Бидон номвар гуфт посухи шинав

بدان نامور گفت پاسخ شنو

Якояки бабри сӯии солори нав

یکایک ببر سوی سالار نو

Бигӯяш ки зишти касонро мҷўӣ

بگویَش که زشت کسان را مجوی

Ҷузи онро ки бартобӣ аз нанг рӯй

جز آن را که برتابی از ننگ روی

Сухан ҳарч гуфтӣ на гФтортст

سخن هرچ گفتی نه گفتارتست

Ммонод гуё забонати дуруст

مماناد گویا زبانت درست

Магӯ ончи бадхоҳ ту башнавад

مگو آنچ بدخواه تو بشنود

зи гуфтори беҳуда шодон шавад

ز گفتار بیهوده شادان شود

Бидон гоҳи чандон надории хирад

بدان گاه چندان نداری خرد

Ки мағзати бадонаши хиради пурвирд

که مغزت به دانش خرد پرورد

Ба гуфтор бе бар чу неру кунӣ

به گفتار بی‌بر چو نیرو کنی

Равону хирадро пар оҳӯ кунӣ

روان و خرد را پر آهو کنی

Касе кӯ гунаҳкор хонд ту ро

کسی کو گنهکار خواند تو را

Аз он пас ҷаҳондор хонд ту ро

از آن پس جهاندار خواند تو را

Набояд ки ёбад бар ту нишаст

نباید که یابد برِ تو نشست

Бигирад кам ва беш чизеи бадаст

بگیرد کم و بیش چیزی به دست

Миндиш зини пас барин сони паём

میندیش زین پس برین سان پیام

Ки душман шавад бар ту бар шодком

که دشمن شود بر تو بر شادکام

Ба яздони маро кор перостаст

به یزدان مرا کار پیراسته‌ست

Ниҳода барон гетӣ ам хостаст

نهاده بران گیتی‌ام خواسته‌ست

Бад-ӣн ҷустан айбҳои дурӯғ

بدین جستن عیبهای دروغ

Ба назд бузургон нагирӣ фурӯғ

به نزد بزرگان نگیری فروغ

Биорам кунун посухи ин ҳама

بیارم کنون پاسخ این همه

Бидон то бигӯед пеши рама

بدان تا بگویید پیش رمه

Пас аз марги ман ёдгорӣ буд

پس از مرگ من یادگاری بود

Сухани гуфтани рости ёрӣ буд

سخن گفتن راست یاری بود

Чу пайдо кунам бар ту анбӯҳи ранҷ

چو پیدا کنم بر تو انبوه رنج

Бадоне ки аз ранҷи мохости ганҷ

بدانی که از رنج ما خاست گنج

Нахустин ки гуфтӣ зи ҳурмузи сухан

نخستین که گفتی ز هرمز سخن

Ба беҳуда аз орзӯии куҳан

به بیهوده از آرزوی کهن

зи гуфтори бдгўии моро падар

ز گفتار بدگوی ما را پدر

Барошуфт ва шуд кори зеру зибр

برآشفت و شد کار زیر و زبر

Аз андеша ӯ чу огаҳи шудем

از اندیشهٔ او چو آگه شدیم

Аз Эрони шаби тира бе раҳи шудем

از ایران شب تیره بی ره شدیم

Ҳамон роҳ ҷустем ва бигурехтем

همان راه جستیم و بگریختیم

Ба доми бало бар наёвихтем

به دام بلا بر نیاویختیم

Аз андеша ӯ гуноҳам набӯд

از اندیشهٔ او گناهم نبود

Ҷуз аз ҷустан аз шоҳ роҳам набӯд

جز از جستن از شاه راهم نبود

Шунидам ки бар шоҳи ман бад расед

شنیدم که بر شاه من بد رسید

з брдъ бирафтам чу гӯш он шунид

ز بردع برفتم چو گوش آن شنید

Гунаҳкори баҳроми худ бо сипоҳ

گنهکار بهرام خود با سپاه

Биёрост дар пеши ман размгоҳ

بیاراست در پیش من رزمگاه

Азу низ бигурехтам рӯзи ҷанг

ازو نیز بگریختم روز جنگ

Бидон то ниёем ман ӯро ба чанг

بدان تا نیایم من او را به چنگ

Азон пас дигар бораи бози омадам

ازان پس دگر باره باز آمدم

Диловар ба ҷанги ши фарози омадам

دلاور به جنگ‌ش فراز آمدم

На пархоши баҳроми якбора буд

نه پرخاش بهرام یکباره بود

Ҷаҳонӣ барон ҷанги назора буд

جهانی بر آن جنگ نظاره بود

Ба фармони яздон некӣ физой

به فرمان یزدان نیکی فزای

Ки ӯйаст бар неку бади раҳнамоӣ

که اویست بر نیک و بد رهنمای

Чу Эрону турон ба ороми гашт

چو ایران و توران به آرام گشت

Ҳамаи кори баҳроми нокоми гашт

همه کار بهرام ناکام گشت

Чу аз ҷанг чубина пардохтам

چو از جنگ چوبینه پرداختم

Нахустин бкини падари тохтам

نخستین به کین پدر تاختم

Чу бндўӣу Густаҳм холон баданд

چو بندوی و گستهم خالان بدند

Ба ҳар кишварӣ беҳамалон баданд

به هر کشوری بی‌همالان بدند

Фидо карда ҷонро ҳамеи пеши ман

فدا کرده جان را همی پیش من

Ба дили ҳам забон ва ба тани хеши ман

به دل هم زبان و به تن خویش من

Чу хӯни падар буду дарди ҷигар

چو خون پدر بود و درد جگر

Накардем сустӣ ба хӯни падар

نکردیم سستی به خون پدر

