Басои ранҷҳо каз ҷаҳон дида анд

بسا رنج‌ها کز جهان دیده‌اند

зи баҳри бузургӣ писандида анд

ز بهر بزرگی پسندیده‌اند

Саранҷоми бистари ҷуз аз хок нест

سرانجام بستر جز از خاک نیست

Аз ӯ баҳра заҳраст ва тирёк нест

از او بهره زهر است و تریاک نیست

Чу доне ки эдар наМонӣ дароз

چو دانی که ایدر نمانی دراز

Ба торак чаро бар наҳй тоҷи оз

به تارک چرا بر نهی تاج آز

Ҳамон озро зери хок оварӣ

همان آز را زیر خاک آوری

Сарашро сари андари муғок оварӣ

سرش را سر اندر مغاک آوری

Турои зини ҷаҳони шодмонӣ бас аст

ترا زین جهان شادمانی بس است

Куҷои ранҷи ту баҳри дигар кас аст

کجا رنج تو بهر دیگر کس است

Ту ранҷӣу осон дигар кас хӯрд

تو رنجی و آسان دگر کس خورد

Сӯии гӯру тобут ту нанигарад

سوی گور و تابوت تو ننگرد

Бар ӯ низ шодии сроиди ҳаме

بر او نیز شادی سرآید همی

Сараши зери гирд андар ояд ҳаме

سرش زیر گرد اندر آید همی

зи рӯзи гузар кардан андеша кун

ز روز گذر کردن اندیشه کن

Парастидани додгар пеша кун

پرستیدن دادگر پیشه کن

Битарс аз худо ва маёзор кас

بترس از خدا و میازار کس

Раҳи растгорӣ ҳаминасту бас

ره رستگاری همین است و بس

Кунун эй хирадманди бедори дил

کنون ای خردمند بیدار دل

Машав дар гумон , пои даракаши зи гул

مشو در گمان‌، پای درکش ز گل

Туро кирдигораст парвардгор

ترا کردگار است پروردگار

Тӯии банда ва карда кирдигор

توی بنده و کردهٔ کردگار

Чу гардан ба андешаи зер оварӣ

چو گردن به اندیشه زیر آوری

з ҳастӣ макун пурсишу доварӣ

ز هستی مکن پرسش و داوری

Нишоед хуру хоб бо он нишаст

نشاید خور و خواب با آن نشست

Ки хстў набошад ба яздон ки ҳаст

که خستو نباشد به یزدان که هست

Дилаш кӯр бошад сараш бе хирад

دلش کور باشد سرش بی‌خرد

Хирадмандаш аз мардумон нашимурд

خردمندش از مردمان نشمرد

з ҳастӣ нишонаст бар обу хок

ز هستی نشان است بر آب و خاک

зи дониши манишро макун дар муғок

ز دانش منش را مکن در مغاک

Тавоноу доно ва доранда ӯст

توانا و دانا و دارنده اوست

Хирадроу ҷонро нигоранда ӯст

خرد را و جان را نگارنده اوست

Ҷаҳони офариду макону замон

جهان آفرید و مکان و زمان

Паии пашшаи хираду пели гарон

پی پشهٔ خرد و پیل گران

Чу солори таркон ба дил гуфт ман

چو سالار ترکان به دل گفت من

Ба бешӣ барорам сар аз анҷуман

به بیشی برآرم سر از انجمن

Чунон шоҳзодаи ҷавонро бикушт

چنان شاهزاده جوان را بکشت

Надонист ҷузи ганҷу шамшери пушт

ندانست جز گنج و شمشیر پشت

Ҳам аз пушт ӯ равшани кирдигор

هم از پشت او روشن کردگار

Дарахтӣ баровард ёзон ба бор

درختی برآورد یازان به بار

Ки бо ӯ бигуфт он ки ҷузи ту кас аст

که با او بگفت آن که جز تو کس است

Ки андари ҷаҳони кирдигор ӯ бас аст

که اندر جهان کردگار او بس است

Худованди хуршеду кайвону моҳ

خداوند خورشید و کیوان و ماه

Каз ӯйаст пирӯзӣу дастгоҳ

کز اوی است پیروزی و دستگاه

Худованд ҳастӣ ва ҳам ростӣ

خداوند هستی و هم راستی

Нахоҳад зи ту кажӣу костӣ

نخواهد ز تو کژی و کاستی

Ҷуз аз ройу фармон ӯ роҳ нест

جز از رای و فرمان او راه نیست

Хуру моҳ аз ин дониш огоҳ нест

خور و ماه از این دانش آگاه نیست

Писарро бифармуд Гӯдарзи пер

