҷавони оби гарм

بیاورد مرد جوان آب گرم

Ҳамеи рехт бар даст ӯ нарми нарм

همی‌ ریخت بر دست او نرم نرم

Бадв гуфт кини бор бар дстшўӣ

بدو گفت کین بار بر دستشوی

Ту бо оби ҷӯи ҳеҷ тундии мҷўӣ

تو با آب جو هیچ تندی مجوی

Чўлбро бболоид аз буии хуш

چو لب را ببالاید از بوی خوش

Ту аз рехт обдстон накаш

تو از ریخت آبدستان نکش

Чу рӯз дигар шоҳи нӯшин равон

چو روز دگر شاه نوشین‌روان

Бҳнгом хӯрдан биоварад хон

بهنگام خوردن بیاورد خوان

Парастандаро дили пурандешаи гашт

پرستنده را دل پراندیشه گشت

Бидон то дигар бор биниҳод ташт

بدان تا دگر بار بنهاد تشت

Чунон ҳам чу доноаши фармӯда буд

چنان هم چو داناش فرموده بود

На кам кард азон низ ва на брФзўд

نه کم کرد ازان نیز و نه برفزود

Ба гуфтори донои фурӯи рехти об

به گفتار دانا فرو ریخت آب

На нарми вена аз рехтани брштоб

نه نرم ونه از ریختن برشتاب

Бадв гуфт шоҳ эй физояндаи меҳр

بدو گفت شاه ای فزاینده مهر

Ки гуфт ин ту рогФти бўзрҷмҳр

که گفت این تو راگفت بوزرجمهر

Марои андарин дониш ӯ дод роҳ

مرا اندرین دانش او داد راه

Ки бинад ҳамеи ин ҷаҳондори шоҳ

که بیند همی این جهاندار شاه

Бадв гуфт рӯи пеш доно бигӯӣ

بدو گفت رو پیش دانا بگوی

Казон номвари ҷоҳ ва он обрӯӣ

کزان نامور جاه و آن آبروی

Чроҷстӣ аз бартарии камтарӣ

چرا جستی از برتری کمتری

Ббди гавҳару носазои доварӣ

ببدگوهر و ناسزا داوری

Парастанда бишунид ва омад давон

پرستنده بشنید و آمد دوان

Брхол шуд тунди вхстаҳи равон

برخال شد تند وخسته روان

зи шоҳи ончи бшинд бо ӯ бигуфт

ز شاه آنچ بشیند با او بگفت

Чунин ёфт зу посух андар наҳуфт

چنین یافت زو پاسخ اندر نهفت

Ки ҳоли ман аз ҳоли шоҳи ҷаҳон

که حال من از حال شاه جهان

Фаровон бааст ошкору ниҳон

فراوان بهست آشکار و نهان

Парастандаи баргашту посухи бабрад

پرستنده برگشت و پاسخ ببرد

Суханҳо якояк бирав баршумурд

سخنها یکایک برو برشمرد

Фаровони з посух барошуфт шоҳ

فراوان ز پاسخ برآشفت شاه

Варо банд фармуду торики чоҳ

ورا بند فرمود و تاریک چاه

Дигар бора пурсед зон пешкор

دگر باره پرسید زان پیشکار

Ки чун дорад он кам хиради рӯзгор

که چون دارد آن کم خرد روزگار

Парастанда омад пар аз оби чеҳр

پرستنده آمد پر از آب چهر

Бигуфт он суханҳо ба бўзрҷмҳр

بگفت آن سخنها به بوزرجمهر

Чунин дод посухи бадви никхўоаҳ

چنین داد پاسخ بدو نیکخواه

Ки рӯзи ман осонтар аз рӯзи шоҳ

که روز من آسانتر از روز شاه

Фиристодаи баргашти вомд чу бод

فرستاده برگشت وآمد چو باد

Ҳама посухаш кард бар шоҳи ёд

همه پاسخش کرد بر شاه یاد

зи посух бар ошуфт ва шуд чун паланг

ز پاسخ بر آشفت و شد چون پلنگ

зи оҳан танурӣ бифармуд танг

ز آهن تنوری بفرمود تنگ

зи пайкони вази мехи гирди андараш

ز پیکان وز میخ گرد اندرش

Ҳам аз банди оҳани наҳуфтаи сараш

هم از بند آهن نهفته سرش

Бадви андаруни ҷой доно гузид

بدو اندرون جای دانا گزید

Дил аз меҳри доно биксў кашид

دل از مهر دانا بیکسو کشید

Набад рӯзаши орому шаби ҷои хоб

نبد روزش آرام و شب جای خواب

Таниши пари зи сахтии дилаши пуршитоб

تنش پر ز سختی دلش پرشتاب

Чаҳорум чунин гуфт шоҳи ҷаҳон

چهارم چنین گفت شاه جهان

Абои пешкораши сухани дрнҳон

ابا پیشکارش سخن درنهان

Ки як бори наздики донои гузор

که یک بار نزدیک دانا گذار

Бабри зуди пайғом ва посух биор

ببر زود پیغام و پاسخ بیار

Бигӯяш ки чун бинӣ акнӯн танат

بگویش که چون‌ بینی اکنون تنت

Ки аз мех тезаст пероҳанат

که از میخ تیزست پیراهنت

Парастанда омад бидод он паём

پرستنده آمد بداد آن پیام

Ки бишунид зон меҳри хеши ком

که بشنید زان مهر خویش کام

Чунин дод посух бамурд ҷавон

چنین داد پاسخ بمرد جوان

Ки рӯзам ба аз рӯзи нӯшин равон

که روزم به از روز نوشین‌روان

Чу баргашт ва посух биоварад мард

چو برگشت و پاسخ بیاورد مرد

з гуфтор шуд шоҳро рӯй зард

ز گفتار شد شاه را روی زرد

зи айвони яке ростгӯӣ гузид

ز ایوان یکی راستگوی گزید

Ки гуфтори доно бидонад шунид

که گفتار دانا بداند شنید

Або ӯ яке марди шамшери зан

ابا او یکی مرد شمشیر زن

Ки дижхим буд андарони анҷуман

که دژخیم بود اندران انجمن

Ки рӯи ту бад-ӣни бади ниҳонро бигӯӣ

که رو تو بدین بد نهان را بگوی

Кигар посухатро буд рангу буи

که گر پاسخت را بود رنگ و بوی

Ва гарна ки дижхим бо теғи тез

و گرنه که دژخیم با تیغ تیز

Намояди туро гардиши растхез

نماید تو را گردش رستخیز

Ки гуфтӣ ки зиндон ба аз тахти шоҳ

که گفتی که زندان به از تخت شاه

Танурии пар аз мех бо банду чоҳ

تنوری پر از میخ با بند و چاه

Биёмад бигуфт онч бишунид мард

بیامد بگفت آنچ بشنید مرد

Шуд аз дарди донои дилаши пари зи дард

شد از درد دانا دلش پر ز درد

Бидон покдл гуфт бўзрҷмҳр

بدان پاکدل گفت بوزرجمهر

Ки нанамуд ҳаргизи бмобхти чеҳр

که ننمود هرگز بمابخت چهر

Чаҳ бо ганҷу Тахтӣ чаҳ бо ранҷи сахт

چه با گنج و تختی چه با رنج سخت

Бабандем ҳар ду бнокоми рахт

ببندیم هر دو بناکام رخت

На ин пой дорад бгитӣ на он

نه این پای دارد بگیتی نه آن

Сроиди ҳамеи неку бад бе гумон

سرآید همی نیک و بد بی‌گمان

зи сахтии гузар кардани осон буд

ز سختی گذر کردن آسان بود

Дили тоҷдорони ҳаросон буд

دل تاجداران هراسان بود

Хирадманди вджхим боз омаданд

خردمند ودژخیم باز آمدند

Бар шоҳи гардан фароз омаданд

بر شاه گردن فراز آمدند

Шунида бигуфтанд бо шаҳриёр

شنیده بگفتند با شهریار

Дилаши гашт зон посух ӯ фигор

دلش گشت زان پاسخ او فگار

Ба айвонаши бурданд зон танги ҷой

به ایوانش بردند زان تنگ جای

Ба дастурии покдли раҳнамоӣ

به دستوری پاکدل رهنمای

Барин низ бигузашт чанде сипеҳр

برین نیز بگذشت چندی سپهر

Пар ожанг шуд рӯй бўзрҷмҳр

پر آژنگ شد روی بوزرجمهر

Дилаши тангтар гашт ва борӣк шуд

دلش تنگتر گشت و باریک شد

Дўчмши зи андеша торик шуд

دوچشمش ز اندیشه تاریک شد

Чу бо ганҷи ранҷиш баробар набӯд

چو با گنج رنجش برابر نبود

БФрсўд азон дард ва дар ғами бсўд

بفرسود ازان درد و در غم بسود

Чунон бад ки қайсар бидон чандгоҳ

چنان بد که قیصر بدان چندگاه

Расӯлӣ фиристод наздики шоҳ