Буридем бндўиро дасту пой

بریدیم بندوی را دست و پای

Куҷо кард бар шоҳи торики ҷой

کجا کرد بر شاه تاریک جای

Чу Густаҳм шуд дар ҷаҳони нопадид

چو گستهم شد در جهان ناپدید

зи гетии яке гӯшае баргузед

ز گیتی یکی گوشه‌ای برگزید

Ба фармони мо ногаҳон кушта шуд

به فرمان ما ناگهان کشته شد

Сару рой хўнхўоргон гашта шуд

سر و رای خونخوارگان گشته شد

Дигар онк гуфтӣ ту аз кори хеш

دگر آنک گفتی تو از کار خویش

Аз он танги зиндону бозори хеш

از آن تنگ زندان و بازار خویش

Бади он то зи фарзанди ман кори бад

بد آن تا ز فرزند من کار بَد

Наёяд казон бар сараш бад расад

نیاید کزان بر سرش بد رسد

Ба зиндон набад бар шумо тангу банд

به زندان نبد بر شما تنگ و بند

Ҳамон захми хорӣу бими газанд

همان زخم خواری و بیم گزند

Бидон рӯзатон хор нагузоштам

بدان روزتان خوار نگذاشتم

Ҳамаи ганҷи пеши шумо доштам

همه گنج پیش شما داشتم

Бар ойини шоҳон пешин бадем

بر آیین شاهان پیشین بدیم

На бекор ва бар дигар ойин бадем

نه بی‌کار و بر دیگر آیین بدیم

зи нахчиру зи гӯйу ромишгарон

ز نخچیر وز گوی و رامشگران

зи корӣ ки андари хури меҳтарон

ز کاری که اندر خور مهتران

Шморо ба чизе набӯдӣ ниёз

شمارا به چیزی نبودی نیاز

зи динори вази гавҳару юзу боз

ز دینار وز گوهر و یوز و باز

Яке кох бад карда занадонаш ном

یکی کاخ بُد کرده زندانش نام

Ҳамеи зистии андрўи шодком

همی زیستی اندرو شادکام

Ҳамон низ гуфтори ахтаршинос

همان نیز گفتار اخترشناس

Ки моро ҳаме аз ту додӣ ҳарос

که ما را همی از تو دادی هراس

Ки аз ту бад ояд бад-ӣни сон ки ҳаст

که از تو بَد آید بدین سان که هست

Нияндохтам ахтаратро задаст

نینداختم اخترت را ز دست

Вазон пас ниҳодем Меҳрӣ биравӣ

وزان پس نهادیم مهری به روی

Ба ширин супурдем зон гуфту гӯй

به شیرین سپردیم زان گفت و گوی

Чу шоҳем шуд сол бар сӣ ва шаш

چو شاهیم شد سال بر سی و شَش

Миёни чунон рӯзгорони хуш

میان چنان روزگاران خَوش

Ту дории биёади ин сухан бе гумон

تو داری به یاد این سخن بی‌گمان

Агар чанд бигузашт бар мо замон

اگر چند بگذشت بر ما زمان

Маро нома омад зи Ҳиндӯстон

مرا نامه آمد ز هندوستان

Бидам ман бидон низ ҳамдостон

بدم من بدان نیز همداستان

зи рои барин назд мо нома буд

ز رای برین نزد ما نامه بود

Гуҳар буд ва ҳар гӯнае ҷома буд

گهر بود و هر گونه‌ای جامه بود

Яке теғи ҳиндӣу пели сипед

یکی تیغ هندی و پیل سپید

Ҷузин ҳарч будам ба гетии умед

جزین هرچ بودم به گیتی امید

Абои теғи дебои зарбафти панҷ

ابا تیغ دیبای زربفت پنج

з ҳар гӯнае андрўи бардаи ранҷ

ز هر گونه‌ای اندرو برده رنج

Сӯии ту яке номаи бад бар паранд

سوی تو یکی نامه بُد بر پرند

Навишта чу ман дидам аз хати ҳинд

نوشته چو من دیدم از خط هند

Бхўондми яке марди ҳиндии дабир

بخواندم یکی مرد هندی دبیر

Сухани гӯйу донандау ёдгир

سخن‌گوی و داننده و یادگیر

Чўони номаро ӯ ба ман бар бихонад

چوآن نامه را او به من بر بخواند

Пар аз оби дидаи ҳамеи срФшонд

پر از آب دیده همی‌ سر فشاند

Бидон нома дар бад ки шодон бизӣ

بدان نامه در بُد که شادان بزی

Ки бо тоҷи зари хусравиро сзӣ

که با تاج زر خسروی را سزی

Ки чун моҳи озари баду рӯзи дай

که چون ماه آذر بُد و روز دی

Ҷаҳонро ту бошӣ ҷаҳондор кӣ

جهان را تو باشی جهاندار کی

Шудаи подшоҳии падари сӣ ва ҳашт

شده پادشاهی پدر سی و هشت

Ситораи барин гӯна хоҳад гузашт

ستاره برین گونه خواهد گذشت

Дурахшон шавад рӯзгор баӣ

درخشان شود روزگار بهی

Ки тоҷи бузургӣ ба сари брнҳӣ

که تاج بزرگی به سر برنهی

Марои он замони ин сухани бади дуруст

مرا آن زمان این سخن بُد درست

зи дил меҳрбонӣ набоист шаст

ز دل مهربانی نبایست شست

Ман огоҳ будам ки аз бахти ту

من آگاه بودم که از بخت تو

зи кор дарахшидани тахти ту

ز کار درخشیدن تخت تو

Набошад марои баҳраи ҷузи дарду ранҷ

نباشد مرا بهره جز درد و رنج

