Умри саъди вқосро бо сипоҳ
عمر سعد وقاس را با سپاه
Фиристод то ҷанг ҷӯяд зи шоҳ
فرستاد تا جنگ جوید ز شاه
Чу огоҳ шуд зон сухани яздгирд
چو آگاه شد زان سخن یزدگرد
з ҳар сӯи сипоҳ андар оварад гирд
ز هر سو سپاه اندر آورد گرد
Бифармуд то пӯри ҳурмузад , роҳ
بفرمود تا پور هرمزد، راه
Бипаймоед ва баркашад бо сипоҳ
بپیماید و برکشد با سپاه
Ки рустами бадаши ному бедор буд
که رستم بُدش نام و بیدار بود
Хирадманду гирду ҷаҳондор буд
خردمند و گُرد و جهاندار بود
Ситораи шимур буду бсёрҳўш
ستارهشمُر بود و بسیارهوش
Ба гуфтораши мӯбади ниҳодаи ду гӯш
به گفتارش موبد نهاده دو گوش
Бирафту гиронмоягонро бабрад
برَفت و گرانمایگان را ببرد
Ҳар онкас ки буданд бедору гирд
هر آنکس که بودند بیدار و گرد
Барин гӯна то моҳ бигузашт сӣ
برین گونه تا ماه بگذشت سی
Ҳамеи разми ҷустанд дар қодсӣ
همی رزم جستند در قادسی
Басӣ кушта шуд лашкар аз ҳар ду сӯй
بسی کشته شد لشکر از هر دو سوی
Сипаҳи як зи дигар на бргошт рӯй
سپه یک ز دیگر نه برگاشت روی
Бидонаст рустами шумори сипеҳр
بدانست رستم شمار سپهر
Ситораи шимур буд ва бо доду меҳр
ستارهشمُر بود و با داد و مهر
Ҳаме гуфт кин размро рӯй нест
همیگفت کاین رزم را روی نیست
Раҳи оби шоҳони бад-ӣн ҷӯй нест
رهِ آبِ شاهان بدین جوی نیست
Биоварад слоб ва ахтар гирифт
بیاورد صلّاب و اختر گرفت
зи рӯзи балои даст бар сар гирифт
ز روز بلا دست بر سر گرفت
Яке номаи сӯии бародар ба дард
یکی نامه سوی برادر به درد
Навишту суханҳо ҳама ёд кард
نوشت و سخنها همه یاد کرد
Нахуст офарин кард бар кирдигор
نخست آفرین کرد بر کردگار
Казу дид неку бади рӯзгор
کزو دید نیک و بد روزگار
Дигар гуфт каз гардиши осмон
دگر گفت کز گردش آسمان
Пажӯҳанда мардум шавад бадгумон
پژوهندهمَردم شود بدگمان
Гунаҳи Картер дар замонаи манам
گنهکارتر در زمانه منم
Азирои гирифтори оҳрмнм
ازیرا گرفتار آهرمنم
Ки ин хона аз подшоҳӣ тиҳӣаст
که این خانه از پادشاهی تهیست
На ҳангоми пирӯзӣу Фрҳист
نه هنگام پیروزی و فرهیست
зи чорам ҳаме бингарад офтоб
ز چارم همیبنگرد آفتاب
Казин ҷанги моро бад ояд шитоб
کزین جنگ ما را بد آید شتاب
зи баҳрому Зуҳраи сети моро газанд
ز بهرام و زُهرهست ما را گزند
Нишоед гузаштани зи чархи баланд
نشاید گذشتن ز چرخ بلند
Ҳамон тиру кайвон баробар шудаст
همان تیر و کیوان برابر شدست
Уторид ба бурҷи ду пайкар шудаст
عطارد به برج دو پیکر شدست
Чунинаст ва корӣ бузургаст пеш
چنین است و کاری بزرگست پیش
Ҳаме сайр гардад дил аз ҷони хеш
همی سیر گردد دل از جان خویش
Ҳама бӯданиҳо бубинами ҳаме
همه بودنیها ببینم همی
Вазон хомшӣ баргузинам ҳаме
وزان خامشی برگزینم همی
Бар эрониёни зор ва гирён шудам
بر ایرانیان زار و گریان شدم
зи сосониён низ бирён шудам
ز ساسانیان نیز بریان شدم
Дареғи ин сару тоҷ ва ин доду тахт
