Ҳиўнӣ биёрост Ковӯси шоҳ

هیونی بیاراست کاووس شاه

Бифармуд то бозгардад ба роҳ

بفرمود تا بازگردد به راه

Нависандаи номаро пеш хонд

نویسندهٔ نامه را پیش خواند

Ба курсии зари пайкараши брншонд

به کرسی زر پیکرش برنشاند

Яке нома фармуд пари хашму ҷанг

یکی نامه فرمود پر خشم و جنگ

Забони тезу рухсора чун бодиранг

زبان تیز و رخساره چون بادرنگ

Нахуст офарин кард бар кирдигор

نخست آفرین کرد بر کردگار

Худованди оромишу корзор

خداوند آرامش و کارزار

Худованди баҳрому кайвону моҳ

خداوند بهرام و کیوان و ماه

Худованди неку баду фару ҷоҳ

خداوند نیک و بد و فر و جاه

БФрмон ӯйаст гардони сипеҳр

بفرمان اویست گردان سپهر

Азуи бозгстрдаҳ ҳарҷоӣ меҳр

ازو بازگسترده هرجای مهر

Туро эй ҷавони тандурустӣу бахт

ترا ای جوان تندرستی و بخت

Ҳамеша бмонод бо тоҷу тахт

همیشه بماناد با تاج و تخت

Агар бар дилати рои ман тираи гашт

اگر بر دلت رای من تیره گشت

зи хоби ҷавонии сарати хираи гашт

ز خواب جوانی سرت خیره گشت

Шунидӣ ки душман ба Эрон чаҳ кард

شنیدی که دشمن به ایران چه کرد

Чу пирӯз шуд рӯзгори набард

چو پیروز شد روزگار نبرد

Кунун хираи озарми душмани мҷўӣ

کنون خیره آزرم دشمن مجوی

Барин боргаҳ бар мабар обрӯӣ

برین بارگه بر مبر آبروی

Манеҳ бо ҷавонии сари андари фиреб

منه با جوانی سر اندر فریب

Гар аз чарх гардон нахоҳӣ наҳиф

گر از چرخ‌گردان نخواهی نهیب

Ки ман зон фарибандаи гуфтор ӯ

که من زان فریبنده گفتار او

Басии бозгаштами зи пайкор ӯ

بسی بازگشتم ز پیکار او

Турогар фиребад набошад шигифт

ترا گر فریبد نباشد شگفت

Маро аз худ андоза бояд гирифт

مرا از خود اندازه باید گرفت

Нарафт инч бо ман сухани зи оштӣ

نرفت ایچ با من سخن ز آشتی

зи фармони ман рӯй бргоштӣ

ز فرمان من روی برگاشتی

Ҳамон рустам аз ганҷи ороста

همان رستم از گنج آراسته

Нахоҳад шудани сайр аз хоста

نخواهد شدن سیر از خواسته

Азон мрдрии тоҷи шоҳаншаҳӣ

ازان مردری تاج شاهنشهی

Туро шуд сар аз ҷанг ҷустани тиҳӣ

ترا شد سر از جنگ جستن تهی

Дар бениёзӣ ба шамшери ҷӯй

در بی‌نیازی به شمشیر جوی

Ба кишвар буд шоҳро обрӯӣ

به کشور بود شاه را آبروی

Чу Тӯс сипаҳбад расад пеши ту

چو طوس سپهبد رسد پیش تو

Бисозад чу бояд кам ва беш ту

بسازد چو باید کم و بیش تو

Гаравгон ки дорӣ ба банди гарон

گروگان که داری به بند گران

Ҳам андари замони борукн бар харон

هم اندر زمان بارکن بر خران

Парастори вази хоста ҳарч ҳаст

پرستار وز خواسته هرچ هست

Ба зӯдии мари онро ба дарга фирист

به زودی مر آن را به درگه فرست

Ту шокин ва овихтанро бисоз

تو شوکین و آویختن را بساز

Азин дар сухан ҳо магардон дароз

ازین در سخن‌ها مگردان دراز

Чу ту сози ҷанг шабихун кунӣ

چو تو ساز جنگ شبیخون کنی

зи хок сияҳ равад Ҷайҳун кунӣ

ز خاک سیه رود جیحون کنی

Сипаҳбад срондр наёрад ба хоб

سپهبد سراندر نیارد به خواب

Бияёд ба ҷанги ту афросйоб

بیاید به جنگ تو افراسیاب

Вагар меҳр дорӣ барон аҳриман

و گر مهر داری بران اهرمن

Нахоҳӣ ки хондат паймони шикан

نخواهی که خواندت پیمان شکن

Сипаҳи Тӯси радро даҳ ва бозгард

سپه طوس رد را ده و بازگرد

Нае марди пархоши рӯзи набард

نه‌ای مرد پرخاش روز نبرد

Ту бо хубрӯёни бромихтӣ

تو با خوبرویان برآمیختی

Ба базми андар аз разм бигурехтӣ

به بزم اندر از رزم بگریختی

Ниҳоданд бар нома бар меҳри шоҳ

نهادند بر نامه بر مهر شاه

Ҳиўн пар баровард ва бибаред роҳ

هیون پر برآورد و ببرید راه

Чу нома ба назд Сиёвуш расед

چو نامه به نزد سیاوش رسید

Барон гӯнаи гуфтор нохуб дид

بران گونه گفتار ناخوب دید

