зи роҳи биёбон ба шаҳрӣ расед

ز راه بیابان به شهری رسید

Ббди шоди коўоз мардум шунид

ببد شاد کآواز مردم شنید

Ҳамаи бум ва бар боғи обод буд

همه بوم و بر باغ آباد بود

Дар мардум аз хуррамии шод буд

در مردم از خرمی شاد بود

Пазира шудандаш бузургони шаҳр

پذیره شدندش بزرگان شهر

Касеро ки аз мардумӣ буд баҳр

کسی را که از مردمی بود بهر

Бирав ҳамгинони офарини хонданд

برو همگنان آفرین خواندند

Ҳамаи зару гавҳар барафшонданад

همه زر و گوهر برافشاندند

Ҳаме гуфт ҳаркас ки эй шаҳриёр

همی گفت هرکس که ای شهریار

Анӯша ки кардӣ бмобри гузор

انوشه که کردی بمابر گذار

Бад-ӣни шаҳр ҳаргиз наомад сипоҳ

بدین شهر هرگز نیامد سپاه

На ҳаргиз шунидаст каси номи шоҳ

نه هرگز شنیدست کس نام شاه

Кунун комдии ҷони мо пеши тест

کنون کامدی جان ما پیش تست

Ки равшани равони бодӣу тани дуруст

که روشن‌روان بادی و تن درست

Сикандари дил аз мардумон шод кард

سکندر دل از مردمان شاد کرد

зи роҳи биёбони тан озод кард

ز راه بیابان تن آزاد کرد

Бипурсед азишон ки эдар шигифт

بپرسید ازیشان که ایدر شگفت

Чаҳ чизаст кондозаҳ бояд гирифт

چه چیزست کاندازه باید گرفت

Чунин дод посухи бадви раҳнамоӣ

چنین داد پاسخ بدو رهنمای

Ки эй шоҳи пирӯзи покизаи рой

که ای شاه پیروز پاکیزه‌رای

Шигифтӣаст эдар ки андари ҷаҳон

شگفتیست ایدر که اندر جهان

Касе он надид ошкору ниҳон

کسی آن ندید آشکار و نهان

Дрхтист эдар ду бен гашта ҷуфт

درختیست ایدر دو بن گشته جفت

Ки чунон шигифтӣ нишоед наҳуфт

که چونان شگفتی نشاید نهفت

Яке модау дайгарии нари ӯй

یکی ماده و دیگری نر اوی

Сухани гӯ буд шох бо рангу буи

سخن‌گو بود شاخ با رنگ و بوی

Ба шаби мода гуё ва бўё шавад

به شب ماده گویا و بویا شود

Чу равшан шавад нар гуё шавад

چو روشن شود نر گویا شود

Сикандар бишуд бо саворони рӯм

سکندر بشد با سواران روم

Ҳамон номдорони он марзу бум

همان نامداران آن مرز و بوم

Бипурсед зишон ки акнӯн дарахт

بپرسید زیشان که اکنون درخت

Сухан кӣ сарояд ба овози сахт

سخن کی سراید به آواز سخت

Чунин дод посухи бадви тарҷумон

چنین داد پاسخ بدو ترجمان

Ки аз рӯз чун бугзарад на замон

که از روز چون بگذرد نه زمان

Сухан гӯй гардад яке зини дарахт

سخن‌گوی گردد یکی زین درخت

Ки овоз ӯ башнавад неки бахт

که آواز او بشنود نیک‌بخت

Шаби тираи гавани мода гуё шавад

شب تیره‌گون ماده گویا شود

Бару барг чун машк бўё шавад

بر و برگ چون مشک بویا شود

Бипурсед чун бигузарем аз дарахт

بپرسید چون بگذریم از درخت

Шигифтӣ чаҳ пеш ояд эй неки бахт

شگفتی چه پیش آید ای نیک‌بخت

Чунин дод посух казу бигузарӣ

چنین داد پاسخ کزو بگذری

зи рафтанат кӯтаҳ шавад доварӣ

ز رفتنت کوته شود داوری

Чу зу бргзштии нмондти ҷой

چو زو برگذشتی نماندت جای

Карон ҷаҳон хондаш раҳнамоӣ

کران جهان خواندش رهنمای

Биёбон ва торикӣ ояд ба пеш

بیابان و تاریکی آید به پیش

Ба сирӣ наомад кас аз ҷони хеш

به سیری نیامد کس از جان خویش

На кас дид аз мо на ҳаргиз шунид

نه کس دید از ما نه هرگز شنید

Ки дому даду мурғ бар раҳ парид

که دام و دد و مرغ بر ره پرید

Ҳаме ронад бо рӯмёни неки бахт

همی راند با رومیان نیک‌بخت

Чу омад ба наздик гуё дарахт

چو آمد به نزدیک گویا درخت

Заминаши зи гармии ҳамеи ?бардамӣад

زمینش ز گرمی همی بردمید

зи пӯсти дадони хок пайдо надид

ز پوست ددان خاک پیدا ندید

з гӯянда пурсед кин пӯст чист

ز گوینده پرسید کین پوست چیست

Дадонро барин гӯна даранда кист

ددان را برین گونه درنده کیست

Чунин дод посухи бадви неки бахт

چنین داد پاسخ بدو نیک‌بخت

Ки чандин парастанда дорад дарахт

که چندین پرستنده دارد درخت

Чу бояд парастандагонро хӯриш

چو باید پرستندگان را خورش

зи гӯшт дадон бошадаш парвариш

ز گوشت ددان باشدش پرورش

Чу хуршед бар теғ гунбад расед

چو خورشید بر تیغ گنبد رسید

Сикандари зи боло хурӯшӣ шунид

سکندر ز بالا خروشی شنید

Ки омад зи барги дарахти баланд

که آمد ز برگ درخت بلند

Хурӯшии пар аз саҳму носӯдманд

خروشی پر از سهم و ناسودمند

Битарсед ва пурсед зон тарҷумон

بترسید و پرسید زان ترجمان

Ки эй марди бедори некии гумон

که ای مرد بیدار نیکی گمان

Чунин барг гуё чаҳ гуяд ҳаме

چنین برگ گویا چه گوید همی

Ки дилро ба хуноб шавед ҳаме

که دل را به خوناب شوید همی

Чунин дод посух ки эй неки бахт

چنین داد پاسخ که ای نیک‌بخت

Ҳаме гуяд ин барги шохи дарахт

همی گوید این برگ شاخ درخت

Ки чандини Сикандар чаҳ пуед ба даҳр

که چندین سکندر چه پوید به دهر

Ки бардошт аз никўиҳоиши баҳр

که برداشت از نیکویهایش بهر

зи шоҳяш чун сол шуд бар ду ҳафт

ز شاهیش چون سال شد بر دو هفت

зи тахти бузургӣ бибоядаш рафт

ز تخت بزرگی ببایدش رفت

Сикандари з дида баборед хӯн

سکندر ز دیده ببارید خون

Дилаши гашти пари дард аз раҳнамӯн

دلش گشت پر درد از رهنمون

Азон пас ба кас низ накушод лаб

ازان پس به کس نیز نگشاد لب

Пар аз ғами ҳаме буд то ним шаб

پر از غم همی بود تا نیم‌شب

Сухан гӯй шуд барги дигари дарахт

سخن‌گوی شد برگ دیگر درخت

Дигар бора пурсед зон неки бахт

دگر باره پرسید زان نیک‌بخت

Чаҳ гуяд ҳамеи ин дигар шох гуфт

چه گوید همی این دگر شاخ گفت

Сухан гӯй бикшод роз аз наҳуфт

سخن‌گوی بگشاد راز از نهفت

Чунин дод посух ки ин модаи шох

چنین داد پاسخ که این ماده شاخ

Ҳаме гуяд андари ҷаҳони фарох

همی گوید اندر جهان فراخ

Аз оз фаровон наганҷӣ ҳаме

از آز فراوان نگنجی همی

Равонро чаро бар шиканҷии ҳаме

روان را چرا بر شکنجی همی

Турои ози гирди ҷаҳон гаштан аст

ترا آز گرد جهان گشتن است

Кас озурдану подшо куштан аст

کس آزردن و پادشا کشتن است

Нмондт эдар фаровони диранг

نماندت ایدر فراوان درنگ

Макун рӯз бар хештани тору танг

مکن روز بر خویشتن تار و تنگ

Бипурсед аз тарҷумони подшо

بپرسید از ترجمان پادشا

Ки эй марди равшани дилу порсо

که ای مرد روشن‌دل و پارسا

Яке бозпурсаш ки бошам ба рӯм

یکی بازپرسش که باشم به روم

Чу пеш ояд он гардиш рӯз шавам

چو پیش آید آن گردش روز شوم

Магар зинда бинад марои модарам

مگر زنده بیند مرا مادرم

Яке то ба рух баркашад чодарам

یکی تا به رخ برکشد چادرم

Чунин гуфт бо шоҳ гуё дарахт

چنین گفت با شاه گویا درخت

Ки кӯтоҳ кун рӯз ва барбанд рахт

که کوتاه کن روز و بربند رخت

На модарат бинад на хуишон ба рӯм

نه مادرت بیند نه خویشان به روم

На пӯшидаи рӯйони он марзу бум

نه پوشیده رویان آن مرز و بوم

Ба шаҳри касон маргат ояд на дайр

به شهر کسان مرگت آید نه دیر

Шавад ахтару тоҷу тахт аз ту сайр

شود اختر و تاج و تخت از تو سیر

Чу бишунид баргашт зон ду дарахт

چو بشنید برگشت زان دو درخت

Дилаш хаста гашта ба шамшери сахт

دلش خسته گشته به شمشیر سخت

Чу омад ба лшкргаҳи хеши боз

چو آمد به لشکرگه خویش باز

Бирафтанд гардони гардани фароз

برفتند گردان گردن‌فراز

Ба шаҳри андаруни ҳадя ҳо сохтанд

به شهر اندرون هدیه‌ها ساختند

Бузургон бар подшо тохтанд

بزرگان بر پادشا تاختند

Яке ҷавшанӣ буд тобон чу нил

یکی جوشنی بود تابان چو نیل

Ба болойу паҳнои як чарми пел

به بالای و پهنای یک چرم پیل

Ду дандони пелу буриши панҷ буд

دو دندان پیل و برش پنج بود

Ки онро ба бардоштан ранҷ буд

که آن را به برداشتن رنج بود

Зира буду дебои пурмоя буд

زره بود و دیبای پرمایه بود

з зар карда огндаҳи сад хоя буд

ز زر کرده آگنده صد خایه بود

Ба санги дирам ҳар яке шасти ман

به سنگ درم هر یکی شست من

зи зару зи гавҳари яке каргадан

ز زر و ز گوهر یکی کرگدن

БпзрФт зон шаҳр ва лашкар баранд

بپذرفت زان شهر و لشکر براند

зи дидаи ҳамеи хӯни дили брФшонд

ز دیده همی خون دل برفشاند