Қавла , таъолӣ : « волзини ҷоҳдўои Финои лнҳдинҳми сблно ( ۶۹/олънкбўт ) . »

قوله، تعالی: «والَّذینَ جاهُدَوا فینا لَنَهْدِیَنَّهُم سُبُلَنا (۶۹/العنکبوت).»

Ва қол алнабӣ , алайҳи ассалом : « алмҷоҳди ман ҷоҳад нафса фии аллоҳ . »

و قال النبی، علیه السّلام: «المُجاهِدُ مَنْ جاهَدَ نَفْسَهُ فِی اللّهِ.»

Ва қавлаи алайҳи ассалом : « рҷънои ман алҷҳоди алأсғри إлии алҷҳоди алأкбр . » қил : « ё расӯли аллоҳ , вмои алҷҳоди алأкбр ? » қол : « أлои вҳии муҷоҳидаи алнФс . »

و قوله علیه السّلام: «رَجَعْنا مِنَ الْجِهادِ الأَصْغَرِ إلی الجِهادِ الأکْبَرِ.» قیل: «یا رسولَ اللّه، وَمَا الجِهادُ الأکْبَرُ؟» قال: «ألا وَهِیَ مُجاهَدَةُ النَّفْسِ.»

: « бозгаштем аз ҷиҳоди хирадтар яъне аз ғзў ба сӯии ҷиҳоди бузургтар . » гуфтанд : « ё расӯли аллоҳ , ҷиҳоди бузургтар кадомаст ? » фармуд : « муҷоҳидати нафас . »

:«بازگشتیم از جهاد خردتر یعنی از غزو به سوی جهاد بزرگتر.» گفتند: «یا رسول اللّه، جهاد بزرگتر کدام است؟» فرمود: «مجاهدت نفس.»

Ва расӯли слии аллоҳи алайҳи муҷоҳидати нафасро бар ҷиҳоди тафзили ниҳод ; аз он чаҳ ранҷи он зиёдат буд аз ранҷи ҷиҳоду ғзў ; бидонча хилофи ҳўӣу қаҳр кардани нафаси азими корӣ шигарфаст .

و رسول صلّی اللّه علیه مجاهدت نفس را بر جهاد تفضیل نهاد؛ از آن‌چه رنج آن زیادت بود از رنج جهاد و غزو؛ بدانچه خلاف هوی و قهر کردن نفس عظیم کاری شگرف است.

Пас бидон акрмки аллоҳ ки тариқи муҷоҳидати нафасу сиёсати он возеҳасту пайдоу сутӯдаи миёни ҳамаи аҳли адёну милал ва мухтасанд аҳли ин тариқат ба риояти ону мустаъмал ва ҷорӣаст ин иборати андари миёни хавосу авоми эшону машойихро разии анҳуам андари ин маънии румузу калимот бисёраст .

پس بدان اکرمک اللّه که طریق مجاهدت نفس و سیاست آن واضح است و پیدا و ستوده میان همه اهل ادیان و ملل و مختص‌اند اهل این طریقت به رعایت آن و مستعمل و جاری است این عبارت اندر میان خواص و عوام ایشان و مشایخ را رُضِیَ عنهم اندر این معنی رموز و کلمات بسیار است.

Ва саҳли бен Абдуллоҳи разии аллоҳи анҳу андари асли ин ғулув бештар кунаду вайро андари муҷоҳидати нафаси бароҳин бисёраст ва гӯйанд ки худро бар он дошта буд ки ҳар понздаҳи рӯзи як бор таом хӯрдӣу умрии дарози бгзошт ба ғизои андак . Ва ҷумлаи муҳаққиқони муҷоҳидат исбот кардаанд ва онро асбоб мшоҳдт гуфта , магари он пери бузургвор ки муҷоҳидатро иллат мшоҳдт гуфтаасту мари талабро дар ҳақ ёфт таъсирии азим ниҳодаасту ваии зиндагонии дунёро дар талаб , фазл наад бар ҳаёти уқбо дар ҳусӯли мурод ; аз он чаҳ гуяд он самара инаст ; ки чун дар дунё хизмат кунӣ он ҷои қурбати ёбӣ бе хизмати он қурбат набошад . Бояд то иллати вусӯли ҳақи муҷоҳидат банда бошад ки бикунади ҳам ба тавфиқи ҳақ .

و سهل بن عبداللّه رضی اللّه عنه اندر اصل این غلو بیشتر کند و وی را اندر مجاهدت نفس براهین بسیار است و گویند که خود را بر آن داشته بود که هر پانزده روز یک بار طعام خوردی و عمری دراز بگذاشت به غذایی اندک. و جملهٔ محققّان مجاهدت اثبات کرده‌اند و آن را اسباب مشاهدت گفته، مگر آن پیر بزرگوار که مجاهدت را علت مشاهدت گفته است و مر طلب را در حق یافت تأثیری عظیم نهاده است و وی زندگانی دنیا را در طلب، فضل نهد بر حیات عقبی در حصول مراد؛ از آن‌چه گوید آن ثمرهٔ این است؛ که چون در دنیا خدمت کنی آن‌جا قربت یابی بی خدمت آن قربت نباشد. باید تا علت وصول حق مجاهدت بنده باشد که بکند هم به توفیق حق.