پسر را بفرمود گودرز پیر

Ба турон шудани корро ногузир

به توران شدن کار را ناگزیر

Ба фармон ӯ Геви бастаи миён

به فرمان او گیو بسته میان

Биёмад ба кирдори шери жён

بیامد به کردار شیر ژیان

Ҳамеи тохт то марз турон расед

همی تاخت تا مرز توران رسید

Ҳар он кас ки дар роҳ танҳо бидид

هر آن کس که در راه تنها بدید

Забонро ба туркӣ биёростӣ

زبان را به ترکی بیاراستی

зи Кайхусрав аз ваии нишони хостӣ

ز کیخسرو از وی نشان خواستی

Чу гуфтӣ надорам зи шоҳи огаҳӣ

چو گفتی ندارم ز شاه آگهی

Танишро зи ҷон зуд кардӣ тиҳӣ

تنش را ز جان زود کردی تهی

Ба хами камандаши бёўихтӣ

به خم کمندش بیاویختی

Сабк аз буриши хок бар бихтӣ

سبک از برش خاک بر‌بیختی

Бидон то надонад касе роз ӯ

بدان تا نداند کسی راز او

Ҳамон нашунӯд ному овоз ӯ

همان نشنود نام و آواز او

Якеро ҳамеи барад бо хештан

یکی را همی برد با خویشتن

Варои раҳнамӯн буд зони анҷуман

ورا رهنمون بود زآن انجمن

Ҳаме рафт бедор бо ӯ ба роҳ

همی رفت بیدار با او به راه

Бар ӯ роз накушод то чандгоҳ

بر او راز نگشاد تا چندگاه

Бадв гуфт рӯзӣ ки андари ҷаҳон

بدو گفت روزی که اندر جهان

Сухани пурсам аз ту яке дар ниҳон

سخن پرسم از تو یکی در نهان

Гар айдун ки ёбам зи ту ростӣ

گر ایدون که یابم ز تو راستی

Башуе ба дониши дил аз костӣ

بشویی به دانش دل از کاستی

Бубахшам туро ҳарчӣ хоҳии зи ман

ببخشم ترا هرچه خواهی ز من

Надорам дареғ аз ту пурмояи тан

ندارم دریغ از تو پرمایه تن

Чунин дод посух ки дониш бас аст

چنین داد پاسخ که دانش بس است

Валикини пароганда бо ҳар кас аст

ولیکن پراگنده با هر کس است

Агар зон ки пурсим ҳаст огаҳӣ

اگر زآن که پرسیم هست آگهی

зи посухи забонро наёбӣ тиҳӣ

ز پاسخ زبان را نیابی تهی

Бадв гуфт Кайхусрав акнӯн куҷост

بدو گفت کیخسرو اکنون کجاست

Бибояд ба ман бргшоднти рост

بباید به من برگشادنت راست

Чунин дод посух ки нашунида ам

چنین داد پاسخ که نشنیده‌ام

Чунин ном ҳаргиз напурсида ам

چنین نام هرگز نپرسیده‌ام

Чу посух чунин ёфт аз раҳнамӯн

چو پاسخ چنین یافت از رهنمون

Бузади теғу андохташи сарнигӯн

بزد تیغ و انداختش سرنگون

Ба турон ҳаме рафт чун биҳшон

به توران همی رفت چون بیهشان

Магар ёбад аз шоҳ ҷое нишон

مگر یابد از شاه جایی نشان

Чунин то баромад бар ин ҳафт сол

چنین تا برآمد بر این هفت سال

Миёни суда аз теғу банди дўол

میان سوده از تیغ و بند دوال

Хӯриши гӯру пӯшиши ҳам аз чарми гӯр

خورش گور و پوشش هم از چرم گور

Гё хӯрдани борау оби шӯр

گیا خوردن باره و آب شور

Ҳамеи гашти гирди биёбону кӯҳ

همی گشت گرد بیابان و کوه

Ба ранҷ ва ба сахтӣу давр аз гуруҳ

به رنج و به سختی و دور از گروه

Чунон бад ки рӯзии пари андеша буд

چنان بد که روزی پر‌اندیشه بود

Ба пешаши яке борвари беша буд

به پیشش یکی بارور بیشه بود

Бидон марғзор андар омад дижам

بدان مرغزار اندر آمد دژم

Ҷаҳони хурраму мардро дил ба ғам

جهان خرم و مرد را دل به غم

Замини сабзу чашмаи пар аз об дид

زمین سبز و چشمه پر از آب دید

Ҳамеи ҷои оромиш ва хоб дид

همی جای آرامش و خواب دید

Фурӯд омаду аспро бргзошт

فرود آمد و اسپ را برگذاشت

