Аз айвони хусрав кунун достон

از ایوان خسرو کنون داستان

Бигӯям ки пеш омад аз расатон

بگویم که پیش آمد از راستان

Ҷаҳон бар кион ва маон бугзарад

جهان بر کهان و مهان بگذرد

Хирадманди мардум чаро ғам хӯрд

خردمند مردم چرا غم خورد

Басии меҳтару кеҳтар аз ман гузашт

بسی مهتر و کهتر از من گذشت

Нахоҳам ман аз хоби бедори гашт

نخواهم من از خواب بیدار گشت

Ҳамоно ки шуд сол бар шаст ва шаш

همانا که شد سال بر شست و شش

На некӯ буд мардуми пиркш

نه نیکو بود مردم پیرکش

Чу ин номвар нома ояд ба бен

چو این نامور نامه آید به بن

зи ман рӯй кишвар шавад пари сухан

ز من روی کشور شود پر سخن

Аз он пас намирам ки ман зинда ам

از آن پس نمیرم که من زنده‌ام

Ки тухми сухани ман пароганда ам

که تخم سخن من پراگنده‌ام

Ҳар он кас ки дорад ҳашу ройу дайн

هر آن کس که دارد هش و رای و دین

Пас аз марг бар ман кунад офарин

پس از مرگ بر من کند آفرین

Кунун аз мдоини сухан нав кунам

کنون از مداین سخن نو کنم

Сифатҳои айвон хусрав кунам

صفت‌های ایوان خسرو کنم

Чунин гуфт равшани дили порсӣ

چنین گفت روشن‌دل پارسی

Ки бгзошт бо коми дили чорсӣ

که بگذاشت با کام دل چارسی

Ки хусрав фиристод касҳо ба рӯм

که خسرو فرستاد کسها به روم

Ба ҳинд ва ба чин ва ба ободи бум

به هند و به چین و به آباد بوم

Бирафтанд кории гарони се ҳазор

برفتند کاری گران سه هزار

з ҳар кишварии онки бади номдор

ز هر کشوری آنک بد نامدار

Аз эшон ҳар он кас ки устод буд

از ایشان هر آن کس که استاد بود

зи хишту зи гач бар дилаши ёд буд

ز خشت و ز گچ بر دلش یاد بود

Чу сад мард берун шуд аз рӯмён

چو صد مرد بیرون شد از رومیان

зи Эрону Аҳвози ваз ҳар миён

ز ایران و اهواز وز هر میان

Аз эшон диловар гузиданд сӣ

از ایشان دلاور گزیدند سی

Аз он сӣ ду рӯмӣ ва ду порсӣ

از آن سی دو رومی و دو پارسی

Бар хусрав омад ҷаҳондидаи мард

بر خسرو آمد جهاندیده مرد

Бар ӯ кору захми банно ёд кард

بر او کار و زخم بنا یاد کرد

Гиронмояи рӯмӣ ки бади ҳандасӣ

گرانمایه رومی که بد هندسی

Ба гуфтор бигузашт аз порсӣ

به گفتار بگذشت از پارسی

Бадв гуфт шоҳи ин зи ман дар пазир

بدو گفت شاه این ز من در پذیر

Сухан ҳарч гӯям зи ман ёди гир

سخن هرچ گویم ز من یاد گیر

Яке ҷой хоҳам ки фарзанди ман

یکی جای خواهم که فرزند من

Ҳамон то ду сдсоли пайванди ман

همان تا دو صدسال پیوند من

Нишинад бадв дар нагардад хароб

نشیند بدو در نگردد خراب

зи борони вази барфи вази офтоб

ز باران و از برف و از آفتاب

Муҳандиси бпзирФти айвони шоҳ

مهندس پذیرفت ایوان شاه

Бадв гуфт ман дорам ин дастгоҳ

بدو گفت من دارم این دستگاه

Фурӯи баради бунёди даҳ шоҳи раш

فرو برد بنیاد ده شاه رش

Ҳамон шоҳи раш панҷ карда буриш

همان شاه رش پنج کرده برش

зи сангу зи гач буд бунёди кор

ز سنگ و ز گچ بود بنیاد کار

Чунин бояд он кӯ диҳад дод кор

چنین باید آن کو دهد داد کار

Чўдиўор айвонаш омад ба ҷой

چو دیوار ایوانش آمد به جای

Биёмад ба пеши ҷаҳони коди худоӣ

بیامد به پیش جهان‌کد‌خدای