Ва вай гуфт , разии аллоҳи анҳу : « алмшоҳдоти мавориси алмҷоҳдот . »

و وی گفت، رضی اللّه عنه: «المشاهَداتُ مواریثُ المجاهداتِ.»

Ва дигарон гӯйанд : вусӯли ҳақро иллат набошад ; ки ҳарки ба ҳақ расад ба фазл расад . Фазлро бо феъл чаҳ кор буд ? пас муҷоҳидати таҳзиби нафасро буд на ҳақиқати қурбро ; аз он чаҳ руҷӯъи муҷоҳидат ба банда бошаду ҳаволаи мшоҳдт ба ҳақ . Маҳол буд ки ин иллат он гардад ё он олати ин .

و دیگران گویند: وصول حق را علت نباشد؛ که هرکه به حق رسد به فضل رسد. فضل را با فعل چه کار بود؟ پس مجاهدت تهذیب نفس را بود نه حقیقت قرب را؛ از آن‌چه رجوع مجاهدت به بنده باشد و حوالهٔ مشاهدت به حق. محال بود که این علت آن گردد یا آن آلت این.

Ҳуҷҷати саҳли андари ин , қавл худоӣаст , ъзи вҷл , ъзи ман қоил : « волзини ҷоҳдўои Финои лнҳдинҳми сблно ( ۶۹/олънкбўт ) . » он ки муҷоҳидат кунад мшоҳдт ёбад . Ва низ ҷумлаи вуруди анбиёу исботи шариъату нузули кутубу ҷумлаи аҳкоми таклиф бинобаринаст ва агар муҷоҳидати иллат мшоҳдт набӯдӣ ҳукми ин ҷумла ботил шудӣ ва низ ҷумлаи аҳволи дунёу уқбои таъаллуқ ба ҳукм ва илал дорад ва ҳар ки илал аз ҳукм нафй кунад шаръу расм ҷумла бардорад на андари асли исботи таклиф дуруст ояд ва на андари фаръи таоми мари сириро иллат гардад ва ё ҷомаи мари дафъи сарморо ва ин таътили кули маъонӣ буд .

حجت سهل اندر این، قول خدای است، عزّ وجل، عزّ مِنْ قائلٍ: «والّذینَ جاهَدوا فینا لَنَهْدِیَنَّهُم سُبُلَنا (۶۹/العنکبوت).» آن که مجاهدت کند مشاهدت یابد. و نیز جمله ورود انبیا و اثبات شریعت و نزول کتب و جملهٔ احکام تکلیف بنابراین است و اگر مجاهدت علت مشاهدت نبودی حکم این جمله باطل شدی و نیز جملهٔ احوال دنیا و عقبی تعلق به حکم و علل دارد و هر که علل از حکم نفی کند شرع و رسم جمله بردارد نه اندر اصل اثبات تکلیف درست آید و نه اندر فرع طعام مر سیری را علت گردد و یا جامه مر دفع سرما را و این تعطیل کل معانی بود.

Пас руяти асбоби андари афъоли тавҳид буду рафъи он таътил ва инро андари шоҳид далоиласту инкори ин инкори мшоҳдту мкобраҳ аён бошад . Набинӣ ки асбии тавсанро ба риёзат аз сифати сутурӣ май ба сифати мардумии оранд то авсофи андари вай мубаддил гардонанд то тозӣона аз замин баргирад ба худованд диҳаду гӯйро ба даст бигардонад ва монанди ин , афъоли дигари бикунаду кӯдак бе ақли аҷамиро май ба риёзати арабӣ забон кунанду нутқи табъии ваии андари вай мубаддил мегардонанд . Ва бози ваҳширо ба риёзат бидон дараҷа расонанд ки чун бигузоранд бишавад ва чун бихонанд бозояд ,у ранҷу банди вай бар ваии дӯсттар аз озодӣ ва гузоштагӣ буд . Ва сегӣ палид гузоштаро май ба муҷоҳидат бидон маҳал расонанд ки куштаи вай меҳалол гардад ва аз он одамӣ бар муҷоҳидат ва риёзат ноёфта ҳаром буд ва монанди ин бисёраст . Пас мадори ҷумлаи шаръу расм бар муҷоҳидатаст .

پس رؤیت اسباب اندر افعال توحید بود و رفع آن تعطیل و این را اندر شاهد دلایل است و انکار این انکار مشاهدت و مکابرهٔ عیان باشد. نبینی که اسبی توسن را به ریاضت از صفت ستوری می به صفت مَردُمی آرند تا اوصاف اندر وی مبدل گردانند تا تازیانه از زمین برگیرد به خداوند دهد و گوی را به دست بگرداند و مانند این، افعال دیگر بکند و کودک بی عقل عجمی را می به ریاضت عربی زبان کنند و نطق طبعی وی اندر وی مبدل می‌گردانند. و بازِ وحشی را به ریاضت بدان درجه رسانند که چون بگذارند بشود و چون بخوانند بازآید، و رنج و بند وی بر وی دوست‌تر از آزادی و گذاشتگی بود. و سگی پلیدِ گذاشته را می به مجاهدت بدان محل رسانند که کشتهٔ وی می حلال گردد و از آنِ آدمی بر مجاهدت و ریاضت نایافته حرام بود و مانند این بسیار است. پس مدار جملهٔ شرع و رسم بر مجاهدت است.

