Кунун пуршигифтии яке достон

کنون پرشگفتی یکی داستان

Бипайвандам аз гуфта бостон

بپیوندم از گفتهٔ باستان

Нигаҳ кун ки мари сомро рӯзгор

نگه کن که مر سام را روزگار

Чаҳ бозӣ намӯд эй писари гӯши дор

چه بازی نمود ای پسر گوش دار

Набӯд инчи фарзанди мари сом ро

نبود ایچ فرزند مر سام را

Дилаш буд ҷӯяндаи ком ро

دلش بود جویندهٔ کام را

Нигории бади андари шабистони ӯй

نگاری بُد اندر شبستان اوی

зи гулбарг рух дошту зи машки мӯӣ

ز گلبرگ رخ داشت و ز مشک موی

Аз он моҳаши умеди фарзанд буд

از آن ماهش امید فرزند بود

Ки хуршеди чеҳру барӯманд буд

که خورشید‌چهر و برومند بود

зи соми Наримони ҳам ӯ бор дошт

ز سام نریمان هم او بار داشت

зи бори гарони таниш озор дошт

ز بار گران تنش آزار داشت

зи модар ҷудо шуд бар он чанд рӯз

ز مادر جدا شد بر آن چند روز

Нигорӣ чу хуршед гетӣ фурӯз

نگاری چو خورشید گیتی‌فروز

Ба чеҳраи чунон буд тобанда шед

به چهره چنان بود تابنده شید

Валикини ҳамаи мӯӣ будаш сипед

ولیکن همه موی بودش سپید

Писар чун зи модар бар он гӯнаи зод

پسر چون ز مادر بر آن گونه زاد

Накарданд як ҳафта бар соми ёд

نکردند یک هفته بر سام یاد

Шабистони он номвари паҳлавон

شبستان آن نامور پهلوان

Ҳамаи пеши он хиради кӯдаки навон

همه پیش آن خرد کودک نوان

Касе соми ялро наёраст гуфт

کسی سام یل را نیارست گفت

Ки фарзанд пер омад аз хуби ҷуфт

که فرزند پیر آمد از خوب‌جفت

Яке доя будаш ба кирдори шер

یکی دایه بودش به کردار شیر

Бар паҳлавон андар омад далер

بر پهلوان اندر آمد دلیر

Ки бар соми яли рӯзи фархундаи бод

که بر سام یل روز فرخنده باد

Дили бадсиголон ӯ кандаи бод

دل بدسگالان او کنده باد

Пас пардаи ту дар эй номҷўӣ

پس پردهٔ تو در ای نامجوی

Яке пӯр пок омад аз моҳ рӯй

یکی پور پاک آمد از ماه‌روی

Таниши нуқраи симу рух чун биҳишт

تنش نقرهٔ سیم و رخ چون بهشت

Бар ӯ бар набинӣ як андоми зишт

بر او بر نبینی یک اندام زشت

Аз оҳӯи ҳамон каш сипедаст мӯӣ

از آهو همان کش سپید است موی

Чунин буд бахши ту эй номҷўӣ

چنین بود بخش تو ای نامجوی

Фурӯд омад аз тахти соми савор

فرود آمد از تخت سام سوار

Ба парда даромад сӯии нави баҳор

به پرده درآمد سوی نو بهار

Чу фарзандро дид мӯяши сипед

چو فرزند را دید مویش سپید

Ббўд аз ҷаҳони сар ба сари ноумед

ببود از جهان سر به سر ناامید

Сӯии осмон сар баровард рост

سوی آسمان سر برآورد راست

зи додоўри онгоҳи фарёди хост

ز دادآور آنگاه فریاد خواست

Ки эй бартар аз кажӣу костӣ

که ای برتر از کژی و کاستی

Баӣ зон фазояд ки ту хостӣ

بهی زان فزاید که تو خواستی

Агар ман гуноҳӣ гарон карда ам

اگر من گناهی گران کرده‌ام

Вагар кеш оҳрмн оварда ам

و گر کیش آهرمن آورده‌ام

Ба пӯзиши магари кирдигори ҷаҳон

به پوزش مگر کردگار جهان

Ба ман бар бибахшоед андари ниҳон

به من بر ببخشاید اندر نهان

Бипечад ҳамеи тираи ҷонами зи шарм

بپیچد همی تیره جانم ز شرم

Баҷушад ҳаме дар дилами хӯни гарм

بجوشد همی در دلم خون گرم

Чу оянду пурсанади гардани кашон

چو آیند و پرسند گردن‌کشان

Чаҳ гӯям аз ин бачаи баданашон ?

چه گویم از این بچهٔ بدنشان‌؟

Чаҳ гӯям ки ин бача дев чист ?