Бихуфту ҳаме бар дил андеша дошт

بخفت و همی بر دل اندیشه داشت

Ҳаме гуфт моно ки деви палид

همی گفت مانا که دیو پلید

Бар паҳлавони бад ки он хоб дид

بر پهلوان بد که آن خواب دید

зи Кайхусрав эдар набинам нишон

ز کیخسرو ایدر نبینم نشان

Чаҳ дорам ҳамеи хештанро кашон

چه دارم همی خویشتن را کشان

Кунунгар ба разманд ёрони ман

کنون گر به رزم‌اند یاران من

Ба базми андаруни ғмгсорони ман

به بزم اندرون غمگساران من

Яке номҷўӣ ва яке шоди рӯз

یکی نامجوی و یکی شاد‌روز

Марои бахт бар гунбад ифшоанд гўз

مرا بخت بر گنبد افشاند گوز

Ҳамеи брФшонм ба хираи равон

همی برفشانم به خیره روان

Хамидаи сети пуштам чу хами камон

خمیده‌ست پشتم چو خم کمان

Ҳамоно ки хусрави з модар назод

همانا که خسرو ز مادر نزاد

Вагар зод , додаш замона ба бод

وگر زاد‌، دادش زمانه به باد

з ҷустани марои ранҷу сахтии сети баҳр

ز جستن مرا رنج و سختی‌ست بهر

Анӯша касе кови бимирад ба заҳр

انوشه کسی کاو بمیرد به زهر

Сараши пари зи ғами гирди он марғзор

سرش پر ز غم گرد آن مرغزار

Ҳамеи гашти шаҳро кунони хостор

همی گشت شه را کنان خواستار

Яке чашма Эй дид тобони зи давр

یکی چشمه‌ای دید تابان ز دور

Яке сарви болои дили ороми пӯр

یکی سرو بالا دل آرام پور

Яке ҷоми пар май гирифта ба чанг

یکی جام پر می گرفته به چنگ

Ба сар бар зада дастаи буиу ранг

به سر بر زده دستهٔ بوی و رنگ

зи болой ӯ фараи эзадӣ

ز بالای او فرهٔ ایزدی

Падед омаду рояти бхрдӣ

پدید آمد و رایت بخردی

Ту гуфтӣ манӯчеҳр бар тахти оҷ

تو گفتی منوچهر بر تخت عاج

Нишаста сет бар сари зи пирӯзаи тоҷ

نشسته‌ست بر سر ز پیروزه تاج

Ҳамеи буи меҳр омад аз рӯй ӯ

همی بوی مهر آمد از روی او

Ҳамеи зеб тоҷ омад аз мӯӣ ӯ

همی زیب تاج آمد از موی او

Ба дил гуфт Геви ин ба ҷуз шоҳ нест

به دل گفت گیو این به جز شاه نیست

Чунин чеҳраи ҷуз дар хур гоҳ нест

چنین چهره جز در خور گاه نیست

Пиёдаи бадв тез биниҳод рӯй

پیاده بدو تیز بنهاد روی

Чу танг андар омад гӯи шоҳи ҷӯй

چو تنگ اندر آمد گو شاه‌جوی

Гиреҳ суст шуд бар дар ранҷ ӯ

گره سست شد بر در رنج او

Падед омад он номвари ганҷ ӯ

پدید آمد آن نامور گنج او

Чу Кайхусрав аз чашма ӯро бидид

چو کیخسرو از چشمه او را بدید

Бихандеду шодони дилаши ?бардамӣад

بخندید و شادان دلش بردمید

Ба дил гуфт кин гирди ҷуз Гев нест

به دل گفت کاین گرد جز گیو نیست

Бад-ӣни марзи худ зини нишон ню нест

بدین مرز خود زین نشان نیو نیست

Маро кард хоҳад ҳамеи хостор

مرا کرد خواهد همی خواستار

Ба Эрони барад то кунад шаҳриёр

به ایران برد تا کند شهریار

Чу омад буриши Геви барадаши намоз

چو آمد برش گیو بردش نماز

Бадв гуфт к-эии номвари сарфароз

بدو گفت کای نامور سرفراز

Бар онам ки пӯри Сиёвуши тӯй

بر آنم که پور سیاوش توی

зи тухми киёнӣу Кайхусравӣ

ز تخم کیانی و کیخسروی

Чунин дод посухи варои шаҳриёр

چنین داد پاسخ ورا شهریار

Ки ту Геви Гӯдарзӣ эй номдор

که تو گیو گودرزی ای نامدار

Бадв гуфт Гев эй сари расатон

بدو گفت گیو ای سر راستان

зи Гӯдарз бо ту ки зад достон

ز گودرز با تو که زد داستان

зи кшўоду Геви т ки дод огаҳӣ ?