Ва расӯли слии аллоҳи алайҳи андари ҳоли қурби ҳақ ва ёфтан кому амни оқибату таҳқиқи исмати чандон муҷоҳидат кард аз гуруснагиҳои дарозу рӯзаҳои висолу бедориҳои шаб ки фармон омад : « ё Муҳамад , тоҳои мо أнзлнои алейк алқуръони лтшқӣ ( 1у ۲/и тоҳо ) , қуръон ба ту бидон нФрстодим то ту худро ҳалок кунӣ . »

و رسول صلّی اللّه علیه اندر حال قرب حق و یافتن کام و امن عاقبت و تحقیق عصمت چندان مجاهدت کرد از گرسنگی‌های دراز و روزه‌های وصال و بیداری‌های شب که فرمان آمد: «یا مُحمّدُ، طه ما أنْزَلْنا عَلَیْکَ الْقُرآنَ لِتَشْقی (۱ و ۲/ طه)، قرآن به تو بدان نفرستادیم تا تو خود را هلاک کنی.»

Ва аз Абуҳурираи разии аллоҳи анҳу ривоят кунанд ки : расӯли слии аллоҳи алайҳи андари ҳоли иморати масҷид хишт мекашид ва ман медидам ки вайро меранҷ расед . Гуфтам : « ё расӯли аллоҳ , он хишт ба ман даҳ ки ман ба ҷои ту ин кори бикунам . » гуфт : « ё боҳрираҳ , хзғайриҳо ?фонаи лоъиши алои айши алохраҳ . Ту хишт дигар бурдор ки сарои айш охиратасту дунёи сарои ранҷ ва машаққатаст . »

و از ابوهریره رضی اللّه عنه روایت کنند که: رسول صلّی اللّه علیه اندر حال عمارت مسجد خشت می‌کشید و من می‌دیدم که وی را می رنج رسید. گفتم: «یا رسولَ اللّه، آن خشت به من ده که من به جای تو این کار بکنم.» گفت: «یا باهریرة، خُذْ غَیْرَها فانَّه لاعَیْشَ الّا عیشُ الآخِرَةَ. تو خشت دیگر بردار که سرای عیش آخرت است و دنیا سرای رنج و مشقت است.»

Ва ҳёни хориҷа ривоят кунад : аз Абдуллоҳи умри разии аллоҳи ънҳмои пурсидам ки : « андари ғзў чаҳ гӯйӣ ? » гуфт : « إбдأи бнФски Фҷоҳдҳоу абдأи бнФски Фоғзҳои Фонки إни қатлати Форои бъски аллоҳи Форо ,у ани қатлати мроӣёи бъски аллоҳи мроӣё ,у إни қатлати соброи мҳтсбои бъски аллоҳи соброи мҳтсбо . »

و حیان خارجه روایت کند: از عبداللّه عمر رضی اللّه عنهما پرسیدم که: «اندر غزو چه گویی؟» گفت: «إبْدَأْ بِنَفْسِکَ فَجاهِدْها و ابْدَأ بِنَفْسِکَ فاغْزُها فانّک إنْ قُتِلْتَ فارّاً بَعَثَکَ اللّهُ فارّاً، وَ اِنْ قُتِلْتَ مُرائیاً بَعَثَکَ اللّهُ مُرائیاً، و إنْ قُتِلْتَ صابراً مُحْتَسِباً بَعَثَکَ اللّهُ صابراً مُحْتَسِباً.»

Пас ҳамчандон ки таълӣфу таркиби иборатро андари ҳақи баёни маъонӣ асараст , таълӣфу таркиби муҷоҳидатро андари вусӯли маъонӣ асараст . Чун баён беиборату таълӣфи он дуруст наёяд , вусӯл бемуҷоҳидат дуруст наёяд ва он ки даъвӣ кунад мхтӣ буд ; аз он чаҳ оламу исботи ҳдси он далели маърифат офаридагорасту маърифати нафасу муҷоҳидати он далели васлати вай .

پس همچندان که تألیف و ترکیب عبارت را اندر حق بیان معانی اثر است، تألیف و ترکیب مجاهدت را اندر وصول معانی اثر است. چون بیان بی عبارت و تألیف آن درست نیاید، وصول بی مجاهدت درست نیاید و آن که دعوی کند مُخطی بود؛ از آن‌چه عالم و اثبات حَدَث آن دلیل معرفت آفریدگار است و معرفت نفس و مجاهدت آن دلیل وُصلت وی.