دریغ این سر و تاج و این داد و تخت
Дареғи ин бузургӣ ва ин фару бахт
دریغ این بزرگی و این فرّ و بخت
Казин пас шикаст ояд аз тозён
کزین پس شکست آید از تازیان
Ситора нагардад магар бар зиён
ستاره نگردد مگر بر زیان
Барин солиён чорсд бугзарад
برین سالیان چارصد بگذرد
Казин тухмаи гетӣ касе нашимурд
کزین تخمه گیتی کسی نشمرد
Азишон фиристода омад ба ман
ازیشان فرستاده آمد به من
Сухан рафт ҳаргуна бар анҷуман
سخن رفت هرگونه بر انجمن
Ки аз қодсӣ то лаби рӯдбор
که از قادسی تا لب رودبار
Заминро бубахшем бо шаҳриёр
زمین را ببخشیم با شهریار
Вазони сӯи яке бргшоиими роҳ
وزان سو یکی برگشاییم راه
Ба шаҳрӣ куҷо ҳаст бозоргоҳ
به شهری کجا هست بازارگاه
Бидон то харем ва фурушем чиз
بدان تا خریم و فروشیم چیز
Азин пас фузӯнии нҷўиим низ
ازین پس فزونی نجوییم نیز
Пазирем мо сову божи гарон
پذیریم ما ساو و باژ گران
Нҷўиим дияем кндоўрон
نجوییم دیهیمِ کُنداوران
Шаҳаншоҳро низ фармон барем
شهنشاه را نیز فرمان بریم
Гар аз мо бихоҳад гаравгон барем
گر از ما بخواهد گروگان بریم
Чунинаст гуфтор ва кирдор нест
چنین است گفتار و کردار نیست
Ҷуз аз гардиши каж паргор нест
جز از گردش کژِّ پرگار نیست
Барин низ ҷангӣ буд ҳар замон
برین نیز جنگی بوَد هر زمان
Ки кушта шавад сад ҳужабри дмон
که کشته شود صد هژبر دمان
Бузургон ки бо ман ба ҷанг андаранд
بزرگان که با من به جنگ اندرند
Ба гуфтори эшон ҳаме нанигаранд
به گفتار ایشان همیننگرند
Чу мерӯй табарӣ ва чун арманӣ
چو میروی طَبری و چون ارمنی
Ба ҷанганд бо кеши оҳрмнӣ
به جنگاند با کیش آهرمنی
Чу глбўии сӯрӣ ва ин меҳтарон
چو گُلبوی سوری و این مهتران
Ки купол доранду гурзи гарон
که کوپال دارند و گرز گران
Ҳаме сарфарозанд ки эшон кӣанд
همی سرفرازند که ایشان کیَند
Ба Эрону мозндорон бар чӣанд
به ایران و مازنداران بر چیَند
Агар марз ва роҳаст агар неку бад
اگر مرز و راهست اگر نیک و بد
Ба гурз ва ба шамшер бояд ситад
به گرز و به شمشیر باید ستد
Бакӯшему мардӣ ба кори оварем
بکوشیم و مردی به کار آوریم
Баришон ҷаҳони тангу тори оварем
بریشان جهان تنگ و تار آوریم
Надонад касе рози гардони сипеҳр
نداند کسی راز گردانسپهر
Дигаргунатар гашт бар мо ба меҳр
دگرگونهتر گشت بر ما به مهر
Чу нома бихонӣ хирадро марон
چو نامه بخوانی خرد را مران
Бипардозу брсоз бо меҳтарон
بپرداز و برساز با مهتران
Ҳама гирд кун хоста ҳарч ҳаст
همه گِرد کن خواسته هرچ هست
Парастанда ва ҷома барнишаст
پرستنده و جامهٔ برنشست
Ҳаме тоз то озрободгон
همی تاز تا آذرآبادگان
Ба ҷои бузургону озодагон
به جای بزرگان و آزادگان
Ҳмидўни гилаи ҳарчи дории зи асп
همیدون گله هرچ داری ز اسپ
Бабри сӯии ганҷури озргшсп
ببر سوی گنجور آذرگشسپ
зи Зобулстонгар зи Эрони сипоҳ
ز زابلستان گر ز ایران سپاه
Ҳронкс ки оянд знҳорхўоаҳ
هرآنکس که آیند زنهارخواه