Кигар шоҳ бинад яке кордон

که گر شاه بیند یکی کاردان

Гузашта бирав солу бсёрдон

گذشته برو سال و بسیاردان

Фиристад тании сад бад-ӣни боргоҳ

فرستد تنی صد بدین بارگاه

Писандида бо мӯбади неки хоҳ

پسندیده با موبد نیک‌خواه

Бадв дод зон гӯнаи мардум ки хост

بدو داد زان گونه مردم که خواست

Бирафтанду диданди девори рост

برفتند و دیدند دیوار راست

Бришм биоварад то анҷуман

بریشم بیاورد تا انجمن

Битобанд борӣки тобии расан

بتابند باریک تابی رسن

зи болои он тобдодаҳи расан

ز بالای آن تابداده رسن

Ба паймӯда дар пеши он анҷуман

به پیموده در پیش آن انجمن

Расани сӯии ганҷи шаҳаншоҳи барад

رسن سوی گنج شهنشاه برد

Абои меҳри ганҷур ӯро супурд

ابا مهر گنجور او را سپرد

Вазон пас биёмад ба айвони шоҳ

وزان پس بیامد به ایوان شاه

Ки девори айвони баромад ба моҳ

که دیوار ایوان برآمد به ماه

Чу фармон диҳад хусрав зуд ёб

چو فرمان دهد خسرو زود یاب

Нагирам барин кор кардани шитоб

نگیرم برین کار کردن شتاب

Чиҳил рӯз то кор биншинадам

چهل روز تا کار بنشیندم

зи кории гарони шоҳи бгзиндм

ز کاری گران شاه بگزیندم

Чу ҳангомаи захми айвон буд

چو هنگامهٔ زخم ایوان بود

Баландии айвон чу кайвон буд

بلندی ایوان چو کیوان بود

Бидон захм хашмат набояд намӯд

بدان زخم خشمت نباید نمود

Маро низ ранҷӣ набояд фузуд

مرا نیز رنجی نباید فزود

Бадв гуфт хусрав ки чандини замон

بدو گفت خسرو که چندین زمان

Чаро хоҳӣ аз ман тўои бадгумон

چرا خواهی از من تو ای بدگمان

Набояд ки дории азин дасти боз

نباید که داری ازین دست باز

Ба озарм бӯдан биёмад ниёз

به آزرم بودن بیامد نیاز

Бифармуд то сӣ ҳазораш дирам

بفرمود تا سی هزارش درم

Бидоданд то ӯ набошад дижам

بدادند تا او نباشد دژم

Бидонаст коригар рости гӯй

بدانست کاری‌گر راست‌گوی

Ки айб оварад мард доно биравӣ

که عیب آورد مرد دانا به‌روی

Ки гирад барон захми айвони шитоб

که گیرد بران زخم ایوان شتاب

Агар бишиканад кам кунад нону об

اگر بشکند کم کند نان و آب

Шаб омад бишуд коргари нопадид

شب آمد بشد کارگر ناپدید

Чунон шуд казон пас кас ӯро надид

چنان شد کزان پس کس او را ندید

Чу бишунид хусрав ки фаръон гурехт

چو بشنید خسرو که فرعان گریخت

Бигӯянда бар хашм фаръон бирехт

به گوینده بر خشم فرعان بریخت

Чунин гуфт конро ки дониш набӯд

چنین گفت کان را که دانش نبود

Чаро пеши мо дар фузӯнӣ намӯд

چرا پیش ما در فزونی نمود

Бифармуд то кор ӯ бингаранд

بفرمود تا کار او بنگرند

Ҳамаи рӯмёнро ба зиндон баранд

همه رومیان را به زندان برند

Дигар гуфт корӣ гарон оваред

دگر گفت کاری گران آورید

Гачу хишту санг гарон оваред

گچ و خشت و سنگ گران آورید

Биҷустанд ҳаркас ки девор дид

بجستند هرکس که دیوار دید

зи бум ва бар шоҳ шуд нопадид

ز بوم و بر شاه شد ناپدید

Ба бечорагии даст азон боздошт

به بیچارگی دست ازان بازداشت

Ҳамеи гӯшу дили сӯй Аҳвоз дошт

همی گوش و دل سوی اهواز داشت

Казон шаҳри корӣ гар ояд касе

کزان شهر کاری گر آید کسی

Намонад чунон кор бе бар басӣ

نماند چنان کار بی بر بسی

Ҳамеи ҷусти устоди он то се сол

همی‌جست استاد آن تا سه سال

Надиданд корӣгарӣ бе ҳам?ил

ندیدند کاریگری بی‌همال

Басӣ ёд карданд зон корҷўӣ

بسی یاد کردند زان کارجوی

Ба соли чаҳорум падед омад ӯй

به سال چهارم پدید آمد اوی

Яке марди бедор бо Фрҳӣ

یکی مرد بیدار با فرهی

Ба хусрави расонид зу огаҳӣ

به خسرو رسانید زو آگهی

Ҳам онгоҳ рӯмӣ биёмад чу гирд

هم آنگاه رومی بیامد چو گرد

Бадв гуфт шоҳ эй гунаҳкори мард

بدو گفت شاه‌ای گنهکار مرد

Бигӯ то чаҳ буд андарин пӯзишат

بگو تا چه بود اندرین پوزشت

Чаҳ гуфтӣ ки пеш омад омӯзишат

چه گفتی که پیش آمد آمُرزشت

Чунин гуфт рӯмӣ кигар шаҳриёр

چنین گفت رومی که گر شهریار

Фиристад маро бо яке устувор

فرستد مرا با یکی استوار

Бигӯям бидон кордони пӯзишам

بگویم بدان کاردان پوزشم

Ба пӯзиш баҷо ояд аФрўзшм

به پوزش بجا آید افروزشم

Фиристоду рафтанди зи айвони шоҳ

فرستاد و رفتند ز ایوان شاه

Гарони мояи устод бо неки хоҳ

گران مایه استاد با نیک خواه

Ҳамеи баради донои рӯмии расан

همی‌برد دانای رومی رسن

Ҳамон мардро низ бо хештан

همان مرد را نیز با خویشتن

Ба паймӯди болои кору буриш

بپیمود بالای کار و برش

Кам омад зи кор аз расани ҳафт раш

کم آمد ز کار از رسن هفت رش

Расани бози бурданди наздики шоҳ

رسن باز بردند نزدیک شاه

Бигуфт онк бо ӯ биёмад ба роҳ

بگفت آنک با او بیامد به راه

Чунин гуфт рӯмӣ ки ар захми кор

چنین گفت رومی که ار زخم کار

Баровард май бар сар эй шаҳриёр

برآوردَمی بر سر ای شهریار

На девор монадӣ на тоқи венаи кор

نه دیوار ماندی نه طاق ونه کار

На ман мондамӣ бар дар шаҳриёр

نه من ماندمی بر در شهریار

Бидонаст хусрав ки ӯ рост гуфт

بدانست خسرو که او راست گفت

Касе ростиро наёрад наҳуфт

کسی راستی را نیارد نهفت

Раҳо кард ҳар кӯ ба зиндон баданд

رها کرد هر کو به زندان بدند

Бади андешгар бегазандон баданд

بداندیش گر بی‌گزندان بدند

Мар ӯро яке бадара динор дод

مر او را یکی بدره دینار داد

Ба зиндониёни чиз бисёр дод

به زندانیان چیز بسیار داد

Барон кор шуд рӯзгори дароз

بران کار شد روزگار دراز

Ба кирдори он шоҳро бади ниёз

به کردار آن شاه را بد نیاز

Чўшди ҳафт сол омад айвони биҷой

چوشد هفت سال آمد ایوان بجای

Писандидаи хусрави поки рой

پسندیدهٔ خسرو پاک‌رای

Мар ӯро басӣ об доду замин

مر او را بسی آب داد و زمین

Дирам доду динор ва кард офарин

درم داد و دینار و کرد آفرین

Ҳаме кард ҳаркас ба айвони нигоҳ

همی‌کرد هرکس به ایوان نگاه

Ба наврӯз рафтӣ бидон ҷойгоҳ

به نوروز رفتی بدان جایگاه

Каси андари ҷаҳони захм чунин надид

کس اندر جهان زخم چونین ندید

На аз кордонон пешин шунид

نه از کاردانان پیشین شنید

Яке ҳалқаи заррини бадии рехта

یکی حلقه زرین بدی ریخته

Азон чархи кори андари овехта

ازان چرخ کار اندر آویخته

Фрўҳштаҳ зу сурхи занҷири зар

فروهشته زو سرخ زنجیر زر

Ба ҳар муҳрае дар нишондаи гуҳар

به هر مهره‌ای در نشانده گهر

Чу рафтӣ шаҳаншоҳ бар тахти оҷ