Туро гардад ин тахти шоҳии вгнҷ

تو را گردد این تخت شاهی و گنج

зи бахшоишу дайну пайванду меҳр

ز بخشایش و دین و پیوند و مهر

Накардам дижами ҳеҷ зон номаи чеҳр

نکردم دژم هیچ‌ زان نامه چهر

Ба ширини супурдам чу брхўондм

به شیرین سپردم چو برخواندم

з ҳар гӯнаи андеша ҳо ронадам

ز هر گونه اندیشه‌ها راندم

Бар ӯст бо ахтари ту баҳам

برِ اوست با اخترِ تو به هم

Надонад касе зон сухан беш ва кам

نداند کسی زان سخن بیش و کم

Гар айдун ки хоҳӣ ки бинӣ ба хоҳ

گر ایدون که خواهی که بینی بخواه

Агар худ кунӣ беш ва камро нигоҳ

اگر خود کنی بیش و کم را نگاه

Баронам ки бинии пушаймони шӯй

بر آنم که بینی پشیمان شوی

Вазин кардаҳо сӯии дармони шӯй

وزین کرده‌ها سوی درمان شوی

Дигар онк гуфтӣ зи зиндону банд

دگر آنک گفتی ز زندان و بند

Гар омад зи мо брксии бргзнд

گر آمد ز ما بر کسی بر گزند

Чунин буд то буд корҷҳон

چنین بود تا بود کار جهان

Бузургону шоҳону рои маон

بزرگان و شاهان و رای مهان

Агар ту ндонӣ ба мӯбад бигӯӣ

اگر تو ندانی به موبد بگوی

Кунад зини сухани мари туро тоза рӯй

کند زین سخن مر تو را تازه روی

Ки ҳаркас ки ӯ душман эзадаст

که هرکس که او دشمن ایزدست

Варо дар ҷаҳони зиндагонии бадаст

ورا در جهان زندگانی بدست

Ба зиндони мо вижа девон баданд

به زندان ما ویژه دیوان بدند

Ки некон азишон ғаривон баданд

که نیکان ازیشان غریوان بدند

Чу моро набад пешаи хӯни рехтан

چو ما را نبد پیشه خون ریختن

Бидон кори танги андар овихтан

بدان کار تنگ اندر آویختن

Бидонро ба зиндони ҳамеи доштам

بدان را به زندان همی‌ داشتم

Газанди касон хор нагузоштам

گزند کسان خوار نگذاشتم

Басӣ гуфт ҳаркас ки он душмананд

بسی گفت هرکس که آن دشمنند

з тухм бидонанду оҳрмннд

ز تخم بدانند و آهرمنند

Чу андеша эзадӣ доштем

چو اندیشه ایزدی داشتیم

Суханҳо ҳамеи хори бгзоштим

سخنها همی‌ خوار بگذاشتیم

Кунун ман шунидам ки кардӣ раҳо

کنون من شنیدم که کردی رها

Мари онро ки бади бтар аз аждаҳо

مر آن را که بُد بتر از اژدها

Азин бади гунаҳкор эзад шудӣ

ازین بد گنهکار ایزد شدی

Ба гуфтор ва кирдорҳо бад шудӣ

به گفتار و کردارها بد شدی

Чу меҳтар шудӣ кор ҳушёр кун

چو مهتر شدی کار هشیار کن

Ндонӣ ту донандаро ёр кун

ندانی تو داننده را یار کن

Мбхшоӣ бар ҳар ки ранҷаст зуӣ

مبخشای بر هر که رنجست زوی

Агар чанд умед ганҷаст зуӣ

اگر چند امید گنجست زوی

Бар онкас казу дар ҷаҳони ҷзгзнд

بر آنکس کزو در جهان جز گزند

Набинӣ мар ӯро чаҳ камтари зи банд

نبینی مر او را چه کمتر ز بند

Дигар онк аз хоста гуфта Эй

دگر آنک از خواسته گفته‌ای

Хирадмандӣу рои бнҳФтаҳ Эй

خردمندی و رای بنهفته‌ای

зи каси монҷстими ҷузи божу сов

ز کس ما نجستیم جز باژ و ساو

Ҳар онкас ки ӯ дошт бо божи тов

هر آنکس که او داشت با باژ تاو

зи яздони пазируфтами он тоҷу тахт

ز یزدان پذیرفتم آن تاج و تخت

Фаровон кашидам азон ранҷи сахт

فراوان کشیدم ازان رنج سخت

Ҷаҳони офарин довар дод варост

جهان آفرین داور داد و راست

Ҳамеи рӯзгории дигаргунаи хост

همی روزگاری دگرگونه خواست

Ним джмнш низ дархост ӯ

نیم دژمنش نیز در خواست او

Фузӯнии нҷўиими дркост ӯ

فزونی نجوییم در کاست او

Биҷустем хушнӯдии додгар

بجستیم خشنودی دادگر

з бахшиш надидам бакӯшаш гузар

ز بخشش ندیدم به کوشش گذر

Чу пурсади зи ман кирдигори ҷаҳон

چو پرسد ز من کردگار جهان

Бигӯям бадви ошкору ниҳон

بگویم بدو آشکار و نهان

Бипурсад ки ӯ аз тўдонотрст

بپرسد که او از تو داناترست

Баҳри неку бад бар тўонотрст

به هر نیک و بد بر تواناترست

Ҳамин пргноҳон ки пеш тавонад

همین پر گناهان که پیش تواند

На тимордор ва на хеш тавонад

نه تیماردار و نه خویش تواند

зи ман ҳарч гӯйанд зини пас ҳамон

ز من هرچ گویند زین پس همان

Шаванд ин гиреҳ бар ту бар бади гумон

شوند این گره بر تو بر بد گمان

Ҳамаи бандаи симу заранду бас

