Ва он чаҳ гуфтам ки : « ман аз хдоўндтъолии тавфиқ востъонт хоҳам » , муроди он буд ки бандаи роноср , ба ҷуз худованд набошад ки вайро бар хайрот нусрат кунаду тавфиқ зиёдат диҳадашу ҳақиқати тавфиқ , « мувофиқати таъӣди худованд буд бофеъли бандаи андари аъмоли савоб . »у китобу суннат бар вуҷӯди сиҳҳати тавфиқ нотиқаасту уммати муҷтамаъ , ба ҷузи гуруҳе аз мӯътазилау қадарён ки лафзи тавфиқро аз кули маъонӣ холӣ гӯйанд . Ва гуруҳе аз машойих тариқат гуфтаанд ки : « алтўФиқи ҳўи алқдраи алӣ алтоъаҳ ъанд алإстъмол . » чун бандаи худовандро мутӣъ бошад , аз худованди бадви неруи зиёдат буду қӯти афзӯн аз он чаҳ пеш аз он бӯда бошад .

و آن‌چه گفتم که: «من از خداوندتعالی توفیق واستعانت خواهم»، مراد آن بود که بنده راناصر، به‌جز خداوند نباشد که وی را بر خیرات نصرت کند و توفیق زیادت دهدش و حقیقت توفیق، «موافقت تأیید خداوند بود بافعل بنده اندر اعمال صواب.» و کتاب و سنت بر وجود صحت توفیق ناطقه است و امت مجتمع، به‌جز گروهی از معتزله و قدریان که لفظ توفیق را از کل معانی خالی گویند. و گروهی از مشایخ طریقت گفته‌اند که: «التّوفیقُ هُو القُدرَةُ عَلی الطّاعةِ عندَ الإسْتِعمالِ.» چون بنده خداوند را مطیع باشد، از خداوند بدو نیرو زیادت بود و قوت افزون از آن‌چه پیش از آن بوده باشد.

Ва дар ҷумла , ҳолои баъди ҳол , он чаҳ мебошад аз сукӯну ҳаракоти банда , ҷумлаи феълу халқ худоӣаст , таъолӣ . Пас он қӯтиро ки банда бидон тоъат кунад тавфиқ хонанд ва ин китоби ҷойгоҳи ин масъала нест ; ки мурод аз ин чизе дигараст .

و در جمله، حالا بعدَ حالٍ، آن‌چه می‌باشد از سکون و حرکات بنده، جمله فعل و خلق خدای است، تعالی. پس آن قوتی را که بنده بدان طاعت کند توفیق خوانند و این کتاب جایگاه این مسأله نیست؛ که مراد از این چیزی دیگر است.

Ва бозгаштам ба сари мақсӯди ту , إни шоءи аллоҳ , ъзу ҷл . Ва пеш аз он ки бар сар сухан шавам , нахусти саволи туро бъинаҳ биорам , ва аз он ҷо ба ибтидои китоби пайвандам . Ва биллоҳи алтўФиқ .

و بازگشتم به سر مقصود تو، إن شاء اللّه، عزّ و جلّ. و پیش از آن که بر سر سخن شوم، نخست سؤال تو را بعینه بیارم، و از آن‌جا به ابتدای کتاب پیوندم. و باللّه التوفیق.

٭٭٭

٭٭٭

Сувараи алсؤол : қоли алсоӣл ,у ҳўи Абӯсаиди алҳҷўирӣ : « баён кун марои андари таҳқиқи тариқати тасаввуфу кайфияти мақомоти эшон ,у баёни мазоҳибу мақолоти он ва изҳор кун марои румузу ишорати эшон ,у чигунагии муҳаббати худованди ъзу ҷлу кайфияти изҳори он бар дилҳо ,у сабаби ҳиҷоби уқул аз канаи моҳияти ону нафрати нафас аз ҳақиқати он ,у ороми рӯҳ бо сФўти он , ва он чаҳ бад-ӣн таъаллуқ дорад аз мъомлти он . »

صورةُ السّؤال: قالَ السائلُ، و هو ابوسعید الهجویری: «بیان کن مرا اندر تحقیق طریقت تصوّف و کیفیت مقامات ایشان، و بیان مذاهب و مقالات آن و اظهار کن مرا رموز و اشارت ایشان، و چگونگی محبت خداوند عزّ و جلّ و کیفیت اظهار آن بر دلها، و سبب حجاب عقول از کنه ماهیت آن و نفرت نفس از حقیقت آن، و آرام روح با صفوت آن، و آن‌چه بدین تعلق دارد از معاملت آن.»