چه گویم که این بچهٔ دیو چیست؟

Паланг ва ду рангаст вагар на парии сет

پلنگ و دو رنگ است و گر نه پری‌ست

Аз ин нанг бигзорам Эрони замин

از این ننگ بگذارم ایران زمین

Нахоҳам бар ин бум ва бар офарин

نخواهم بر این بوم و بر آفرین

Бифармуд пас тоаш бардоштанд

بفرمود پس تاش برداشتند

Аз он бум ва бар даври бгзоштнд

از آن بوم و بر دور بگذاشتند

Ба ҷое ки симурғро хона буд

به جایی که سیمرغ را خانه بود

Бидон хонаи ин хиради бегона буд

بدان خانه این خرد بیگانه بود

Ниҳоданд бар кӯҳу гаштанди боз

نهادند بر کوه و گشتند باز

Баромад бар ин рӯзгории дароз

برآمد بر این روزگاری دراز

Чунон паҳлавони зода бе гуноҳ

چنان پهلوان زادهٔ بی‌گناه

Надонист ранги сипед аз сиёҳ

ندانست رنگ سپید از سیاه

Падари меҳру пайванди бФгнди хор

پدر مهر و پیوند بفگند خوار

Ҷафо кард бар кӯдаки ширхор

جفا کرد بر کودک شیرخوار

Яке достон зад бар ин нараҳ шер

یکی داستان زد بر این نرّه شیر

Куҷои бачаро карда бади шери сайр

کجا بچه را کرده بد شیر سیر

Кигар ман туро хӯни дили додмӣ

که گر من تو را خون دل دادمی

Сипоси инч бар сарати ннҳодмӣ

سپاس ایچ بر سرت ننهادمی

Ки ту худ марои дида ва ҳам дилӣ

که تو خود مرا دیده و هم دلی

Дилами бугсаладгар зи ман бугсалӣ

دلم بگسلد گر ز من بگسلی

Чу симурғро бача шуд гурусна

چو سیمرغ را بچه شد گرْسنه

Ба парвоз бар шуд дмон аз буна

به پرواز بر شد دمان از بنه

Яке ширхора хурӯшанда дид

یکی شیرخواره خروشنده دید

Заминро чу дарёӣ ҷавшанда дид

زمین را چو دریای جوشنده دید

зи хороаши гаҳворау дояи хок

ز خاراش گهواره و دایه خاک

Тан аз ҷомаи давру лаб аз шери пок

تن از جامه دور و لب از شیر پاک

Ба гирди андараши тираи хоки нижанд

به گرد اندرش تیره خاک نژند

Ба сари буриш хуршед гашта баланд

به سر برش خورشید گشته بلند

Палангаши бадӣ кошкӣ моаму боб

پلنگش بدی کاشکی مام و باب

Магари соя Эй ёфтӣ зи офтоб

مگر سایه‌ای یافتی ز آفتاب

Фурӯд омад аз абри симурғу чанг

فرود آمد از ابر سیمرغ و چنگ

Бузад барграфташ аз он гарми санг

