Ҳаме буд як чанд бо меҳтарон

همی بود یک چند با مهتران

Май равшану ҷому ромишгарон

می روشن و جام و رامشگران

Баҳор омад ва шуд ҷаҳон чун биҳишт

بهار آمد و شد جهان چون بهشت

Ба хоки сияҳ бар фалаки лолаи кишт

به خاک سیه بر فلک لاله کشت

Ҳамаи бумҳо пари зи нахҷӣри гашт

همه بومها پر ز نخجیر گشت

Биҷавии обҳо чун майу шери гашт

بجوی آبها چون می و شیر گشت

Грозидни гӯру оҳӯ ба шх

گرازیدن گور و آهو به شخ

Кашиданд бар сабза ҳар ҷои нах

کشیدند بر سبزه هر جای نخ

Ҳамаи ҷӯйборони пар аз машки дам

همه جویباران پر از مشک دم

Басони гули норван май ба хам

بسان گل نارون می به خم

Бигуфтанд бо шоҳи баҳроми гӯр

بگفتند با شاه بهرام گور

Ки шуд дайри ҳангоми нахчири гӯр

که شد دیر هنگام نخچیر گور

Чунин дод посух ки мардии ҳазор

چنین داد پاسخ که مردی هزار

Гузин кард бояд зи лашкари савор

گزین کرد باید ز لشکر سوار

Сӯй тӯр шуд шоҳи нхчирҷўӣ

سوی تور شد شاه نخچیرجوی

Ҷаҳони гашт яксар пар аз гуфт вгўӣ

جهان گشت یکسر پر از گفت‌وگوی

зи гӯру зи Ғарму зи оҳӯи ҷаҳон

ز گور و ز غرم و ز آهو جهان

Бипардохтанд он диловари маон

بپرداختند آن دلاور مهان

Се дигар чу бФрўхти хуршеди тоҷ

سه دیگر چو بفروخت خورشید تاج

Замин зард шуд кӯҳу дарё чу оҷ

زمین زرد شد کوه و دریا چو عاج

Ба нахчир шуд шаҳриёри далер

به نخچیر شد شهریار دلیر

Яке аждаҳо дид чун нараҳ шер

یکی اژدها دید چون نره شیر

Ба болой ӯ мӯии зери сараш

به بالای او موی زیر سرش

Ду пистони басони занон аз буриш

دو پستان بسان زنان از برش

Камонро ба зиҳ карду тири хаданг

کمان را به زه کرد و تیر خدنگ

Бузад бар бар аждаҳо бе диранг

بزد بر بر اژدها بی‌درنگ

Дигар тез зад бар миёни сараш

دگر تیز زد بر میان سرش

Фурӯрихт чун оби хӯн аз буриш

فروریخت چون آب خون از برش

Фурӯд омад ва ханҷарӣ баркашид

فرود آمد و خنجری برکشید

Саросар бар аждаҳои брдрид

سراسر بر اژدها بردرید

Яке марди бурнои Фрўбрдаҳ буд

یکی مرد برنا فروبرده بود

Ба хӯн ва ба заҳри андари афсурда буд

به خون و به زهر اندر افسرده بود

Барон мард бисёр бигирист зор

بران مرد بسیار بگریست زار

Вазон заҳр шуд чашми баҳроми тор

وزان زهر شد چشم بهرام تار

Взонҷо биёмад ба пардаи сарой

وزانجا بیامد به پرده‌سرای

намеовараду хубони барбати сарой

می آورد و خوبان بربط سرای

Чу сӣ рӯз бигузашт зи Урдӣбиҳишт

چو سی روز بگذشت ز اردیبهشت

Шуд аз миваи полезҳо чун биҳишт

شد از میوه پالیزها چون بهشت

Чунон сохт коед ба тӯри андарун

چنان ساخت کاید به تور اندرون

Парастанда бо ӯ яке раҳнамӯн

پرستنده با او یکی رهنمون

Ба шабгири ҳурмузади хурдоди моҳ

به شبگیر هرمزد خرداد ماه

Азон дашти сӯй диҳӣ рафт шоҳ

ازان دشت سوی دهی رفت‌شاه

Бибинад ки андар ҷаҳон дод ҳаст

ببیند که اندر جهان داد هست

Биҷӯед дили марди яздони параст

بجوید دل مرد یزدان‌پرست

Ҳаме ронад шабдизро нарми нарм

همی راند شبدیز را نرم‌نرم

Барин гӯна то рӯзи баргашти гарм

برین‌گونه تا روز برگشت گرم

Ҳаме ронад ҳайрону печон ба роҳ

همی‌راند حیران و پیچان به راه

Ба хоб ва ба оби орзӯманди шоҳ

به خواب و به آب آرزومند شاه

Чунин то ба обод ҷое расед

چنین تا به آباد جایی رسید

Ба ҳомӯн ба назд сарое расед

به هامون به نزد سرایی رسید

Занӣ дид бар китф ӯ бар сабуӣ

زنی دید بر کتف او بر سبوی

зи баҳром хусрав бапушед рӯй

ز بهرام خسرو بپوشید روی

Бадв гуфт баҳроми коидри сипанҷ

بدو گفت بهرام کایدر سپنج

Диҳед ар на бояд гузаштан ба ранҷ

دهید ار نه باید گذشتن به رنج

Чунин гуфт зан к-эй набарда савор

چنین گفت زن کای نبرده سوار

Ту ин хона чун хонаи хеши дор

تو این خانه چون خانهٔ خویش دار

Чу посух шунид асп дар хона ронад

چو پاسخ شنید اسپ در خانه راند

Зани мизбони шӯйро пеш хонд

زن میزبان شوی را پیش خواند

Бадв гуфт коҳи ор ва аспаш бимол

بدو گفت کاه آر و اسپش بمال

Чу гоҳ ҷӯ ояд бикун дар ҷувол

چو گاه جو آید بکن در جوال

Худ омад ба ҷое ки будаш наҳуфт

خود آمد به جایی که بودش نهفت

зи пеш андарун рафт ва хона бирафт

ز پیش اندرون رفت و خانه برفت

Ҳасирии бгстрду болаши ниҳод

حصیری بگسترد و بالش نهاد

Ба баҳром бар офарин кард ёд

به بهرام بر آفرین کرد یاد

Сӯии хона об шуд оби барад

سوی خانهٔ آب شد آب برد

Ҳаме дар ниҳони шӯйро баршумурд

همی در نهان شوی را برشمرد

Ки ин пер ва аблаҳ бимонад ба ҷой

که این پیر و ابله بماند به جای

Ҳронгаҳ ки бинад каси андари сарой

هرانگه که بیند کس اندر سرای

Набошад чунин кори кори занон

نباشد چنین کار کار زنان

Манам лашкарии дори дандони кунон

منم لشکری‌دار دندان کنان

Бишуд шоҳи баҳрому рухро бишуст

بشد شاه بهرام و رخ را بشست

Казон аждаҳо буд нотани дуруст

کزان اژدها بود ناتن درست

Биёмад нишаст аз бар он ҳасир

بیامد نشست از بر آن حصیر

Бадари хона бар пои бади марди пер

بدر خانه بر پای بد مرد پیر

Биоварад хуоне ва биниҳод рост

بیاورد خوانی و بنهاد راست

Бирав тарау сиркау нону мост

برو تره و سرکه و نان و ماست

Бихӯрад андакии нон ва нолон бихуфт

بخورد اندکی نان و نالان بخفت

Ба дастори чинии рух андар наҳуфт

به دستار چینی رخ اندر نهفت

Чу аз хоб бедор шуд зан бишӯй

چو از خواب بیدار شد زن بشوی

Ҳаме гуфт к-эии зишти ношстаҳ рӯй

همی گفت کای زشت ناشسته روی

Барраи кишт бояд туро кин савор

بره کشت باید ترا کاین سوار

Бузургаст ва аз тухмаи шаҳриёр

بزرگست و از تخمهٔ شهریار

Ки фар каён дораду нури моҳ

که فر کیان دارد و نور ماه

Намонад ҳамеи ҷуз ба бҳромшоаҳ

نماند همی جز به بهرامشاه

Чунин гуфт бо зани гиронмояи шӯй

چنین گفت با زن گرانمایه شوی

Ки чандин чаро боядат гуфт вгўӣ

که چندین چرا بایدت گفت‌وگوی

Надории нмксўду ҳизум на нон

نداری نمکسود و هیزم نه نان

Чаҳсозӣ ту барги чунин миҳмон

چه سازی تو برگ چنین میهمان

Барраи киштӣ ва хӯрд ва рафт ин савор

بره‌ کشتی و خورد و رفت این سوار

Ту шӯи хар ба анбӯҳии андари гузор

تو شو خر به انبوهی اندر گذار

Зимистону сармоу боди дмон

زمستان و سرما و باد دمان

Ба пеш оядат як замон бе гумон

به پیش آیدت یک زمان بی‌گمان

Ҳаме гуфт анбоз ва нишнид зан

همی گفت انباز و نشنید زن

Ки ҳам неки пай буд ва ҳам рои зан

که هم نیک‌پی بود و هم رای‌زن

Барра кушта шуд ҳам ба фарҷоми кор

بره کشته شد هم به فرجام کار

Ба гуфтори он зани зи баҳри савор

به گفتار آن زن ز بهر سوار

Чу шуд куштаи диягии Ҳарисаи бпхт

چو شد کشته دیگی هریسه بپخت

Баранд оташ аз ҳизуми ним сахт

برند آتش از هیزم نیم‌سخت

Биоварад чизе бар шаҳриёр

بیاورد چیزی بر شهریار

Бирав хояу тараи ҷӯйбор

برو خایه و تره جویبار

Яке пораи бирёни бабрад аз барра

یکی پاره بریان ببرد از بره

Ҳамон пухтаи чизе ки бади яксара

همان پخته چیزی که بد یکسره

Чу баҳроми даст аз хӯришҳо бишуст

چو بهرام دست از خورشها بشست

Ҳаме буд бехобу нотани дуруст

همی بود بی‌خواب و ناتن‌درست

Чу шаб кард бо офтоби анҷуман

چو شب کرد با آفتاب انجمن

Кадуӣ май ва синҷид оварад зан

کدوی می و سنجد آورد زن

Бадв гуфт шоҳ эй зан кам сухан

بدو گفت شاه ای زن کم‌سخن

Яке достони гӯй бо ман куҳан

یکی داستان گوی با من کهن

Бидон то ба гуфтор ту ме хӯрем

بدان تا به گفتار تو می خوریم

Ба май дарду андӯҳро бшкрим

به می درد و اندوه را بشکریم

Бтўи достон низ кардам яла

بتو داستان نیز کردم یله

з баҳромат озодӣаст ар гила

ز بهرامت آزادیست ار گله

Зан кам сухан гуфт оре накӯаст

زن کم‌سخن گفت آری نکوست

Ҳам оғоз ҳар кор ва фарҷом азуаст

هم آغاز هر کار و فرجام ازوست

Бадв гуфт баҳром кинасту бас

بدو گفت بهرام کاین است و بس

Азу додҷўиӣ набенанд кас

ازو دادجویی نبینند کس

Зан брмнш гуфт к-эии поки рой

زن برمنش گفت کای پاک‌رای

Барин даҳ фаровон касасту сарой

برین ده فراوان کس است و سرای

Ҳамеша гузори саворон буд

همیشه گذار سواران بود

зи девон ва аз кордорон буд

ز دیوان و از کارداران بود

Яке номи дуздӣ наад бар касе

یکی نام دزدی نهد بر کسی

Ки фарҷом зон ранҷ ёбад басӣ

که فرجام زان رنج یابد بسی

зи баҳр дирам гардадаш кӣнаи каш

ز بهر درم گرددش کینه‌کش

Ки нохуш кунад бар дилаши рӯзи хуш

که ناخوش کند بر دلش روز خوش

Зани поки танро ба олӯдагӣ

زن پاک‌تن را به آلودگی

Баради ному орад ба беҳудагӣ

برد نام و آرد به بیهودگی

Зӣоне буд кони наёбад ба ганҷ

زیانی بود کان نیابد به گنج

зи шоҳ ҷаҳондор инаст ранҷ

ز شاه جهاندار اینست رنج

Пурандеша шуд зон сухани шаҳриёр

پراندیشه شد زان سخن شهریار

Ки бад шуд варои ном зон мояи кор

که بد شد ورا نام زان مایه‌کار

Чунин гуфт пас шоҳи яздони шинос

چنین گفت پس شاه یزدان‌شناس

Ки аз додгар кас надорад сипос

که از دادگر کس ندارد سپاس

Дуруштӣ кунам зини сухани моҳ чанд

درشتی کنم زین سخن ماه چند

Ки пайдо шавад доду меҳр аз газанд

که پیدا شود داد و مهر از گزند

Шаби тираи зи андеша печон бихуфт

شب تیره ز اندیشه پیچان بخفت

Ҳамаи шаби дилаш бо ситам буд ҷуфт

همه شب دلش با ستم بود جفت

Бдонгаҳ ки шаби чодари машки буи

بدانگه که شب چادر مشک‌بوی

Бадаред ва бар чарх бинмуд рӯй

بدرید و بر چرخ بنمود روی

Биёмад зан аз хона бо шӯй гуфт

بیامد زن از خانه با شوی گفت

Ки ҳркораҳу оташи ор аз наҳуфт

که هرکاره و آتش آر از نهفت

зи ҳаргунаи тухми андроФгн ба об

ز هرگونه تخم اندرافگن به آب

Набояд ки бинад варои офтоб

نباید که بیند ورا آفتاب

Кунун то бадушам азин гови шер

کنون تا بدوشم ازین گاو شیر

Ту ин кори ҳркораҳ , осони мгир

تو این کار هرکاره، آسان مگیر

Биоварад гов аз чарогоҳи хеш

بیاورد گاو از چراگاه خویش

Фаровони гёи барад ва биниҳод пеш

فراوان گیا برد و بنهاد پیش

Ба пастонаш бар даст молида ва гуфт

به پستانش بر دست مالید و گفت

Ба номи худованд беёру ҷуфт

به نام خداوند بی‌یار و جفت

Тиҳӣ буд пистони говаши зи шер

تهی بود پستان گاوش ز شیر

Дили мизбони ҷавони гашти пер

دل میزبان جوان گشت پیر

Чунин гуфт бо шӯии к-эии кадхудоӣ

چنین گفت با شوی کای کدخدای

Дили шоҳи гетӣ дигар шуд барон

دل شاه گیتی دگر شد بران

Ситамкора шуд шаҳриёри ҷаҳон

ستمکاره شد شهریار جهان

Дилаши дӯш печон шуд андари ниҳон

دلش دوش پیچان شد اندر نهان

Бадв гуфт шӯй аз чаҳ гӯйии ҳаме

بدو گفت شوی از چه گویی همی

Ба фоли бади андар чаҳ ҷӯии ҳаме

به فال بد اندر چه جویی همی

Чунин гуфт зани к-эии гиронмояи шӯй

چنین گفت زن کای گرانمایه شوی

Маро биҳдаҳ нест ин гуфт вгўӣ

مرا بیهده نیست این گفت‌وگوی

Чу бидодгар шуд ҷаҳондори шоҳ

چو بیدادگر شد جهاندار شاه

з гардун нтобад ббоисти моҳ

ز گردون نتابد ببایست ماه

Ба пистонҳо дар шавад ширихушк

به پستانها در شود شیرخشک

Набӯдӣ ба нофаи дарун низ машк

نبودی به نافه درون نیز مشک

Зиноу рибо ошкоро шавад

زنا و ربا آشکارا شود

Дили нарм чун санг хоро шавад

دل نرم چون سنگ خارا شود

Ба дашти андаруни гург мардум хӯрд

به دشت اندرون گرگ مردم خورد

Хирадманд бигурезад аз бе хирад

خردمند بگریزد از بی‌خرد

Шавад хоя дар зери мурғони табоҳ

شود خایه در زیر مرغان تباه

Ҳронгаҳ ки бидодгари гашти шоҳ

هرانگه که بیدادگر گشت شاه

Чарогоҳи ин гов камтар набӯд

چراگاه این گاو کمتر نبود

Ҳам обишхураш низ бтар набӯд

هم آبشخورش نیز بتر نبود

Ба пистони чунин хушк шуд широўӣ

به پستان چنین خشک شد شیراوی

Дигаргуна шуд рангу ожири ӯй

دگرگونه شد رنگ و آژیر اوی

Чу бҳромшоаҳи ин суханҳо шунӯд

چو بهرامشاه این سخنها شنود

Пушаймонӣ омадаш зи андешаи зуд

پشیمانی آمدش ز اندیشه زود

Ба яздон чунин гуфт к-эии кирдигор

به یزدان چنین گفت کای کردگار

Тавоноу донандаи рӯзгор

توانا و دانندهٔ روزگار

Агар тоб гирад дили ман з дод

اگر تاب گیرد دل من ز داد

Азин пас марои тахт шоҳӣ мабод

ازین پس مرا تخت شاهی مباد

Зани фаррухи поки яздони параст

زن فرخ پاک یزدان‌پرست

Дигар бора бар гов молида даст

دگر باره بر گاو مالید دست

Ба номи худованд зардушт гуфт

به نام خداوند زردشت گفت

Ки берунгузорӣ ниҳон аз наҳуфт

که بیرون گذاری نهان از نهفت

зи пистон говаш баборед шер

ز پستان گاوش ببارید شیر

Зан мизбон гуфт к-эии дастгир

زن میزبان گفت کای دستگیر

Ту бедодро кардае додгар

تو بیداد را کرده‌ای دادگر