ز کشواد و گیو‌ت که داد آگهی‌؟

Ки бо хуррамии бодӣу Фрҳӣ

که با خرمی بادی و فرهی

Бадв гуфт Кайхусрав эй шери мард

بدو گفت کیخسرو ای شیر مرد

Марои модари ин аз падар ёд кард

مرا مادر این از پدر یاد کرد

Ки аз фари яздони кушодии сухан

که از فر یزدان گشادی سخن

Бидон гуҳ ки андарз ш омад ба бен

بدان‌گه که اندرز‌ش آمد به بن

Ҳаме гуфт бо номвари модарам

همی گفت با نامور مادرم

Каз эдар чаҳ ояд зи бад бар серум

کز ایدر چه آید ز بد بر سرم

Саранҷом Кайхусрав ояд падед

سرانجام کیخسرو آید پدید

Баҷо оварад бандҳоро калид

بجا آورد بندها را کلید

Бдонгаҳ ки гардад ҷаҳондори ню

بدانگه که گردد جهاندار نیو

з Эрон бияёд сарафрози Гев

ز ایران بیاید سرافراز گیو

Мар ӯро сӯии тахти Эрони барад

مر او را سوی تخت ایران برد

Бар номдорону шерони барад

بر‌ِ نامداران و شیران برد

Ҷаҳонро ба мардӣ ба пой оварад

جهان را به مردی به پای آورد

Ҳамон кини моро ба ҷой оварад

همان کین ما را به جای آورد

Бадв гуфт Гев эй сари саракашон

بدو گفت گیو ای سر سرکشان

зи фари бузургӣ чаҳ дории нишон

ز فر بزرگی چه داری نشان

Нишони Сиёвуши падедор буд

نشان سیاوش پدیدار بود

Чу бар гулистони нуқтаи қор буд

چو بر گلستان نقطهٔ قار بود

Ту бигушоӣ ва бинмоӣ бозу ба ман

تو بگشای و بنمای بازو به من

Нишон ту пайдост бар анҷуман

نشان تو پیداست بر انجمن

Бараҳнаи тан хеш бинмуд шоҳ

برهنه تن خویش بنمود شاه

Нигаҳ кард Геви он нишони сиёҳ

نگه کرد گیو آن نشان سیاه

Ки мирос буд аз гуҳи киқбод

که میراث بود از گه کیقباد

Дурустӣ бидон бади каёнро нажод

درستی بدان بد کیان را نژاد

Чу Геви он нишон дид барадаши намоз

چو گیو آن نشان دید بردش نماز

Ҳамеи рехти об ва ҳаме гуфт роз

همی ریخت آب و همی گفت راز

Гирифташ ба бар шаҳриёри замин

گرفتش به بر شهریار زمین

зи шодӣ бар ӯ бар гирифт офарин

ز شادی بر او بر گرفت آفرین

Аз Эрон бипурседу зи тахту гоҳ

از ایران بپرسید و ز تخت و گاه

зи Гӯдарзи вази рустами неки хоҳ

ز گودرز وز رستم نیک‌خواه

Бадв гуфт Гев эй ҷаҳондор кӣ

بدو گفت گیو ای جهاندار کی

Сарафрозу бедору фархундаи пай

سرافراز و بیدار و فرخنده پی

Ҷаҳондори дорандаи хубу зишт

جهاندار دارندهٔ خوب و زشت

Маро гар намӯдӣ саросари биҳишт

مرا گر نمودی سراسر بهشت

Ҳамон ҳафт кишвар ба шоҳаншаҳӣ

همان هفت کشور به شاهنشهی

Ниҳодаи бузургӣу тоҷи маӣ

نهاده بزرگی و تاج مهی

Набӯдӣ дили ман бад-ӣни хуррамӣ

نبودی دل من بدین خرمی

Ки рӯй ту дидам ба турони замӣ

که روی تو دیدم به توران زمی

Ки донад ба гетӣ ки ман зинда ам

که داند به گیتی که من زنده‌ام

Ба хокам вагар ба оташ афганда ам

به خاکم و گر به‌آتش افگنده‌ام

Сипос аз ҷаҳондор кин ранҷи сахт

سپاس از جهاندار کاین رنج سخت

Ба шодӣу хӯбии сроўрди бахт

به شادی و خوبی سرآورد بخت

Бирафтанд зони беша ҳар ду ба роҳ

برفتند زآن بیشه هر دو به راه

Бипурсед хусрави зи Ковӯси шоҳ

بپرسید خسرو ز کاووس شاه

Взони ҳафт солаи ғаму дард ӯ

وزآن هفت ساله غم و درد او

з густурдану хоб ваз хӯрд ӯ

ز گستردن و خواب وز خورد او

Ҳаме гуфт бо шоҳ яксар сухан

همی گفت با شاه یکسر سخن

Ки додари гетӣ чаҳ афганд бен

که دادار گیتی چه افگند بن

Ҳамон хоби Гӯдарзу ранҷи дароз

همان خواب گودرز و رنج دراز

Хуру пӯшишу дарду орому ноз

خور و پوشش و درد و آرام و ناز

зи Ковӯси каши соли бФгнди фар

ز کاووس کش سال بفگند فر

зи дарди писари гашт бепойу пар

ز درد پسر گشت بی پای و پر

зи Эрон пароканда шуд рангу буи

ز ایران پراکنده شد رنگ و بوی

Саросар ба вайронӣ оварад рӯй

سراسر به ویرانی آورد روی

Дили хусрав аз дард ва ранҷиш бсухт

دل خسرو از درد و رنجش بسوخت

Ба кирдори оташ Рахш барфурӯхт

به کردار آتش رخش برفروخت

Бадв гуфт кокнўни зи ранҷи дароз

بدو گفت کاکنون ز رنج دراز

Турои бардаади бахти орому ноз

ترا بردهد بخت آرام و ناز

Маро чун падар бош ва бо кас магӯӣ

مرا چون پدر باش و با کس مگوی

Бибин то замона чаҳ орад ба рӯй

ببین تا زمانه چه آرد به روی

Сипаҳбад нишаст аз бар аспи Гев

سپهبد نشست از بر اسپ گیو