بزد برگرفتش از آن گرم سنگ

Ббрдши дмон то ба Албурзи кӯҳ

ببردش دمان تا به البرز کوه

Ки будаш бидонҷо кному гуруҳ

که بودش بدانجا کنام و گروه

Сӯии бачагони барад то бшкрнд

سوی بچگان برد تا بشکرند

Бидон нолаи зор ӯ нанигаранд

بدان نالهٔ زار او ننگرند

Ббхшўди яздони некии диҳиш

ببخشود یزدان نیکی‌دهش

Куҷо бӯданӣ дошт андари Буш

کجا بودنی داشت اندر بوش

Нигаҳ кард симурғ бо бачагон

نگه کرد سیمرغ با بچّگان

Бар он хиради хӯн аз ду дидаи чикон

بر آن خرد خون از دو دیده چکان

Шигифтӣ бар ӯ бар Фгнднди меҳр

شگفتی بر او بر فگندند مهر

Бимонаданд хира бидон хуби чеҳр

بماندند خیره بدان خوب چهر

Шикорӣ ки нозуктар он баргузед

شکاری که نازک‌تر آن برگزید

Ки бе шери меҳмони ҳамеи хӯни мазид

که بی‌شیر مهمان همی خون مزید

Бад-ӣни гӯна то рӯзгории дароз

بدین گونه تا روزگاری دراز

Баровард донанда бикшод роз

برآورد داننده بگشاد راز

Чу он кӯдаки хиради пари мояи гашт

چو آن کودک خرد پر مایه گشت

Бар он кӯҳ бар рӯзгории гузашт

بر آن کوه بر روزگاری گذشت

Яке мард шуд чун яке зоди сарв

یکی مرد شد چون یکی زاد سرو

Буриши кӯҳи симин майонаш чу ғрў

برش کوه سیمین میانش چو غرو

Нишонаш пароганда шуд дар ҷаҳон

نشانش پراگنده شد در جهان

Баду нек ҳаргиз намонад ниҳон

بد و نیک هرگز نماند نهان

Ба сом Наримон расед огаҳӣ

به سام نریمان رسید آگهی

Аз он неки паии пӯр бо Фрҳӣ

از آن نیک پی پور با فرّهی

Шабӣ аз шубони доғи дили хуфта буд

شبی از شبان داغ دل خفته بود

зи кор замона барошуфта буд

ز کار زمانه برآشفته بود

Чунон дид дар хоб каз ҳиндӯон

چنان دید در خواب کز هندوان

Яке мард бар тозии аспи давон

یکی مرد بر تازی اسپ دوان

Варо мужда додӣ ба фарзанд ӯ

ورا مژده دادی به فرزند او

Бар он брзи шохи барӯманд ӯ

بر آن برز شاخ برومند او

Чу бедор шуд мӯбадонро бихонад

چو بیدار شد موبدان را بخواند

Аз ин дар сухан чанд гӯна баранд

از این در سخن چند گونه براند

Чаҳ гуед гуфт андари ин достон ?

چه گویید گفت اندر این داستان‌؟

Хирадатон бар ин ҳаст ҳам достон ?