Бидор ва бапушу бёрои меҳр
بدار و بپوش و بیارای مهر
Нигаҳ кун бад-ӣни грдгрдони сипеҳр
نگه کن بدین گردگردان سپهر
Азуи шодмонӣ ва зу дар наҳиф
ازو شادمانی و زو در نهیب
Замонӣ фарозасту рӯзии нишеб
زمانی فرازست و روزی نشیب
Сухан ҳарч гуфтам ба модар бигӯӣ
سخن هرچ گفتم به مادر بگوی
Набинад ҳамоно маро низ рӯй
نبیند همانا مرا نیز روی
Дурудаши даҳ аз мо ва бисёр панд
درودش ده از ما و بسیار پند
Бидон то набошад ба гетии нижанд
بدان تا نباشد به گیتی نژند
Гар аз ман бдогоҳии орад касе
گر از من بَدآگاهی آرَد کسی
Мабош андарин кори ғамгини басӣ
مباش اندرین کار غمگین بسی
Чунон дон ки андари сарои сипанҷ
چنان دان که اندر سرای سپنج
Касе кӯ наад ганҷ бо дасти ранҷ
کسی کو نهد گنج با دست رنج
Чу гоҳ оядаш зин ҷаҳон бугзарад
چو گاه آیدش زین جهان بگذرد
Аз он ранҷ ӯ дайгарии бархӯрд
از آن رنج او دیگری برخورد
Ҳамеша ба яздон прессатон гароӣ
همیشه به یزدانپرستان گرای
Бипардоз дили зини сипанҷии сарой
بپرداز دل زین سپنجیسرای
Ки омад ба танги андаруни рӯзгор
که آمد به تنگ اندرون روزگار
Набинад марои зин сипас шаҳриёр
نبیند مرا زین سپس شهریار
Ту бо ҳар ки аз дӯдаи мо буд
تو با هر که از دودهٔ ما بوَد
Агар пер агар марди бурно буд
اگر پیر اگر مرد برنا بوَد
Ҳамаи пеши яздон ниёйиш кунед
همه پیش یزدان نیایش کنید
Шаби тира ӯро ситоиш кунед
شب تیره او را ستایش کنید
Бакӯшед ва бахшанда бошед низ
بکوشید و بخشنده باشید نیز
з хӯрдан ба фардои ммониди чиз
ز خوردن به فردا ممانید چیز
Ки ман бо сипоҳӣ ба сахтии дирам
که من با سپاهی به سختی درم
Ба ранҷу ғаму шӯрбахтии дирам
به رنج و غم و شوربختی درم
Раҳоӣ наёбам саранҷоми азин
رهایی نیابم سرانجام ازین
Хушо боди нӯшин Эрони замин
خوشا باد نوشین ایرانزمین
Чу гетӣ шавад танг бар шаҳриёр
چو گیتی شود تنگ بر شهریار
Ту ганҷу тану ҷони гиромии мадор
تو گنج و تن و جان گرامی مدار
Казин тухмаи номдори арҷманд
کزین تخمهٔ نامدار ارجمند
Намондаст ҷузи шаҳриёри баланд
نماندست جز شهریار بلند
з кӯшиш макун ҳеҷ сустӣ ба кор
ز کوشش مکن هیچ سستی به کار
Ба гетӣ ҷузв нестмон ёдгор
به گیتی جزو نیستمان یادگار
зи сосониён ёдгор ӯст бас
ز ساسانیان یادگار اوست بس
Казин пас набенанд зини тухмаи кас
کزین پس نبینند زین تخمه کس
Дареғи ин сару тоҷ ва ин меҳр ва дод
دریغ این سر و تاج و این مهر و داد
Ки хўоҳдшди ин тахти шоҳӣ ба бод
که خواهدشد این تخت شاهی به باد
Ту падрӯд бош ва беозор бош
تو پدرود باش و بیآزار باش
зи баҳри тани шаҳ ба тимор бош
ز بهر تن شه به تیمار باش
Гар ӯро бад ояд ту шӯи пеши ӯй
گر او را بد آید تو شو پیش اوی
Ба шамшер бисипор пархоши ҷӯй
به شمشیر بسپار پرخاشجوی
Чу бо тахти минбар баробар кунанд
چو با تخت منبر برابر کنند
Ҳамаи номи бўбкр ва умр кунанд
همه نام بوبکر و عمر کنند
Таба гардад ин ранҷҳои дароз