Ва ҳуҷҷати гуруҳи дигари он ки гӯйанд : « ин ояти андари тафсири мақдам ва мؤхраст :у аллазӣнаи ҷоҳдўои Финои лнҳдинҳми сблно ; эй волзини ҳдиноҳми сблнои ҷоҳдўои Фино . » ва расӯл гуфт , слии аллоҳи алайҳу силам : « лни йенҷуи أҳдкми баъамала . » қил : « влоأнт , ё расӯли аллоҳ ? » қол : « влои أно ; алои ани итғмднии аллоҳи брҳмтаҳ . »

و حجت گروه دیگر آن که گویند: «این آیت اندر تفسیر مقدم و مؤخر است: و الّذینَ جاهَدوا فینا لنَهْدِیَنَّهُم سُبُلَنا؛ ای والّذینَ هَدَیناهُم سُبُلنا جاهَدُوا فینا.» و رسول گفت، صلّی اللّه علیه و سلم: «لَنْ یَنْجُو أحَدُکُم بِعَمَلِه.» قیل: «ولاأنتَ، یا رسول اللّه؟» قال: «ولا أنا؛ الّا ان یَتَغَمَّدَنِیَ اللّهُ بِرَحْمَتِه.»

: « нараҳад яке аз шумо ба амали худ . » гуфтанд : « ту ҳам нараҳе , ё расӯли аллоҳ ? » гуфт : « ман ҳам нрҳм ; ҷузи он ки худованди таъолӣ бар ман раҳмат кунад . »

: «نرهد یکی از شما به عمل خود.» گفتند: «تو هم نرهی، یا رسول اللّه؟» گفت: «من هم نرهم؛ جز آن که خداوند تعالی بر من رحمت کند.»

Пас муҷоҳидати феъл банда бошад ва маҳол бошад ки феъли ваии иллати наҷот вай гардад . Пас халосу наҷоти бандаи мутаъаллиқ ба машйатаст на ба муҷоҳидат ; комаи қоли аллоҳ , таъолӣ : « Фмни ирди аллоҳи أни иҳдиаҳи ишрҳи садраи ллإсломи вмни ирди أни излаҳи иҷъли садраи зиқои ҳрҷо ( ۱۲۵/олонъом ) . » ва низ гуфт : « тؤтии алмалики ман тшоءу тнзъи алмалики ммни тшоء ( ۲۶/оли умрон ) . » такаллуфи ҳамаи оламёни андари исботи машйати худ нафй кард . Ва агар муҷоҳидати иллати вусӯл будӣ , Иблис мардӯд набӯдӣ ва агар тарки он иллати раду тард будӣ одами ҳаргизи мақбул ва мусаффо набӯдӣ . Пас кор , сабқат аноят дорад на касрати муҷоҳидат на ҳар ки муҷтаҳидтар эминтар ; ки ҳаркии анояти бадви бештар ба ҳақи наздиктар . Яке андари савмиъаи мақруни тоъат , аз ҳақи давр , яке дар хароботи мавсули маъсият ба раҳмати ҳақи наздику أшрФи ҳамаи маъонӣ имонаст . Кӯдакиро ки мукаллаф нест ҳукмаши ҳукми имон буду мҷонинро ҳамчунон . Пас чун ашрафи мавоҳибро муҷоҳидат иллат набошад он чаҳ кам аз он буд ҳам ба иллат муҳтоҷ набошад .

پس مجاهدت فعل بنده باشد و محال باشد که فعل وی علت نجات وی گردد. پس خلاص و نجات بنده متعلق به مشیت است نه به مجاهدت؛ کما قال اللّه، تعالی: «فَمَنْ یُرِدِ اللّهُ أنْ یَهْدِیَهُ یَشْرَحْ صَدْرَه لِلإسْلام وَمَنْ یُرِدْ أنْ یُضِلَّهُ یَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَیِّقاً حَرَجاً (۱۲۵/الانعام).» و نیز گفت: «تُؤتِی المُلْکَ مَنْ تَشاءُ وَ تَنْزِعُ الْمُلْکَ مِمَّنْ تَشاءُ (۲۶/آل عمران).» تکلف همه عالمیان اندر اثبات مشیت خود نفی کرد. و اگر مجاهدت علت وصول بودی، ابلیس مردود نبودی و اگر ترک آن علت رد و طرد بودی آدم هرگز مقبول و مصفا نبودی. پس کار، سبقت عنایت دارد نه کثرت مجاهدت نه هر که مجتهدتر ایمن‌تر؛ که هرکه عنایت بدو بیشتر به حق نزدیک‌تر. یکی اندر صومعه مقرون طاعت، از حق دور، یکی در خرابات موصول معصیت به رحمت حق نزدیک و أشرف همه معانی ایمان است. کودکی را که مکلف نیست حکمش حکم ایمان بود و مجانین را همچنان. پس چون اشرف مواهب را مجاهدت علت نباشد آن‌چه کم از آن بود هم به علت محتاج نباشد.