رسولی فرستاد نزدیک شاه

Абои номау ҳадя ва бо нисор

ابا نامه و هدیه و با نثار

Яке дарҷ ва қуфлӣ бирав устувор

یکی درج و قفلی برو استوار

Ки бо шоҳи кндоўрону радон

که با شاه کنداوران و ردان

Фаровон буд покдли мӯбадон

فراوان بود پاکدل موبدان

Бад-ӣни қуфл ва ин дарҷи нобардаи даст

بدین قفل و این درج نابرده دست

Наҳуфта бигӯянд чизе ки ҳаст

نهفته بگویند چیزی که هست

Фиристем бож ар бигӯянд рост

فرستیم باژ ار بگویند راست

Ҷуз аз божи чизе ки ойини мост

جز از باژ چیزی که آیین ماست

Гарои дун ки зини дониши ногузир

گرای دون که زین دانش ناگزیر

Бимонад дили мӯбади тизўир

بماند دل موبد تیزویر

Набояд ки хоҳад зи мо божи шоҳ

نباید که خواهد ز ما باژ شاه

Наронад бад-ӣни подшоҳии сипоҳ

نراند بدین پادشاهی سپاه

Барин гӯна дорам зи қайсари паём

برین گونه دارم ز قیصر پیام

Ту посухи гузор онч оядат ком

تو پاسخ گزار آنچ آیدت کام

Фиристодаи рогФти шоҳи ҷаҳон

فرستاده راگفت شاه جهان

Ки ин ҳам набошад зи яздони ниҳон

که این هم نباشد ز یزدان نهان

Ман аз фар ӯ ин биҷой оварам

من از فر او این بجای آورم

Ҳамон марди покиза рой оварам

همان مرد پاکیزه رای آورم

Яке ҳафта эдар з мешод бош

یکی هفته ایدر ز می شاد باش

Бромши дили орой возод бош

برامش دل آرای وآزاد باش

Азон пас барон достон хира монад

ازان پس بران داستان خیره ماند

Бузургон ва Фрзонгонро бихонад

بزرگان و فرزانگانرا بخواند

Нигаҳ кард ҳаряки заҳри бора Эй

نگه کرد هریک زهر باره‌ای

Ки созад мари он бандро чора Эй

که سازد مر آن بند را چاره‌ای

Бидон дарҷу қуфлии чунон бе калид

بدان درج و قفلی چنان بی‌کلید

Нигаҳ кард ва ҳар мӯбадӣ бингаред

نگه کرد و هر موبدی بنگرید

зи дониши саросар биксў шуданд

ز دانش سراسر بیکسو شدند

Бнодонии хеш хстў шуданд

بنادانی خویش خستو شدند

Чу гаштанди як анҷумани нотавон

چو گشتند یک انجمن ناتوان

Ғамӣ шуд дили шоҳи нӯшин равон

غمی شد دل شاه نوشین‌روان

Ҳаме гуфт кин рози гардони сипеҳр

همی‌گفت کاین راز گردان سپهر

Биорад бондишаҳи бўзрҷмҳр

بیارد باندیشه بوزرجمهر

Шуд аз дарди донои дилаши пари зи дард

شد از درد دانا دلش پر ز درد

Бирав пари з чин карду рухсораи зард

برو پر ز چین کرد و رخساره زرد

Шаҳаншоҳ чун дид зи андешаи ранҷ

شهنشاه چون دید ز اندیشه رنج

Бифармуд то ҷомаи дастии зи ганҷ

بفرمود تا جامه دستی ز گنج

Биоварад ганҷур ва асбӣ гузин

بیاورد گنجور و اسبی گزین

Нишаст шаҳаншоҳ карданд зин

نشست شهنشاه کردند زین

Ба наздик доно фиристод ва гуфт

به نزدیک دانا فرستاد و گفت

Ки ранҷӣ ки дидӣ нишоед наҳуфт

که رنجی که دیدی نشاید نهفت

Чунин ронад бар сари сипеҳри баланд

چنین راند بر سر سپهر بلند

Ки ояд зи мо бар ту чанде газанд

که آید ز ما بر تو چندی گزند

Зиёни ту мағз маро кард тез

زیان تو مغز مرا کرد تیز

Ҳаме бо тан хеш кардӣ ситез

همی با تن خویش کردی ستیز

Яке кори пеши омадами ногузир

یکی کار پیش آمدم ناگزیر

Казон баста омад дили тизўир

کزان بسته آمد دل تیزویر

Яке дарҷи заррини сараши бастаи хушк

یکی درج زرین سرش بسته خشک

Ниҳода бирав қуфлу Меҳрии зи машк

نهاده برو قفل و مهری ز مشک

Фиристод қайсар бар мо зи рӯм

فرستاد قیصر بر ما ز روم

Яке мӯбадии номбурдори бум

یکی موبدی نامبردار بوم

Фиристода гуяд ки солор гуфт

فرستاده گوید که سالار گفت

Ки ин роз пайдо кунед аз наҳуфт

که این راز پیدا کنید از نهفت

Ки ин дарҷро чист андари ниҳон

که این درج را چیست اندر نهان

Бигӯянд фарзонагони ҷаҳон

بگویند فرزانگان جهان

Ба дил гуфтам ин рози пӯшидаи чеҳр

به دل گفتم این راز پوشیده چهر

Бибинад магари ҷони бўзрҷмҳр

ببیند مگر جان بوزرجمهر

Чўбшниди бўзрҷмҳри ин сухан

چو بشنید بوزرجمهر این سخن

Дилаш пуршуд аз ранҷу дарди куҳан

دلش پرشد از رنج و درد کهن

з зиндон биёмад сарв тан бишуст

ز زندان بیامد سرو تن بشست

Ба пеш ҷҳондоўр омад нахуст

به پیش جهانداور آمد نخست

Ҳаме буд тарсони зи озори шоҳ

همی‌بود ترسان ز آزار شاه

Ҷаҳондори пари хашм ва ӯ бигноаҳ

جهاندار پر خشم و او بیگناه

Шаби тирау рӯз пайдо набӯд

شب تیره و روز پیدا نبود

Бидон сон ки пайғоми хусрави шунӯд

بدان سان که پیغام خسرو شنود

Чу хуршед бинмуд тоҷ аз фароз

چو خورشید بنمود تاج از فراز

Бапушед рӯй шаби тираи боз

بپوشید روی شب تیره باز

Бохтар нигаҳ кард бўзрҷмҳр

باختر نگه کرد بوزرجمهر

Чу хуршеди рухшандаи бад бар сипеҳр

چو خورشید رخشنده بد بر سپهر

Ба оби хиради чашми дилро бишуст

به آب خرد چشم دل را بشست

зи донандагон устуворӣ биҷуст

ز دانندگان استواری بجست

Бадв гуфт бозори ман хираи гашт

بدو گفت بازار من خیره گشت

Чу чашмами азин ранҷҳо тираи гашт

چو چشمم ازین رنج‌ها تیره گشت

Нигаҳ кун ки пешат ки ояд ба роҳ

نگه کن که پیشت که آید به راه

з ҳолаш бипурс инч номаш махоҳ

ز حالش بپرس ایچ نامش مخواه

Ба роҳ омад аз хонаи бўзрҷмҳр

به راه آمد از خانه بوزرجمهر

Ҳаме рафт пӯёни зании хуби чеҳр

همی‌رفت پویان زنی خوب‌چهر

Хирадманди бино ба доно бигуфт

خردمند بینا به دانا بگفت

Сухани ҳарч бар чашм ӯ бад наҳуфт

سخن هرچ بر چشم او بد نهفت

Чунин гуфт прсндаҳро роҳи ҷӯй

چنین گفت پرسنده را راه‌جوی

Ки бпжўаҳ то дорад ин моҳи шӯй

که بپژوه تا دارد این ماه شوی

Зани покдоман ба прсндаҳ гуфт

زن پاکدامن به پرسنده گفت

Ки шӯии сет ва ҳам кӯдак андар наҳуфт

که شوی‌ست و هم کودک اندر نهفت

Чу бишунид донандаи гуфтори зан

چو بشنید داننده گفتار زن

Бихандед бар бораи гомзн

بخندید بر بارهٔ گامزن

Ҳмонгаҳи занӣ дигар омад падед

همانگه زنی دیگر آمد پدید

Бипурсед чун тарҷумонаш бидид

بپرسید چون ترجمانش بدید

Ки эй зани туро бача ва шӯй ҳаст ?

که‌ای زن تو را بچه و شوی هست‌؟

Вагар як тании боди дорӣ ба даст

وگر یک تنی باد داری به‌دست

Бадв гуфт шӯии сет агар бача нест

بدو گفت شوی‌ست اگر بچه نیست

Чу посух шунидӣ бар ман моиаст

چو پاسخ شنیدی بر من مایست

Ҳмонгаҳи се дигар зан омад падед

همانگه سه‌دیگر زن آمد پدید

Биёмад бар ӯ бигуфт ва шунид

بیامد بر او بگفت و شنید

Ки эй хуб рух кист анбози ту ?

