Кунун аз хирадмандии Ардашер

کنون از خردمندی اردشیر

Сухан бишинав ва як ба як ёдгир

سخن بشنو و یک به یک یادگیر

Бакӯшеду ойини некӯи ниҳод

بکوشید و آیین نیکو نهاد

Бгстрд бар ҳар сӯии меҳр ва дод

بگسترد بر هر سوی مهر و داد

Ба даргоҳ чун хости лашкари фузун

به درگاه چون خواست لشکر فزون

Фиристод бар ҳар сӯии раҳнамӯн

فرستاد بر هر سوی رهنمون

Ки то ҳаркасиро ки дорад писар

که تا هرکسی را که دارد پسر

Намонад ки боло кунад бе ҳунар

نماند که بالا کند بی‌هنر

Савории биомузаду расми ҷанг

سواری بیاموزد و رسم جنگ

Ба гурзу камон ва ба тири хаданг

به گرز و کمان و به تیر خدنگ

Чу кӯдаки зи кӯшиш ба мардӣ шудӣ

چو کودک ز کوشش به مردی شدی

Баҳри бахшишӣ дар бе оҳӯи бадӣ

بهر بخششی در بی آهو بدی

зи кишвар ба даргоҳ шоҳ омаданд

ز کشور به درگاه شاه آمدند

Бидон номвар боргоҳ омаданд

بدان نامور بارگاه آمدند

Навиштӣ арзи номи девони ӯй

نوشتی عرض نام دیوان اوی

Биёростӣ коху айвони ӯй

بیاراستی کاخ و ایوان اوی

Чу ҷанг омадӣ наврасидаи ҷавон

چو جنگ آمدی نورسیده جوان

Бирафтӣ зи даргоҳ бо паҳлавон

برفتی ز درگاه با پهلوان

Яке мӯбадонро зи корогҳон

یکی موبدان را ز کارآگهان

Ки будӣ харидори кори ҷаҳон

که بودی خریدار کار جهان

Абр ҳар ҳазорӣ яке корҷўӣ

ابر هر هزاری یکی کارجوی

Бирафтӣ нигаҳ доштӣ кори ӯй

برفتی نگه داشتی کار اوی

Ҳронкс ки дар ҷанг суст омадӣ

هرانکس که در جنگ سست آمدی

Ба оварад нотан дуруст омадӣ

به آورد ناتن‌درست آمدی

Шаҳаншоҳро нома кардӣ барон

شهنشاه را نامه کردی بران

Ҳам аз бе ҳунари ҳам зи ҷанги оварон

هم از بی‌هنر هم ز جنگ‌آوران

Ҷаҳондор чун номаи брхўондӣ

جهاندار چون نامه برخواندی

Фиристодаро пеши бншондӣ

فرستاده را پیش بنشاندی

Ҳунармандро халъат оростӣ

هنرمند را خلعت آراستی

зи ганҷи ончи пурмоятар хостӣ

ز گنج آنچ پرمایه‌تر خواستی

Чу кардӣ нигоҳи андарон бе ҳунар

چو کردی نگاه اندران بی‌هنر

Нбстии миёни ҷангро бештар

نبستی میان جنگ را بیشتر

Чунин то сипоҳаш бидонҷо расед

چنین تا سپاهش بدانجا رسید

Ки паҳнои эшон ситора надид

که پهنای ایشان ستاره ندید

Азишон касеро ки бади рои зан

ازیشان کسی را که بد رای‌زن

БроФрохтндии сараши зи анҷуман

برافراختندی سرش ز انجمن

Ки ҳаркас ки хушнӯдии шоҳи ҷуст

که هرکس که خشنودی شاه جست

Заминро ба хон далерон бишуст

زمین را به خوان دلیران بشست

Биёбад зи ман халъати шаҳриёр

بیابد ز من خلعت شهریار

Буд дар ҷаҳони ном ӯ ёдгор

بود در جهان نام او یادگار

Ба лашкар биёрост гетии ҳама

به لشکر بیاراست گیتی همه

Шубони гашту пархоши ҷӯёни рама

شبان گشت و پرخاش‌جویان رمه

Ба девонаш корогҳон доштӣ

به دیوانش کارآگهان داشتی

Ба бедонишӣ кор нагузоштӣ

به بی‌دانشی کار نگذاشتی

