Чу шуд кори он сарви бен сохта
چو شد کار آن سروبن ساخته
Ба ойин ӯ ҷои пардохта
به آیین او جای پرداخته
Бпрдхт азон пас ба донандаи мард
بپردخت ازان پس به داننده مرد
Ки чун хезад аз дониши андари набард
که چون خیزد از دانش اندر نبرد
Пар аз равғани гови ҷомии бузург
پر از روغن گاو جامی بزرگ
Фиристод зии файласуфи сутург
فرستاد زی فیلسوف سترگ
Ки инро ба андомҳо дар бимол
که این را به اندامها در بمال
Срўну миён ва бару пушту ёл
سرون و میان و بر و پشت و یال
Биёсоӣ то мондагии бФгнӣ
بیاسای تا ماندگی بفگنی
Ба дониши марои ҷону мағзи огнӣ
به دانش مرا جان و مغز آگنی
Чу доно ба равған нигаҳ кард гуфт
چو دانا به روغن نگه کرد گفت
Ки ин банд бар ман нишоед наҳуфт
که این بند بر من نشاید نهفت
Баҷоам андар афганд сӯзани ҳазор
به جام اندر افگند سوزن هزار
Фиристод бозаши сӯии шаҳриёр
فرستاد بازش سوی شهریار
Ба сӯзан нигаҳ кард шоҳи ҷаҳон
به سوزن نگه کرد شاه جهان
Биоварад оҳангаронро ниҳон
بیاورد آهنگران را نهان
Бифармуд то гирди бгдохтнд
بفرمود تا گرد بگداختند
Аз оҳани яке муҳра Эй сохтанд
از آهن یکی مهرهای ساختند
Сӯии мард доно фиристод зуд
سوی مرد دانا فرستاد زود
Чу доно нигаҳ карду оҳани бсўд
چو دانا نگه کرد و آهن بسود
Ба соъат азон оҳани тираи ранг
به ساعت ازان آهن تیرهرنگ
Яке оинаи сохт равшан чу занг
یکی آینه ساخت روشن چو زنگ
Ббрднд назд Сикандар ба шаб
ببردند نزد سکندر به شب
Вазон роз накушод бар боди лаб
وزان راز نگشاد بر باد لب
Сикандари ниҳоди оинаи зери нам
سکندر نهاد آینه زیر نم
Ҳаме дошт то шуд сиёҳу дижам
همی داشت تا شد سیاه و دژم
Бар файласуфаш фиристод боз
بر فیلسوفش فرستاد باز
Барон кор шуд рамзи оҳани дароз
بران کار شد رمز آهن دراز
Хирадманди бздўди оҳан чу об
خردمند بزدود آهن چو آب
Фиристод бозаши ҳам андари шитоб
فرستاد بازش هم اندر شتاب
зи дӯдаши зи дору казон пас зи нам
زدودش ز دارو کزان پس ز نم
Нагардад ба зӯдии сиёҳу дижам
نگردد به زودی سیاه و دژم
Сикандар нигаҳ кард ва ӯро бихонад
سکندر نگه کرد و او را بخواند
Бипурсед ва бар зиргоҳши нишонд
بپرسید و بر زیرگاهش نشاند
Сухан гуфташ аз ҷоми равғани нахуст
سخن گفتش از جام روغن نخست
Ҳамеи дониши номвари бозҷст
همی دانش نامور بازجست
Чунин гуфт бо шоҳи марди хирад
چنین گفت با شاه، مرد خرد
Ки равған бар андомҳо бугзарад
که روغن بر اندامها بگذرد
Ту гуфтӣ ки аз файласуфони шаҳр
تو گفتی که از فیلسوفان شهر
зи дониши маро худ фузунаст баҳр
ز دانش مرا خود فزونست بهر
Ба посух чунин гуфтам эй подшо
به پاسخ چنین گفتم ای پادشا
Ки донои дили мардуми порсо
که دانا دل مردم پارسا
Чу сӯзани пай ва устихон башмурд
چو سوزن پی و استخوان بشمرد
Агар санг пеш оядаш бшкрд
اگر سنگ پیش آیدش بشکرد