Пиёда ҳаме рафт бар пеши ню

پیاده همی رفت بر پیش نیو

Яке теғи ҳиндии гирифта ба чанг

یکی تیغ هندی گرفته به چنگ

Ҳар он кас ки пеш омадӣ бе диранг

هر آن کس که پیش آمدی بی‌درنگ

Задӣ Геви бедори дили гарданаш

زدی گیو بیدار دل گردنش

Ба зери гул ва хок кардӣ таниш

به زیر گل و خاک کردی تنش

Бирафтанд сӯии Сиёвуши гирд

برفتند سوی سیاووش گرد

Чу омад ду танро дилу ҳуши гирд

چو آمد دو تن را دل و هوش گرد

Фарангисро низ карданд ёр

فرنگیس را نیز کردند یار

Наоне бар он бар ниҳоданд кор

نهانی بر آن بر نهادند کار

Ки ҳар се ба роҳи андари оранд рӯй

که هر سه به راه اندر آرند روی

Ниҳон аз далерони прхошҷўӣ

نهان از دلیران پرخاشجوی

Фарангис гуфт ар диранги оварем

فرنگیس گفت ار درنگ آوریم

Ҷаҳон бар дили хеши танги оварем

جهان بر دل خویش تنگ آوریم

Аз ин огаҳӣ ёбад афросйоб

از این آگهی یابد افراسیاب

Насозад ба хӯрду ниёзад ба хоб

نسازد به خورد و نیازد به خواب

Бияёд ба кирдори деви сипед

بیاید به کردار دیو سپید

Дил аз ҷон ширин шавад ноумед

دل از جان شیرین شود ناامید

Якеро зи мо зиндаи андари ҷаҳон

یکی را ز ما زنده اندر جهان

Набинад касе ошкору ниҳон

نبیند کسی آشکار و نهان

Ҷаҳони пари зи бадхоҳу пар душман аст

جهان پر ز بدخواه و پر‌دشمن است

Ҳамаи марзи мо ҷой оҳрмн аст

همه مرز ما جای آهرمن است

Ту эй боФрини шоҳи фарзанди ман

تو ای بافرین شاه فرزند من

Нигар то ниўшии яке панди ман

نگر تا نیوشی یکی پند من

Кигар огаҳӣ ёбад он мард шавам

که گر آگهی یابد آن مرد شوم

Барангезади оташи зи ободи бум

برانگیزد آتش ز آباد بوم

Яке марғзори сети з эдар на давр

یکی مرغزار‌ست ز ایدر نه دور

Ба як сӯи зи роҳи саворони тӯр

به یک‌سو ز راه سواران تور

Ҳамон ҷӯйборасту оби равон

همان جویبار است و آب روان

Ки аз диданаш тоза гардад равон

که از دیدنش تازه گردد روان

Ту бар гири зину лагоми сиёҳ

تو بر گیر زین و لگام سیاه

Бирав сӯии он марғзорони пагоҳ

برو سوی آن مرغزاران پگاه

Чу хуршед бар теғ гунбад шавад

چو خورشید بر تیغ گنبد شود

Гуҳи хоб ва хӯрд сипаҳбад шавад

گه خواب و خورد سپهبد شود

Гила ҳарчӣ ҳаст андари он марғзор

گله هرچه هست اندر آن مرغزار

Ба обишхур ояд сӯии ҷӯйбор

به آبشخور آید سوی جویبار

Ба беҳзод бинмоӣ зину лагом

به بهزاد بنمای زین و لگام

Чу ӯ ром гардад ту бигзор гом

چو او رام گردد تو بگذار گام

Чу оеи буриш нек бинмоӣ чеҳр

چو آیی برش نیک بنمای چهر

Бёроӣу ббсои рӯйиш ба меҳр

بیارای و ببسای رویش به مهر

Сиёвуш чу гашт аз ҷаҳони ноумед

سیاوش چو گشت از جهان ناامید

Бар ӯ тира шуд рӯй рӯзи сипед

بر او تیره شد روی روز سپید

Чунин гуфт шбрнги беҳзод ро

چنین گفت شبرنگ بهزاد را

Ки фармон мабар зи ин сипас бод ро

که فرمان مبر ز این سپس باد را

Ҳаме бош бар кӯҳ ва дар марғзор

همی باش بر کوه و در مرغزار

Чу Кайхусрав ояд турои хостор

چو کیخسرو آید ترا خواستار

Варо борагӣ бош ва гетӣ бикӯб

ورا بارگی باش و گیتی بکوب

зи душмани заминро ба наиллат брўб

ز دشمن زمین را به نعلت بروب

Нишаст аз бар аспи солори ню

نشست از بر اسپ سالار نیو

Пиёда ҳаме рафт бар пеши Гев

پیاده همی رفت بر پیش گیو

Бидон тунд боло ниҳоданд рӯй

بدان تند بالا نهادند روی

Чунон чун буд мардуми чораи ҷӯй

چنان چون بود مردم چاره‌جوی

Фусила чу омад ба танагии фароз

فسیله چو آمد به تنگی فراز

Бихӯраданд серобу гаштанди боз

بخوردند سیراب و گشتند باز

Нигаҳ кард беҳзод ва киро бидид

نگه کرد بهزاد و کی را بدید

Яке боди сард аз ҷигар баркашид

یکی باد سرد از جگر برکشید

Бидид он нишаст Сиёвуши паланг

بدید آن نشست سیاوش پلنگ

Ркиби дарозу ҷноғи хаданг

رکیب دراز و جناغ خدنگ

Ҳаме дошт дар обхўри пои хеш

همی داشت در آبخور پای خویش

Аз онҷо ки бад , даст наниҳод пеш

از آنجا که بُد‌، دست ننهاد پیش

Чу Кайхусрав ӯро ба ором ёфт

چو کیخسرو او را به آرام یافت

Бпўиид ва бо зини сӯй ӯ шитофт

بپویید و با زین سوی او شتافت

Бимолид бар чашм ӯ даст ва рӯй

بمالید بر چشم او دست و روی

Бару ёли ббсўду бшхўди мӯӣ

بر و یال ببسود و بشخود موی

Лагомаш бадв доду зин бар ниҳод