Ва ман ки алии бен Усмон алҷлобӣам , мегӯям ки : ин хилофаст андари иборат бидӯни маънӣ ; аз он ки яке мегуяд : « ман талаби ваҷд » ва дайгарӣ мегуяд : « ман ваҷди талаб » ва сабаб ёфтан талаб буду сабаб талабидан ёфт . Он мемуҷоҳидат фармоед то мшоҳдт ёбад ва ин мшоҳдт ёбад то муҷоҳидат кунаду ҳақиқати ин он буд ки мшоҳдти андари муҷоҳидат ба ҷой тавфиқаст андари тоъат ва он атост ва аз ҳақаст , ъзу ҷл .

و من که علی بن عثمان الجلابی‌ام، می‌گویم که: این خلاف است اندر عبارت بدون معنی؛ از آن که یکی می‌گوید: «مَنْ طَلَبَ وَجَدَ» و دیگری می‌گوید: «مَنْ وَجَدَ طَلَبَ» و سبب یافتن طلب بود و سبب طلبیدن یافت. آن می مجاهدت فرماید تا مشاهدت یابد و این مشاهدت یابد تا مجاهدت کند و حقیقت این آن بود که مشاهدت اندر مجاهدت به جای توفیق است اندر طاعت و آن عطاست و از حق است، عزّ و جلّ.

Пас чун ҳусӯли тоъат бе тавфиқи маҳол буд , ҳусӯли тавфиқ низ бе тоъати маҳол буд ва чун бе мшоҳдти муҷоҳидат мавҷӯд набошад , бе муҷоҳидати мшоҳдти маҳол буд . Пас лмъаҳ эй аз ҷамоли худовандӣ май бибояд то бандаро ба муҷоҳидат далолат кунад ва чун иллати вуҷӯди муҷоҳидат он бошад ҳидояти собиқ буд бар муҷоҳидат .

پس چون حصول طاعت بی توفیق محال بود، حصول توفیق نیز بی طاعت محال بود و چون بی مشاهدت مجاهدت موجود نباشد، بی مجاهدت مشاهدت محال بود. پس لَمْعه‌ای از جمال خداوندی می‌بباید تا بنده را به مجاهدت دلالت کند و چون علت وجود مجاهدت آن باشد هدایت سابق بود بر مجاهدت.

Аммо он чаҳ он қавм яъне саҳлу асҳоби вай ҳуҷҷат кунанд ки : « ҳаркии муҷоҳидатро мункир буд исботи вуруди ҷумлаи анбиёу кутубу шароеъро мункир буд ; ки мадори таклиф бар муҷоҳидатаст . » он беҳтар аз ин май бояд ; ки мадори таклиф бар ҳидоят ҳақаст . Муҷоҳидати исботи ҳуҷҷати рост на ҳақиқати васлатро . Қавла , таъолӣ : « валави أннои нзлнои إлиҳми алмлоӣкаҳи вклмҳми аламутии вҳшрнои алайҳими кули шийъ қаблан моконўои лиؤмнўои إлои أни ишоءи аллоҳ ( ۱۱۱/олонъом ) . »

اما آن‌چه آن قوم یعنی سهل و اصحاب وی حجت کنند که: «هرکه مجاهدت را منکر بود اثبات ورود جملهٔ انبیا و کتب و شرایع را منکر بود؛ که مدار تکلیف بر مجاهدت است.» آن بهتر از این می‌باید؛ که مدار تکلیف بر هدایت حق است. مجاهدت اثبات حجت راست نه حقیقت وُصلت را. قوله، تعالی: «وَلَوْ أنّنا نَزَّلْنا إلَیْهِمُ الْمَلائِکَةَ وَکَلَّمَهُمُ الْمَوْتی وَحَشَرْنا عَلَیْهِم کُلَّ شَیْءٍ قُبُلاً ماکانُوا لِیُؤمِنُوا إلّا أنْ یَشاءُ اللّهُ (۱۱۱/الانعام).»

Агар мо Фристгонро бадишон фиристему мурдагонро бо эшон ба сухани орем ва барангезем бар эшон ҳамаи чизҳоро , эшон имон наёранд то мо нахоҳем ; аз он чаҳ иллати имони машйати мост , на руяти далоилу муҷоҳидати эшон .

اگر ما فریشتگان را بدیشان فرستیم و مردگان را با ایشان به سخن آریم و برانگیزیم بر ایشان همه چیزها را، ایشان ایمان نیارند تا ما نخواهیم؛ از آن‌چه علت ایمان مشیت ماست، نه رؤیت دلایل و مجاهدت ایشان.

Ва низ гуфт , таъолӣу тақаддус : « إни аллазӣнаи кФрўои сўоءи алайҳими ءأнзртҳми أми лами тнзрҳми лоиؤмнўн ( ۶/олбқраҳ ) . »

و نیز گفت، تعالی و تقدس: «إنَّ الَّذینَ کَفَرُوا سَواءٌ عَلَیْهِمْ ءَأَنْذَرْتَهُم أَمْ لَمْ تُنْذِرهُم لایُؤْمِنُونَ (۶/البقره).»