که ای خوب‌رخ کیست انباز تو‌؟

Барин каш хиромидану нози ту

برین کش خرامیدن و ناز تو

Маро гуфт ҳаргизи набӯдаи сети шӯй

مرا گفت هرگز نبوده‌ست شوی

Нахоҳам ки пайдо кунам низ рӯй

نخواهم که پیدا کنم نیز روی

Чу бишунид бўзрҷмҳри ин сухан

چو بشنید بوزرجمهر این سخن

Нигар то чаҳ андеша афганд бен

نگر تا چه اندیشه افگند بن

Биёмад дижам рӯй тозон ба роҳ

بیامد دژم‌روی تازان به راه

Чу бурданди ҷӯяндаро назд шоҳ

چو بردند جوینده را نزد شاه

Бифармуд то рафт наздики тахт

بفرمود تا رفت نزدیک تخت

Дили шоҳи касрии ғамии гашти сахт

دل شاه کسری غمی گشت سخت

Ки донандаро чашм бино надид

که داننده را چشم بینا ندید

Басии боди сард аз ҷигар бар кашид

بسی باد سرد از جگر بر کشید

Ҳаме кард пӯзиш азон кори шоҳ

همی‌کرد پوزش ازان کار شاه

Казу дошт озор бар бе гуноҳ

کزو داشت آزار بر بی‌گناه

Пас аз рӯму қайсар забон баргушод

پس از روم و قیصر زبان برگشاد

Ҳаме кард зон қуфл ва зон дарҷи ёд

همی‌کرد زان قفل و زان درج یاد

Ба шоҳ ҷаҳон гуфт бўзрҷмҳр

به شاه جهان گفت بوزرجمهر

Ки тобони бадӣ то битобад сипеҳр

که تابان بدی تا بتابد سپهر

Яке анҷумани дарҷ дар пеши шоҳ

یکی انجمن درج در پیش شاه

Ба пеши бузургони ҷӯяндаи роҳ

به پیش بزرگان جوینده راه

Ба неруии яздон ки андеша дод

به نیروی یزدان که اندیشه داد

Равони марои ростӣ пеша дод

روان مرا راستی پیشه داد

Бигӯям ба дарҷи андарун ҳарч ҳаст

بگویم به دَرج اندرون هرچ هست

Нисоем барон қуфли вони дарҷи даст

نسایم بران قفل وآن درج دست

Агар тира шуд чашм , дил равшан аст

اگر تیره شد چشم‌، دل روشن است

Равонро зи дониши ҳаме ҷавшан аст

روان را ز دانش همی جوشن است

зи гуфтор ӯ шод шуд шаҳриёр

ز گفتار او شاد شد شهریار

Дилаш тоза шуд чун гули андари баҳор

دلش تازه شد چون گل اندر بهار

з андеша шуд шоҳро пушти рост

ز اندیشه شد شاه را پشت راست

Фиристодау дарҷро пеши хост

فرستاده و درج را پیش خواست

Ҳамаи мӯбадони вирдонро бихонад

همه موبدان وردان را بخواند

Басии донишии пеши донои нишонд

بسی دانشی پیش دانا نشاند

Азон пас фиристодаро гуфт шоҳ

ازان پس فرستاده را گفت شاه

Ки пайғоми бгзор ва посух бихоҳ

که پیغام بگزار و پاسخ بخواه

Чу бишунид рӯмӣ забон баргушод

چو بشنید رومی زبان برگشاد

Суханҳои қайсар ҳама кард ёд

سخن‌های قیصر همه کرد یاد

Ки гуфт аз ҷаҳондори пирӯзи ҷанг

که گفت از جهاندار پیروز جنگ

Хирад бояду донишу ному нанг

خرد باید و دانش و نام و ننگ

Туро фару брз ҷаҳондор ҳаст

تو را فر و برز جهاندار هست

Бузургӣу доноӣу зӯри даст

بزرگی و دانایی و زور دست

Ҳамон бихараду мӯбади роҳи ҷӯй

همان بخرد و موبد راه‌جوی

Гӯ бар маниши кӯ буд шоҳи ҷӯй

گو بر منش کو بود شاه جوی

Ҳамаи пок дар боргоҳ тавонад

همه پاک در بارگاه تواند

Вагар дар ҷаҳони нек хоҳ тавонад

وگر در جهان نیک‌خواه تواند

Ҳамин дарҷ бо қуфлу меҳру нишон

همین درج با قفل و مهر و نشان

Бибинанди бедори дили саракашон

ببینند بیدار دل سرکشان

Бигӯянд равшан ки зер наҳуфт

بگویند روشن که زیر نهفت

Чаҳ чизаст вон бо хирад ҳаст ҷуфт

چه چیزست وآن با خرد هست جفت

Фиристем зини пас ба ту божу сов

فرستیم زین پس به تو باژ و ساو

Ки ин марз доранд бо божи тов

که این مرز دارند با باژ تاو

Вагар боз монанди азин мояи чиз

وگر باز مانند ازین مایه چیز

Нахоҳанд азин марзҳо бож низ

نخواهند ازین مرزها باژ نیز

Чу донои зи гӯянда посух шунид

چو دانا ز گوینده پاسخ شنید

Забон баргушод офарин густаред

زبان برگشاد آفرین گسترید

Ки ҳамвора шоҳи ҷаҳони шоди бод

که همواره شاه جهان شاد باد

Сухани дон ва бо бахт ва бо дод бод

سخن‌دان و با بخت و با داد باد

Сипос аз худованди хуршеду моҳ

سپاس از خداوند خورشید و ماه

Равонро ба дониши намояндаи роҳ

روان را به دانش نماینده راه

Надонад ҷуз ӯ ошкороу роз

نداند جز او آشکارا و راز

Ба дониши марои оз ва ӯ бе ниёз

به دانش مرا آز و او بی‌نیاز

Се дурусти рахшон ба дарҷи андарун

سه دُرست رخشان به درج اندرون

Ғилофаш буд з онч гуфтам бурун

غلافش بود ز آنچ گفتم برون

Яке суфтау дайгарии ним сифт

یکی سفته و دیگری نیم سفت

Дигар онки оҳани надидаи сети ҷуфт

دگر آنک آهن ندیده‌ست جفت

Чу бишунид донои рӯмии калид

چو بشنید دانای رومی کلید

Биоварад ва нӯшин равон бингаред

بیاورد و نوشین‌روان بنگرید

Наҳуфтаи яке ҳуққаи бад дар миён

نهفته یکی حقه بُد در میان

Ба ҳуққаи даруни пардаи парниён

به حقه درون پردهٔ پرنیان

Се гавҳар бидон ҳуққа андар наҳуфт

سه گوهر بدان حقه اندر نهفت

Чунон ҳам ки доноӣ Эрон бигуфт

چنان هم که دانای ایران بگفت

Нахустин зи гавҳари яке суфта буд

نخستین ز گوهر یکی سفته بود

Дувуми ним сифту сими нобсўд

دوم نیم سفت و سیم نابسود

Ҳамаи мӯбадони офарини хонданд

همه موبدان آفرین خواندند

Бидон донишии гавҳар афшоданад

بدان دانشی گوهر افشاندند

Шаҳаншоҳи рухсора бетоб кард

شهنشاه رخساره بی‌تاب کرد

Даҳонаш пар аз дар хўшоб кард

دهانش پر از در خوشاب کرد

зи кори гузаштаи дилаш танг шуд

ز کار گذشته دلش تنگ شد

Бипечеду рӯйиши пар ожанг шуд

بپیچید و رویش پر آژنگ شد

Ки бо ӯ чаро кард чандон ҷафо

که با او چرا کرد چندان جفا

Азон пас казу дид меҳру вафо

ازان پس کزو دید مهر و وفا

Чу донои рухи шоҳ пажмурда ёфт

چو دانا رخ شاه پژمرده یافت

Рӯонаш ба дарди андар озурда ёфт

روانش به درد اندر آزرده یافت

Баровард гӯяндаи роз аз наҳуфт

برآورد گوینده راز از نهفت

Гузаштаи ҳамаи пеш касрӣ бигуфт

گذشته همه پیش کسری بگفت

Азон банди бозуӣу мурғи сиёҳ

ازان بند بازوی و مرغ سیاه

Аз андешаи гавҳару хоби шоҳ

از اندیشه گوهر و خواب شاه

Бадв гуфт кин бӯдании кор буд

بدو گفت کاین بودنی کار بود

Надорад пушаймонӣу дарди суд

ندارد پشیمانی و درد سود

Чу оради баду неки рои сипеҳр

چو آرد بد و نیک رای سپهر

Чаҳ шоҳ ва чаҳ мӯбад чаҳ бўзрҷмҳр

چه شاه و چه موبد چه بوزرجمهر

зи тухмӣ ки яздон ба ахтар бикушт

ز تخمی که یزدان به اختر بکشت

Бибоядаш бар тораки мо набшат

ببایدش بر تارک ما نبشت

Дили шоҳи нӯшин равони шоди бод

دل شاه نوشین‌روان شاد باد

Ҳамеша зи дарду ғами озоди бод

همیشه ز درد و غم آزاد باد

Агар чанд бошад сарафрози шоҳ

اگر چند باشد سرافراز شاه