Балоғат нигаҳ доштандӣу хат

بلاغت نگه داشتندی و خط

Касе кӯи бадии чира бар як нқт

کسی کو بدی چیره بر یک نقط

Чу бардоштии он сухани раҳнамӯн

چو برداشتی آن سخن رهنمون

Шаҳаншоҳ кардяш рӯзии фузун

شهنشاه کردیش روزی فزون

Касеро ки камтари бадии хату вир

کسی را که کمتر بدی خط و ویر

Нарафтӣ ба девони шоҳи Ардашер

نرفتی به دیوان شاه اردشیر

Сӯй кордорон шудандӣ ба кор

سوی کارداران شدندی به کار

Қалам зан бимонадӣ бар шаҳриёр

قلم‌زن بماندی بر شهریار

Шносндаҳи бади шаҳриёри Ардашер

شناسنده بد شهریار اردشیر

Чу дидӣ ба даргоҳи марди дабир

چو دیدی به درگاه مرد دبیر

Нависанда гуфтӣ ки ганҷи огнид

نویسنده گفتی که گنج آگنید

Ҳам аз рой ӯ ранҷи бпрогнид

هم از رای او رنج بپراگنید

Бадв бошад ободи шаҳру сипоҳ

بدو باشد آباد شهر و سپاه

Ҳамон зердастони Фрёдхўоаҳ

همان زیردستان فریادخواه

Дабирон чу пайванд ҷон мананд

دبیران چو پیوند جان منند

Ҳамаи подшо бар ниҳон мананд

همه پادشا بر نهان منند

Чу рафтӣ сӯии кишвари кордор

چو رفتی سوی کشور کاردار

Бадв шоҳ гуфтӣ дирами хори дор

بدو شاه گفتی درم خوار دار

Набояд ки мардуми фурӯшӣ ба ганҷ

نباید که مردم فروشی به گنج

Ки бркс намонад сарои сипанҷ

که برکس نماند سرای سپنج

Ҳамаи ростии ҷӯйу фарзонагӣ

همه راستی جوی و فرزانگی

зи ту даври боди озу девонагӣ

ز تو دور باد آز و دیوانگی

зи пайванд ва хуишон мабар ҳеҷ кас

ز پیوند و خویشان مبر هیچ‌کس

Сипоҳи ончи ман ёри додмти бас

سپاه آنچ من یار دادمت بس

Дирами бахш ҳар моҳи дарвеш ро

درم بخش هر ماه درویش را

Мадаи чизи марди бидонадяш ро

مده چیز مرد بداندیش را

Агар кишвари ободи дорӣ ба дод

اگر کشور آباد داری به داد

Бамонеи ту обод ваз дод шод

بمانی تو آباد وز داد شاد

Вагар ҳеҷ дарвеши хспд ба бим

و گر هیچ درویش خسپد به بیم

Ҳамеи ҷони фурӯшӣ ба зар ва ба сим

همی جان فروشی به زر و به سیم

Ҳронкс ки рафтӣ ба даргоҳи шоҳ

هرانکس که رفتی به درگاه شاه

Ба шоистаи корӣ вагар додхоҳ

به شایسته کاری و گر دادخواه

Бдндӣ ба сари устуворони ӯй

بدندی به سر استواران اوی

Бпрсидн аз кордорони ӯй

بپرسیدن از کارداران اوی

Ки додаст азишон ва бигирифт чиз

که دادست ازیشان و بگرفت چیز

Вазишон ки хспд ба тимор низ

وزیشان که خسپد به تیمار نیز

Дигар онк дар шаҳри доно ки анд

دگر آنک در شهر دانا که‌اند

Гар аз нестии нотавоно ки анд

گر از نیستی ناتوانا که‌اند

Дигар кист онк аз дар подшост

دگر کیست آنک از در پادشاست

Ҷаҳондида пераст ва гар порсост

جهاندیده پیرست و گر پارساست

Шаҳаншоҳ гуяд ки аз ранҷи ман

شهنشاه گوید که از رنج من

Мабодо касе шод бе ганҷи ман

مبادا کسی شاد بی‌گنج من

Магари мард бо донишу ёдгир

مگر مرد با دانش و یادگیر

Чаҳ некӯтар аз марди доноу пер

چه نیکوتر از مرد دانا و پیر

Ҷаҳондидагонро ҳамаи хостор

جهاندیدگان را همه خواستار

Ҷавону писандидау бурдбор

جوان و پسندیده و بردبار

Ҷавонони доноу дониш пазир

جوانان دانا و دانش‌پذیر

Сазад гар нишинанд бар ҷои пер

سزد گر نشینند بر جای پیر

Чу лашкараш рафтӣ ба ҷое ба ҷанг

چو لشکرش رفتی به جایی به جنگ

Хирад ёр кардӣу ройу диранг

خرد یار کردی و رای و درنگ

Фиристодае баргузедии дабир

فرستاده‌ای برگزیدی دبیر

Хирадманд ва бо донишу ёдгир

خردمند و با دانش و یادگیر

Паёмӣ ба додӣ ба ойину чарб

پیامی به دادی به آیین و چرب

Бидон то набошад ба бедоди ҳарб

بدان تا نباشد به بیداد حرب

Фиристода рафтӣ бар душманаш

فرستاده رفتی بر دشمنش

Ки бишнохтӣ рози пероҳанаш

که بشناختی راز پیراهنش

Шунидӣ сухангар хирад доштӣ

شنیدی سخن گر خرد داشتی

Ғаму ранҷи бадро ба бад доштӣ

غم و رنج بد را به بد داشتی

Бидон ёфт ӯ халъати шаҳриёр

بدان یافت او خلعت شهریار

Ҳамон аҳду маншур бо гӯшвор

همان عهد و منشور با گوشوار

Вагар тоб будӣ ба сараши андарун

وگر تاب بودی به سرش اندرون

Ба дили кину андари ҷигари ҷӯши хӯн

به دل کین و اندر جگر جوش خون

Сипаҳро бидодӣ саросари дирам

سپه را بدادی سراسر درم

Бидон то набошанд як тани дижам

بدان تا نباشند یک تن دژم

Яке паҳлавони хостии номҷўӣ

یکی پهلوان خواستی نامجوی

Хирадманду бедору оромҷўӣ

خردمند و بیدار و آرامجوی

Дабирӣ ба ойин ва бо дастгоҳ

دبیری به آیین و با دستگاه

Ки дорад зи бедоди лашкари нигоҳ

که دارد ز بیداد لشکر نگاه

Вазони пас яке мард бар пушти пел

وزان پس یکی مرد بر پشت پیل

Нишастӣ ки рафтӣ хурӯшаши ду майл

نشستی که رفتی خروشش دو میل

Задӣ бонги к-эии номдорони ҷанг

زدی بانگ کای نامداران جنگ

Ҳронкс ки дорад дилу ному нанг

هرانکس که دارد دل و نام و ننگ

Набояд ки бар ҳеҷ дарвеши ранҷ

نباید که بر هیچ درویش رنج

Расадгар бар онкас буд ному ганҷ

رسد گر بر آنکس بود نام و گنج

Ба ҳар манзилӣ дар хуред ва диҳед

به هر منزلی در خورید و دهید

Барон зердастон сипосӣ наед

بران زیردستان سپاسی نهید

Ба чизи касон кас маёзед даст

به چیز کسان کس میازید دست

Ҳронкс ки ӯ ҳаст яздони параст

هرانکس که او هست یزدان‌پرست

Ба душмани ҳронкс ки бинмуд пушт

به دشمن هرانکس که بنمود پشت

Шавад зон сипас рӯзгораши дурушт

شود زان سپس روزگارش درشت

Агар дахма бошад ба чанголи ӯй

اگر دخمه باشد به چنگال اوی

Вагар банд сояд бару ёли ӯй

وگر بند ساید بر و یال اوی

зи девон дигар ном ӯ карда пок

ز دیوان دگر نام او کرده پاک

Хӯриши хок ва рафтанаш бар тираи хок

خورش خاک و رفتنش بر تیره خاک

Ба солор гуфтӣ ки сустӣ макун

به سالار گفتی که سستی مکن

Ҳамон тезу пеш дастӣ макун

همان تیز و پیش دستی مکن