خردتان بر این هست هم‌داستان‌؟

Ҳар онкас ки буданд перу ҷавон

هر آنکس که بودند پیر و جوان

Забон баргушоданд бар паҳлавон

زبان برگشادند بر پهلوان

Ки бар санг ва бар хоки шеру паланг

که بر سنگ و بر خاک شیر و پلنگ

Чаҳ моҳӣ ба дарёи дарун бо наҳанг

چه ماهی به دریا درون با نهنگ

Ҳамаи бачаро прўронндаҳ анд

همه بچه را پروراننده‌اند

Ситоиш ба яздон расонанда анд

ستایش به یزدان رساننده‌اند

Ту паймони некӣ диҳиш башиканӣ

تو پیمان نیکی دهش بشکنی

Чунон бе гунаҳи бачаро бФгнӣ

چنان بی‌گنه بچه را بفگنی

Ба яздон кунун сӯии пӯзиши гароӣ

به یزدان کنون سوی پوزش گرای

Ки ӯйаст бар некуии раҳнамоӣ

که اوی است بر نیکویی رهنمای

Чу шаб тира шуд рой хоб омадаш

چو شب تیره شد رای خواب آمدش

Аз андешаи дил шитоб омадаш

از اندیشهٔ دل شتاب آمدش

Чунон дид дар хоб каз кӯҳи ҳинд

چنان دید در خواب کز کوه هَند

Дирафшии броФроштндии баланд

درفشی برافراشتندی بلند

Ҷавонӣ падед омадӣ хуб рӯй

جوانی پدید آمدی خوب‌روی

Сипоҳии гарон аз пас пушти ӯй

سپاهی گران از پس پشت اوی

Ба дасти чапаш бар яке мӯбадӣ

به دست چپش بر یکی موبدی

Сӯии росташи номвари бхрдӣ

سوی راستش نامور بخردی

Яке пеш сом омадӣ зон ду мард

یکی پیش سام آمدی زان دو مرد

Забон бар кушодӣ ба гуфтори сард

زبان بر گشادی به گفتار سرد

Ки эй мард бе боки нопоки рой

که ای مرد بی‌باک ناپاک رای

Дилу дидаи шастаи зи шарми худоӣ

دل و دیده شسته ز شرم خدای

Туро доягар мурғ шояд ҳаме

تو را دایه گر مرغ شاید همی

Пас ин паҳливонӣ чаҳ бояд ҳаме

پس این پهلوانی چه باید همی

Гар оҳӯаст бар марди мӯии сипед

گر آهو است بر مرد موی سپید

Туро ришу сари гашт чун хинги бед

تو را ریش و سر گشت چون خنگ بید

Пас аз офаринандаи безори шӯ

پس از آفریننده بیزار شو

Ки дар танат ҳар рӯзи рангии сети нав

که در تنتْ هر روز رنگی‌ست نو

Писаргар ба наздики ту буд хор

پسر گر به نزدیک تو بود خوار

Кунун ҳаст парвардаи кирдигор

کنون هست پروردهٔ کردگار

Каз ӯ меҳрбонтар варо доя нест

کز او مهربان‌تر ورا دایه نیست

Туро худ ба меҳри андарун моя нест

تو را خود به مهر اندرون مایه نیست

Ба хоби андарун бар хурӯшед сом

به خواب اندرون بر خروشید سام

Чу шери жён кандар ояд ба дом

چو شیر ژیان کاندر آید به دام

Чу бедор шуд бхрдонро бихонад

چو بیدار شد بخردان را بخواند

Сарони сипаҳро ҳамаи брншонд

سران سپه را همه برنشاند

Биёмад дмони сӯии он кӯҳсор

بیامد دمان سوی آن کوهسار

Ки аФгндгонро кунад хостор

که افگندگان را کند خواستار

Сари андари сурайёи яке кӯҳ дид

سر اندر ثریا یکی کوه دید

Ки гуфтӣ ситора бихоҳад кашид

که گفتی ستاره بخواهد کشید

Нашимӣ аз ӯ баркашида баланд

نشیمی از او برکشیده بلند

Ки ноед зи кайвон бар ӯ бар газанд

که ناید ز کیوان بر او بر گزند

Фурӯи барда аз шизу сандали амӯд