Ба дастур гардад длорои гоҳ

به دستور گردد دلارای گاه

Шикораст кори шаҳаншоҳу разм

شکارست کار شهنشاه و رزم

Майу шодӣу бахшиш ва доду базм

می و شادی و بخشش و داد و بزم

Бидонад ки шоҳон чаҳ карданд пеш

بداند که شاهان چه کردند پیش

Баварзад бидон ҳам нишони рои хеш

بورزد بدان هم نشان رای خویش

зи огндни ганҷу ранҷи сипоҳ

ز آگندن گنج و رنج سپاه

зи озарми гуфтори вази додхоҳ

ز آزرم گفتار وز دادخواه

Дилу ҷон дастур бошад ба ранҷ

دل و جان دستور باشد به رنج

зи андешаи кадхудоеу ганҷ

ز اندیشهٔ کدخدایی و گنج

Чунин буд то гоҳи нӯшин равон

چنین بود تا گاه نوشین‌روان

Ҳамӯ буд шоҳу ҳамӯи паҳлавон

همو بود شاه و همو پهلوان

Ҳамӯ буд ҷангӣу мӯбади ҳамӯ

همو بود جنگی و موبد همو

Сипаҳбади ҳамӯ буду бихаради ҳамӯ

سپهبد همو بود و بخرد همو

Ба ҳарҷоӣ корогҳон доштӣ

به هرجای کارآگهان داشتی

Ҷаҳонро ба дастур нагузоштӣ

جهان را به دستور نگذاشتی

з бисёру андаки зи кори ҷаҳон

ز بسیار و اندک ز کار جهان

Баду нек зу кас накардӣ ниҳон

بد و نیک زو کس نکردی نهان

зи кори огаҳони мӯбадии никхўоаҳ

ز کار آگهان موبدی نیکخواه

Чунон бад ки бархест бар пеши гоҳ

چنان بد که برخاست بر پیش گاه

Ки гоҳе гунаҳ бигузароне ҳаме

که گاهی گنه بگذرانی همی

Ба бади ном онкас нахонӣ ҳаме

به بد نام آنکس نخوانی همی

Ҳам инро дигар бора овезаш аст

هم این را دگر باره آویزش است

Гунаҳкор агар чанд бо пӯзиш аст

گنهکار اگر چند با پوزش است

Ба посухи чунин буд тўқиъи шоҳ

به پاسخ چنین بود توقیع شاه

Ки онкас ки хстў шавад бар гуноҳ

که آنکس که خستو شود بر گناه

Чу бемор зораст ва мо чун пизишк

چو بیمار زارست و ما چون پزشک

зи доруи гурезону резони сиришк

ز دارو گریزان و ریزان سرشک

Ба як дору ар ӯ нагардад дуруст

به یک دارو ار او نگردد درست

Зуон аз пизишкӣ нахоҳем шаст

زوان از پزشکی نخواهیم شست

Дигар мӯбадӣ гуфт анӯшаи бадӣ

دگر موبدی گفت انوشه بدی

Ба доду диҳиш низ тӯшаи бадӣ

به داد و دهش نیز توشه بدی

Сипаҳдор гиреҳгон бирафт аз наҳуфт

سپهدار گرگان برفت از نهفت

Ба беша даромад замонӣ бихуфт

به بیشه درآمد زمانی بخفت

Бунаи барад аз гӣл ва ӯ бараҳна

بنه برد از گیل و او برهنه

Ҳаме бозгардад зи баҳри буна

همی‌بازگردد ز بهر بنه

Ба тўқиъи посух чунин дод боз

به توقیع پاسخ چنین داد باز

Ки ҳастем азон лашкарӣ бе ниёз

که هستیم ازان لشکری بی‌نیاز

Куҷо поспонӣ кунад бар сипоҳ

کجا پاسپانی کند بر سپاه

зи бади хештанро надорад нигоҳ

ز بد خویشتن را ندارد نگاه

Дигар гуфт анӯшаи бадии ҷовдон

دگر گفت انوشه بدی جاودان

Нишасту хуру хоб бо мӯбадон

نشست و خور و خواب با موبدان

Яке номвари моя дор эдараст

یکی نامور مایه‌دار ایدرست

Ки ганҷаши зи ганҷи ту афзӯн тараст

که گنجش ز گنج تو افزون‌ترست

Чунин дод посух ки оре равост

چنین داد پاسخ که آری رواست

Ки аз фараи подшоҳии мост

که از فره پادشاهی ماست

Дигар гуфт к-эии шаҳриёри баланд

دگر گفت کای شهریار بلند

Анӯшаи бадии вази бадӣ бе газанд

انوشه بدی وز بدی بی‌گزند

Асирони рӯмӣ ки оварда анд

اسیران رومی که آورده‌اند

Басии ширхораи дарав барда анд

بسی شیرخواره درو برده‌اند

Ба тўқиъ гуфт ончӣ ҳастанд хирад

به توقیع گفت آنچه هستند خرد

зи даст асирон набояд шимурд

ز دست اسیران نباید شمرد

Сӯии модарон шан фиристед боз

سوی مادران‌شان فرستید باز

Ба дили шоди вази хоста бе ниёз

به دل شاد وز خواسته بی‌نیاز

Нбштнд каз рӯми сад мояи вар

نبشتند کز روم صد مایه‌ور

Ҳамеи бозхрнди хуишон ба зар

همی بازخرند خویشان به زر

Агар боз харанд гуфт аз ҳарос

اگر باز خرند گفت از هراس

Ба ҳар мояи дор ӣ як мояи кос

به هر مایه‌دار‌ی یک مایه کاس

Фурушеду афзӯни мҷўиид низ

فروشید و افزون مجویید نیز

Ки мо бе ниёзем зи эшон ба чиз

که ما بی‌نیازیم ز ایشان به‌چیز

Ба шамшери хоҳеми зи эшон гуҳар

به شمشیر خواهیم ز ایشان گهر

Ҳамон бадарау бардау симу зар

همان بدره و برده و سیم و زر

Бигуфтанд каз мояи дори ани шаҳр

بگفتند کز مایه‌دار‌ان شهر

Ду бозоргоннд каз шаби ду баҳр

دو بازارگانند کز شب دو بهر

Якеро наёяд сари андар ба хоб

یکی را نیاید سر اندر به‌خواب

Аз овози мисатону чангу рубоб

از آواز مستان و چنگ و رباب

Чунин дод посух казин нест ранҷ

چنین داد پاسخ کزین نیست رنج

Ҷузи эшон ҳронкс ки доранд ганҷ

جز ایشان هرآنکس که دارند گنج

Ҳама ҳамчунон шод ва хуррам зӣанд

همه همچنان شاد و خرم زیند

Ки озод бошанд ва беғам зӣанд

که‌آزاد باشند و بی‌غم زیند

Навиштанд хаттӣ ки анӯшаи бадӣ

نوشتند خطی که‌انوشه بدی

Ҳамеша зи ту даври дасти бадӣ

همیشه ز تو دور دست بدی

Ба айвон чунин гуфт шоҳи Яман

به ایوان چنین گفت شاه یمن

Ки нӯшин равон чун кушояди даҳан

که نوشین‌روان چون گشاید دهن

Ҳамаи мурдагонро кунад беш ёд

همه مردگان را کند بیش یاد

Пар аз ғам шавад зиндаро ҷони шод

پر از غم شود زنده را جان شاد

Чунин дод посух ки аз мурдаи ёд

چنین داد پاسخ که از مرده یاد

Кунад ҳрк дорад хирад бо нажод

کند هرک دارد خرد با نژاد

Ҳронкс ки аз мурдагон дил бишуст

هرآنکس که از مردگان دل بشست

Набошад варои никўиҳои дуруст

نباشد ورا نیکویها درست

Яке гуфт к-эии шоҳи кеҳтари писар

یکی گفت کای شاه کهتر پسر

Нагардад ҳаме гирд дод падар

نگردد همی گرد داد پدر

Бирезади ҳаме бар замин бар дирам

بریزد همی بر زمین بر درم

Ки бошад фурӯшанда ӯ дижам

که باشد فروشندهٔ او دژم

Чунин дод посух ки ин норавост

چنین داد پاسخ که این نارواست

Баҳоии замини ҳам фурӯшандаи рост

بهای زمین هم فروشنده راست

Дигар гуфт к-эии шоҳи бартари маниш

دگر گفت کای شاه برتر‌منش

Ки даврии зи биғораҳу сарзаниш

که دوری ز بیغاره و سرزنش

Дилӣ доштӣ пеши азин пари зи шарм

دلی داشتی پیش ازین پر ز شرم

Чаро шуд барин сон беозарму гарм ?

چرا شد برین سان بی‌آزرم و گرم‌؟

Чунин дод посух ки дандон набӯд

چنین داد پاسخ که دندان نبود

Макидан ҷуз аз шер пистон набӯд

مکیدن جز از شیر پستان نبود

Чу дандон баромад биболед пушт

چو دندان برآمد ببالید پشت

Ҳаме гӯшт ҷӯям чу гаштами дурушт

همی گوشت جویم چو گشتم درشت

Яке гуфт гирам кунун меҳтарӣ

یکی گفت گیرم کنون مهتری

Ба рой ва ба дониши зи мо меҳтарӣ

به‌رای و به‌دانش ز ما مهتری

Чаро бргзштии зи шоҳаншаҳон ?