Фиристодаро хонд ва пурсед чуст

فرستاده را خواند و پرسید چست

Азу кард яксар суханҳо дуруст

ازو کرد یکسر سخنها درست

Бигуфт онк бо пилтани рафта буд

بگفت آنک با پیلتن رفته بود

зи Тӯсу зи Ковӯси кошФтаҳ буд

ز طوس و ز کاووس کاشفته بود

Сиёвуш чу бишунид гуфтори ӯй

سیاوش چو بشنید گفتار اوی

зи рустами ғамии гашт ва бартофт рӯй

ز رستم غمی گشت و برتافت روی

зи кори падари дил пурандеша кард

ز کار پدر دل پراندیشه کرد

зи таркон ва аз рӯзгори набард

ز ترکان و از روزگار نبرد

Ҳаме гуфт сад марди тарку савор

همی گفت صد مرد ترک و سوار

зи хуишони шоҳии чунин номдор

ز خویشان شاهی چنین نامدار

Ҳамаи неки хоҳу ҳама бе гуноҳ

همه نیک خواه و همه بی‌گناه

Агарашон фиристам ба наздики шоҳ

اگرشان فرستم به نزدیک شاه

Напурсад на андешад аз корашон

نپرسد نه اندیشد از کارشان

Ҳмонгаҳ кунад зинда бар дорашон

همانگه کند زنده بر دارشان

Ба наздики яздон чаҳ пӯзиш барам

به نزدیک یزدان چه پوزش برم

Бад ояд зи кори падар бар серум

بد آید ز کار پدر بر سرم

Вари аидўнк ҷанг оварам бе гуноҳ

ور ایدونک جنگ آورم بی‌گناه

Чунон хира бо шоҳи турони сипоҳ

چنان خیره با شاه توران سپاه

Ҷаҳондор напасандад ин бади зи ман

جهاندار نپسندد این بد ز من

Гушойанд бар ман забони анҷуман

گشایند بر من زبان انجمن

Вагар бозгардам ба наздики шоҳ

وگر بازگردم به نزدیک شاه

Ба Тӯс сипаҳбад сипорам сипоҳ

به طوس سپهبد سپارم سپاه

Азу низ ҳам бар танам бад расад

ازو نیز هم بر تنم بد رسد

Чапу рости бади байнаму пеши бад

چپ و راست بد بینم و پیش بد

Наёяд зи Судобаи худ ҷузи бадӣ

نیاید ز سودابه خود جز بدی

Надонам чаҳ хоҳад расед эзадӣ

ندانم چه خواهد رسید ایزدی

Ду танро зи лашкари зи кндоўрон

دو تن را ز لشکر ز کندآوران

Чу баҳром ва чун зангаи шоўрон

چو بهرام و چون زنگهٔ شاوران

Барон розашон хонд наздики хеш

بران رازشان خواند نزدیک خویش

Бипардохт айвон ва бинишонад пеш

بپرداخت ایوان و بنشاند پیش

Ки розаш ба ҳам буд бо ҳар ду тан

که رازش به هم بود با هر دو تن

Азон пас ки рустам шуд аз анҷуман

ازان پس که رستم شد از انجمن

Бадишон чунин гуфт каз бахти бад

بدیشان چنین گفت کز بخت بد

Фаровони ҳаме бар танам бад расад

فراوان همی بر تنم بد رسد

Бидон меҳрбонии дили шаҳриёр

بدان مهربانی دل شهریار

Басони дарахтии пар аз баргу бор

بسان درختی پر از برگ و بار

Чу Судоба ӯро фарибандаи гашт

چو سودابه او را فریبنده گشت

Ту гуфтӣ ки заҳри гзоиндаҳи гашт

تو گفتی که زهر گزاینده گشت

Шабистон ӯ гашти зиндони ман

شبستان او گشت زندان من

Ғамӣ шуд дилу бахти хандони ман

غمی شد دل و بخت خندان من

Чунин рафт бар сари марои рӯзгор

چنین رفت بر سر مرا روزگار

Ки бо меҳр ӯ оташ оварад бор

که با مهر او آتش آورد بار

Гузидам бидон шӯрбахтем ҷанг

گزیدم بدان شوربختیم جنگ

Магари даври монами зи чанги наҳанг

مگر دور مانم ز چنگ نهنگ

Ба Балхи андарун буд чандон сипоҳ

به بلخ اندرون بود چندان سپاه

Сипаҳбад чу грсиўзи кӣнаи хоҳ

سپهبد چو گرسیوز کینه‌خواه

Нишаста ба суғди андаруни шаҳриёр

نشسته به سغد اندرون شهریار

Пар аз кӣна бо теғи зани садҳазор

پر از کینه با تیغ زن صدهزار

Бирафтем бар сони боди дмон

برفتیم بر سان باد دمان

Нҷстим дар ҷанги эшон замон

نجستیم در جنگ ایشان زمان

Чу кишвар саросар бипардохтанд

چو کشور سراسر بپرداختند

Гаравгон ва он ҳадя ҳо сохтанд

گروگان و آن هدیه‌ها ساختند

Ҳамаи мӯбадон он намуданд роҳ

همه موبدان آن نمودند راه

Ки мо бозгардем зини разми гоҳ

که ما بازگردیم زین رزم‌گاه