Ҳамеша ба пеши сипаҳи дори пел

همیشه به پیش سپه دار پیل

Тилоияи пароганда бар чори майл

طلایه پراگنده بر چار میل

Нахустин яке гирди лашкар ба гирд

نخستین یکی گرد لشکر به گرد

Чу пеш оядат рӯзи нангу набард

چو پیش آیدت روز ننگ و نبرد

Ба лашкари чунин гӯй кин худ кӣанд

به لشکر چنین گوی کاین خود کیند

Бад-ӣни размгоҳ андарун барчинад

بدین رزمگاه اندرون برچیند

Аз эшон сад аспи аФгн аз мо яке

از ایشان صد اسپ افگن از ما یکی

Ҳамон сад ба пеши яке андакӣ

همان صد به پیش یکی اندکی

Шуморо ҳамаи поки бурноу пер

شما را همه پاک برنا و پیر

Ситонами ҳамаи халъат аз Ардашер

ستانم همه خلعت از اردشیر

Чу асп афганд лашкар аз ҳар ду рӯй

چو اسپ افگند لشکر از هر دو روی

Набояд ки гардони прхошҷўӣ

نباید که گردان پرخاشجوی

Бияёд ки монад тиҳии қалби гоҳ

بیاید که ماند تهی قلب گاه

Вагар чанд бисёр бошад сипоҳ

وگر چند بسیار باشد سپاه

Чунон кун ки бо майманаи майсара

چنان کن که با میمنه میسره

Бакӯшанд ҷанги оварони яксара

بکوشند جنگ‌آوران یکسره

Ҳамон низ бо майсараи маймана

همان نیز با میسره میمنه

Бакӯшанд ва дилҳо ҳама бар буна

بکوشند و دلها همه بر بنه

Буд лашкари қалб бар ҷои хеш

بود لشکر قلب بر جای خویش

Кас аз қлбгаҳи нгслди пои хеш

کس از قلبگه نگسلد پای خویش

Вагар қалб эшон биҷунбад зи ҷой

وگر قلب ایشان بجنبد ز جای

Ту бо лашкар аз қалби гоҳи андари ой

تو با لشکر از قلب‌گاه اندر آی

Чу пирӯзи гардии зи каси хӯни марез

چو پیروز گردی ز کس خون مریز

Ки шуд душмани бдкнш дар гурез

که شد دشمن بدکنش در گریز

Чу хоҳад зи душман касе зинҳор

چو خواهد ز دشمن کسی زینهار

Ту знҳордаҳ бошу кӣнаи мадор

تو زنهارده باش و کینه مدار

Чу ту пушт душман бибинӣ ба чиз

چو تو پشت دشمن ببینی به چیز

Мпрдоз ва магзар ҳам аз ҷой низ

مپرداز و مگذر هم از جای نیز

Набояд ки эмин шавед аз камӣн

نباید که ایمن شوید از کمین

Сипаҳ бошад андар дару дашти кин

سپه باشد اندر در و دشت کین

Ҳронгаҳ ки аз душмани эмини шӯй

هرآنگه که از دشمن ایمن شوی

Сухани гуфтани кас ҳаме нашнавӣ

سخن گفتن کس همی نشنوی

Ғанимат бидон бахши кӯи ҷанги ҷуст

غنیمت بدان بخش کو جنگ جست

Ба мардии дил аз ҷон ширин бишуст

به مردی دل از جان شیرین بشست

Ҳронкс ки гардад ба дастати асир

هرانکس که گردد به دستت اسیر

Бад-ӣни боргоҳовараш ногузир

بدین بارگاه آورش ناگزیر

Ман аз баҳри эшон яке шористон

من از بهر ایشان یکی شارستان

Барорам ба бӯмӣ ки бади хорстон

برآرم به بومی که بد خارستان

Азин пандҳо ҳеҷ гӯнаи магарад

ازین پندها هیچ گونه مگرد

Чу хоҳӣ ки Монии ту беранҷу дард

چو خواهی که مانی تو بی‌رنج و درد

Ба пирӯзии андар ба яздони гароӣ

به پیروزی اندر به یزدان گرای

Ки ӯ бошиддат бе гумони раҳнамоӣ

که او باشدت بی‌گمان رهنمای

з ҷое ки омад фиристода Эй

ز جایی که آمد فرستاده‌ای

зи туркӣу рӯмӣу озода Эй

ز ترکی و رومی و آزاده‌ای

Азуи марзбон огаҳӣ доштӣ

ازو مرزبان آگهی داشتی

Чунин корҳо хор нагузоштӣ

چنین کارها خوار نگذاشتی

Барра бар бадии хон ӯ сохта

بره بر بدی خان او ساخته

Кнорнг зон кори пардохта

کنارنگ زان کار پرداخته

зи пўшидниҳо ва аз хӯрданӣ

ز پوشیدنیها و از خوردنی

Ниёзаш набӯдӣ ба густурданӣ

نیازش نبودی به گستردنی

Чу огаҳ шудӣ зон сухани кордор

چو آگه شدی زان سخن کاردار

Ки ӯ бар чаҳ омад бар шаҳриёр

که او بر چه آمد بر شهریار

Ҳиўнии сарафрозу мардии дабир

هیونی سرافراز و مردی دبیر

Бирафтӣ ба наздики шоҳи Ардашер

برفتی به نزدیک شاه اردشیر

Бидон то пазира шудандӣ сипоҳ

بدان تا پذیره شدندی سپاه

Биёростӣ тахти пирӯзи шоҳ

بیاراستی تخت پیروز شاه

Кашидӣ парастанда ҳар сӯи рада

کشیدی پرستنده هر سو رده

Ҳамаи ҷомаҳоашон ба зари ождаҳ

همه جامه‌هاشان به زر آژده

Фиристодаро пеш худ хондӣ

فرستاده را پیش خود خواندی

Ба наздикии тахти бншондӣ

به نزدیکی تخت بنشاندی

Ба пурсиш гирифтӣ ҳамаи рози ӯй

به پرسش گرفتی همه راز اوی

зи неку баду ному овози ӯй

ز نیک و بد و نام و آواز اوی

з доду зи бедоди вази кишвараш

ز داد و ز بیداد وز کشورش

зи ойини вази шоҳи вази лашкараш

ز آیین وز شاه وز لشکرش

Ба айвонаши барадии фиристодаи вор

به ایوانش بردی فرستاده‌وار

Биёростӣ ҳарч будӣ ба кор

بیاراستی هرچ بودی به کار

Вазони пас ба хон ва мяш хондӣ

وزان پس به خوان و میش خواندی

Бар тахти зарринаши бншондӣ

بر تخت زرینش بنشاندی

Ба нахчири барадяш бо хештан

به نخچیر بردیش با خویشتن

Шудӣ лашкари бишмори анҷуман

شدی لشکر بیشمار انجمن

Касе карданашро фиристодаи вор

کسی کردنش را فرستاده‌وار

Биёростӣ халъати шаҳриёр

بیاراستی خلعت شهریار

Ба ҳар сӯ фиристод пас мӯбадон

به هر سو فرستاد پس موبدان

Беозору бедордили бхрдон

بی‌آزار و بیداردل بخردان

Ки то ҳар сӯй шаҳрҳо сохтанд

که تا هر سوی شهرها ساختند

Бад-ӣн низ ганҷӣ бипардохтанд

بدین نیز گنجی بپرداختند

Бидон то касеро ки бехона буд

بدان تا کسی را که بی‌خانه بود

Набӯдаш навои бахти бегона буд

نبودش نوا بخت بیگانه بود

Ҳамон то фаровон шавад зердаст

همان تا فراوان شود زیردست

Хӯриши сохт бо ҷойгоҳ нишаст

خورش ساخت با جایگاه نشست

Азуи номи некӣ буд дар ҷаҳон

ازو نام نیکی بود در جهان

Чаҳ бар ошкор ва чаҳ андари ниҳон

چه بر آشکار و چه اندر نهان

Чу ӯ дар ҷаҳон шаҳриёрӣ набӯд

چو او در جهان شهریاری نبود

Пас аз марг ӯ ёдгорӣ набӯд

پس از مرگ او یادگاری نبود

Манам вижа зинда кун номи ӯй

منم ویژه زنده کن نام اوی

Мабодои ҷуз аз некии анҷоми ӯй

مبادا جز از نیکی انجام اوی

Фаровони сухан дар ниҳон доштӣ

فراوان سخن در نهان داشتی

Ба ҳар ҷой корогҳон доштӣ

به هر جای کارآگهان داشتی

Чу бе мояи гаштии яке мояи дор

چو بی‌مایه گشتی یکی مایه‌دار

Азон огаҳӣ ёфтӣ шаҳриёр

ازان آگهی یافتی شهریار

Чу боист барсохтӣ кори ӯй

چو بایست برساختی کار اوی

Нмондии чунон тираи бозори ӯй

نماندی چنان تیره بازار اوی

Замини барӯманд ва ҷой нишаст

زمین برومند و جای نشست

Парастидани мардуми зердаст

پرستیدن مردم زیردست

Биёростӣ чун ббоисти кор

بیاراستی چون ببایست کار

Нагаштӣ наонаш ба каси ошкор

نگشتی نهانش به کس آشکار

Тиҳии дастро моя додӣ басӣ

تهی‌دست را مایه دادی بسی

Бадв шод кардӣ дили ҳаркасӣ

بدو شاد کردی دل هرکسی

Ҳамон кӯдаконро ба фарҳангён

همان کودکان را به فرهنگیان

Супурдӣ чу будӣ варои ҳонги он

سپردی چو بودی ورا هنگ آن

Ба ҳар барзанӣ дар дабистони бадӣ

به هر برزنی در دبستان بدی

Ҳамон ҷой оташ прессатон бадӣ

همان جای آتش‌پرستان بدی

Нмондӣ ки будӣ касеро ниёз

نماندی که بودی کسی را نیاز

Нигаҳ доштӣ сахтии хеши роз

نگه داشتی سختی خویش راز

Ба майдон шудӣ бомдоди пагоҳ

به میدان شدی بامداد پگاه

Бирафтӣ касе кӯи бадии додхоҳ

برفتی کسی کو بدی دادخواه

Нчстӣ бидод андари озарми кас

نچستی بداد اندر آزرم کس

Чаҳ кеҳтар чаҳ фарзанди фарёдрас

چه کهتر چه فرزند فریادرس

Чаҳ кеҳтар чаҳ меҳтар ба наздики ӯй

چه کهتر چه مهتر به نزدیک اوی

Нҷстии ҳамеи рои торики ӯй

نجستی همی رای تاریک اوی

з додаш ҷаҳон яксар обод кард

ز دادش جهان یکسر آباد کرد

Дили зердастон ба худ шод кард

دل زیردستان به خود شاد کرد

Ҷаҳондор чун гашт бо дод ҷуфт

جهاندار چون گشت با داد جفت

Замонаи пай ӯ наёрад наҳуфт

زمانه پی او نیارد نهفت

Фиристода будӣ ба гирди ҷаҳон

فرستاده بودی به گرد جهان

Хирадманду бедори корогҳон

خردمند و بیدار کارآگهان

Ба ҷое ки будӣ заминии хароб

به جایی که بودی زمینی خراب

Вагар танг будӣ ба равад андари об

وگر تنگ بودی به رود اندر آب

Хароҷи андари он буми бардоштӣ

خراج اندر آن بوم برداشتی

Замини касон хор нагузоштӣ

زمین کسان خوار نگذاشتی

Гар аидўнки деҳқони бадии танги даст

گر ایدونک دهقان بدی تنگ دست

Сӯй нестӣ гашта кораш з ҳаст

سوی نیستی گشته کارش ز هست

Бидодӣ зи ганҷи олату чорпоӣ

بدادی ز گنج آلت و چارپای

Нмондӣ ки поиш бирафтӣ зи ҷой

نماندی که پایش برفتی ز جای

зи доно сухан бишинав эй шаҳриёр

ز دانا سخن بشنو ای شهریار

Ҷаҳонро барин гӯнаи ободи дор

جهان را برین گونه آباد دار

Чу хоҳӣ ки озод бошӣ зи ранҷ

چو خواهی که آزاد باشی ز رنج

Беозор ва бе ранҷи огндаҳи ганҷ

بی‌آزار و بی‌رنج آگنده گنج

Беозорӣ зердастон гузин

بی‌آزاری زیردستان گزین

Биёбӣ зи ҳаркас ба дод офарин

بیابی ز هرکس به داد آفرین