چرا برگذشتی ز شاهنشهان‌؟

Ду дида ба рой ту дорад ҷаҳон

دو دیده به‌رای تو دارد جهان‌‌

Чунин дод посух ки моро хирад

چنین داد پاسخ که ما را خرد

зи дидори эшон ҳаме бугзарад

ز دیدار ایشان همی‌بگذرد

Ҳашу донишу рои дастури мост

هش و دانش و رای دستور ماست

Замини ганҷу андешаи ганҷури мост

زمین گنج و اندیشه گنجور ماست

Дигар гуфт бози ту эй шаҳриёр

دگر گفت باز‌ِ تو ای شهریار

Уқобии гирифтаи сети рӯзи шикор

عقابی گرفته‌ست روز شکار

Чунин гуфт ковро бикӯбед пушт

چنین گفت کاو را بکوبید پشت

Ки бо меҳтари худ чаро шуд дурушт

که با مهتر خود چرا شد درشت

Биёвез поиши зи дори баланд

بیاویز پایش ز دار بلند

Бидон то бадв бозгардад газанд

بدان تا بدو بازگردد گزند

Ки аз кеҳтарон низ дар корзор

که از کهتران نیز در کارزار

Фузӯнӣ наҷӯянд бо шаҳриёр

فزونی نجویند با شهریار

Дигар номадории зи корогҳон

دگر نامداری ز کارآگهان

Чунин гуфт к-эии шаҳриёри ҷаҳон

چنین گفت کای شهریار جهان

Ба шабгир брзин бишуд бо сипоҳ

به شبگیر برزین بشد با سپاه

Ситора шиносӣ биёмад зи роҳ

ستاره‌شناسی بیامد ز راه

Чунин гуфт к-эии марди гардани фароз

چنین گفت کای مرد گردن‌فراز

Чунин лашкарии гшни вазин гӯнаи соз

چنین لشکری گشن وزین گونه ساز

Чу бргошт ӯ пушт бар шаҳриёр

چو برگاشت او پشت بر شهریار

Набинад кас ӯро бад-ӣни рӯзгор

نبیند کس او را بدین روزگار

Ба тўқиъ гуфт онки гардони сипеҳр

به‌توقیع گفت آنک گردان سپهر

Кушодаи сет бо рой ӯ чеҳру меҳр

گشاده‌ست با رای او چهر و مهر

Ба брзини солору ганҷу сипоҳ

به برزین سالار و گنج و سپاه

Нагардад табоҳи ахтари ҳўру моҳ

نگردد تباه اختر هور و ماه

Дигар мӯбадӣ гуфт каз шаҳриёр

دگر موبدی گفت کز شهریار

Чунин буд паймон ба як рӯзгор

چنین بود پیمان به یک روزگار

Ки мардӣ гузинанд фаррухи нажод

که مردی گزینند فرخ نژاد

Ки дар подшоҳии бигардад ба дод

که در پادشاهی بگردد به‌داد

Расонади бад-ӣни боргоҳи огаҳӣ

رساند بدین بارگاه آگهی

з бисёру андаки бадигар баӣ

ز بسیار و اندک بدی گر بهی

Гшсби сарафрози мардии сети пер

گشسب سرافراز مردی‌ست پیر

Сазадгар буд додро дастгир

سزد گر بود داد را دستگیر

Чунин дод посух ки ӯро зи оз

چنین داد پاسخ که او را ز آز

Камар бар миёнаст давр аз ниёз

کمر بر میان است دور از نیاز

Касеро гузинед каз ранҷи хеш

کسی را گزینید کز رنج خویش

Ба парҳез ва бошадаш ганҷи хеш

به‌پرهیز و باشدش گنج خویش

Ҷаҳондидаи мардии дурушту дуруст

جهاندیده مردی درشت و درست

Ки ӯ рой дарвеш созад нахуст

که او رای درویش سازد نخست

Яке гуфт солори хўолигрон

یکی گفت سالار خوالیگران

Ҳаме нолад аз шоҳи вази меҳтарон

همی‌نالد از شاه وز مهتران

Ки он чизи ков худ кунад орзӯӣ

که آن چیز کاو خود کند آرزوی

Сипорад ҳамаи коса бар чори сӯй

سپارد همه کاسه بر چار سوی

Набавӣади ниёзади бадв низ даст

نبوید نیازد بدو نیز دست

Билразад дили марди хусрави параст

بلرزد دل مرد خسرو‌پرست

Чунин дод посух ки аз беш хӯрд

چنین داد پاسخ که از بیش خورد

Магар орзӯ бозгардад ба дард

مگر آرزو بازگردد به دَرد

Дигар гуфт ҳаркас накӯҳиш кунад

دگر گفت هرکس نکوهش کند

Шаҳаншоҳро чун пажӯҳиш кунад

شهنشاه را چون پژوهش کند

Ки бе лашкари гшн берун шавад

که بی‌لشکر گشن بیرون شود

Дили дӯстдорони пар аз хӯн шавад

دل دوستداران پر از خون شود

Магари душмании бади сголди бадавӣ

مگر دشمنی بد سگالد بدوی

Бияёд ба чора бинолад бадавӣ

بیاید به چاره بنالد بدوی

Чунин дод посух ки доду хирад

چنین داد پاسخ که داد و خرد

Тани подшоро ҳамеи пурвирд

تن پادشا را همی‌پرورد

Агар додгар чанд бекас буд

اگر دادگر چند بی‌کس بود

Варои посбони ростии бас буд

ورا پاسبان راستی بس بود

Дигар гуфт к-эй бо хирад гашта ҷуфт

دگر گفت کای با خرد گشته جفت

Ба майдони хуросон солор гуфт

به میدان خراسان سالار گفت

Ки грзосбро бозкрд ӯ зи кор

که گرزاسب را بازکرد او ز کار

Чаҳ гуфт андарин кор ӯ шаҳриёр

چه گفت اندرین کار او شهریار

Чунин дод посух ки фармони мо

چنین داد پاسخ که فرمان ما

Наварзеду бнҳФти паймони мо

نورزید و بنهفت پیمان ما

БФрмўдмш то ба арзонён

بفرمودمش تا به ارزانیان

Кушояд дар ганҷи суду зиён

گشاید در گنج سود و زیان

Касе кўдҳш кост бошад ба кор

کسی کودهش کاست باشد به کار

Бипушади ҳамаи фараи шаҳриёр

بپوشد همه فره شهریار

Дигар гуфт бо ҳаркасии подшо

دگر گفت با هرکسی پادشا

Бузургаст ва бахшандау порсо

بزرگ است و بخشنده و پارسا

Парастори деринаи мҳрк чаҳ кард

پرستار دیرینه مهرک چه کرد

Ки рӯзяш андак шуд ва рӯй зард

که روزیش اندک شد و روی‌زرد

Чунин дод посух ки ӯ шуд дурушт

چنین داد پاسخ که او شد درشت

Барон карда хеш биниҳод пушт

بران کردهٔ خویش بنهاد پشت

Биёмад ба даргоҳ ва бинишаст маст

بیامد به درگاه و بنشست مست

Ҳамеша ҷуз аз менадорад ба даст

همیشه جز از می‌ ندارد به دست

зи корогҳон мӯбадӣ гуфт шоҳ

ز کارآگهان موبدی گفت شاه

Чу ронад сӯии ҷанги қайсари сипоҳ

چو راند سوی جنگ قیصر سپاه

Нахоҳад ҷузи эрониёнро ба ҷанг

نخواهد جز ایرانیان را به جنگ

Ҷаҳон шуд ба Эрон бар аз рӯми танг

جهان شد به ایران بر از روم تنگ

Чунин дод посух ки он душманӣ

چنین داد پاسخ که آن دشمنی

Ба табъасту пархоши оҳрмнӣ

به طبع است و پرخاش آهرمنی

Дигар бора пурсед мӯбад ки шоҳ

دگر باره پرسید موبد که شاه

зи шоҳон дигаргуна хоҳад сипоҳ

ز شاهان دگرگونه خواهد سپاه

Кадомаст вчўн боядат марди ҷанг ?

کدامست وچون بایدت مرد جنگ‌؟

зи мардони широФгни тези чанг ?