Писандаш наомад ҳамеи кори ман

پسندش نیامد همی کار من

Бакӯшад ба ранҷ ва ба озори ман

بکوشد به رنج و به آزار من

Ба хираи ҳамеи ҷанги Фрмоидм

به خیره همی جنگ فرمایدم

Битарсам ки савганди бгзоидм

بترسم که سوگند بگزایدم

Варогари з баҳр фузӯнӣаст ҷанг

وراگر ز بهر فزونیست جنگ

Чу ганҷ омад ва кишвар омад ба чанг

چو گنج آمد و کشور آمد به چنگ

Чаҳ бояд ҳамеи хираи хӯни рехтан

چه باید همی خیره خون ریختن

Чунин дил ба кини андар овихтан

چنین دل به کین اندر آویختن

Ҳамеи сари з яздон набояд кашид

همی سر ز یزدان نباید کشید

Фаровони накӯҳиш бибояд шунид

فراوان نکوهش بباید شنید

Ду гетии ҳаме барад хоҳад зи ман

دو گیتی همی برد خواهد ز من

Бимонам ба коми дили аҳриман

بمانم به کام دل اهرمن

Нзодии маро кошкӣ модарам

نزادی مرا کاشکی مادرم

Вагар зод марг омадӣ бар серум

وگر زاد مرگ آمدی بر سرم

Ки чандини балоҳо бибояд кашид

که چندین بلاها بباید کشید

зи гетии ҳамеи заҳр бояд чашид

ز گیتی همی زهر باید چشید

Бад-ӣни гӯнаи паймон ки ман карда ам

بدین گونه پیمان که من کرده‌ام

Ба яздон ва савгандҳо хӯрда ам

به یزدان و سوگندها خورده‌ام

Агар сари бгрдонм аз ростӣ

اگر سر بگردانم از راستی

Фароз ояд аз ҳар сӯии костӣ

فراز آید از هر سوی کاستی

Пароганда шуд дар ҷаҳони ин сухан

پراگنده شد در جهان این سخن

Ки бо шоҳи таркони Фгндими бен

که با شاه ترکان فگندیم بن

Забони бргшоинд ҳар кас ба бад

زبان برگشایند هر کس به بد

Ба ҳарҷоӣ бар ман чунон чун сазад

به هرجای بر من چنان چون سزد

Ба кин бозгаштан баридани зи дайн

به کین بازگشتن بریدن ز دین

Кашӣдан сар аз осмону замин

کشیدن سر از آسمان و زمین

Чунин кӣ писандади зи ман кирдигор

چنین کی پسندد ز من کردگار

Куҷо бар диҳад гардиши рӯзгор

کجا بر دهد گردش روزگار

Шавам кишварӣ ҷӯям андари ҷаҳон

شوم کشوری جویم اندر جهان

Ки номами з Ковӯс монад ниҳон

که نامم ز کاووس ماند نهان

Ки равшан замона барон сон буд

که روشن زمانه بران سان بود

Ки фармони додари гиҳон буд

که فرمان دادار گیهان بود

Сиррӣ каш набошад зи мағзи огаҳӣ

سری کش نباشد ز مغز آگهی

На аз бтрӣ боз донад баӣ

نه از بتری باز داند بهی

Қубод омад ва рафту гетии супурд

قباد آمد و رفت و گیتی سپرد

Варо низ ҳам рафта бояд шимурд

ورا نیز هم رفته باید شمرد

Ту эй номвари зангаи шоўрон

تو ای نامور زنگه شاوران

Бёрои танро ба ранҷи гарон

بیارای تن را به رنج گران

Бирав то ба даргоҳи аФрсёб

برو تا به درگاه افرسیاب

Дирангӣ мабош ва манеҳ сар ба хоб

درنگی مباش و منه سر به خواب

Гаравгон ва ин хоста ҳарч ҳаст

گروگان و این خواسته هرچ هست

зи динору зи тоҷ ва тахт нишаст

ز دینار و ز تاج و تخت نشست

Бабр ҳамчунин ҷумла то пеши ӯй

ببر همچنین جمله تا پیش اوی

Бигӯяш ки моро чаҳ омад ба рӯй

بگویش که ما را چه آمد به روی

Бифармуд баҳроми Гӯдарз ро

بفرمود بهرام گودرز را

Ки ин номвари лашкару марз ро

که این نامور لشکر و مرز را

Супурдами турои ганҷу пелони кӯс

سپردم ترا گنج و پیلان کوس

Бимон то бияёд сипаҳдори Тӯс

بمان تا بیاید سپهدار طوس

Бадви даҳ ту ин лашкару хоста

بدو ده تو این لشکر و خواسته

Ҳамаи корҳо яксар ороста

همه کارها یکسر آراسته

Якояк бирав бар шимур ҳарч ҳаст

یکایک برو بر شمر هرچ هست

зи ганҷу зи тоҷу з тахт нишаст

ز گنج و ز تاج و ز تخت نشست

Чу баҳром бишунид гуфтори ӯй

چو بهرام بشنید گفتار اوی

Дилаши гашти печон ба тимори ӯй

دلش گشت پیچان به تیمار اوی

Баборед хӯни зангаи шоўрон

ببارید خون زنگهٔ شاوران

БнФрид бар буми ҳомоўрон

