Ва манеҳам : шайхи суннату қоҳири аҳли бидъат , Абуабдуллои аҳмдбни ҳанбал , разии аллоҳи анҳу

و منهم: شیخ سنت و قاهر اهل بدعت، ابوعبداللّه احمدبن حنبل، رضی اللّه عنه

Махсӯс буд ба вараъу тақво ,у ҳофизи ҳадиси пайғамбар буд , алайҳи ассалом . Ва ин табақаи бҷмлаҳ аз Фриқини вайро муборак доштаанду суҳбати машойихи бузурги дарёфта буд , чун зўолнўни мисрӣу башари ҳоФӣу сиррии сиқтӣу маърӯфи крхӣ ва монанди эшон , разии аллоҳи анҳуам .

مخصوص بود به ورع و تقوی، و حافظ حدیث پیغمبر بود، علیه السّلام. و این طبقه بجمله از فریقین وی را مبارک داشته‌اند و صحبت مشایخ بزرگ دریافته بود، چون ذوالنون مصری و بشر حافی و سری سقطی و معروف کرخی و مانند ایشان، رضی اللّه عنهم.

Ва зоҳири алкромоту саҳеҳи алФросот буду инчаи имрӯзи баъзе аз мушаббаҳаи таъаллуқ бадв кунанд он бар вай ифтиросту мавзӯу вай аз он ҷумла барӣаст .

و ظاهر الکرامات و صحیح الفراسات بود و اینچه امروز بعضی از مشبهه تعلق بدو کنند آن بر وی افتراست و موضوع و وی از آن جمله بری است.

Ва вайро эътиқодӣаст андари усӯли дайни писандидаи уламо ва чун ба Бағдоди мӯътазила ғалаба карданд гуфтанд ваии ротклиФ бояд кард то қуръонро махлуқ гуяд . Пайрави заъиф буд . Дстҳош бар уқобин кашиданд ва ҳазор тозӣонаи бздндш ки : « қуръонро махлуқи гӯй . » нагуфту андари он миёнаи банд азорш бикшоду дстҳоши баста буд . Ду дасти дигар падедор омад ва азор бибаст . Чун ин бурҳон бидиданд бгзоштндш . Ва ҳам андари он ҷароҳат фармон ёфт .

و وی را اعتقادی است اندر اصول دین پسندیدهٔ علما و چون به بغداد معتزله غلبه کردند گفتند وی راتکلیف باید کرد تا قرآن را مخلوق گوید. پیرو ضعیف بود. دستهاش بر عُقابَیْن کشیدند و هزار تازیانه بزدندش که: «قرآن را مخلوق گوی.» نگفت و اندر آن میانه بند ازارش بگشاد و دستهاش بسته بود. دو دست دیگر پدیدار آمد و ازار ببست. چون این برهان بدیدند بگذاشتندش. و هم اندر آن جراحت فرمان یافت.

Ва андари охири аҳди ваии қавмӣ ба наздик вай омаданд ва гуфтанд : « чаҳ гӯйии андари ин қавм ки туро бзднд ? » гуфт : « чаҳ гӯям ? аз барои худоӣ заданд . Пиндоштанд ки ман бар ботилам . Агар эшон бар ҳақанд ба муҷарради захми ман ба қиёмат бо эшон хасмӣ накунам . »

و اندر آخر عهد وی قومی به نزدیک وی آمدند و گفتند: «چه گویی اندر این قوم که تو را بزدند؟» گفت: «چه گویم؟ از برای خدای زدند. پنداشتند که من بر باطلم. اگر ایشان بر حق‌اند به مجرد زخم من به قیامت با ایشان خصمی نکنم.»

Ва вайро каломаст олии андари мъомлт ,у ҳаркии азуӣ мсأлтӣ пурседӣ , агар мъомлтӣ будӣ , ҷавоб гуфтӣ ва агар ҳақиқатӣ , ҳавола ба башар ҳоФӣ кардӣ ; чунон ки рӯзӣ яке биёмад ва гуфт : « мо алإхлос ? қол : « алхлоси ман офоти алأъмол . » : « ихлос чист ? » гуфт : « ихлос онаст ки аз офоти аъмоли халоси ёбӣ ; яъне : амалат бериё ва самъа шавад . » гуфт : « мо алтўкл ? » қол : « алсқаҳи биллоҳ . » : « таваккул чист ? » гуфт : « бовар ва устувор дошт худои андари рӯзии худ . »

و وی را کلام است عالی اندر معاملت، و هرکه ازوی مسألتی پرسیدی، اگر معاملتی بودی، جواب گفتی و اگر حقیقتی، حواله به بشر حافی کردی؛ چنان‌که روزی یکی بیامد و گفت: «ما الإخلاصُ؟ قال: «الخَلاصُ مِنْ آفاتِ الأعمالِ.» :«اخلاص چیست؟» گفت: «اخلاص آن است که از آفات اعمال خلاص یابی؛ یعنی: عملت بی ریا و سُمعه شود.» گفت: «ما التّوکّل؟» قال: «الثّقة باللّه.» :«توکل چیست؟» گفت: «باور و استوار داشت خدای اندر روزی خود.»

Гуфт : « мо алрзо ? » қол : « таслими алأмўри إлии аллоҳ . » : « ризо чист ? » гуфт : « он ки корҳои худ ба худованди таъолии сипорӣ . »

گفت: «ما الرضا؟» قال: «تسلیم الأمور إلی اللّه.» :«رضا چیست؟» گفت:«آن که کارهای خود به خداوند تعالی سپاری.»

Гуфт : « мо алмҳбаҳ ? » : « муҳаббат чист ? » гуфт : « ин аз башар ҳоФӣ пресс ; ки то вай зиндааст ман ҷавоб ин накунам . »

گفت: «ما المحبّة؟» :«محبت چیست؟» گفت: «این از بشر حافی پرس؛ که تا وی زنده است من جواب این نکنم.»

Ва Аҳмади бен ҳанбали раҳмаи аллоҳи алайҳи андари ҳамаи аҳволи мумтаҳан буд дар ҳоли ҳаёт аз таъни мӯътазила , ва дар ҳоли мамоти азтҳмтҳои мушаббаҳа ; то ҳаддӣ ки аҳли суннату ҷамоати онон ки бар ҳоли вай воқиф нагаштаанд вайро тӯҳмат кунанду вай аз он барӣаст . Ва аллоҳи аълам .

و احمد بن حنبل رحمة اللّه علیه اندر همه احوال ممتحن بود در حال حیات از طعن معتزله، و در حال ممات ازتهمت‌های مشبهه؛ تا حدی که اهل سنت و جماعت آنان که بر حال وی واقف نگشته‌اند وی را تهمت کنند و وی از آن بری است. و اللّه اعلم.