ز مردان شیرافگن تیز چنگ‌؟

Чунин дод посух ки ҷангии савор

چنین داد پاسخ که جنگی سوار

Набояд ки сайр ояд аз корзор

نباید که سیر آید از کارزار

Ҳамон базмаш ояд ҳамон размгоҳ

همان بزمش آید همان رزمگاه

Ба рухшандаи рӯзу шубони сиёҳ

به رخشنده روز و شبان سیاه

Нагардад бҳнгоми неруаш кам

نگردد بهنگام نیروش کم

з бисёр ва андак набошад дижам

ز بسیار و اندک نباشد دژم

Дигар гуфт к-эии шоҳи нӯшин равон

دگر گفت کای شاه نوشین‌روان

Ҳамеша бизӣ шоду равшани равон

همیشه بزی شاد و روشن‌روان

Бадар бар яке марди бад аз нисо

بدر بر یکی مرد بد از نسا

Парастандау кордори басо

پرستنده و کاردار بسا

Дирам монад бар ваии сесад ҳазор

درم ماند بر وی سیصد هزار

Ба девон чу карданд бо ӯ шумор

به دیوان چو کردند با او شمار

Бинолад ҳаме кин дирам хӯрда шуд

بنالد همی کاین درم خورده شد

Бар ӯ меҳтару кеҳтар озурда шуд

بر او مهتر و کهتر آزرده شد

Чу огоҳ шуд зон сухани шаҳриёр

چو آگاه شد زان سخن شهریار

Ки мӯбади дирами хост аз кордор

که موبد درم خواست از کاردار

Чунин гуфт каз хӯрда манимоӣ ранҷ

چنین گفت کز خورده منمای رنج

Бубахшед чизеи мар ӯро зи ганҷ

ببخشید چیزی مر او را ز گنج

Дигар гуфт ҷангӣ саворӣ бахаст

دگر گفت جنگی‌سواری بخَست

Бидон хастагӣ дайр монад ва бараст

بدان خستگی دیر ماند و برست

Ба пеши сафи рӯмёни ҳамлаи барад

به پیش صف رومیان حمله برد

Бамурд ӯ взў кӯдакон монад хирад

بمرد او وزو کودکان ماند خُرد

Чаҳ фармон диҳад шаҳриёри ҷаҳон ?

چه فرمان دهد شهریار جهان‌؟

зи кори чунон хиради кӯдаки навон ?