بنفرید بر بوم هاماوران

Пар аз ғам нишастанд ҳар ду ба ҳам

پر از غم نشستند هر دو به هم

Рӯонишони зи гуфтор ӯ шуд дижам

روانشان ز گفتار او شد دژم

Бадв боз гуфтанд кин рой нест

بدو باز گفتند کاین رای نیست

Туро бепадар дар ҷаҳон ҷой нест

ترا بی‌پدر در جهان جای نیست

Яке нома банавис наздики шоҳ

یکی نامه بنویس نزدیک شاه

Дигар бора зу пилтанро бихоҳ

دگر باره زو پیلتن را بخواه

Агар ҷанг фармон диҳад ҷанги соз

اگر جنگ فرمان دهد جنگ ساز

Макун хираи андешаи дили дароз

مکن خیره اندیشهٔ دل دراز

Магардон ба мо бар дижами рӯзгор

مگردان به ما بر دژم روزگار

Чу омад дарахти бузургӣ ба бор

چو آمد درخت بزرگی به بار

НпзрФт зон ду хирадманди панд

نپذرفت زان دو خردمند پند

Дигаргунаи бади рози чархи баланд

دگرگونه بد راز چرخ بلند

Чунин дод посух ки фармони шоҳ

چنین داد پاسخ که فرمان شاه

Баронам ки бартари зи хуршеду моҳ

برانم که برتر ز خورشید و ماه

Валикин ба фармони яздони далер

ولیکن به فرمان یزدان دلیر

Набошад зи хошок то пелу шер

نباشد ز خاشاک تا پیل و شیر

Касе кови зи фармон яздон битофт

کسی کاو ز فرمان یزدان بتافت

Саросема шуд хештанро наёфт

سراسیمه شد خویشتن را نیافت

Ҳаме даст ёзид бояд ба хӯн

همی دست یازید باید به خون

Ба кини ду кишвари бадани раҳнамӯн

به کین دو کشور بدن رهنمون

Вазони пас ки донад казин корзор

وزان پس که داند کزین کارزار

Кро баркашад гардиши рӯзгор

کرا برکشد گردش روزگار

зи баҳри навои ҳам бёзорд ӯ

ز بهر نوا هم بیازارد او

Суханҳои гум карда бозорд ӯ

سخنهای گم کرده بازآرد او

Ҳамон хашму пигор бор оварад

همان خشم و پیگار بار آورد

Сиришки ғами андар канор оварад

سرشک غم اندر کنار آورد

Агар тира тон шуд дил аз кори ман

اگر تیره‌تان شد دل از کار من

Бипечед саратони зи гуфтори ман

بپیچید سرتان ز گفتار من

Фиристода худ бошаму раҳнамоӣ

فرستاده خود باشم و رهنمای

Бимонами барин дашти пардаи сарой

بمانم برین دشت پرده‌سرای

Сиёвуш чу посух чунин дод боз

سیاوش چو پاسخ چنین داد باز

Бпжмрди ҷони ду гардани фароз

بپژمرد جان دو گردن فراز

зи бими ҷдоииш гирён шуданд

ز بیم جداییش گریان شدند

Чу бар оташи тез бирён шуданд

چو بر آتش تیز بریان شدند

Ҳаме дид чашми бади рӯзгор

همی دید چشم بد روزگار

Ки андар ниҳон чист бо шаҳриёр

که اندر نهان چیست با شهریار

Нахоҳад бадан низ дидор ӯ

نخواهد بدن نیز دیدار او

Азон чашм гирён шуд аз кор ӯ

ازان چشم گریان شد از کار او

Чунин гуфт занга ки мо банда ем

چنین گفت زنگه که ما بنده‌ایم

Ба меҳри сипаҳбади дил огндаҳ ем

به مهر سپهبد دل آگنده‌ایم

Фидои ту бодои тану ҷони мо

فدای تو بادا تن و جان ما

Чунин бод то марги паймони мо

چنین باد تا مرگ پیمان ما

Чу посух чунин ёфт аз никхўоаҳ

چو پاسخ چنین یافت از نیکخواه

Чунин гуфт бо зангаи бедори шоҳ

چنین گفت با زنگه بیدار شاه

Ки рӯи шоҳи турони сипаҳро бигӯӣ

که رو شاه توران سپه را بگوی

Ки зини кори моро чаҳ омад биравӣ

که زین کار ما را چه آمد بروی

Азин оштии ҷанг баҳр манаст

ازین آشتی جنگ بهر منست

Ҳамаи нӯши ту дард ва заҳр манаст

همه نوش تو درد و زهر منست

зи паймони ту сар нагардад тиҳӣ

ز پیمان تو سر نگردد تهی

Вагар даври монами зи тахти маӣ

وگر دور مانم ز تخت مهی

Ҷаҳондори яздон паноҳ манаст

جهاندار یزدان پناه منست

Замини тахту гардун кулоҳ манаст

زمین تخت و گردون کلاه منست

Ва дигар ки бар хираи нокардаи кор

و دیگر که بر خیره ناکرده کار

Ншоист рафтан бар шаҳриёр

نشایست رفتن بر شهریار

Яке роҳ бигушоӣ то бигузарам

یکی راه بگشای تا بگذرم

Баҷое ки кард эзади обишхурам

بجایی که کرد ایزد آبشخورم

Яке кишварӣ ҷӯям андари ҷаҳон

یکی کشوری جویم اندر جهان

Ки номами з Ковӯс монад ниҳон

که نامم ز کاووس ماند نهان

зи хуии бад ӯ сухан нашнавам

ز خوی بد او سخن نشنوم

зи пигор ӯ як замони бғнўм

ز پیگار او یک زمان بغنوم

Бишуд занга бо номвари сад савор

بشد زنگه با نامور صد سوار

Гаравгони бабрад аз дар шаҳриёр

گروگان ببرد از در شهریار

Чу дар шаҳри солор таркон расед

چو در شهر سالار ترکان رسید

Хурӯш омаду дида бонаш бидид

خروش آمد و دیده‌بانش بدید

Пазира шудаш номадории бузург

پذیره شدش نامداری بزرگ

Куҷои ном ӯ буд ҷангии тўрг

کجا نام او بود جنگی طورگ

Чу занга биёмад ба наздики шоҳ

چو زنگه بیامد به نزدیک شاه

Сипаҳдор бархест аз пешгоҳ

سپهدار برخاست از پیشگاه

Гирифташ ба бар тангу бнўохтш

گرفتش به بر تنگ و بنواختش

Гиромӣ бар хеши бншохтш

گرامی بر خویش بنشاختش

Чу бинишаст бо шоҳ пайғом дод

چو بنشست با شاه پیغام داد

Саросари суханҳо бадв кард ёд

سراسر سخنها بدو کرد یاد

Чу бишунид печон шуд афросйоб

چو بشنید پیچان شد افراسیاب

Дилаши гашти пари дарду сари пари зи тоб

دلش گشت پر درد و سر پر ز تاب

Бифармуд то ҷойгаҳ сохтанд

بفرمود تا جایگه ساختند

Варо чун сазо буд бнўохтнд

ورا چون سزا بود بنواختند

Чу перон биёмад тиҳӣ кард ҷой

چو پیران بیامد تهی کرد جای

Сухан рафт бо номвари кадхудоӣ

سخن رفت با نامور کدخدای

зи Ковӯси вази хоми гуфтор ӯ

ز کاووس وز خام گفتار او

зи хуии баду ройу пигор ӯ

ز خوی بد و رای و پیگار او

Ҳаме гуфт ва рухсора карда дижам

همی گفت و رخساره کرده دژم

зи кори Сиёвуши дили пари зи ғам

ز کار سیاووش دل پر ز غم

Фиристодани зангаи шоўрон

فرستادن زنگهٔ شاوران

Ҳама ёд кард аз карон то карон

همه یاد کرد از کران تا کران

Бипурсед кинро чаҳ дармон кунем

بپرسید کاین را چه درمان کنیم

Вазин чора ҷустан чаҳ паймон кунем

وزین چاره جستن چه پیمان کنیم

Бадв гуфт перон ки эй шаҳриёр

بدو گفت پیران که ای شهریار

Анӯшаи бадӣ то буд рӯзгор

انوشه بدی تا بود روزگار

Ту аз мо ба ҳар кори донотрӣ

تو از ما به هر کار داناتری

Ббоистҳо бар тўонотрӣ

ببایستها بر تواناتری

Гумону дилу донишу рои ман

گمان و دل و دانش و رای من

Чунинаст андеша бар ҷои ман

چنینست اندیشه بر جای من

Ки ҳар кас ки бар некӯӣ дар ҷаҳон

که هر کس که بر نیکوی در جهان

Тавоно буд ошкору ниҳон

توانا بود آشکار و نهان

Азин шоҳзода нагиранд боз

ازین شاهزاده نگیرند باز

Згнҷу зи ранҷ онч ояд фароз

زگنج و ز رنج آنچ آید فراز

Ман айдун шунидам ки андари ҷаҳон

من ایدون شنیدم که اندر جهان

Касе нест монанди ӯ аз маон

کسی نیست مانند او از مهان

Ба болоу дидору оҳистагӣ

به بالا و دیدار و آهستگی

Ба фарҳангу рой ва ба шойистагӣ

به فرهنگ و رای و به شایستگی

Ҳунар бо хирад низ беш аз нажод

هنر با خرد نیز بیش از نژاد

зи модари чуну шоҳзода назод

ز مادر چنو شاهزاده نزاد

Бдидн кунун аз шунидан бааст

بدیدن کنون از شنیدن بهست

Гиронмояу шоҳзод ва мааст

گرانمایه و شاهزاد و مهست

Вагар худ ҷуз инаш набӯдӣ ҳунар

وگر خود جز اینش نبودی هنر

Ки аз хӯни сад номвар бо падар

که از خون صد نامور با پدر

Барошуфту бгзошти тахту кулоҳ

برآشفت و بگذاشت تخت و کلاه

Ҳаме аз ту ҷӯяд бад-ӣни гӯнаи роҳ

همی از تو جوید بدین گونه راه

На некӯи намояди зи роҳи хирад

نه نیکو نماید ز راه خرد

Казин кишвари он номвар бугзарад

کزین کشور آن نامور بگذرد

Туро сарзаниш бошад аз меҳтарон

ترا سرزنش باشد از مهتران

Сар ӯ ҳамон аз ту гардад гарон