تبه گردد این رنجهای دراز
Нишебӣ дарозаст пеши фароз
نشیبی درازست پیش فراز
На тахт ва на дияем бинӣ на шаҳр
نه تخت و نه دیهیم بینی نه شهر
зи ахтар ҳама тозён рости баҳр
ز اختر همه تازیان راست بهر
Чу рӯз андар ояд ба рӯзи дароз
چو روز اندر آید به روز دراز
Шавад носазои шоҳи гардани фароз
شود ناسزا شاه گردنفراز
Бипушад азишон гуруҳеи сиёҳ
بپوشد ازیشان گروهی سیاه
з дебо ниҳанд аз бар сари кулоҳ
ز دیبا نهند از برِ سر کلاه
На тахт ва на тоҷ ва на зарринаи кафш
نه تخت و نه تاج و نه زرّینهکفش
На гавҳар на афсар на бар сари дирафш
نه گوهر نه افسر نه بر سر درفش
Ба ранҷи яке дайгарии бархӯрд
به رنج یکی دیگری برخورَد
Ба дод ва ба бахшиш ҳаме нанигарад
به داد و به بخشش همیننگرد
Шаб ояд яке чашма рахшон кунад
شب آید یکی چشمه رخشان کند
Наҳуфта касеро хурушон кунад
نهفته کسی را خروشان کند
Стонндаҳ рӯзашон дигараст
ستانندهٔ روزشان دیگرست
Камар бар миёну калла бар сараст
کمر بر میان و کله بر سرست
з паймон бигарданд вази ростӣ
ز پیمان بگردند وز راستی
Гиромӣ шавад кажӣу костӣ
گرامی شود کژّی و کاستی
Пиёда шавад мардуми ҷанги ҷӯй
پیاده شود مردم جنگجوی
Савори онки лофи орад ва гуфт вгўӣ
سوار آنک لاف آرَد و گفتوگوی
Кишоварз ҷангӣ шавад бе ҳунар
کشاورز جنگی شود بیهنر
Нажоду ҳунар камтар ояд бабр
نژاد و هنر کمتر آید ببر
Рибоед ҳамеи ин аз он он азин
رباید همی این از آن آن ازین
з нафрин ндонанд бози офарин
ز نفرین ندانند باز آفرین
Ниҳони бадтар аз ошкоро шавад
نهان بدتر از آشکارا شود
Дили шоҳашони санг хоро шавад
دل شاهشان سنگ خارا شود
Бидонадяш гардад падар бар писар
بداندیش گردد پدر بر پسر
Писар бар падари ҳам чунин чора гар
پسر بر پدر هم چنین چارهگر
Шавад банда бе ҳунари шаҳриёр
شود بندهٔ بیهنر شهریار
Нажод ва бузургӣ наёяд ба кор
نژاد و بزرگی نیاید به کار
Ба гетӣ касеро намонад вафо
به گیتی کسی را نماند وفا
Равону забон ҳо шавад пари ҷафо
روان و زبانها شود پر جفا
Аз Эрон ва аз тарк ва аз тозён
از ایران و از ترک و از تازیان
Нажодӣ падед ояд андари миён
نژادی پدید آید اندر میان
На деҳқон , на тарк ва на тозӣ буд
نه دهقان، نه ترک و نه تازی بود
Суханҳо ба кирдори бозӣ буд
سخنها به کردار بازی بود
Ҳамаи ганҷҳо зер доман ниҳанд
همه گنجها زیر دامن نهند
Бимиранду кӯшиш ба душман диҳанд
بمیرند و کوشش به دشمن دهند
Буд доншўмнду зоҳид ба ном
بود دانشومند و زاهد به نام
Бакӯшад азин то ки ояд ба ком
بکوشد ازین تا که آید به کام
Чунон фош гардад ғаму ранҷу шӯр
چنان فاش گردد غم و رنج و شور
Ки шодӣ ба ҳангоми баҳроми гӯр
که شادی به هنگام بهرام گور
На ҷашн ва на ромиш на кӯшиш на ком
نه جشن و نه رامش نه کوشش نه کام
Ҳамаи чораи варзишу сози дом
همه چارهٔ ورزش و ساز دام
Падар бо писари кин сим оварад
پدر با پسر کینِ سیم آورد