Онон ки кофаронанд , мутасовӣаст ба наздики эшон изҳори ҳуҷҷату инзор аз аҳўоли қиёмату тарки он эшон имон наёранд ; ки мо мари эшонро аз аҳл он нагардонидаему дилҳои эшон ба ҳукми шақоват махтумаст .

آنان که کافران‌اند، متساوی است به نزدیک ایشان اظهار حجت و انذار از اهوال قیامت و ترک آن ایشان ایمان نیارند؛ که ما مر ایشان را از اهل آن نگردانیده‌ایم و دل‌های ایشان به حکم شقاوت مختوم است.

Пас вуруди анбёءу нузули кутубу субути шароеъ , асбоб вусӯланд на иллати он ; аз он чаҳ Абубакри андари ҳукми таклиф чун Абуҷаҳл буд , аммо Абубакр ба адл ва ба фазл раседу бўҷҳл ба адл аз фазли бозмонд . Пас иллати вусӯли айн вусӯласт на талаби вусӯл ; ки агар талабу матлӯб ҳар ду яке будӣ , толиби воҷид будӣ ва чун воҷид будӣ , толиб набӯдӣ ; аз он чаҳ расида осӯда бошад ва бар толиби осоиш дуруст наёяд .

پس ورود انبیاء و نزول کتب و ثبوت شرایع، اسباب وصول‌اند نه علت آن؛ از آن‌چه ابوبکر اندر حکم تکلیف چون ابوجهل بود، اما ابوبکر به عدل و به فضل رسید و بوجهل به عدل از فضل بازماند. پس علت وصول عین وصول است نه طلب وصول؛ که اگر طلب و مطلوب هر دو یکی بودی، طالب واجد بودی و چون واجد بودی، طالب نبودی؛ از آن‌چه رسیده آسوده باشد و بر طالب آسایش درست نیاید.

Ва пайғамбари слии аллоҳ алайҳ гуфт : « ман астўии иўмоаҳи Фҳўи мағбун . » ҳаркиро ду рӯз чун ҳам буд яъне аз толибони ваии андари ғабнии зоҳир буд . Бояд ки ҳар рӯз беҳтар бошад , ва ин дарҷат толибонаст . Ва бозгуфт : « إстқимўои влни тҳсўо . Истиқомат гиред ва барҳол бошед . » пас муҷоҳидатро сабаб гуфту сабаб исбот кард мари исботи ҳуҷҷатро ,у вусӯл аз сабаб нафй кард таҳқиқи илоҳятро .

و پیغمبر صلّی اللّه علیه گفت: «مَنِ اسْتَوی یَوْماهُ فَهُوَ مَغْبُونُ.» هرکه را دو روز چون هم بود یعنی از طالبان وی اندر غبنی ظاهر بود. باید که هر روز بهتر باشد، و این درجت طالبان است. و بازگفت: «إسْتَقیمُوا ولَنْ تَحْصُوا. استقامت گیرید و برحال باشید.» پس مجاهدت را سبب گفت و سبب اثبات کرد مر اثبات حجت را، و وصول از سبب نفی کرد تحقیق الهیت را.

Ва он чаҳ гӯйанд ки : « асбро ба муҷоҳидат май ба сифатӣ дигар гардонанд » , бидон ки андари асб сифатӣаст мактум ки изҳори онро муҷоҳидат сабабаст ки то риёзати наёбади он маънӣ зоҳир нашаваду андари хар ки он маънӣ нест ҳаргиз асб нагардад . На асбро ба муҷоҳидати хар тавон кард ва на харро ба риёзати асб тавон гардонид ; аз он чаҳ ин қалб айн бошад . Пас чун чизеи Айниро қалб натавонад кард , исботи он андари ҳазрати ҳақи маҳол буд .

و آن‌چه گویند که: «اسب را به مجاهدت می به صفتی دیگر گردانند»، بدان که اندر اسب صفتی است مکتوم که اظهار آن را مجاهدت سبب است که تا ریاضت نیابد آن معنی ظاهر نشود و اندر خر که آن معنی نیست هرگز اسب نگردد. نه اسب را به مجاهدت خر توان کرد و نه خر را به ریاضت اسب توان گردانید؛ از آن‌چه این قلب عین باشد. پس چون چیزی عینی را قلب نتواند کرد، اثبات آن اندر حضرت حق محال بود.

Бар он пер , разии аллоҳи анҳу яъне саҳли тстрӣ муҷоҳидатӣ мерафт ки вай аз он озод буд ва дар айни он , иборат ӯ аз он мунқатиъ буд . На чун гуруҳе ки иборати онро бе мъомлти мазҳаб гардонидаанд ва маҳол бошад ки он чаҳ ҳамаи мъомлт май бояд ҳама иборат гардад .

بر آن پیر، رضی اللّه عنه یعنی سهل تستری مجاهدتی می‌رفت که وی از آن آزاد بود و در عین آن، عبارت او از آن منقطع بود. نه چون گروهی که عبارت آن را بی معاملت مذهب گردانیده‌اند و محال باشد که آن‌چه همه معاملت می‌باید همه عبارت گردد.

Ва дар ҷумлаи мари аҳли ин қиссаро муҷоҳидату риёзат мавҷӯдаст ботФоқ , аммо руяти он андари он офатаст . Пас он ки май муҷоҳидат нафй кунад на муроди айн муҷоҳидатаст ; ки муроди руят муҷоҳидатасту мъҷб ношудан ба афъоли худ андари маҳали қудс ; аз он чаҳ муҷоҳидати феъли банда буд ва мшоҳдт дошт ҳақ , то дошт ҳақ набошад феъли банда қимат нагирад .

و در جمله مر اهل این قصه را مجاهدت و ریاضت موجود است به اتفاق، اما رؤیت آن اندر آن آفت است. پس آن که می مجاهدت نفی کند نه مراد عین مجاهدت است؛ که مراد رؤیت مجاهدت است و مُعجَب ناشدن به افعال خود اندر محل قدس؛ از آن‌چه مجاهدت فعل بنده بود و مشاهدت داشتِ حق، تا داشتِ حق نباشد فعل بنده قیمت نگیرد.

Лъмрӣ аз худат дил нагирифт ки чандини машшотагӣ худ кунӣу фазли ҳақ ҳаме набинӣ ки чандини сухани феъли худ гӯйӣ ? !

لَعَمْری‌، از خودت دل نگرفت که چندین مشاطگی خود کنی و فضل حق همی‌نبینی که چندین سخن فعل خود گویی؟!

Пас муҷоҳидати дӯстони феъл ҳақ бошад андари эшон бе ихтиёри эшон , ва он қаҳру гудозаш буду гдозшӣ буд ки ҷумлаи навозиш буд . Ва муҷоҳидати ғофилони феъл эшон бошад андари эшон ба ихтиёри эшон ва он ташвиш буду парокандагӣу дили пароканда аз офат бар огндаҳ буд . Пас то туоне аз феъли худ иборат макуну андари ҳеҷ сифати нафасро мтобът макун ; ки вуҷӯд ҳастӣ ту ҳиҷоб туаст . Агар ба феълии маҳҷӯб будӣ ба феълӣ дигар бархестӣ чун куллияти ту ҳиҷобаст то бакулят фано нагардӣ , шоиста бақо нагардӣ ; « лأни алнФси клби боғ , вҷлди алклби лоитҳри алои болдбоғ . »

پس مجاهدت دوستان فعل حق باشد اندر ایشان بی اختیار ایشان، و آن قهر و گدازش بود و گدازشی بود که جمله نوازش بود. و مجاهدت غافلان فعل ایشان باشد اندر ایشان به اختیار ایشان و آن تشویش بود و پراکندگی و دل پراکنده از آفت بر‌آگنده بود. پس تا توانی از فعل خود عبارت مکن و اندر هیچ صفت‌، نفس را متابعت مکن؛ که وجود هستی تو حجاب توست. اگر به فعلی محجوب بودی به فعلی دیگر برخاستی چون کلیت تو حجاب است تا به کلیت فنا نگردی، شایستهٔ بقا نگردی؛ «لأنَّ النَّفْسَ کَلْبٌ باغٍ، وجِلْدُ الکَلْبِ لایُطَهَّرُ اِلّا بِالدِّباغِ.»

Ва андари ҳикоёт маърӯфаст ки ҳусайни бен Мансури рҳмҳоллаҳи алайҳ ба Кӯфаи андари хонаи мҳмдбни ҳасани алълўӣ нузул карда буд . Иброҳӣми хавоси раҳмаи аллоҳи алайҳ ба Кӯфа андар омад . Чун хайр вай бишунид наздики вай андар омад . Ҳусайн гуфт : « ё иброҳӣм , андари чиҳил сол ки бад-ӣни тариқати таъаллуқи дорӣ , аз ин маънии туро чаҳ чизи мусаллам шудааст ? » гуфт : « тариқи таваккули марои мусаллам шудааст . » ҳусайн гуфт , разии анҳу : « зиъти ъмрки фии умрони ботнк , Фأини алФноءи фии алтўҳид ? умри андари умрони ботин зойеъ кардӣ фано куҷост андари тавҳид ? » яъне таваккул иборатӣаст аз мъомлти худ бо худованду дурустии ботин ба эътимод кардан бо вай ва чун касе умрии андари муъолиҷат ботин кунад умрии дигар бояд то андари муъолиҷат зоҳир кунад ; ва ду умр зойеъ шуд ҳануз аз вай ба ҳақ асарӣ набошад .

و اندر حکایات معروف است که حسین بن منصور رحمةاللّه علیه به کوفه اندر خانهٔ محمدبن حسن العلوی نزول کرده بود. ابراهیم خواص رحمة اللّه علیه به کوفه اندر آمد. چون خبر وی بشنید نزدیک وی اندر آمد. حسین گفت: «یا ابراهیم، اندر چهل سال که بدین طریقت تعلق داری، از این معنی تو را چه چیز مسلم شده است؟» گفت: «طریق توکل مرا مسلم شده است.» حسین گفت، رضی عنه: «ضَیّعتَ عُمْرَکَ فی عُمرانِ باطِنِک، فَأیْنَ الفَناءُ فی التّوحیدِ؟ عمر اندر عمران باطن ضایع کردی فنا کجاست اندر توحید؟» یعنی توکل عبارتی است از معاملت خود با خداوند و درستی باطن به اعتماد کردن با وی و چون کسی عمری اندر معالجت باطن کند عمری دیگر باید تا اندر معالجت ظاهر کند؛ و دو عمر ضایع شد هنوز از وی به حق اثری نباشد.