ز کار چنان خرد کودک نوان‌؟

Бифармуд кони кӯдаконро чаҳор

بفرمود کان کودکان‌را چهار

зи ганҷ дирам дод бояд ҳазор

ز گنج درم داد باید هزار

Ҳронкс ки шуд кушта дар корзор

هرآنکس که شد کشته در کارزار

Казу хиради кӯдак буд ёдгор

کزو خرد کودک بود یادگار

Чу номаши з дафтар бихонад дабир

چو نامش ز دفتر بخواند دبیر

Баради пеши кӯдаки дирами ногузир

برد پیش کودک درم ناگزیر

Чунин ҳам ба соли андаруни чори бор

چنین هم به سال اندرون چار بار

Мабодо ки бошад азин кори хор

مبادا که باشد ازین کار خوار

Дигар гуфт анӯшаи бадии солу моҳ

دگر گفت انوشه بدی سال و ماه

Ба Марви андаруни паҳлавони сипоҳ

به مرو اندرون پهلوان سپاه

Фаровони дирам гирд кард ва бихӯрад

فراوان درم گرد کرد و بخورد

Парогандаи гаштанд зон марзи мард

پراگنده گشتند زان مرز مرد

Чунин дод посух ки он хоста

چنین داد پاسخ که آن خواسته

Ки аз шаҳр мардум кунад коста

که از شهر مردم کند کاسته

Чаро бояд аз хӯни дарвеши ганҷ

چرا باید از خون درویش گنج

Ки ӯ шод бошад тану ҷон ба ранҷ

که او شاد باشد تن و جان به رنج

Азон кас ки бастади бадви бози даҳ

ازان کس که بستد بدو باز‌ده

Азон пас ба Марви андари овози даҳ

ازان پس به مرو اندر آواز ده

Бифармоӣ дорӣ задан бар дараш

بفرمای داری زدن بر درش

Ба бедории кишвару лашкараш

به بیداری کشور و لشکرش

Ситамкораро зинда бар дор кун

ستمکاره را زنده بر دار کن

Ду поиши зибр , сар нигунсор кун

دو پایش زبر‌، سر نگونسار کن

Бидон то кас аз паҳлавонони мо

بدان تا کس از پهلوانان ما

Напечад дилу ҷони зи паймони мо

نپیچد دل و جان ز پیمان ما

Дигар гуфт к-эии шоҳи яздони параст

دگر گفت کای شاه یزدان‌پرست

Бадар бар басии мардуми зердаст

بدر بر بسی مردم زیردست

Ҳаме дод ӯро ситоиш кунанд

همی‌داد او را ستایش کنند

Ҷаҳони офаринро ниёйиш кунанд

جهان‌آفرین را نیایش کنند

Чунин дод посух ки яздони сипос

چنین داد پاسخ که یزدان سپاس

Ки аз мо касе нест андари ҳарос

که از ما کسی نیست اندر هراس

Фузун кард бояд бадишони нигоҳ

فزون کرد باید بدیشان نگاه

Агар бо гуноҳанд вагар бе гуноҳ

اگر با گناهند و گر بی‌گناه

Дигар гуфт к-эии шоҳ бо фару ҳуш

دگر گفت کای شاه با فر و هوش

Ҷаҳон шуд пари овози хунёу нӯш

جهان شد پُر آواز خنیا و نوش

Тавонгар вагар мардуми зердаст

توانگر و گر مردم زیردست

Шаб ояд шавад пари зи овои маст

شب آید شود پر ز آوای مست

Чунин дод посух ки андари ҷаҳон

چنین داد پاسخ که اندر جهان

Ба мо шоди бодо киону маон

به ما شاد بادا کهان و مهان

Дигар гуфт к-эии шоҳи бртрмнш

دگر گفت کای شاه برترمنش

Ҳаме зштгўит кунад сарзаниш

همی زشتگویت کند سرزنش

Ки чандин газофа бубахшед ганҷ

که چندین گزافه ببخشید گنج

зи гирди оўридни надидаи сети ранҷ

ز گرد آوریدن ندیده‌ست رنج

Чунин дод посух ки он хоста

چنین داد پاسخ که آن خواسته

Казу ганҷ мо бошад ороста

کزو گنج ما باشد آراسته

Агар бозгирими зи арзонён

اگر بازگیریم ز ارزانیان

Ҳамаи суд фарҷом гардад зиён

همه سود فرجام گردد زیان

Дигар гуфт к-эии шаҳриёри баланд

دگر گفت کای شهریار بلند

Ки ҳаргизи мабодо ба ҷонати газанд

که هرگز مبادا به جانت گزند

Ҷуҳудону тарсои туро душмананд

جهودان و ترسا تو را دشمنند

Ду рӯйанд ва бо кеши оҳрмннд

دو رویند و با کیش آهرمنند

Чунин дод посух ки шоҳи сутург

چنین داد پاسخ که شاه سترگ

Абӣ зинҳорӣ набошад бузург

ابی زینهاری نباشد بزرگ

Дигар гуфт к-эии номвари шаҳриёр

دگر گفت کای نامور شهریار

зи ганҷи ту афзӯни зи сесад ҳазор

ز گنج تو افزون ز سیصد هزار

Дирам додае марди дарвеш ро

درم داده‌ای مرد درویش را

Басии парваридаи тани хеш ро

بسی پروریده تن خویش را

Чунин гуфт кин ҳам ба фармони мост

چنین گفت کاین هم به فرمان ماست

Ба арзонёни чиз бахше равост

به ارزانیان چیز‌بخشی رواست

Дигар гуфт к-эии шоҳи нодидаи ранҷ

دگر گفت کای شاه نادیده رنج

зи бахшиши фаровон тиҳӣ монад ганҷ

ز بخشش فراوان تهی ماند گنج

Чунин дод посух ки дасти фарох

چنین داد پاسخ که دست فراخ

Ҳамеи мардро нав кунад ёлу шох

همی مرد را نو کند یال و شاخ

Ҷаҳондор чун гашти яздони параст

جهاندار چون گشت یزدان‌پرست

Ниёзад ба бад дар ҷаҳон низ даст

نیازد به‌بد در جهان نیز دست

Ҷаҳони танги дидем бар тнгхўӣ

جهان تنگ دیدیم بر تنگخوی

Марои оз ва зафтӣ набад орзӯӣ

مرا آز و زفتی نبد آرزوی

Чунин гуфт мӯбад ки эй шаҳриёр

چنین گفت موبد که ای شهریار

Фарохони солори сесад ҳазор