همه بندهٔ سیم و زرند و بس

Касеро набошанд фарёдрас

کسی را نباشند فریادرس

Азишон туро дили пар осоиш аст

ازیشان تو را دل پر آسایش است

Гуноҳи марои ҷой полоиш аст

گناه مرا جای پالایش است

Нагунҷад туро ин сухан дар хирад

نگنجد تو را این سخن در خرد

На зини бад ки гуфтӣ касе бархӯрд

نه زین بد که گفتی کسی برخورد

Валикини ман аз баҳри худ кома ро

ولیکن من از بهر خود کامه را

Ки бархонад он паҳлавии нома ро

که برخواند آن پهلوی نامه را

Ҳамон дар ҷаҳони ёдгорӣ буд

همان در جهان یادگاری بود

Хирадмандро ғмгсорӣ буд

خردمند را غمگساری بود

Пас аз мо ҳар онкас ки гуфтори мо

پس از ما هر آنکس که گفتار ما

Бихонанд донанд бозори мо

بخوانند دانند بازار ما

зи бртоси вази чин сипаҳ ронадем

ز برطاس وز چین سپه راندیم

Сипаҳбади баҳри ҷои бншондим

سپهبد به هر جای بنشاندیم

Ббрдим бар душманон тохтан

ببردیم بر دشمنان تاختن

Наёраст каси гардан афрохтан

نیارست کس گردن افراختن

Чу душмани зи гетӣ пароганда шуд

چو دشمن ز گیتی پراگنده شد

Ҳамаи ганҷи мо як сар огндаҳ шуд

همه گنج ما یک سر آگنده شد

Ҳама бум шуд назд мо коргар

همه بوم شد نزد ما کارگر

з дарё кашиданд чандон гуҳар

ز دریا کشیدند چندان گهر

Ки млоҳи гашт аз кашӣдан сутӯҳ

که ملاح گشت از کشیدن ستوه

Маро буд ҳомӯну дарёу кӯҳ

مرا بود هامون و دریا و کوه

Чу ганҷи дирамҳо пароганда шуд

چو گنج درم ها پراگنده شد

зи динори нави бадара огндаҳ шуд

ز دینار نو بدره آگنده شد

зи ёқӯти вази гавҳари шоҳвор

ز یاقوت وز گوهر شاهوار

Ҳамон олату ҷомаи зарнигор

همان آلت و جامهٔ زرنگار

Чу дияем мо бист вшши солаи гашт

چو دیهیم ما بیست و شش ساله گشت

з ҳар гавҳарии ганҷҳо молаи гашт

ز هر گوهری گنجها ماله گشت

Дирамро яке мехи нави сохтам

درم را یکی میخ نو ساختم

Сӯии шодӣу меҳтарии охтм

سوی شادی و مهتری آختم

Бидон сол то божи ҷустами шумор

بدان سال تا باژ جستم شمار

Чўшди божи динор бар сад ҳазор

چو شد باژ دینار بر صد هزار

Пароганда афганд пндоўсӣ

پراگنده افگند پنداوسی

Ҳамаи чарми пндоўсии порсӣ

همه چرم پنداوسی پارسی

Ба ҳар бадарае дар даҳ ва ду ҳазор

به هر بدره‌ای در ده و دو هزار

Парогандаи динори бади шоҳвор

پراگنده دینار بد شاهوار

Ҷуз аз божу динори Ҳиндӯстон

جز از باژ و دینار هندوستان

Ҷуз аз кишвари рӯму ҷодўстон

جز از کشور روم و جادوستان

Ҷуз аз божи вази сов ҳар кишварӣ

جز از باژ وز ساو هر کشوری

з ҳар номадорӣ ва ҳар меҳтарӣ

ز هر نامداری و هر مهتری

Ҷуз аз расму ойини наврӯзу меҳр

جز از رسم و آیین نوروز و مهر

Аз аспони вази бандаи хуби чеҳр

از اسپان وز بندهٔ خوب چهر

Ҷуз аз ҷавшан ва худу гўполу теғ

جز از جوشن و خود و گوپال و تیغ

зи мо ин набӯдӣ касеро дареғ

ز ما این نبودی کسی را دریغ

Ҷуз аз машку кофур ва хазу смўр

جز از مشک و کافور و خز و سمور

Сиёҳу сипеду зи кимоли бўр

سیاه و سپید و ز کیمال بور

Ҳарон кас ки моро бадии зердаст

هران کس که ما را بدی زیردست

Чунин божҳо бар ҳиўнони маст

چنین باژها بر هیونان مست

Ҳаме тохтанд ба даргоҳи мо

همی‌تاختند به درگاه ما

Напечед гардани кас аз роҳи мо

نپیچید گردن کس از راه ما

з ҳар дар фаровон кашидем ранҷ

ز هر در فراوان کشیدیم رنج

Бидон то биёи ганди зини гӯнаи ганҷ

بدان تا بیاگند زین گونه گنج

Дигар ганҷи хзроу ганҷи арӯс

دگر گنج خضرا و گنج عروس

Куҷо доштем аз паии рӯзи бӯс

کجا داشتیم از پی روز بوس

Фаровони зи номаш сухан ронадем

فراوان ز نامش سخن راندیم

Саранҷоми бод овараш хондем

سرانجام باد آورش خواندیم

Чунин бист ва шаш сол то сӣ ва ҳашт

چنین بیست و شش سال تا سی و هشت

Ба ҷуз ба орзӯи чарх бар мо нагашт

بجز به‌آرزو چرخ بر ما نگشت

Ҳамаи меҳтарони худ тан осон баданд

همه مهتران خود تن آسان بدند

Бади андеши як сар ҳаросон баданд

بد اندیش یک سر هراسان بدند

Ҳамон чун шунидам зи фармони ту