سر او همان از تو گردد گران

Ва дигар ки Ковӯс шуд пирср

و دیگر که کاووس شد پیرسر

з тахт омадаш рӯзгори гузар

ز تخت آمدش روزگار گذر

Сиёвуш ҷавонаст ва бо Фрҳӣ

سیاوش جوانست و با فرهی

Бадв монад ойину тахти маӣ

بدو ماند آیین و تخت مهی

Агар шоҳ бинад ба рои баланд

اگر شاه بیند به رای بلند

Нависад яке номаи сӯдманд

نویسد یکی نامهٔ سودمند

Чунон чун навозандаи фарзанд ро

چنان چون نوازنده فرزند را

Навозади ҷавони хирадманд ро

نوازد جوان خردمند را

Яке ҷой созад бад-ӣни кишвараш

یکی جای سازد بدین کشورش

Бидорад сазовори андари хӯриш

بدارد سزاوار اندر خورش

Бар ойин диҳад духтарашро бадавӣ

بر آیین دهد دخترش را بدوی

Бдордш бо ноз ва бо обрӯӣ

بداردش با ناز و با آبروی

Магар ков бимонад ба наздики шоҳ

مگر کاو بماند به نزدیک شاه

Кунад кишвару бумати оромгоҳ

کند کشور و بومت آرامگاه

Вагар боз гардад сӯии шаҳриёр

و گر باز گردد سوی شهریار

Туро беҳтарӣ бошад аз рӯзгор

ترا بهتری باشد از روزگار

Сипосӣ буд назд шоҳи замин

سپاسی بود نزد شاه زمین

Бузургон гетӣ кунанд офарин

بزرگان گیتی کنند آفرین

Бросоид аз кини ду кишвари магар

برآساید از کین دو کشور مگر

Агар орадаш назд мо додгар

اگر آردش نزد ما دادگر

з дод ҷаҳони офарин ин сазост

ز داد جهان آفرین این سزاست

Ки гардад замонаи бад-ӣни ҷанги рост

که گردد زمانه بدین جنگ راست

Чу солори гуфтор перон шунид

چو سالار گفتار پیران شنید

Чунон ҳам ҳама бўдниҳо бидид

چنان هم همه بودنیها بدید

Пас андеша кард андари он як замон

پس اندیشه کرد اندر آن یک زمان

Ҳаме дошт бар неку бад бар гумон

همی داشت بر نیک و بد بر گمان

Чунин дод посух ба перони пер

چنین داد پاسخ به پیران پیر

Ки ҳаст инак гуфтӣ ҳамаи дилпазир

که هست اینک گفتی همه دلپذیر

Валикин шунидам яке достон

ولیکن شنیدم یکی داستان

Ки бошад бад-ӣни рои ҳамдостон

که باشد بدین رای همداستان

Ки чун бачаи шери нари парварӣ

که چون بچهٔ شیر نر پروری

Чу дандон кунад тези кайфари барӣ

چو دندان کند تیز کیفر بری

Чу бо зӯр ва бо чанг бархезад ӯ

چو با زور و با چنگ برخیزد او

Ба парвардгори андари овезад ӯ

به پروردگار اندر آویزد او

Бадв гуфт перон кандар хирад

بدو گفت پیران کاندر خرد

Яке шоҳ кндоўрон бингарад

یکی شاه کندآوران بنگرد

Касе каз падари кажӣу хуии бад

کسی کز پدر کژی و خوی بد

Нагирад азуи бдхўиӣ кӣ сазад

نگیرد ازو بدخویی کی سزد

Набинӣ ки Ковӯси деринаи гашт

نبینی که کاووس دیرینه گشت

Чу деринаи гашт ӯ бибояд гузашт

چو دیرینه گشت او بباید گذشت

Сиёвуш бигирад ҷаҳони фарох

سیاوش بگیرد جهان فراخ

Басии ганҷ беранҷу айвону кох

بسی گنج بی‌رنج و ایوان و کاخ

Ду кишвар туро бошаду тоҷу тахт

دو کشور ترا باشد و تاج و تخت

Чунин худ ки ёбад магари неки бахт

چنین خود که یابد مگر نیک‌بخت

Чу бишунид афросйоби ин сухан

چو بشنید افراسیاب این سخن

Яке рой бо дониш афганд бен

یکی رای با دانش افگند بن

Дабири ҷаҳони дидаро пеш хонд

دبیر جهان‌دیده را پیش خواند

Забон баргушоду сухани брФшонд

زبان برگشاد و سخن برفشاند

Нахустин ки бар хома биниҳод даст

نخستین که بر خامه بنهاد دست

Ба анбари сари хомаро кард маст

به عنبر سر خامه را کرد مست

Ҷаҳони офаринро ситоиш гирифт

جهان آفرین را ستایش گرفت

Бузургӣу дониш намоиш гирифт

بزرگی و دانش نمایش گرفت

Куҷо бартараст аз макону замон

کجا برترست از مکان و زمان

Бадв кӣ расад бандагиро гумон

بدو کی رسد بندگی را گمان

Худованд ҷонаст ва он хирад

خداوند جانست و آن خرد

Хирадмандро дод ӯ пурвирд

خردمند را داد او پرورد

Азуи бод бар шоҳзодаи дуруд

ازو باد بر شاهزاده درود

Худованди гўполу шамшер ва худ

خداوند گوپال و شمشیر و خود

Худованди шарму худованди бок

خداوند شرم و خداوند باک

зи бедоду кажии дилу дасти пок

ز بیداد و کژی دل و دست پاک

Шунидам паём аз карон то карон

شنیدم پیام از کران تا کران

зи бедори дили зангаи шоўрон

ز بیدار دل زنگهٔ شاوران

Ғамӣ шуд дилам зонк шоҳи ҷаҳон

غمی شد دلم زانک شاه جهان

Чунин тез шуд бо ту андари ниҳон

چنین تیز شد با تو اندر نهان

Валикин ба гетӣ ба ҷузи тоҷу тахт

ولیکن به گیتی به جز تاج و تخت

Чаҳ ҷӯяд хирадманди бедори бахт

چه جوید خردمند بیدار بخت

Турои ин ҳама эдар оростаст

ترا این همه ایدر آراستست

Агар шаҳриёрӣ ва гар хостаст

اگر شهریاری و گر خواستست

Ҳамаи шаҳр турон барандат намоз

همه شهر توران برندت نماز

Марои худ ба меҳр ту бошад ниёз

مرا خود به مهر تو باشد نیاز

Ту фарзанд бошӣ ва ман чун падар

تو فرزند باشی و من چون پدر

Падари пеши фарзанди бастаи камар

پدر پیش فرزند بسته کمر

Чунон дон ки Ковӯс бар ту ба меҳр

چنان دان که کاووس بر تو به مهر

Барон гӯнаи як рӯз накушод чеҳр

بران گونه یک روز نگشاد چهر

Куҷои ман гушойам дар ганҷи баст

کجا من گشایم در گنج بست

Сипорам ба ту тоҷ ва тахт нишаст

سپارم به تو تاج و تخت نشست

Бидорамат бе ранҷи Фрзндўор

بدارمت بی‌رنج فرزندوار

Ба гетии ту Монии змни ёдгор

به گیتی تو مانی زمن یادگار

Чу аз кишварам бигузарӣ дар ҷаҳон

چو از کشورم بگذری در جهان

Накӯҳиш кунандам киону маон

نکوهش کنندم کهان و مهان

Вазин рӯй душвори ёбии гузар

وزین روی دشوار یابی گذر

Магар эзадӣ бошад ойину фар

مگر ایزدی باشد آیین و فر

Бад-ӣни роҳ пайдо набинӣ замин

بدین راه پیدا نبینی زمین

Гузар кард бояд ба дарёии чин

گذر کرد باید به دریای چین

Азин кард яздони туро бе ниёз

ازین کرد یزدان ترا بی نیاز

Ҳам эдар ббош ва ба хӯбӣ биноз

هم ایدر بباش و به خوبی بناز

Сипоҳ ва дар ганҷу шаҳри он тест

سپاه و در گنج و شهر آن تست

Ба рафтан баҳона набоядат ҷуст

به رفتن بهانه نبایدت جست

Чу рой оядат оштӣ бо падар

چو رای آیدت آشتی با پدر

Сипорам турои тоҷу заррини камар

سپارم ترا تاج و زرین کمر

Ки з эдар ба Эрони шӯй бо сипоҳ

که ز ایدر به ایران شوی با سپاه

Бабандам ба длсўзгӣ бо ту роҳ

ببندم به دلسوزگی با تو راه

Намонад туро бо падари ҷанги дайр

نماند ترا با پدر جنگ دیر

Куҳан шуд сараш гардад аз ҷанги сайр

کهن شد سرش گردد از جنگ سیر

Гар оташ бибинад паии шаст ва панҷ

گر آتش ببیند پی شصت و پنج

Расад оташ аз боди перӣ ба ранҷ

رسد آتش از باد پیری به رنج

Туро бошад Эрону ганҷу сипоҳ

ترا باشد ایران و گنج و سپاه

зи кишвар ба кишвари расонади кулоҳ

ز کشور به کشور رساند کلاه

Пазируфтам аз поки яздон ки ман

پذیرفتم از پاک یزدان که من

Бакӯшам ба хӯбӣ ба ҷон ва ба тан

بکوشم به خوبی به جان و به تن

Нафармоем ва худ насозам ба бад

نفرمایم و خود نسازم به بد

Ба андешаи дилро ниёзам ба бад

به اندیشه دل را نیازم به بد

Чу нома ба меҳр андар оварад шоҳ

چو نامه به مهر اندر آورد شاه

Бифармуд то зангаи неки хоҳ

بفرمود تا زنگهٔ نیک‌خواه

Ба зӯдӣ ба рафтани бибандади камар

به زودی به رفتن ببندد کمر

Яке халъат орост бо симу зар

یکی خلعت آراست با سیم و زر

Яке асп бар сари стоми гарон

یکی اسپ بر سر ستام گران

Биёмад дмони зангаи шоўрон

بیامد دمان زنگهٔ شاوران

Чу наздики тахт Сиёвуш расед

چو نزدیک تخت سیاوش رسید

Бигуфт онч пурсед ва бишунид ва дид

بگفت آنچ پرسید و بشنید و دید

Сиёвуш ба як рӯй зон шод шуд