Қоли алмсӣўл ,у ҳўи алии бен Усмони алҷлобӣ , вифқаи аллоҳи таъолӣ ; бидон ки андари ин замонаи мо ин илм ба ҳақиқат мундарис гаштааст , хоссаи андари ин диёр ки халқи ҷумлаи машғӯл ҳўӣ гаштаанду маъраз аз тариқи ризоу уламои рӯзгору муддаӣони вақтро аз ин тариқати сӯрат бар хилофи асли он бастааст . Пас наёранд ҳиммат ба чизе ки дасти аҳли замона , бأсрҳо , аз он кӯтоҳ буд ба ҷузи хавоси ҳазрати ҳақу муроди ҳамаи аҳли иродат аз он мунқатиъу маърифати ҳамаи аҳли маърифати азўҷўди он маъзул . Хосу оми халқ аз он ба иборати он басанда кор гаштау кор аз таҳқиқ ба тақлиди афтодау таҳқиқ рӯй худ аз рӯзгори эшон бпўшидаҳ . Авом бидон басанда карда гӯйанд ки : « мо ҳақро ҳаме бишносем » , ва хавос бидон хурсанд шуда ки андари дил таманное ёбанду андари нафаси ҳоҷсӣу андари садр майлӣ бидон сарой ; аз сар машғӯлӣ гӯйанд « ин шавқ руятасту ҳрқти муҳаббат . »у муддаӣон ба даъвии худ аз кули маъонии бозмондау мурӣдон аз муҷоҳидаи дасти боздоштау занни маълули худро мушоҳида ном карда .

قال المسئولُ، و هو علی بن عثمان الجلابی، وفَّقَهُ اللّهُ تعالی؛ بدان که اندر این زمانهٔ ما این علم به‌حقیقت مندرس گشته است، خاصه اندر این دیار که خلق جمله مشغول هوی گشته‌اند و معرض از طریق رضا و علمای روزگار و مدعیان وقت را از این طریقت صورت بر خلاف اصل آن بسته است. پس نیارند همت به چیزی که دست اهل زمانه، بأسرها، از آن کوتاه بود به‌جز خواص حضرت حق و مراد همه اهل ارادت از آن منقطع و معرفت همه اهل معرفت ازوجود آن معزول. خاص و عام خلق از آن به عبارت آن بسنده کار گشته و کار از تحقیق به تقلید افتاده و تحقیق روی خود از روزگار ایشان بپوشیده. عوام بدان بسنده کرده گویند که: «ما حق را همی‌بشناسیم»، و خواص بدان خرسند شده که اندر دل تمنایی یابند و اندر نفس هاجسی و اندر صدر میلی بدان سرای؛ از سر مشغولی گویند «این شوق رؤیت است و حُرقت محبت.» و مدعیان به دعوی خود از کل معانی بازمانده و مریدان از مجاهده دست بازداشته و ظن معلول خود را مشاهده نام کرده.

Ва ман пеш аз ин , кутуби сохтам андари ин маънӣ , ҷумла зойеъ шуду муддаӣони козиби баъзе сухан аз он мрсиди халқро барчеданду дигарро бишустанд ва нопадедор карданд ; аз он чаҳ соҳиби табъро сармояи ҳасаду инкори неъмат худованд бошад ,у гуруҳе дигар нишастанд , аммо брнхўонднду гуруҳеи дигари бхўонднд ва маънӣ надонистанд ва ба иборати он басанда карданд ки то банависанд ва ёд гиранд ва гӯйанд ки : « моълми тасаввуф ва маърифат мегӯйем . » ва эшон андар айн наКретанд .

و من پیش از این، کتب ساختم اندر این معنی، جمله ضایع شد و مدعیان کاذب بعضی سخن از آن مرصید خلق را برچیدند و دیگر را بشستند و ناپدیدار کردند؛ از آن‌چه صاحب طبع را سرمایه حسد و انکار نعمت خداوند باشد، و گروهی دیگر نشستند، اما برنخواندند و گروهی دیگر بخواندند و معنی ندانستند و به عبارت آن بسنده کردند که تا بنویسند و یاد گیرند و گویند که: «ماعلم تصوّف و معرفت می‌گوییم.» و ایشان اندر عین نَکِرت‌اند.