همان چون شنیدم ز فرمان تو

Ҷаҳонро бад омад зи паймони ту

جهان را بد آمد ز پیمان تو

Намонад каси андари ҷаҳони ромишӣ

نماند کس اندر جهان رامشی

Набояд гузидан ба ҷузи хомшӣ

نباید گزیدن بجز خامشی

Ҳаме кард хоҳии ҷаҳони пургазанд

همی‌کرد خواهی جهان پر گزند

Пураз дарди корӣу носӯдманд

پر از درد کاری و ناسودمند

Ҳамон пргзндон ки назд тавонад

همان پر گزندان که نزد تواند

Ки тираи шубони аўр музд тавонад

که تیره شبان اورمزد تواند

Ҳаме дод хоҳанд тахтати ббод

همی‌ داد خواهند تختت به باد

Бидон то набошӣ ба гетии ту шод

بدان تا نباشی به گیتی تو شاد

Чу будӣ хирадманди наздики ту

چو بودی خردمند نزدیک تو

Ки равшан шудӣ ҷони торики ту

که روشن شدی جان تاریک تو

Ба додан набӯдӣ касе розён

به دادن نبودی کسی را زیان

Ки ганҷӣ раседӣ ба арзонён

که گنجی رسیدی به ارزانیان

Аё пӯр кам рӯзу андаки хирад

ایا پور کم روز و اندک خرد

Равонати зи андешаи ромиши барад

روانت ز اندیشه رامش برد

Чунон дон ки ин ганҷи ман пушти тест

چنان دان که این گنج من پشت تست

Замона кунун пок дар мушти тест

زمانه کنون پاک در مشت تست

Ҳам ороиши подшоҳӣ буд

هم آرایش پادشاهی بود

Ҷаҳон бедирам дар табоҳӣ буд

جهان بی‌درم در تباهی بود

Шавад бе дирами шоҳи бидодгар

شود بی‌درم شاه بیدادگر

Тиҳии дастро нест ҳушу ҳунар

تهی دست را نیست هوش و هنر

Ба бахшиш набошад варои дастгоҳ

به بخشش نباشد ورا دستگاه

Бузургон фусӯсяш хонанд шоҳ

بزرگان فسوسیش خوانند شاه

Ар айдун ки аз ту ба душман расад

ار ایدون که از تو به دشمن رسد

Ҳамеи бути бадаст брҳмн расад

همی بت به دست برهمن رسد

зи яздони парастандаи безори гашт

ز یزدان پرستنده بیزار گشت

Варои ному овози ту хори гашт

ورا نام و آواز تو خوار گشت

Чу беганҷ бошӣ напояд сипоҳ

چو بی‌گنج باشی نپاید سپاه

Туро зердастон нахонанд шоҳ

تو را زیردستان نخوانند شاه

Саги он ба ки хоҳанда нон буд

سگ آن به که خواهندهٔ نان بود

Чу сайраш кунӣ душмани ҷон буд

چو سیرش کنی دشمن جان بود

Дигар онк гуфтӣ зи кори сипоҳ

دگر آنک گفتی ز کار سپاه

Ки дар бумҳоашон нишондам ба роҳ

که در بوم‌هاشان نشاندم به راه

з бедонишӣ ин наёяд писанд

ز بی‌دانشی این نیاید پسند

Ндонӣ ҳамеи роҳи суд аз газанд

ندانی همی راه سود از گزند

Чунинаст посух ки аз ранҷи ман

چنین است پاسخ که از رنج من

Фароз омад ин номвари ганҷи ман

فراز آمد این نامور گنج من

зи бегонагони шаҳрҳо бстдм

ز بیگانگان شهرها بستدم

Ҳамаи душманонро ба ҳам бар задам

همه دشمنان را به هم برزدم

Бидон то ба ороми бртхти ноз

بدان تا به آرام بر تخت ناز

Нишинем беранҷу гарму гудоз

نشینیم بی‌رنج و گرم و گداز

Саворон пароганда кардам ба марз

سواران پراگنده کردم به مرز

Падед омад акнӯн зи ноарзи арз

پدید آمد اکنون ز ناارز ارز

Чу аз ҳар сӯии бозхонии сипоҳ

چو از هر سوی بازخوانی سپاه

Кушода бибинад бади андеши роҳ

گشاده ببیند بد اندیش راه

Ки Эрони чўбоғисти хуррами баҳор

که ایران چوباغیست خرم بهار

Шукуфта ҳамеша гули комгор

شکفته همیشه گل کامگار

Пураз наргису нору себ ва баӣ

پر از نرگس و نار و سیب و بهی

Чу полез гардад зи мардуми тиҳӣ

چو پالیز گردد ز مردم تهی

Спрғми якояки зи бен бркннд

سپرغم یکایک ز بن برکنند

Ҳамаи шохи нор ва баӣ башикананд

همه شاخ نار و بهی بشکنند

Сипоҳ ва силеҳаст девори ӯй

سپاه و سلیحست دیوار اوی

Ба парчинаш бар найзаҳо хори ӯй

به پرچینش بر نیزه‌ها خار اوی

Агар бФгнии хираи девори боғ

اگر بفگنی خیره دیوار باغ

Чаҳ боғ ва чаҳ дашт ва чаҳ дарёчаи роғ

چه باغ و چه دشت و چه دریا چه راغ

Нигар то ту девор ӯ нФгнӣ

نگر تا تو دیوار او نفگنی

Дилу пушт эрониён нашиканӣ

دل و پشت ایرانیان نشکنی

Казон пас буд ғорат ва тохтан

کزان پس بود غارت و تاختن

Хурӯши саворону кини охтн

خروش سواران و کین آختن

Зану кӯдаку буми эрониён