Хӯриши кашку пӯшиш гилӣм оварад
خورش کشک و پوشش گلیم آورد
Зиёни касон аз паии суди хеш
زیان کسان از پی سود خویش
Биҷӯянду дайни андари оранди пеш
بجویند و دین اندر آرند پیش
Набошад баҳору зимистони падед
نباشد بهار و زمستان پدید
Наёранд ҳангом ромиш набед
نیارند هنگام رامش نبید
Чу бисёр азин достон бугзарад
چو بسیار ازین داستان بگذرد
Касе сӯй озодагӣ нанигарад
کسی سوی آزادگی ننگرد
Бирезанд хӯн аз паии хоста
بریزند خون از پی خواسته
Шавад рӯзгори маони коста
شود روزگار مهان کاسته
Дили ман пар аз хӯн шуд ва рӯй зард
دل من پر از خون شد و رویْ زرد
Даҳани хушку лабҳо шудаи ложвард
دهن خشک و لبها شده لاژورد
Ки то ман шудам паҳлавон аз миён
که تا من شدم پهلوان از میان
Чунин тира шуд бахти сосониён
چنین تیره شد بخت ساسانیان
Чунин бе вафои гашти гардони сипеҳр
چنین بیوفا گشت گردانسپهر
Дижами гашти ваз мо бибаред меҳр
دژم گشت وز ما ببرید مهر
Марои тези пайкони оҳани гузор
مرا تیز پیکان آهنگذار
Ҳаме бар бараҳна наёяд ба кор
همی بر برهنه نیاید به کار
Ҳамон теғ каз гардани пелу шер
همان تیغ کز گردن پیل و شیر
Нагаштӣ ба оварад зон захми сайр
نگشتی به آورد زان زخم سیر
Набарди ҳамеи пӯст бар тозён
نبُرَّد همی پوست بر تازیان
зи дониши зиёни омадам бар зиён
ز دانش زیان آمدم بر زیان
Маро кошкӣ ин хиради нестӣ
مرا کاشکی این خرد نیستی
Гар андешаи неку бади нестӣ
گر اندیشهٔ نیک و بد نیستی
Бузургон ки дар қодсии бомннд
بزرگان که در قادسی بامنند
Дуруштанд ва бар тозён душмананд
درشتند و بر تازیان دشمنند
Гумонанд кин беш берун шавад
گمانند کاین بیش بیرون شود
зи душман замин равад Ҷайҳун шавад
ز دشمن زمین رود جیحون شود
зи рози сипеҳрии кас огоҳ нест
ز راز سپهری کس آگاه نیست
Ндонанд кин ранҷ кӯтоҳ нест
ندانند کاین رنج کوتاه نیست
Чу бар тухма Эй бугзарад рӯзгор
چو بر تخمهای بگذرد روزگار
Чаҳ суд ояд аз ранҷи вази корзор
چه سود آید از رنج وز کارزار
Туро эй бародари тани ободи бод
تو را ای برادر تن آباد باد
Дили шоҳи Эрон ба ту шоди бод
دل شاه ایران به تو شاد باد
Ки ин қодсӣ гӯргоҳ манаст
که این قادسی گورگاه منست
Кафани ҷавшану хӯн кулоҳ манаст
کفن جوشن و خون کلاه منست
Чунинаст рози сипеҳри баланд
چنین است راز سپهر بلند
Ту дилро ба дарди ман андар мабанд
تو دل را به درد من اندر مبند
Ду дидаи зи шоҳи ҷаҳони брмдор
دو دیده ز شاه جهان برمدار
Фдӣ кун тани хеш дар корзор
فدی کن تن خویش در کارزار
Ки зуд ояд ин рӯзи оҳрмнӣ
که زود آید این روز آهرمنی
Чу гардун гардон кунад душманӣ
چو گردون گردان کند دشمنی
Чу нома ба меҳр андар оварад гуфт
چو نامه به مُهر اندر آورد گفت
Ки пӯянда бо офарини боди ҷуфт
که پوینده با آفرین باد جفت
Ки ин нома назд бародари барад
که این نامه نزد برادر بَرَد
Бигӯед ҷузин ҳарчи андрхўрд
بگوید جزین هرچ اندرخورد