Вагарна набӯдӣ варои ин ҳунар

وگرنه نبودی ورا این هنر

Азон пас чунин гуфт бо кадхудоӣ

ازان پس چنین گفت با کدخدای

Ки бедодро дод шуд бози ҷой

که بیداد را داد شد باز جای

Ту бо ханда ва ромишӣ бош зин

تو با خنده و رامشی باش زین

Ки бхшўд бар мо ҷаҳони офарин

که بخشود بر ما جهان‌آفرین

Ба ҳркораҳ чун ширбо пухта шуд

به هرکاره چون شیربا پخته شد

Зану мард зон кор прдхтаҳ шуд

زن و مرد زان کار پردخته شد

Ба наздик меҳмон шуд он поки рой

به نزدیک مهمان شد آن پاک‌رای

Ҳаме барад хон аз пасаш кадхудоӣ

همی برد خوان از پسش کدخدای

Ниҳодаи бадви косаи ширбо

نهاده بدو کاسهٔ شیربا

Чаҳ некӯи бадигар бадии зирбо

چه نیکو بدی گر بدی زیربا

Азон ширбои шоҳ лухтӣ бихӯрад

ازان شیربا شاه لختی بخورد

Чунин гуфт пас бо зани родмард

چنین گفت پس با زن رادمرد

Ки ин тозӣона ба даргоҳ бар

که این تازیانه به درگاه بر

Биёвез ҷое ки бошад гузар

بیاویز جایی که باشد گذر

Нигаҳ кун яке шох бар дар баланд

نگه کن یکی شاخ بر در بلند

Набояд ки аз бод ёбад газанд

نباید که از باد یابد گزند

Азон пас бибин то ки ояд зи роҳ

ازان پس ببین تا که آید ز راه

Ҳаме кун бад-ӣни тозӣонаи нигоҳ

همی کن بدین تازیانه نگاه

Худованди хонаи бпўииди сахт

خداوند خانه بپویید سخت

Бёўихти он шеби шоҳ аз дарахт

بیاویخت آن شیب شاه از درخت

Ҳаме дошт онро замонии нигоҳ

همی داشت آن را زمانی نگاه

Падед омад аз роҳ бе мари сипоҳ

پدید آمد از راه بی‌مر سپاه

Ҳронкс ки ин тозӣона бидид

هرانکس که این تازیانه بدید

Ба бҳромшоаҳ офарин густаред

به بهرامشاه آفرین گسترید

Пиёдаи ҳамаи пеши шеби дароз

پیاده همه پیش شیب دراز

Бирафтанду бурданди як як намоз

برفتند و بردند یک یک نماز

Зан ва шӯй гуфт ин ба ҷуз шоҳ нест

زن و شوی گفت این به جز شاه نیست

Чунин чеҳраи ҷузи дархур гоҳ нест

چنین چهره جز درخور گاه نیست

Пар аз шарми рафтанд ҳар ду зи роҳ

پر از شرم رفتند هر دو ز راه

Пиёдаи давон то ба наздики шоҳ

پیاده دوان تا به نزدیک شاه

Ки шоҳои бзргои радои бхрдо

که شاها بزرگا ردا بخردا

Ҷаҳондор ва бар мӯбадони мўбдо

جهاندار و بر موبدان موبدا

Бад-ӣни хонаи дарвеши бади мизбон

بدین خانه درویش بد میزبان

Занӣ бе навои шӯии полизбон

زنی بی‌نوا شوی پالیزبان

Барон бандагӣ низ пӯзиш намӯд

بران بندگی نیز پوزش نمود

Ҳамон шоҳи моро пажӯҳиш намӯд

همان شاه ما را پژوهش نمود

Ки чун ту бад-ӣни ҷой меҳмон расед

که چون تو بدین جای مهمان رسید

Бад-ӣн бе навои хона ва мон расед

بدین بی‌نوا خانه و مان رسید

Бадв гуфт баҳроми к-эии рӯзбеҳ

بدو گفت بهرام کای روزبه

Туро додам ин марз ва ин хуби даҳ

ترا دادم این مرز و این خوب ده

Ҳамеша ҷуз аз мизбонӣ макун

همیشه جز از میزبانی مکن

Барин бош ва полизбонӣ макун

برین باش و پالیزبانی مکن

Бигуфт ин ва хандон бишуд зон сарой

بگفت این و خندان بشد زان سرای

Нишаст аз бар бораи бодпоӣ

نشست از بر بارهٔ بادپای

Бишуд зон даҳ бе навои шаҳриёр

بشد زان ده بی‌نوا شهریار

Биёмад ба айвони гўҳрнгор

بیامد به ایوان گوهرنگار