سیاوش به یک روی زان شاد شد

Ба дигари пар аз дард ва фарёд шуд

به دیگر پر از درد و فریاد شد

Ки душмани ҳаме дӯст боист кард

که دشمن همی دوست بایست کرد

зи оташи куҷои брдмди боди сард

ز آتش کجا بردمد باد سرد

Яке нома бинвишт назд падар

یکی نامه بنوشت نزد پدر

Ҳама ёд кард ончи бад дар ба дар

همه یاد کرد آنچ بد در به در

Ки ман бо ҷавонӣ хирад ёфтам

که من با جوانی خرد یافتم

Баҳри неку бад низ бишитофтам

بهر نیک و بد نیز بشتافتم

Аз он зани яке мағзи шоҳи ҷаҳон

از آن زن یکی مغز شاه جهان

Дил ман барафрӯхт андари ниҳон

دل من برافروخت اندر نهان

Шабистон ӯ дард ман шуд нахуст

شبستان او درد من شد نخست

зи хӯни дилами рухи ббоисти шаст

ز خون دلم رخ ببایست شست

Ббоист бар кӯҳи оташи гузашт

ببایست بر کوه آتش گذشت

Маро зор бигирист оҳӯ ба дашт

مرا زار بگریست آهو به دشت

Азон нангу хорӣ ба ҷанги омадам

ازان ننگ و خواری به جنگ آمدم

Хиромон ба чанги наҳанги омадам

خرامان به چنگ نهنگ آمدم

Ду кишвари бад-ӣни оштии шоди гашт

دو کشور بدین آشتی شاد گشت

Дили шоҳ чун теғи пӯлоди гашт

دل شاه چون تیغ پولاد گشت

Наёяд ҳамеи ҳеҷ кораши писанд

نیاید همی هیچ کارش پسند

Кушодани ҳамон ва ҳамон буд банд

گشادن همان و همان بود بند

Чу чашмаши зи дидори ман гашти сайр

چو چشمش ز دیدار من گشت سیر

Бар сайр дида набошанд дайр

بر سیر دیده نباشند دیر

зи шодии мабодои дил ӯ раҳо

ز شادی مبادا دل او رها

Шудам ман зи ғам дар дами аждаҳо

شدم من ز غم در دم اژدها

Надонам казин кор бар ман сипеҳр

ندانم کزین کار بر من سپهر

Чаҳ дорад ба рози андар аз кину меҳр

چه دارد به راز اندر از کین و مهر

Азон пас бифармуд баҳром ро

ازان پس بفرمود بهرام را

Ки андари ҷаҳон тоза кун ком ро

که اندر جهان تازه کن کام را

Супурдами турои тоҷу пардаи сарой

سپردم ترا تاج و پرده‌سرای

Ҳамон ганҷи огндаҳу тахту ҷой

همان گنج آگنده و تخت و جای

Дирафшу саворону пелони кӯс

درفش و سواران و پیلان کوس

Чу эдар бияёд сипаҳдори Тӯс

چو ایدر بیاید سپهدار طوس

Чунин ҳам пазируфта ӯро сипор

چنین هم پذیرفته او را سپار

Ту бедор дил бош ва ба рӯзгор

تو بیدار دل باش و به روزگار

з дида баборед хуноби зард

ز دیده ببارید خوناب زرد

Лаби родмардони пар аз боди сард

لب رادمردان پر از باد سرد

з лашкар гузин кард сесад савор

ز لشکر گزین کرد سیصد سوار

Ҳамаи гирду шоистаи корзор

همه گرد و شایستهٔ کارزار

Сад аспи гузида ба заррини стом

صد اسپ گزیده به زرین ستام

Парастору заррини камари сад ғулом

پرستار و زرین کمر صد غلام

Бифармуд то пеш ӯ оваранд

بفرمود تا پیش او آورند

Силеҳу стому камари бшмрнд

سلیح و ستام و کمر بشمرند

Дирам низ чандон ки будаш ба кор

درم نیز چندان که بودش به کار

зи динори вази гавҳари шоҳвор

ز دینار وز گوهر شاهوار

Азон пас гиронмоягонро бихонад

ازان پس گرانمایگان را بخواند

Суханҳои боиста чанде баранд

سخنهای بایسته چندی براند

Чунин гуфт каз назд афросйоб

چنین گفت کز نزد افراسیاب

Гузаштаст перони бад-ӣн рӯй об

گذشتست پیران بدین روی آب

Яке роз пайғом дорад ба ман

یکی راز پیغام دارد به من

Ки эмин ба дивист аз анҷуман

که ایمن به دویست از انجمن

Ҳамеи созам акнӯнпазира шудан

همی سازم اکنون پذیره شدن

Шуморо ҳам эдар бибояд бадан

شما را هم ایدر بباید بدن

Ҳамаи сӯй баҳром доред рӯй

همه سوی بهرام دارید روی

Мапӣчад дилро зи гуфтори ӯй

مپیچید دل را ز گفتار اوی

Ҳаме бӯса доданд гардони замин

همی بوسه دادند گردان زمین

Барон хуби солори боофарин

بران خوب سالار باآفرین