لگامش بدو داد و زین بر نهاد

Басӣ аз падар кард бо дарди ёд

بسی از پدر کرد با درد یاد

Чу бинишаст бар бораи бифишоради рон

چو بنشست بر باره بفشارد ران

Баромади зи ҷои он ҳиўни гарон

برآمد ز جا آن هیون گران

Ба кирдори боди ҳавои ?бардамӣад

به کردار باد هوا بردمید

Биппаред ваз Гев шуд нопадид

بپرید وز گیو شد ناپدید

Ғамӣ шуд дили Гев ва хира бимонад

غمی شد دل گیو و خیره بماند

Бидон хирагии ном яздон бихонад

بدان خیرگی نام یزدان بخواند

Ҳаме гуфт ки оҳрмни чораи ҷӯй

همی گفت که‌آهرمن چاره‌جوی

Яке борагии гашт ва бинмуд рӯй

یکی بارگی گشت و بنمود روی

Кунун ҷон хусрав шуду ранҷи ман

کنون جان خسرو شد و رنج من

Ҳамин ранҷи бад дар ҷаҳони ганҷи ман

همین رنج بد در جهان گنج من

Чу як нима бибаред зони кӯҳи шоҳ

چو یک نیمه ببرید زآن کوه شاه

Гарон кард бози он Аннани сиёҳ

گران کرد باز آن عنان سیاه

Ҳаме буд то пеш ӯ рафт Гев

همی بود تا پیش او رفت گیو

Чунин гуфт бедори дили шоҳи ню

چنین گفت بیدار دل شاه نیو

Ки шояд ки андешаи паҳлавон

که شاید که اندیشهٔ پهلوان

Кунам ошкоро ба равшани равон

کنم آشکارا به روشن روان

Бадв гуфт Гев эй шаҳи сарфароз

بدو گفت گیو ای شه سرفراز

Сазад ки ошкоро буд бар ту роз

سزد که‌آشکارا بود بر تو راز

Ту аз эзадии фару брзи каён

تو از ایزدی فر و برز کیان

Ба мӯии андар ое бибинӣ миён

به موی اندر آیی ببینی میان

Бадв гуфт зини аспи фаррухи нажод

بدو گفت زین اسپ فرخ نژاد

Яке бар дил андеша омадат ёд

یکی بر دل اندیشه آمدت یاد

Чунин буд андешаи паҳлавон

چنین بود اندیشهٔ پهلوان

Ки аҳрӣман омад бар ин ҷавон

که اهریمن آمد برِ این جوان

Кунун рафту ранҷи маро бод кард

کنون رفت و رنج مرا باد کرد

Дили шоди ман сахт ношод кард

دل شاد من سخت ناشاد کرد

зи асп андар омад ҷаҳони дидаи Гев

ز اسپ اندر آمد جهان‌دیده گیو

Ҳаме офарин хонд бар шоҳи ню

همی آفرین خواند بر شاه نیو

Ки рӯзу шубон бар ту фархундаи бод

که روز و شبان بر تو فرخنده باد

Сари бадсиголони ту кандаи бод

سر بدسگالان تو کنده باد

Ки бо брзу аўрндӣу ройу фар

که با برز و اورندی و رای و فر

Туро дод довари ҳунар бо гуҳар

ترا داد داور هنر با گهر

зи боло ба айвон ниҳоданд рӯй

ز بالا به ایوان نهادند روی

Пари андешаи мағзу равони роҳи ҷӯй

پر‌اندیشه مغز و روان راه‌جوی

Чу назд фарангиси рафтанди боз

چو نزد فرنگیس رفتند باز

Сухан рафт чанде зи роҳи дароз

سخن رفت چندی ز راه دراز

Бидон то наоне буд корашон

بدان تا نهانی بود کارشان

Набошад касе огаҳ аз розашон

نباشد کسی آگه از رازشان

Фарангис чун рӯй беҳзод дид

فرنگیس چون روی بهزاد دید

Шуд аз оби дидаи Рахши нопадид

شد از آب دیده رخش ناپدید

Ду рухро ба ёлу буриш бар ниҳод

دو رخ را به یال و برش بر نهاد

зи дарди Сиёвуш басӣ кард ёд

ز درد سیاوش بسی کرد یاد

Чу оби ду дида пароганда кард

چو آب دو دیده پراگنده کرد

Сабки сари сӯии ганҷ огндаҳ кард

سبک‌سر سوی گنج آگنده کرد

Ба айвони яке ганҷ будаш ниҳон

به ایوان یکی گنج بودش نهان

Набад зон касе огаҳи андари ҷаҳон

نبد زآن کسی آگه اندر جهان

Яке ганҷи огндаҳи динор буд

یکی گنج آگنده دینار بود

Зира буду ёқӯт бисёр буд

زره بود و یاقوت بسیار بود

Ҳамон ганҷи гўполу бргстўон

همان گنج گوپال و برگستوان

Ҳамон ханҷару теғу гурзи гарон

همان خنجر و تیغ و گرز گران

Дар ганҷ бикшод пеши писар

در گنج بگشاد پیش پسر

Пар аз хӯни рух аз дарди хастаи ҷигар

پر از خون رخ از درد خسته جگر

Чунин гуфт бо Геви к-эии бардаи ранҷ

چنین گفت با گیو کای برده رنج

Бибин то зи гавҳар чаҳ хоҳии зи ганҷ

ببین تا ز گوهر چه خواهی ز گنج

зи динори вази гавҳари шоҳвор

ز دینار وز گوهر شاهوار

зи ёқӯти вази тоҷи гавҳар нигор

ز یاقوت وز تاج گوهر‌نگار

Бабўсед пешаши замини паҳлавон

ببوسید پیشش زمین پهلوان

Бадв гуфт к-эии меҳтари бонувон

بدو گفت کای مهتر بانوان

Ҳама посбонему ганҷи он тест

همه پاسبانیم و گنج آن تست

Фдӣ кардани ҷону ранҷи он тест

فدی کردن جان و رنج آن تست

Замин аз ту гардад баҳори биҳишт

زمین از تو گردد بهار بهشت