زن و کودک و بوم ایرانیان

Ба андеша бад манеҳ дар миён

به اندیشهٔ بد منه در میان

Чу солии чунин бар ту бар бугзарад

چو سالی چنین بر تو بر بگذرد

Хирадманд хонд туро бе хирад

خردمند خواند تو را بی‌خرد

Ман эй дун шунидам куҷои ту маӣ

من ایدون شنیدم کجا تو مهی

Ҳамаи мардуми носазоро диҳӣ

همه مردم ناسزا را دهی

Чунон дон ки нӯшин равони Қубод

چنان دان که نوشین روان قباد

Ба андарз ин кард дар номаи ёд

به اندرز این کرد در نامه یاد

Ки ҳркўи силеҳаш ба душман диҳад

که هرکو سلیحش به دشمن دهد

Ҳамеи хештани ро ба куштан диҳад

همی خویشتن را به کشتن دهد

Ки чун бозхўоҳд каш ояд ба кор

که چون بازخواهد کش آید به کار

Бидонадяш бо ӯ кунад корзор

بداندیش با او کند کارزار

Дигар онк додӣ зи қайсари паём

دگر آنک دادی ز قیصر پیام

Маро хондӣ дўдлу хеши ком

مرا خواندی دو دل و خویش کام

Суханҳо на аз ёдгори ту буд

سخنها نه از یادگار تو بود

Ки гуфтори омӯзгори ту буд

که گفتار آموزگار تو بود

Вафо кардан ӯ ва аз мо ҷафо

وفا کردن او و از ما جفا

Ту худ кӣ шиносии ҷафо аз вафо

تو خود کی شناسی جفا از وفا

Бидон посухаш эй бад кам хирад

بدان پاسخش ای بد کم خرد

Нагӯям ҷузин низ ки андар хӯрд

نگویم جزین نیز که اندر خورد

Ту даъвӣ кунӣ ҳам ту бошӣ гўо

تو دعوی کنی هم تو باشی گوا

Чунин мард бихарад надорад раво

چنین مرد بخرد ندارد روا

Чу қайсари зи гирди бало рух бишуст

چو قیصر ز گرد بلا رخ بشست

Ба мардӣ чу парвизи домоди ҷуст

به مردی چو پرویز داماد جست

Ҳар онкас ки гетӣ ббд насупурд

هر آنکس که گیتی به بد نسپرد

Ба мағз андарун бошад ӯро хирад

به مغز اندرون باشد او را خرد

Бидонам ки баҳроми бастаи миён

بدانم که بهرام بسته میان

Або ӯ яке гашта эрониён

ابا او یکی گشته ایرانیان

Ба рӯмӣ сипоҳӣ нишоед шикаст

به رومی سپاهی نشاید شکست

Нисоед равони рег бо кӯҳи даст

نساید روان ریگ با کوه دست

Бидон разми яздони марои ёрбўд

بدان رزم یزدان مرا یار بود

Сипоҳи ҷаҳон назд ман хор буд

سپاه جهان نزد من خوار بود

Шуниданд эрониёни онч буд

شنیدند ایرانیان آنچ بود

Туро низ зишон бибояд шунӯд

تو را نیز زیشان بباید شنود

Маро низ чизе ки боист кард

مرا نیز چیزی که بایست کرد

Ба ҷои нётўси рӯзи набард

به جای نیاطوس روز نبرد

зи хӯбӣ ва аз мардумӣ карда ам

ز خوبی و از مردمی کرده‌ام

Ба подош ӯ рӯз башмурда ам

به پاداش او روز بشمرده‌ام

Бигӯед туро зоди фаррухи ҳамин

بگوید تو را زاد فرخ همین

Ҷаҳонро ба чашми ҷавонии мубин

جهان را به چشم جوانی مبین

Гшспи онки бад низ ганҷури мо

گشسپ آنک بد نیز گنجور ما

Ҳамон мӯбади поки дастури мо

همان موبد پاک دستور ما

Ки аз ганҷи мо бадараи бади сад ҳазор

که از گنج ما بدره بُد صد هزار

Ки додам бидон рӯмёни ёдгор

که دادم بدان رومیان یادگار

Нётўсро муҳра додам ҳазор

نیاطوس را مهره دادم هزار

зи ёқӯти сурх аз дар гӯшвор

ز یاقوت سرخ از در گوشوار

Куҷои санг ҳар муҳрае бади ҳазор

کجا سنگ هر مهره‌ای بُد هزار

зи мисқоли ганҷӣ чу кардам шумор

ز مثقال گنجی چو کردم شمار

Ҳамон дар хўшоби бгзидаҳи сад

همان دُر خوشاب بگزیده صد

Дарави мард доно надид инчи бад

درو مرد دانا ندید ایچ بد

Ки ҳрҳқаҳ эйро чу панҷаи ҳазор

که هر حقه‌ای را چو پنجه هزار

Бидодӣ дирами марди гавҳари шумор

بدادی درم مرد گوهر شمار

Сад аспи гиронмояи панҷа ба зин

صد اسپ گرانمایه پنجه به زین

Ҳама карда аз охир мо гузин

همه کرده از آخر ما گزین

Дигар вижа бо ҷл дибаҳ баданд

دگر ویژه با جُلّ دیبه بدند

Ки дар дашт бо бод ҳамраҳ баданд

که در دشت با باد همره بدند

Ба наздик қайсар фиристодам ин

به نزدیک قیصر فرستادم این

Пас аз хостаи хўондмши офарин

پس از خواسته خواندمش آفرین

зи дори масеҳо ки гуфтӣ сухан

ز دار مسیحا که گفتی سخن

Ба ганҷ андар афганда чӯбии куҳан

به گنج اندر افگنده چوبی کهن

Набад зон марои ҳеҷ суду зиён