Ва ин ҷумла аз он буд ки ин маънии кибрят аҳмараст ва он азиз бошад , ва чун бёбндши кимиё буду донги сангӣ аз вай бисёр мис ва рӯйро зар сурх гирданд . Ва фии алҷмлаҳ ҳар касе он доруи талабад ки мувофиқи дард вай бошад ва ба ҷуз он набоядаш , чунон ки яке гуяд аз бузургон :

و این جمله از آن بود که این معنی کبریت احمر است و آن عزیز باشد، و چون بیابندش کیمیا بود و دانگْ سنگی از وی بسیار مس و روی را زر سرخ گرداند. و فی الجمله هر کسی آن دارو طلبد که موافق درد وی باشد و به‌جز آن نبایدش، چنان که یکی گوید از بزرگان:

Касеро ки доруии иллати ваии ҳақиртарин чизҳо буд , вайро дар ва марҷон набояд то ба шлисоу дўоءи алмски омизндш . Ва ин маънии азизтар аз онаст ки ҳаркасиро аз он насиб бошад .

کسی را که داروی علت وی حقیرترین چیزها بود، وی را در و مرجان نباید تا به شلیثا و دواء المسک آمیزندش. و این معنی عزیزتر از آن است که هرکسی را از آن نصیب باشد.

Ва пеш аз ин , ҷҳоли ин илм бар кутуби машойих ҳамин карданд . Чун он хазонаҳои асрори худованд ба даст эшон афтод , маънӣ он надонистанд , ба дасти клоҳдўзон ҷоҳил фиканданд ва ба муҷалладон нобок доданд то онро остари кулоҳу ҷилди дўоўини шеъри абўнўосу ҳазл ҷоҳз гардониданду ломҳолаҳ чун бози малик бар девори сарой перзанӣ нишинад пару болаши бибаранд .

و پیش از این، جهال این علم بر کتب مشایخ همین کردند. چون آن خزانه‌های اسرار خداوند به دست ایشان افتاد، معنی آن ندانستند، به دست کلاهدوزان جاهل فکندند و به مجلّدان ناباک دادند تا آن را آستر کلاه و جلد دواوین شعر ابونواس و هزل جاحظ گردانیدند و لامحاله چون بازِ مَلِک بر دیوار سرای پیرزنی نشیند پر و بالش ببرند.

Ва худованди ъзу ҷли моро андари замонае падедор овардааст ки аҳли он ҳўиро шариъат ном кардаанд ,у талаби ҷоҳу раёсату такаббурро ъзу илм ,у риёии халқро хашят ,у ниҳони доштани кӣнаро андари дили ҳалам ,у муҷодаларо мунозирау муҳорибату сафоҳатро иззат ,у нифоқро зуҳду таманноро иродат ,у ҳазёни табъро маърифату ҳаракоти дилу ҳадиси нафасро муҳаббату илҳодро фақру ҷҳўдро сФўту зндқаҳро фаноу тарки шариъати пайғомбарро слии аллоҳи алайҳу силами тариқату офати аҳли замонаро мъомлт ном кардаанд то арбоби маъонии андари миёни эшон маҳҷӯр гаштаанд ва эшон ғалабаи гирифта , чун андари фатрати аввали аҳли байти расӯли слии аллоҳи алайҳу силам бо оли Марвон .

و خداوند عزّ و جلّ ما را اندر زمانه‌ای پدیدار آورده است که اهل آن هوی را شریعت نام کرده‌اند، و طلب جاه و ریاست و تکبر را عزّ و علم، و ریای خلق را خشیت، و نهان داشتن کینه را اندر دل حلم، و مجادله را مناظره و محاربت و سفاهت را عزّت، و نفاق را زهد و تمنا را ارادت، و هذیان طبع را معرفت و حرکات دل و حدیث نفس را محبت و الحاد را فقر و جحود را صفوت و زندقه را فنا و ترک شریعت پیغامبر را صلی اللّه علیه و سلم طریقت و آفت اهل زمانه را معاملت نام کرده‌اند تا ارباب معانی اندر میان ایشان مهجور گشته‌اند و ایشان غلبه گرفته، چون اندر فترت اول اهل بیت رسول صلی اللّه علیه و سلم با آل مروان.

Чигуна некӯ гуфтааст он шоҳи аҳли ҳақоиқу бурҳони таҳқиқу дақоиқ , Абубакри алўостӣ , рҳмҳоллаҳи алайҳ : « абтлинои бузмони лӣси фӣаи одоби алإсломи влои ахлоқи алҷоҳлиаҳи влоأҳкоми зўии алмрўءаҳ . »

چگونه نیکو گفته است آن شاه اهل حقایق و برهان تحقیق و دقایق، ابوبکر الواسطی، رحمةاللّه علیه: «اُبْتُلینا بِزَمانٍ لَیسَ فیه آدابُ الْإِسلامِ ولا اخلاقُ الجاهلیّةِ ولاأحکام ذَوِی المُرُوءَةِ.»

Ва шблӣ гуяд мувофиқи ин :

و شبلی گوید موافق این: