Чу бишунид Меҳрон з кед ин сухан

چو بشنید مهران ز کید این سخن

Бадв гуфт азин хоби дил бад макун

بدو گفت ازین خواب دل بد مکن

На камтар шавад бар ту номи баланд

نه کمتر شود بر تو نام بلند

На ояд бад-ӣни подшоҳии газанд

نه آید بدین پادشاهی گزند

Сикандар биорад сипоҳии гарон

سکندر بیارد سپاهی گران

зи рӯму зи Эрони гузидаи сарон

ز روم و ز ایران گزیده سران

Чу хоҳӣ ки бошад турои об рӯй

چو خواهی که باشد ترا آب‌روی

Хирад ёр кун разм ӯро мҷўӣ

خرد یار کن رزم او را مجوی

Туро чор чизаст кандар ҷаҳон

ترا چار چیزست کاندر جهان

Касе он надид аз киону маон

کسی آن ندید از کهان و مهان

Яке чун биҳишти барин духтарат

یکی چون بهشت برین دخترت

Казу тобади андари замини афсарат

کزو تابد اندر زمین افسرت

Дигар файласуфӣ ки дории ниҳон

دگر فیلسوفی که داری نهان

Бигӯед ҳама бо ту рози ҷаҳон

بگوید همه با تو راز جهان

Се дигари пизишкӣ ки ҳаст арҷманд

سه دیگر پزشکی که هست ارجمند

Ба донандагӣ ном карда баланд

به دانندگی نام کرده بلند

Чаҳоруми қадаҳи кондрўи резии об

چهارم قدح کاندرو ریزی آب

На з оташ шавад кам на аз офтоб

نه ز آتش شود کم نه از آفتاب

з хӯрдан нагирад камии оби ӯй

ز خوردن نگیرد کمی آب اوی

Бад-ӣни чизҳо рост кун об рӯй

بدین چیزها راست کن آب روی

Чу ояд бад-ӣн бошу мсголи ҷанг

چو آید بدین باش و مسگال جنگ

Чу хоҳӣ ки эдар насозад диранг

چو خواهی که ایدر نسازد درنگ

Басанда набошӣ ту бо лашкараш

بسنده نباشی تو با لشکرش

На бо чорау ганҷ ва бо афсараш

نه با چاره و گنج و با افسرش

Чу бар кори ту рой фаррух кунем

چو بر کار تو رای فرخ کنیم

Ҳамон хобро низ посух кунем

همان خواب را نیز پاسخ کنیم

Яке хона дидӣу сӯрохи танг

یکی خانه دیدی و سوراخ تنگ

Казу пел берун шудӣ бе диранг

کزو پیل بیرون شدی بی‌درنگ

Ту он хонаро ҳамчуи гетии шинос

تو آن خانه را همچو گیتی شناس

Ҳамон пели шоҳӣ буд носипос

همان پیل شاهی بود ناسپاس

Ки бидодгар бошаду кажи гӯй

که بیدادگر باشد و کژ گوی

Ҷуз аз ном шоҳӣ набошад бадавӣ

جز از نام شاهی نباشد بدوی

Азин пас бияёд яке подшо

ازین پس بیاید یکی پادشا

Чунон суст ва бесуду нопорсо

چنان سست و بی‌سود و ناپارسا

Ба дил сифла бошад ба тани нотавон

به دل سفله باشد به تن ناتوان

Ба ози андарун низ тираи равон

به آز اندرون نیز تیره‌روان

Куҷо зердастонаш бошанд шод

کجا زیردستانش باشند شاد

Пар аз ғами дили шоҳу лаби пари зи бод

پر از غم دل شاه و لب پر ز باد

Дигар онк дидӣ зи крпоси нағз

دگر آنک دیدی ز کرپاس نغز

Гирифтаи варои чори покизаи мағз

گرفته ورا چار پاکیزه مغز

На крпоси нағз аз кашӣдан дарид

نه کرپاس نغز از کشیدن درید

На омад сутӯҳи онк ӯро кашид

نه آمد ستوه آنک او را کشید

Азин пас бияёд яке номдор

ازین پس بیاید یکی نامدار

зи дашти саворони найзаи гузор

ز دشت سواران نیزه گزار

Яке марди покизау никхўӣ

یکی مرد پاکیزه و نیکخوی

Бадви дайн яздон шавад чорсўӣ

بدو دین یزدان شود چارسوی

Яке пери деҳқони оташи параст

یکی پیر دهقان آتش‌پرست

Ки бар вож барисам бигирад бадаст

که بر واژ برسم بگیرد بدست

Дигар дайни Мӯсо ки хуонеи ҷуҳуд

دگر دین موسی که خوانی جهود

Ки гуяд ҷузи онро нишоед ситуд

که گوید جز آن را نشاید ستود

Дигар дайни юнонии он порсо

دگر دین یونانی آن پارسا

Ки дод оварад дар дили подшо

که داد آورد در دل پادشا

Чаҳорум бияёд ҳамин поки рой

چهارم بیاید همین پاک‌رای

Сари ҳӯшмандони براردи зи ҷой

سر هوشمندان برآرد ز جای

Чунон чорсў аз паии пос ро

چنان چارسو از پی پاس را

Кашиданд зонгўнаҳи крпос ро

کشیدند زانگونه کرپاس را

Ту крпосро дайни яздони шинос

تو کرپاس را دین یزدان شناس

Кушанда чаҳор омад аз баҳри пос

کشنده چهار آمد از بهر پاس

Ҳамеи дркшди ин азон он азин

همی درکشد این ازان آن ازین

Шаванд он замони душман аз баҳри дайн

شوند آن زمان دشمن از بهر دین

Дигар ташнае кӯ шуд аз оби хуш

دگر تشنه‌ای کو شد از آب خوش

Гурезону моҳии варои оби каш

گریزان و ماهی ورا آب‌کش

Замонӣ бияёд ки покизаи мард

زمانی بیاید که پاکیزه مرد

Шавад хор чун об дониш бихӯрад

شود خوار چون آب دانش بخورد

Ба кирдори моҳӣ ба дарё шавад

به کردار ماهی به دریا شود

Гар аз бдкнш бар сурайё шавад

گر از بدکنش بر ثریا شود

Ҳамеи ташнагонро бихонад броб

همی تشنگان را بخواند برآب

Кас ӯро з дониш насозад ҷавоб

کس او را ز دانش نسازد جواب

Гурезанд зон марди дониш пажӯҳ

گریزند زان مرد دانش‌پژوه

Гушойанд лабҳо ба бади ҳам гуруҳ

گشایند لبها به بد هم‌گروه

Ба панҷум ки дидӣ яке шористон

به پنجم که دیدی یکی شارستان

Бадви андаруни сохтаи корстон

بدو اندرون ساخته کارستان

Пар аз хӯрд ва доду харид ва фурухт

پر از خورد و داد و خرید و فروخت

Ту гуфтӣ замони чашм эшон бадухт

تو گفتی زمان چشم ایشان بدوخت

зи кӯрии яке дайгариро надид

ز کوری یکی دیگری را ندید

Ҳаме ин бидон он бад-ӣн нанигаред

همی این بدان آن بدین ننگرید

Замонӣ бияёд казон сон шавад

زمانی بیاید کزان سان شود

Ки донои парастор нодон шавад

که دانا پرستار نادان شود

Бадишон буд доншўмнди хор

بدیشان بود دانشومند خوار

Дарахт хирадашон наёяд ба бор

درخت خردشان نیاید به بار

Ситоянда мард нодон шаванд

ستایندهٔ مرد نادان شوند

Ниёйиши кунони пеш яздон шаванд

نیایش کنان پیش یزدان شوند

Ҳаме донад онкас ки гуяд дурӯғ

همی داند آنکس که گوید دروغ

Ҳаме зон парастиш нагирад фурӯғ

همی زان پرستش نگیرد فروغ

Шашум онк дидӣ бар аспии ду сар

ششم آنک دیدی بر اسپی دو سر

Хӯришро набӯдӣ брўбри гузар

خورش را نبودی بروبر گذر

Замонӣ бияёд ки мардум ба чиз

زمانی بیاید که مردم به چیز

Шавад шод ва сирӣ наёбанд низ

شود شاد و سیری نیابند نیز

На дарвеш ёбад азуи баҳра Эй

نه درویش یابد ازو بهره‌ای

На донишпажӯҳӣ ва на шуҳра Эй

نه دانش پژوهی و نه شهره‌ای

Ҷуз аз хештанро нахоҳанд бас

جز از خویشتن را نخواهند بس

Касеро набошанд фарёдрас

کسی را نباشند فریادرس

Ба ҳафтум ки пуроб дидӣ се хам

به هفتم که پرآب دیدی سه خم

Яке зу тиҳии мондаи бад то бидам

یکی زو تهی مانده بد تا بدم

Ду аз оби доими саросари бадӣ

دو از آب دایم سراسر بدی

Миёнаи яке хушк ва бе бар бадӣ

میانه یکی خشک و بی‌بر بدی

Азин пас бияёд яке рӯзгор

ازین پس بیاید یکی روزگار

Ки дарвеш гардад чунон сусту хор

که درویش گردد چنان سست و خوار

Кигар абр гардад баҳорони пуроб

که گر ابر گردد بهاران پرآب

зи дарвеш пинҳон кунад офтоб

ز درویش پنهان کند آفتاب

Наборад бадв низ борони хеш

نبارد بدو نیز باران خویش

Дили марди дарвеш зу гашта риш

دل مرد درویش زو گشته ریش

Тавонгар бубахшад ҳаме ин барон

توانگر ببخشد همی این بران

Яке бо дигар чарбу ширини забон

یکی با دگر چرب و شیرین‌زبان

Шавад марди дарвешро хушки лаб

شود مرد درویش را خشک لب

Ҳамеи рӯзро бигузаранд ба шаб

همی روز را بگذراند به شب

Дигар онки говии чунон тани дуруст

دگر آنک گاوی چنان تن درست

зи гӯсолаи лоғар ӯ шери ҷуст

ز گوسالهٔ لاغر او شیر جست

Чу кайвон ба бурҷ тарозу шавад

چو کیوان به برج ترازو شود

Ҷаҳони зери неруӣ бозу шавад

جهان زیر نیروی بازو شود

Шавад кори бемору дарвеши суст

شود کار بیمار و درویش سست

Взў чиз хоҳад ҳамеи тани дуруст

وزو چیز خواهد همی تن‌درست

На ҳаргизи кушояди сари ганҷи хеш

نه هرگز گشاید سر گنج خویش

На зу боз дорад ба тани ранҷи хеш

نه زو باز دارد به تن رنج خویش

Дигар чашма Эй дидӣ аз оби хушк

دگر چشمه‌ای دیدی از آب خشک

Ба гирди андараши обҳои чу машк

به گرد اندرش آبهای چو مشک

На зу брдмидии яке равшани об

نه زو بردمیدی یکی روشن آب

На он обҳоро гирифтӣ шитоб

نه آن آبها را گرفتی شتاب

Азин пас яке рӯзгорӣ буд

ازین پس یکی روزگاری بود

Ки андари ҷаҳони шаҳриёрӣ буд

که اندر جهان شهریاری بود

Ки дониш набошад ба наздики ӯй

که دانش نباشد به نزدیک اوی

Пар аз ғам буд ҷони торики ӯй

پر از غم بود جان تاریک اوی

Ҳаме ҳар замон нав кунад лашкарӣ

همی هر زمان نو کند لشکری

Ки созанд зу номдори афсарӣ

که سازند زو نامدار افسری

Саранҷом лашкар намонад на шоҳ

سرانجام لشکر نماند نه شاه

Бияёд нави ойини яке пеши гоҳ

بیاید نو آیین یکی پیش‌گاه

Кунун ин замон рӯз Искандараст

کنون این زمان روز اسکندرست

Ки бар торак меҳтарон афсараст

که بر تارک مهتران افسرست

Чу ояд бадви даҳ ту ин чори чиз

چو آید بدو ده تو این چار چیز

Баронам ки чизе нахоҳад ба низ

برآنم که چیزی نخواهد به نیز

Чу хушнӯди дорӣ варо бугзарад

چو خشنود داری ورا بگذرد

Ки дониш пажӯҳаст ва дорад хирад

که دانش پژوهست و دارد خرد

зи Меҳрон чу бишунид кед ин сухан

ز مهران چو بشنید کید این سخن

Бирав тоза шуд рӯзгори куҳан

برو تازه شد روزگار کهن

Биёмад сару чашм ӯ бӯс дод

بیامد سر و چشم او بوس داد

Длорому пирӯзи баргашти шод

دلارام و پیروز برگشت شاد

зи наздики доно чу баргашти шоҳ

ز نزدیک دانا چو برگشت شاه

Ҳакямон бирафтанд бо ӯ бароа

حکیمان برفتند با او براه