نبد زان مرا هیچ سود و زیان

з тарсо шунидӣ ту овози он

ز ترسا شنیدی تو آواز آن

Шигифти омадам зонк чун қайсарӣ

شگفت آمدم زانک چون قیصری

Сари афрози мардӣу ном оварӣ

سر افراز مردی و نام آوری

Ҳамаи гирд бар гирд ӯ бхрдон

همه گرد بر گرد او بخردان

Ҳамаш файласуфон ва ҳам мӯбадон

همش فیلسوفان و هم موبدان

Ки яздон чаро хонд он кушта ро

که یزدان چرا خواند آن کشته را

Грини хушки чӯб втбаҳ гашта ро

گرین خشک چوب وتبه گشته را

Гар он дори бекори яздони бадӣ

گر آن دار بیکار یزدان بدی

Сари мояи аўрмзди он бадӣ

سر مایهٔ اورمزد آن بدی

Бирафтӣ худ аз ганҷи мо ногаҳон

برفتی خود از گنج ما ناگهان

Масеҳо шуд ӯ нестӣ дар ҷаҳон

مسیحا شد او نیستی در جهان

Дигар онк гуфтӣ ки пӯзиш бигӯӣ

دگر آنک گفتی که پوزش بگوی

Кунун тавба кун роҳи яздони биҷавӣ

کنون توبه کن راه یزدان بجوی

Варои посухи он бад ки ризндаҳи бод

ورا پاسخ آن بد که ریزنده باد

Забону дилу дасту пои Қубод

زبان و دل و دست و پای قباد

Марои тоҷи яздон ба сар барниҳод

مرا تاج یزدان به سر برنهاد

Пазируфтам ва будам аз тоҷи шод

پذیرفتم و بودم از تاج شاد

Ба яздон супурдем чун бози хост

به یزدان سپردیم چون باز خواست

Надонам забон дар даҳонат чарост

ندانم زبان در دهانت چراست

Ба яздон бигӯям на бо кӯдакӣ

به یزدان بگویم نه با کودکی

Ки нашносад ӯ бади зи неки андакӣ

که نشناسد او بد ز نیک اندکی

Ҳамаи кори яздон писандида ам

همه کار یزدان پسندیده‌ام

Ҳамон шӯру талхии басӣ дида ам

همان شور و تلخی بسی دیده‌ام

Маро буд шоҳии сӣ ва ҳашт сол

مرا بود شاهی سی و هشت سال

Кас аз шаҳр ёрон набудам ҳам?ил

کس از شهریاران نبودم همال

Касе кин ҷаҳон дод дигар диҳад

کسی کاین جهان داد دیگر دهد

На бар ман сипосии ҳамеи брнҳд

نه بر من سپاسی همی‌ برنهد

Барин подшоҳӣ кунам офарин

برین پادشاهی کنم آفرین

Ки ободи бодо ба донои замин

که آباد بادا به دانا زمین

Чу яздон буд ёру фарёдрас

چو یزدان بود یار و فریادرس

Ниёзад ба нафрини мо ҳеҷ кас

نیازد به نفرین ما هیچ‌کس

Бидон кӯдаки зишт ва нодон бигӯӣ

بدان کودک زشت و نادان بگوی

Ки моро кунун тираи гашти обрӯӣ

که ما را کنون تیره گشت آبروی

Ки падрӯди бодии ту то ҷовдон

که پدرود بادی تو تا جاودان

Сару кори мо бод бо бхрдон

سر و کار ما باد با بخردان

Шумо эй гиромии фиристодагон

شما ای گرامی فرستادگان

Сухани гӯйу пари мояи озодагон

سخن گوی و پر مایه آزادگان

зи ман ҳар ду падрӯд бошед низ

ز من هر دو پدرود باشید نیز

Сухан ҷуз шунида магӯӣед чиз

سخن جز شنیده مگویید چیز

Кунам офарин бар ҷаҳони сар ба сар

کنم آفرین بر جهان سر به سر

Ки ӯро надидам магари бргзр

که او را ندیدم مگر بر گذر

Бимирад касе кӯи зи модари бзод

بمیرد کسی کو ز مادر بزاد

зи Кайхусрави оғоз то киқбод

ز کیخسرو آغاز تا کیقباد

Чу Ҳушангу тҳмўрсу ҷамшед

چو هوشنگ و طهمورث و جمشید

Казишон бадии ҷой бим вомед

کزیشان بدی جای بیم وامید

Ки деву даду доми фурмонаши барад

که دیو و دد و دام فرمانش برد

Чу равшан саромад бирафт ва бамурд

چو روشن سرآمد برفت و بمرد

Фаридуни фаррух ки ӯ аз ҷаҳон

فریدون فرخ که او از جهان

Бадӣ давр кард ошкору ниҳон

بدی دور کرد آشکار و نهان

зи бади дасти заҳҳок тозӣ бибаст

ز بد دست ضحاک تازی ببست

Ба мардии зчнг замона наҷуст

به مردی ز چنگ زمانه نجست

Чу Ораш ки барадӣ ба фарсанги тир

چو آرش که بردی به فرسنگ تیر

Чу пирӯзгари Қорани шергир

چو پیروزگر قارن شیرگیر

Қубод онк омад зи Албурзи кӯҳ

قباد آنک آمد ز البرز کوه

Ба мардӣ ҷаҳондор шуд бо гуруҳ

به مردی جهاندار شد با گروه

Ки аз обгинаи ҳаме хона кард

که از آبگینه همی خانه کرد

Вазони хонаи гетии пар афсона кард

وزان خانه گیتی پر افسانه کرد

Ҳама дар хўшоби бади пайкараш

همه در خوشاب بد پیکرش

зи ёқӯти рухшанда будӣ дараш

ز یاقوت رخشنده بودی درش