فرو برده از شیز و صندل عمود

Як андар дигар сохтаи чӯби авд

یک اندر دگر ساخته چوب عود

Бидон санги хоро нигаҳ кард сом

بدان سنگ خارا نگه کرد سام

Бидон ҳайбати мурғу ҳавли кном

بدان هیبت مرغ و هول کنام

Яке кохи бади тораки андари смок

یکی کاخ بد تارک اندر سماک

На аз дасти ранҷ ва на аз обу хок

نه از دست رنج و نه از آب و خاک

Раҳ бар шудани ҷуст ва кӣ буд роҳ

ره بر شدن جست و کی بود راه

Даду домро бар чунон ҷойгоҳ

دد و دام را بر چنان جایگاه

Абр офаринанда кард офарин

ابر آفریننده کرد آفرین

Бимолиди рухсорагон бар замин

بمالید رخسارگان بر زمین

Ҳаме гуфт к-эии бартар аз ҷойгоҳ

همی گفت کای برتر از جایگاه

зи равшани равону зи хуршеду моҳ

ز روشن روان و ز خورشید و ماه

Гар ин кӯдак аз поки пушт ман аст

گر این کودک از پاک پشت من است

На аз тухми бади гавҳар оҳрмн аст

نه از تخم بد گوهر آهرمن است

Аз ин бар шудани бандаро дасти гир

از این بر شدن بنده را دست گیر

Мари ин пари гунаҳро ту андар пазир

مر این پر گنه را تو اندر پذیر

Чунин гуфт симурғ бо пӯри сом

چنین گفت سیمرغ با پور سام

Ки эй дидаи ранҷи ншиму кном

که ای دیده رنج نشیم و کنام

Падари соми яли паҳлавони ҷаҳон

پدر سام یل پهلوان جهان

Сарафрозтар каси миёни маон

سرافرازتر کس میان مهان

Бад-ӣни кӯҳи фарзанд ҷӯй омадаст

بدین کوه فرزند جوی آمدست

Туро назд ӯ об рӯй омадаст

تو را نزد او آب روی آمدست

Раво бошад акнӯн ки брдормт

روا باشد اکنون که بردارمت

Бе озори наздик ӯ ормат

بی‌آزار نزدیک او آرمت

Ба симурғ бингар ки дастон чаҳ гуфт

به سیمرغ بنگر که دستان چه گفت

Ки сайри омдстӣ ҳамоно зи ҷуфт

که سیر آمدستی همانا ز جفت

Ншими ту рухшандаи гоҳ ман аст

نشیم تو رخشنده گاه من است

Ду пари ту фари кулоҳ ман аст

دو پرّ تو فرّ کلاه من است

Чунин дод посух кигар тоҷу гоҳ

چنین داد پاسخ که گر تاج و گاه

Бибинӣу расми киёнии кулоҳ

ببینی و رسم کیانی کلاه

Магар кин ншимт наёяд ба кор

مگر کاین نشیمت نیاید به کار

Яке озмоиш кун аз рӯзгор

یکی آزمایش کن از روزگار

Абои хештан бар яке пари ман

ابا خویشتن بر یکی پرّ من

Хуҷаста буд сояи фари ман

خجسته بود سایهٔ فرّ من

?герати ҳеҷ сахтӣ ба рӯй оваранд

گرت هیچ سختی به روی آورند

Вар аз нек ва бад гуфт ва гӯй оваранд

ور از نیک و بد گفت و گوی آورند

Бар оташи броФгни яке пари ман

بر آتش برافگن یکی پرّ من

Бибинӣ ҳам андари замони фари ман

ببینی هم اندر زمان فرّ من

Ки дар зери парт бпрўрдаҳ ам

که در زیر پرت بپرورده‌ام

Абои бачагонат бароварда ам

ابا بچّگانت برآورده‌ام

Ҳамон гуҳи биёям чу абри сиёҳ

همان گه بیایم چو ابر سیاه

Бе озорати орми бад-ӣни ҷойгоҳ

بی‌آزارت آرم بدین جایگاه

Фромш макун меҳри дояи зи дил

فرامش مکن مهر دایه ز دل

Ки дар дили марои меҳри ту длгсл

که در دل مرا مهر تو دلگسل