چو رفتی شهنشاه بر تخت عاج

Бёўихтндии зи занҷири тоҷ

بیاویختندی ز زنجیر تاج

Ба наврӯз чун барнишастӣ ба тахт

به نوروز چون برنشستی به تخت

Ба наздик ӯ мӯбади неки бахт

به نزدیک او موبد نیک بخت

Фурӯтар зи мӯбади маонро бадӣ

فروتر ز موبد مهان را بدی

Бузургону рӯзии даҳонро бадӣ

بزرگان و روزی دهان را بدی

Ба зери маони ҷои бозорён

به زیر مهان جای بازاریان

Бёростндии ҳамаи корён

بیاراستندی همه کاریان

Фурӯмоятар ҷои дарвеш буд

فرومایه‌تر جای درویش بود

Куҷо хӯрдаш азкўшши хеш буд

کجا خوردش از کوشش خویش بود

Фурӯтар бурӣдаи басии дасту пой

فروتر بریده بسی دست و پای

Басӣ кушта афганда дар зирҷоӣ

بسی کشته افگنده در زیرجای

зи айвон азон пас хурӯш омадӣ

ز ایوان ازان پس خروش آمدی

Каз овозҳо дил ба ҷӯш омадӣ

کز آوازها دل به جوش آمدی

Ки эй зердастони шоҳи ҷаҳон

که ای زیردستان شاه جهان

Мабошед тираи дилу бадгумон

مباشید تیره دل و بدگمان

Ҳар онкас ки ӯ сӯии болои нигоҳ

هر آنکس که او سوی بالا نگاه

Кунад гардад андеша ӯ табоҳ

کند گردد اندیشه او تباه

зи тахти каён давртар бингаред

ز تخت کیان دورتر بنگرید

Ҳар онкас ки кеҳтар буд бшмрид

هر آنکس که کهتر بود بشمرید

Вазони пас тани куштагонро ба роҳ

وزان پس تن کشتگان را به راه

Казон бигузарӣ кард бояд нигоҳ

کزان بگذری کرد باید نگاه

Вазони пас гунаҳгор вагар бигноаҳ

وزان پس گنهگار و گر بیگناه

Нмондӣ касе низ дарбанди шоҳ

نماندی کسی نیز دربند شاه

Ба арзонёни ҷома ҳо дод низ

به ارزانیان جامه‌ها داد نیز

зи дебоу динору ҳаргунаи чиз

ز دیبا و دینار و هرگونه چیز

Ҳронкс ки дарвеш будӣ ба шаҳр

هرآنکس که درویش بودی به شهر

Ки ӯро набӯдӣ зи наврӯзи баҳр

که او را نبودی ز نوروز بهر

Ба даргоҳи айвонаши бншонднд

به درگاه ایوانش بنشاندند

Дирамҳои ганҷӣ бар афшоданад

درمهای گنجی بر افشاندند

Пар аз бим будӣ гунаҳкор аз вай

پر از بیم بودی گنهکار از وی

Шудаи мардуми хуфтаи бедор аз вай

شده مردم خفته بیدار از وی

Мунодӣгарии дигари андари сарой

منادیگری دیگر اندر سرای

Бирафтӣ гуҳ бозгаштан ба ҷой

برفتی گه بازگشتن به جای

Ки эй номвари пари ҳунари саракашон

که ای نامور پر هنر سرکشان

зи бешӣ чаҳ ҷӯйед чандини нишон

ز بیشی چه جویید چندین نشان

Ба кори андари андеша бояд нахуст

به کار اندر اندیشه باید نخست

Бидон то шавад эмину тани дуруст

بدان تا شود ایمن و تن درست

Сголид ҳар кор ва зон пас кунед

سگالید هر کار و زان پس کنید

Дили мардум кам сухан машканед

دل مردم کم سخن مشکنید

Бар андохт бояд пас онгаҳ бурид

بر انداخت باید پس آنگه برید

Суханҳои донанда бояд шунид

سخن‌های داننده باید شنید

Бибинед то аз шумо рез кист

ببینید تا از شما ریز کیست

Ки бар ҷони бадбахт бояд гирист

که بر جان بدبخت باید گریست

Ҳронкс ки ӯ роҳ дорад нигоҳ

هرآنکس که او راه دارد نگاه

Бхспди барин гоҳи эмини зи шоҳ

بخسپد برین گاه ایمن ز شاه

Дигар ҳрки ёзд ба чизи касон

دگر هرک یازد به چیز کسان

Буд чашми мо сӯии онкаси расон

بود چشم ما سوی آنکس رسان