Сипеҳр аз ту зояд ҳамеи хубу зишт

سپهر از تو زاید همی خوب و زشت

Ҷаҳони пеши фарзанди ту бандаи бод

جهان پیش فرزند تو بنده باد

Сар бадсиголонаш афганда бод

سر بدسگالانش افگنده باد

Чу афтод бар хостаи чашми Гев

چو افتاد بر خواسته چشم گیو

Гузин кард дръи Сиёвуши ню

گزین کرد درع سیاووش نیو

зи гавҳар ки пурмоя тар ёфтанд

ز گوهر که پرمایه‌تر یافتند

Ббрднди чандон ки бартофтанд

ببردند چندان که برتافتند

Ҳамон тргу пурмояи бргстўон

همان ترگ و پرمایه برگستوان

Силеҳӣ ки буд аз дар паҳлавон

سلیحی که بود از در پهلوان

Сари ганҷро шоҳ кард устувор

سر گنج را شاه کرد استوار

Ба роҳи биёбони брорости кор

به راه بیابان برآراست کار

Чу ин карда шуд барниҳоданд зин

چو این کرده شد برنهادند زین

Бар он бодпоён бо офарин

بر آن بادپایان با‌آفرین

Фарангиси тарагӣ ба сар бар ниҳод

فرنگیس ترگی به سر بر نهاد

Бирафтанд ҳар се ба кирдори бод

برفتند هر سه به کردار باد

Сарони сӯй Эрон ниҳоданд гарм

سران سوی ایران نهادند گرم

Наоне чунон чун буд нарми нарм

نهانی چنان چون بود نرم نرم

Бишуд шаҳр яксар пар аз гуфту гӯй

بشد شهر یکسر پر از گفت و گوی

Ки хусрав ба Эрони ниҳодаи сет рӯй

که خسرو به ایران نهاده‌ست روی

Намонад ин сухани як замон дар наҳуфт

نماند این سخن یک زمان در نهفت

Кас омад ба наздик перон бигуфт

کس آمد به نزدیک پیران بگفت

Ки омад зи Эрони сарафрози Гев

که آمد ز ایران سرافراز گیو

Ба наздики бедори дили шоҳи ню

به نزدیک بیدار دل شاه نیو

Сӯии шаҳр Эрон ниҳоданд рӯй

سوی شهر ایران نهادند روی

Фарангису шоҳу гӯи ҷанги ҷӯй

فرنگیس و شاه و گو جنگ‌جوی

Чу бишунид перони ғамии гашти сахт

چو بشنید پیران غمی گشت سخت

Билразед бар сони барги дарахт

بلرزید بر سان برگ درخت

з гардон гузин кард клбод ро

ز گردان گزین کرد کلباد را

Чу нстиҳну гирди пӯлод ро

چو نستیهن و گرد پولاد را

Бифармуд то тарки сесад савор

بفرمود تا ترک سیصد سوار

Бирафтанд тозон бар он корзор

برفتند تازان بر آن کارزار

Сари Гев бар найза созед гуфт

سر گیو بر نیزه سازید گفت

Фарангисро хок бояд наҳуфт

فرنگیس را خاک باید نهفت

Бабандед Кайхусрав шавам ро

ببندید کیخسرو شوم را

Бади ахтари пай ӯ бару бум ро

بد اختر پی او بر و بوم را

Сипоҳӣ бар ин гӯнаи гирду ҷавон

سپاهی بر این گونه گرد و جوان

Бирафтанд бедори ду паҳлавон

برفتند بیدار دو پهلوان

Фарангис бо ранҷи дидаи писар

فرنگیس با رنج دیده پسر

Ба хоб андар оварда буданд сар

به خواب اندر آورده بودند سر

з паймудани роҳу ранҷи шубон

ز پیمودن راه و رنج شبان

Ҷаҳонҷӯйро Геви бади посбон

جهانجوی را گیو بد پاسبان

Ду тани хуфтау Гев бо ранҷу хашм

دو تن خفته و گیو با رنج و خشم

Ба роҳи саворони ниҳодаи ду чашм

به راه سواران نهاده دو چشم

Ба бргстўони андаруни аспи Гев

به برگستوان اندرون اسپ گیو

Чунон чун буд сози мардони ню

چنان چون بود ساز مردان نیو

Зира дар бар ва бар сараш буд трг

زره در بر و بر سرش بود ترگ

Дили арғндаҳу тани ниҳода ба марг

دل ارغنده و تن نهاده به مرگ

Чу аз даври гирди сипаҳро бидид

چو از دور گرد سپه را بدید

Бузади дасту теғ аз миён баркашид

بزد دست و تیغ از میان برکشید

Хурӯшӣ баровард бар сони абр

خروشی برآورد بر سان ابر

Ки торик шуд мағзу чашми ҳужабр

که تاریک شد مغز و چشم هژبر

Миён саворон биёмад чу гирд

میان سواران بیامد چو گرد

зи пархош ӯ хок шуд ложвард

ز پرخاش او خاک شد لاژورد

Замонӣ ба ханҷари замонӣ ба гурз

زمانی به خنجر زمانی به گرز

Ҳамеи рехти оҳани зи болои брз

همی ریخت آهن ز بالای برز

Аз он захми гўполи Геви далер

از آن زخم گوپال گیو دلیر

Саронро ҳаме шуд сар аз ҷанги сайр

سران را همی شد سر از جنگ سیر

Дили Гев хандон шуд аз зӯри хашм

دل گیو خندان شد از زور خشم

Ки чун чашма будяш дарё ба чашм

که چون چشمه بودیش دریا به چشم

Аз он пас гирифтандаш андари миён

از آن پس گرفتندش اندر میان

Чунон лашкарии ҳамчуи шери жён

چنان لشکری همچو شیر ژیان

зи найза Нитсаатон шуд овардгоҳ

ز نیزه نیستان شد آوردگاه

Бапушед дидори хуршеду моҳ