Дилаш кард пидрому бардошташ

دلش کرد پدرام و برداشتش

Гурозон ба абри андари афрошташ

گرازان به ابر اندر افراشتش

з парвозаш оварад назд падар

ز پروازش آورد نزد پدر

Расида ба зери буриши мӯии сар

رسیده به زیر برش موی سر

Таниши пилўор ва ба рух чун баҳор

تنش پیلوار و به رخ چون بهار

Падар чун бидидаш бинолед зор

پدر چون بدیدش بنالید زار

Фурӯи баради сари пеши симурғи зуд

فرو برد سر پیش سیمرغ زود

Ниёйиши ҳамеи боФрини брФзўд

نیایش همی بآفرین برفزود

Саропои кӯдак ҳаме бингаред

سراپای کودک همی بنگرید

Ҳамеи тоҷу тахти кӣиро сзид

همی تاج و تخت کئی را سزید

Бару бозуии шеру хуршед рӯй

بر و بازوی شیر و خورشید روی

Дили паҳлавони дасти шамшери ҷӯй

دل پهلوان دست شمشیر جوی

Сипедаши мижаи дидагони қиргўн

سپیدش مژه دیدگان قیرگون

Чу басади лабу рух ба монанди хӯн

چو بسد لب و رخ به مانند خون

Дил сом шуд чун биҳишти барин

دل سام شد چون بهشت برین

Бар он пок фарзанд кард офарин

بر آن پاک فرزند کرد آفرین

Ба ман эй писар гуфт дил нарм кун

به من ای پسر گفت دل نرم کن

Гузашта макун ёду дил гарм кун

گذشته مکن یاد و دل گرم کن

Манам камтарин бандаи яздони параст

منم کم‌ترین بنده یزدان پرست

Аз он пас ки оўрдмти бози даст

از آن پس که آوردمت باز دست

Пазируфтаам аз худои бузург

پذیرفته‌ام از خدای بزرگ

Ки дил бар ту ҳаргиз надорам сутург

که دل بر تو هرگز ندارم سترگ

Биҷӯем ҳавои ту аз неку бад

بجویم هوای تو از نیک و بد

Аз ин пас чаҳ хоҳии ту чунон сазад

از این پس چه خواهی تو چونان سزد

Танишро яке паҳливонии қабоӣ

تنش را یکی پهلوانی قبای

Бапушед ва аз кӯҳи бгзорди пой

بپوشید و از کوه بگزارد پای

Фурӯд омад аз кӯҳу болои хост

فرود آمد از کوه و بالای خواست

Ҳамон ҷомаи хусрави орои хост

همان جامهٔ خسرو آرای خواست

Сипаҳи як сираи пеш сом омаданд

سپه یک‌سره پیش سام آمدند

Кушодаи дил ва шодком омаданд

گشاده دل و شادکام آمدند

Табираи занони пеши бурданди пел

تبیره‌زنان پیش بردند پیل

Баромади яке гирд монанди нил

برآمد یکی گرد مانند نیل

Хурӯшидани кӯс бо кара ноӣ

خروشیدن کوس با کرّه‌نای

Ҳамон занги заррину ҳиндӣ дароӣ

همان زنگ زرین و هندی درای

Саворони ҳама наъра бардоштанд

سواران همه نعره برداشتند

Бидон хуррамии роҳи бгзоштнд

بدان خرّمی راه بگذاشتند

Чу андари ҳавои шаб илм баргушод

چو اندر هوا شب علم برگشاد

Шуд он рӯй рӯмяши зангии нажод

شد آن روی رومیش زنگی نژاد

Бар он дашти ҳомӯн фурӯд омаданд

بر آن دشت هامون فرود آمدند

Бихуфтанду якбори дам бар заданд

بخفتند و یکبار دم بر زدند

Чу бар чархи гардон дрФшндаҳ шед

چو بر چرخ گردان درفشنده شید

Яке хайма зад аз ҳарири сипед

یکی خیمه زد از حریر سپید

Ба шодӣ ба шаҳр андарун омаданд

به شادی به شهر اندرون آمدند

Абои паҳливонӣ фузун омаданд

ابا پهلوانی فزون آمدند