فراخان سالار سیصد هزار

Дирами бастад аз Балх бомай ба ранҷ

درم بستد از بلخ‌ِ بامی به‌رنج

Супурда ниҳоданд яксар ба ганҷ

سپرده نهادند یکسر به گنج

Чунин дод посух ки моро дирам

چنین داد پاسخ که ما را درم

Набояд ки бошад касе зу дижам

نباید که باشد کسی زو دژم

Ки ранҷ ояд аз бешии ганҷи мо

که رنج آید از بیشی گنج ما

На чунин буд дод аз подшо

نه چونین بود داد از پادشا

Аз онкас ки бастади бадв ҳам диҳед

از آنکس که بستد بدو هم دهید

зи ганҷ онч хоҳад барон сар наед

ز گنج آنچ خواهد بران سر نهید

Ки дарди дили мардуми зердаст

که درد دل مردم زیردست

Нахоҳад ҷаҳондори яздони параст

نخواهد جهاندار یزدان‌پرست

Паии кохи ободро бар кунед

پی کاخ آباد را بر کنید

Ба гули бом ӯро тавонгар кунед

به گل بام او را توانگر کنید

Шавад кохи вайрони туро зи ҳарч буд

شود کاخ ویران تو را  هرچ بود

Бимонад пас аз марги нафрину дӯд

بماند پس از مرگ نفرین و دود

зи девони мо ном ӯ бистаред

ز دیوان ما نام او بسترید

Бадар бар чунуро ба каси мшмрид

بدر بر چنو را به‌کس مشمرید

Дигар гуфт к-эии шоҳи фаррухи нажод

دگر گفت کای شاه فرخ نژاد

Басигирӣ аз ҷаму коўси ёд

بسی‌گیری از جم و کاوس یاد

Бидон гуфт то аз пас марги ман

بدان گفت تا از پس مرگ من

Нагардад ниҳони афсару трги ман

نگردد نهان افسر و ترگ من

Дигар гуфт каз баҳмани сарфароз

دگر گفت کز بهمن سرفراز

Чаро шоҳ Эрон бапушед роз ?

چرا شاه ایران بپوشید راز‌؟

Чунин дод посух ки ӯро хирад

چنین داد پاسخ که او را خرد

Бипечад ҳамеи вази ҳавои бархӯрд

بپیچد همی وز هوا برخورد

Яке гуфт к-эии шоҳи кеҳтари навоз

یکی گفت کای شاه کهتر نواز

Чаро гаштӣ акнӯн чунин дайри ёз

چرا گشتی اکنون چنین دیر یاز

Чунин дод посух ки бо бхрдон

چنین داد پاسخ که با بخردان

Ҳамонам ҳамон низ бо мӯбадон

همانم همان نیز با موبدان

Чу овоз оҳрмн ояд ба гӯш

چو آواز آهرمن آید به گوش

Намонад ба дили рой ва бо мағзи ҳуш

نماند به دل رای و با مغز هوش

Бипурсед мӯбади зи шоҳи замин

بپرسید موبد ز شاه زمین

Сухан ронад аз подшоҳӣу дайн

سخن راند از پادشاهی و دین

Ки бе дайни ҷаҳон ба ки бе подшо

که بی‌دین جهان به که بی‌پادشا

Хирадманд бошад барин бар гўо

خردمند باشد برین بر گوا

Чунин дод посух ки гуфтам ҳамин

چنین داد پاسخ که گفتم همین

Шунид ин сухани мардуми поки дайн

شنید این سخن مردم پاک‌دین

Ҷаҳондор бе дайни ҷаҳонро надид

جهاندار بی‌دین جهان را ندید

Магар ҳар касе дайн дигар гузид

مگر هر کسی دین دیگر گزید

Яке бути параст ва яке поки дайн

یکی بت‌پرست و یکی پاک‌دین

Яке гуфт нафрин ба аз офарин

یکی گفت نفرین به از آفرین

зи гуфтор вайрон нагардад ҷаҳон

ز گفتار ویران نگردد جهان

Бигӯ ончи роят буд дар ниҳон

بگو آنچ رایت بود در نهان

Ҳронгаҳ ки шуд тахт бе подшо

هرآنگه که شد تخت بی‌پادشا

Хирадмандӣ ва дайн наёрад баҳо

خردمندی و دین نیارد بها

Яке гуфт к-эии шоҳи хуррами ниҳон

یکی گفت کای شاه خرم نهان

Сухан ронадӣ чанд пеши маон

سخن راندی چند پیش مهان

Яке онкӣ гуфтӣ замонаи манам

یکی آنکه گفتی زمانه منم

Баду нек ӯро баҳонаи манам

بد و نیک او را بهانه منم

Касе ков кунад офарин бар ҷаҳон

کسی کاو کند آفرین بر جهان

Ба мо бозгардад дурудаши ниҳон

به ما بازگردد درودش نهان

Чунин дод посух ки оре равост

چنین داد پاسخ که آری رواست

Ки тоҷи замонаи сари подшост

که تاج زمانه سر پادشاست

Ҷаҳонро чунин шаҳриёрон саранд

جهان را چنین شهریاران سرند

Азирои чунин бар сарон афсаранд

ازیرا چنین بر سران افسرند

Гузаштами зи тўқиъи нӯшин равон

گذشتم ز توقیع نوشین‌روان

Ҷаҳони перу андешаи ман ҷавон

جهان پیر و اندیشه من جوان

Маро табъ нашигифт агар тези гашт

مرا طبع نشگفت اگر تیز گشت

Ба перии чунин оташомез гашт

به پیری چنین آتش‌آمیز گشت

зи минбар чу Маҳмӯд гуяд хатиб

ز منبر چو محمود گوید خطیب

Бад-ӣн Муҳамад гароед салиб

بدین محمد گراید صلیب

Ҳаме гуфтам ин номаро чанд гоҳ

همی‌گفتم این نامه را چند گاه

Ниҳони бади зи хуршеду кайвону моҳ

نهان بد ز خورشید و کیوان و ماه

Чу тоҷи сухани номи Маҳмӯди гашт

چو تاج سخن نام محمود گشت

Ситоиш ба офоқи мавҷӯди гашт

ستایش به آفاق موجود گشت

Замонаи баноми ваии ободи бод

زمانه بنام وی آباد باد

Сипеҳр аз сари тоҷ ӯ шоди бод

سپهر از سر تاج او شاد باد

Ҷаҳони бастад аз бут прессатон ҳинд

جهان بستد از بت‌پرستان هند

Ба теғӣ ки дорад чу рӯмӣ паранд

به تیغی که دارد چو رومی پرند