بپوشید دیدار خورشید و ماه

Ғамӣ шуд дили шер дар Нитсаатон

غمی شد دل شیر در نیستان

зи хӯн Нитсаатон кард чун меситон

ز خون نیستان کرد چون میستان

Аз эшон биФгнд бисёр Гев

از ایشان بیفگند بسیار گیو

Сутӯҳ омаданд он саворони зи ню

ستوه آمدند آن سواران ز نیو

Ба нстиҳни гирд клбод гуфт

به نستیهن گرد کلباد گفت

Ки ин кӯҳи хорои сет на ёлу сифт

که این کوه خارا‌ست نه یال و سفت

Ҳамаи хастау бастаи гаштанди боз

همه خسته و بسته گشتند باز

Ба наздики перони гардани фароз

به نزدیک پیران گردن فراز

Ҳамаи ғору ҳомӯни пар аз кушта буд

همه غار و هامون پر از کشته بود

зи хӯни хок чун арғавон гашта буд

ز خون خاک چون ارغوان گشته بود

Чу наздик Кайхусрав омад далер

چو نزدیک کیخسرو آمد دلیر

Пар аз хӯн бару чанг бар сони шер

پر از خون بر و چنگ بر سان شیر

Бадв гуфт к-эии шоҳ , дили шоди дор

بدو گفت کای شاه‌، دل شاد دار

Хирадро зи андешаи озоди дор

خرد را ز اندیشه آزاد دار

Яке лашкар омад бар мо ба ҷанг

یکی لشکر آمد بر ما به جنگ

Чу клбоду нстиҳни тези чанг

چو کلباد و نستیهن تیز چنگ

Чунон бозгаштанд он кас ки зист

چنان بازگشتند آن کس که زیست

Ки бар ёл ва барашон бибояд гирист

که بر یال و برشان بباید گریست

Гузаштаи зи рустам ба Эрони савор

گذشته ز رستم به ایران سوار

Надонам ки бо ман кунад корзор

ندانم که با من کند کارزار

Аз ӯ шод шуд хусрави поки дайн

از او شاد شد خسرو پاک‌دین

Ситудаш фаровон ва кард офарин

ستودش فراوان و کرد آفرین

Бихӯраданд чизе куҷо ёфтанд

بخوردند چیزی کجا یافتند

Сӯии роҳ бероҳ бишитофтанд

سوی راه بی‌راه بشتافتند

Чу таркон ба наздик перон шуданд

چو ترکان به نزدیک پیران شدند

Чунон хастау зор ва гирён шуданд

چنان خسته و زار و گریان شدند

Барошуфт перон ба клбод гуфт

برآشفت پیران به کلباد گفت

Ки чунин шигифтӣ нишоед наҳуфт

که چونین شگفتی نشاید نهفت

Чаҳ кардед бо Гев ва хусрав куҷост

چه کردید با گیو و خسرو کجاست

Сухан бар чаҳ сон аст баргӯӣ рост

سخن بر چه سان است برگوی راست

Бадв гуфт клбоди к-эии паҳлавон

بدو گفت کلباد کای پهلوان

Ба пеши тугар бргшоими забон

به پیش تو گر برگشایم زبان

Ки Геви диловар ба гардон чаҳ кард

که گیو دلاور به گردان چه کرد

Дилат сайр гардад ба дашти набард

دلت سیر گردد به دشت نبرد

Фаровон ба лашкари марои дида Эй

فراوان به لشکر مرا دیده‌ای

Набарди марои ҳам писандида Эй

نبرد مرا هم پسندیده‌ای

Ҳамоно ки гўпол беш аз ҳазор

همانا که گوپال بیش از هزار

Гирифтӣ зи дасти ман он номдор

گرفتی ز دست من آن نامدار

Сараш вижа гуфтӣ ки санадон шудаи сет

سرش ویژه گفتی که سندان شده‌ست

Бару соидаши пели дандон шудаи сет

بر و ساعدش پیل دندان شده‌ست

Ман оварад рустами басӣ дида ам

من آورد رستم بسی دیده‌ام

зи ҷанги оварон низ бишнида ам

ز جنگ‌آوران نیز بشنیده‌ام

Ба захмаш надидам чунин пойдор

به زخمش ندیدم چنین پایدار

На дар кӯшишу печиши корзор

نه در کوشش و پیچش کارزار

Ҳаме ҳар замони тезу ҷӯшони бадӣ

همی هر زمان تیز و جوشان بدی

Ба навай чу пелии хурушони бадӣ

به نوی چو پیلی خروشان بدی

Барошуфт перон бадв гуфт бас

برآشفت پیران بدو گفت بس

Ки нангаст аз ин ёд кардан ба кас

که ننگ است از این یاد کردن به کس

На аз як савораст чандини сухан

نه از یک سوار است چندین سخن

Ту оҳанг оварад мардон макун

تو آهنگ آورد مردان مکن

Ту рафтӣу нстиҳни номвар

تو رفتی و نستیهن نامور

Сипоҳӣ ба кирдори шерони нар

سپاهی به کردار شیران نر

Кунун Гевро сохтӣ пели маст

کنون گیو را ساختی پیل مست

Миёни ялони гашти номи ту паст

میان یلان گشت نام تو پست

Чу з ин ёбад афросйоби огаҳӣ

چو ز این یابد افراسیاب آگهی

Биндозад он тоҷи шоҳаншаҳӣ

بیندازد آن تاج شاهنشهی

Ки ду паҳлавони далеру савор

که دو پهلوان دلیر و سوار

Чунин лашкарӣ аз дар корзор

چنین لشکری از در کارزار

зи пеш саворӣ намудед пушт

ز پیش سواری نمودید پشت

Басӣ аз далерон таркон бикушт

بسی از دلیران ترکان بکشت

Гўожаҳи басии бошиддат бо фусӯс

گواژه بسی باشدت با فسوس

На марди набардӣу гўполу кӯс

نه مرد نبردی و گوپال و کوس