Ба посух ба доно чунин гуфт шоҳ
به پاسخ به دانا چنین گفت شاه
Ки ҳар дил ки он гашта бошад сиёҳ
که هر دل که آن گشته باشد سیاه
Ба базм ва ба разм ва ба хӯни рехтан
به بزم و به رزم و به خون ریختن
Ба ҳар ҷой бо душман овихтан
به هر جای با دشمن آویختن
Суханҳои борӣки марди хирад
سخنهای باریک مرد خرد
Чу дил тира бошад куҷо бугзарад
چو دل تیره باشد کجا بگذرد
Туро гуфтам ин хуби гуфтори хеш
ترا گفتم این خوب گفتار خویش
Равону дилу рои ҳушёри хеш
روان و دل و رای هشیار خویش
Сухан донад аз мӯии борӣктар
سخن داند از موی باریکتر
Турои дили зи оҳан на ториктар
ترا دل ز آهن نه تاریکتر
Ту гуфтӣ барин солиёни бргзшт
تو گفتی برین سالیان برگذشت
зи хӯнҳо дилами пари зи зангори гашт
ز خونها دلم پر ز زنگار گشت
Чигуна ба роҳ ояд ин тирагӣ
چگونه به راه آید این تیرگی
Чаҳ печами суханро бад-ӣни хирагӣ
چه پیچم سخن را بدین خیرگی
Туро гуфтам аз дониши осмон
ترا گفتم از دانش آسمان
Задойам дилат то шӯй бе гумон
زدایم دلت تا شوی بیگمان
Азон пас ки чун об гардад ба ранг
ازان پس که چون آب گردد به رنگ
Куҷо кард бояд бадви кори танг
کجا کرد باید بدو کار تنگ
Писанд омадаш тозаи гуфтори ӯй
پسند آمدش تازه گفتار اوی
Дилаши тезтари гашт бар кори ӯй
دلش تیزتر گشت بر کار اوی
Бифармуд то ҷомау симу зар
بفرمود تا جامه و سیم و زر
Биоварад ганҷури ҷомии гуҳар
بیاورد گنجور جامی گهر
Ба доно супурданд ва донанда гуфт
به دانا سپردند و داننده گفت
Ки ман гавҳарӣ дорам андар наҳуфт
که من گوهری دارم اندر نهفت
Ки ёбам бадви чиз ва бе душманаст
که یابم بدو چیز و بی دشمن است
На чун хостаи ҷуфти оҳрмнст
نه چون خواسته جفت آهرمن است
Ба шаб посбонон нахоҳанд музд
به شب پاسبانان نخواهند مزد
Ба роҳӣ ки бошам натарсам зи дузд
به راهی که باشم نترسم ز دزد
Хирад бояду донишу ростӣ
خرد باید و دانش و راستی
Ки кажӣ бикӯбад дар костӣ
که کژی بکوبد در کاستی
Маро хӯрду пӯшидании зини ҷаҳон
مرا خورد و پوشیدنی زین جهان
Бас аз шаҳриёри ошкори внҳон
بس از شهریار آشکار و نهان
Ки дониш ба шаб посбон манаст
که دانش به شب پاسبان منست
Хиради тоҷи бедор ҷон манаст
خرد تاج بیدار جان منست
Ба бешӣ чаро шодмонӣ кунам
به بیشی چرا شادمانی کنم
Барин хоста посбонӣ кунам
برین خواسته پاسبانی کنم
Бифармоӣ то ин баради бози ҷой
بفرمای تا این برد باز جای
Хиради боди ҷони марои раҳнамоӣ
خرد باد جان مرا رهنمای
Сикандар бадв монад андари шигифт
سکندر بدو ماند اندر شگفت
з ҳар гӯнаи андеша ҳо барграфт
ز هر گونه اندیشهها برگرفت
Бадв гуфт зини пас маро бар гуноҳ
بدو گفت زین پس مرا بر گناه
Нагирад худованди хуршеду моҳ
نگیرد خداوند خورشید و ماه
Харидорами ин ройу панди туро
خریدارم این رای و پند ترا
Сухани гуфтани сӯдманди туро
سخن گفتن سودمند ترا