Сиёвуши ҳамон номдори ҳажир

سیاوش همان نامدار هژیر

Ки кишташ ба рӯзи ҷавонии дабир

که کشتش به روز جوانی دبیر

Куҷои гунг диж кард ҷое ба ранҷ

کجا گنگ دژ کرد جایی به رنج

Вазони ранҷ барда надид инчи ганҷ

وزان رنج برده ندید ایچ گنج

Куҷои рустами золу Исфандиёр

کجا رستم زال و اسفندیار

Казишон сухан монадмон ёдгор

کزیشان سخن ماندمان یادگار

Чу Гӯдарз ва ҳафтод пӯр гузин

چو گودرز و هفتاد پور گزین

Саворони майдону шерони кин

سواران میدان و شیران کین

Чу Гуштоспи шоҳӣ ки дайн баӣ

چو گشتاسپ شاهی که دین بهی

Пазируфт ва зу тоза шуд Фрҳӣ

پذیرفت و زو تازه شد فرهی

Чу ҷомосп кандар шумори сипеҳр

چو جاماسپ کاندر شمار سپهر

Фурӯзандатар бади зи гардандаи меҳр

فروزنده‌تر بد ز گردنده مهر

Шуданд он бузургону донандагон

شدند آن بزرگان و دانندگان

Саворони ҷангӣу мардонагон

سواران جنگی و مردانگان

Ки андари ҳунари ин азон ба бадӣ

که اندر هنر این ازان به بدی

Ба соли он яке аз дигар маи бадӣ

به سال آن یکی از دگر مه بدی

Бипардохтанд ин ҷаҳони фарох

بپرداختند این جهان فراخ

Бимонаданд майдону айвону кох

بماندند میدان و ایوان و کاخ

зи шоҳони маро низ ҳамто набӯд

ز شاهان مرا نیز همتا نبود

Агар солро чанд боло набӯд

اگر سال را چند بالا نبود

Ҷаҳонро супурдам ба нек ва ба бад

جهان را سپردم به نیک و به بد

На онро ки рӯзӣ ба ман бад расад

نه آن را که روزی به من بد رسد

Басии роҳи душвори бгзоштим

بسی راه دشوار بگذاشتیم

Басии душман аз пеш бардоштем

بسی دشمن از پیش برداشتیم

Ҳамаи бумҳо пари з ганҷ манаст

همه بومها پر ز گنج منست

Куҷои об ва хокаст ранҷ манаст

کجا آب و خاکست رنج منست

Чу зини гӯна бар ман сроиди ҷаҳон

چو زین گونه بر من سرآید جهان

Ҳаме тира гардад умеди маон

همی تیره گردد امید مهان

Намонад ба фарзанди ман низ тахт

نماند به فرزند من نیز تخت

Бигардади зи тахту сроидши бахт

بگردد ز تخت و سرآیدش بخت

Фиришта бияёд яке ҷони ситон

فرشته بیاید یکی جان ستان

Бигӯям бадви ҷонами осони ситон

بگویم بدو جانم آسان ستان

Гузаштан чу бар чинўди пул буд

گذشتن چو بر چینوَد پل بود

Ба зери паии андари ҳамаи гул буд

به زیر پی اندر همه گل بود

Ба тавбаи дили рост равшан кунем

به توبه دل راست روشن کنیم

Бе озории хеш ҷавшан кунем

بی‌آزاری خویش جوشن کنیم

Дурустаст гуфтори фарзонагон

درستست گفتار فرزانگان

Ҷаҳондидау поки донандагон

جهاندیده و پاک دانندگان

Ки чун бахт бедор гирад нишеб

که چون بخت بیدار گیرد نشیب

з ҳар гӯна Эй дид бояд наҳиф

ز هر گونه‌ای دید باید نهیب

Чу рӯз баӣ бар касе бугзарад

چو روز بهی بر کسی بگذرد

Агар боз хонд надорад хирад

اگر باز خواند ندارد خرد

Паём ман инаст сӯии ҷаҳон

پیام من اینست سوی جهان

Ба назд кион ва ба назд маон

به نزد کهان و به نزد مهان

Шумо низ падрӯд бошеду шод

شما نیز پدرود باشید و شاد

зи ман низ бар бади мгириди ёд

ز من نیز بر بد مگیرید یاد

Чу аштоду хроди брзини гӯ

چو اشتاد و خراد برزین گو

Шуниданд пайғоми он пеши рӯ

شنیدند پیغام آن پیش رو

Ба пайкони дил ҳар ду доно бахаст

به پیکان دل هر دو دانا بخست

Ба сар бар заданд он замон ҳар ду даст

به سر بر زدند آن زمان هر دو دست

зи гуфтор ҳар ду пушаймон шуданд

ز گفتار هر دو پشیمان شدند

Ба рухсорагон бар тпнчаҳ заданд

به رخسارگان بر تپنچه زدند

Бабр бар ҳамаи ҷомашони чок буд

به بر بر همه جامشان چاک بود

Сар ҳар ду донои пар аз хок буд

سر هر دو دانا پر از خاک بود

Бирафтанд гирёни зи пешаш ба дар

برفتند گریان ز پیشش به در

Пар аз дарди ҷону пурандӯҳи сар

پر از درد جان و پراندوه سر

Ба наздик шируия рафт ин ду мард

به نزدیک شیرویه رفت این دو مرد

Пари ожанги рухсору дили пари зи дард

پر آژنگ رخسار و دل پر ز درد

Якояк бидоданд пайғоми шоҳ

یکایک بدادند پیغام شاه

Ба ширўӣ бемағз ва бе дастгоҳ

به شیروی بی‌مغز و بی‌دستگاه