Ва аз шайхи буъалии сиёҳи мрўзии раҳмаи аллоҳи алайҳ ҳикоят кунанд ки гуфт : ман нафасро бидидам ба сӯратӣ монанди сӯрати ман ки яке мӯии ваии гирифта буду вайро ба ман дод ва ман вайро бар дарахтии бастаму қасди ҳалок вай кардам . Маро гуфт : « ё бо алӣ , маранҷ ки ман лашкар ваем ъзу ҷли ту маро кам натавонӣ кард . »

و از شیخ بوعلی سیاه مروزی رحمة اللّه علیه حکایت کنند که گفت: من نفس را بدیدم به صورتی مانند صورت من که یکی موی وی گرفته بود و وی را به من داد و من وی را بر درختی بستم و قصد هلاک وی کردم. مرا گفت: «یا با علی، مرنج که من لشکر ویم عزّ و جلّ تو مرا کم نتوانی کرد.»

Ва аз Муҳамад алӣон насӯй ривояти оранду вай аз кбори асҳоби ҷунайд буд , раҳмаи аллоҳи алайҳими аҷмъин ки : ман андари ибтидои ҳол ки ба офатҳои нафас бино гашта будаму камӣнгоҳҳои вай бдонстаҳ будам , аз ваии ҳқдии пайвастаи андари дили ман буд . Рӯзии чизе чун рӯбоҳи бачае аз гулӯии ман баромаду ҳақи таъолии маро шносо гардонид . Донистам ки он нафасаст вайро ба зери пой андар оварадам . Ҳар лагадӣ ки бар вай мезадам , вай бузургтар мешуд . Гуфтам : « эй ҳозо ! ҳамаи чизҳо ба захму ранҷ ҳалок шаванд ту чаро май зиёдати шӯй ? » гуфт : « аз он чаҳ офариниши ман бозгўнаҳаст . Он чаҳ ранҷи чизҳо буд , роҳати ман буд ва он чаҳ роҳати чизҳо буд ранҷи ман буд . »

و از محمد عَلْیَان نَسَوی روایت آرند و وی از کبار اصحاب جنید بود، رحمة اللّه علیهم اجمعین که: من اندر ابتدای حال که به آفت‌های نفس بینا گشته بودم و کمینگاه‌های وی بدانسته بودم، از وی حِقدی پیوسته اندر دل من بود. روزی چیزی چون روباه بچه‌ای از گلوی من برآمد و حق تعالی مرا شناسا گردانید. دانستم که آن نفس است وی را به زیر پای اندر آوردم. هر لگدی که بر وی می‌زدم، وی بزرگتر می‌شد. گفتم: «ای هذا! همه چیزها به زخم و رنج هلاک شوند تو چرا می زیادت شوی؟» گفت: «از آن‌چه آفرینش من بازگونه است. آن‌چه رنج چیزها بود، راحت من بود و آن‌چه راحت چیزها بود رنج من بود.»

Ва шайхи абўолъбоси шқонӣ ки эмоми вақт буд , разии аллоҳ анҳу гуфт : ман рӯзӣ ба хонаи андари омадам , сегӣ дидам зард бар ҷои худ хуфта . Пиндоштам ки аз маҳалати андар омадааст . Қасд рондан вай кардам вай ба зери домани ман андар омад ва нопадид шуд .

و شیخ ابوالعباس شقانی که امام وقت بود، رضی اللّه عنه گفت: من روزی به خانه اندر آمدم، سگی دیدم زرد بر جای خود خفته. پنداشتم که از محلت اندر آمده است. قصد راندن وی کردم وی به زیر دامن من اندر آمد و ناپدید شد.

Ва шайхи Абулқосими куркони разии аллоҳи анҳу ки имрӯзи қутби алмдори алайҳ вайаст أбқоаҳи аллоҳи вай аз ибтидои ҳол нишон дод ки : ман варо ба сӯрат Марӣ дидам .

و شیخ ابوالقاسم کُرکان رضی اللّه عنه که امروز قطب المُدار علیه وی است أبقاه اللّه وی از ابتدای حال نشان داد که: من ورا به صورت ماری دیدم.

Ва дарвешӣ гуфт ки : ман нафасро бидидам бар сӯрати мӯшӣ . Гуфтам : « ту кистӣ ? » гуфт : « ман ҳалоки ғоФлонм ки доъии шару сӯъи эшонаму наҷоти дӯстон ; ки агар ман бо эшон нбошмӣ ки вуҷӯди ман офатаст эшон ба покии худ мағрур шавандӣ ва бо афъоли худ мутакаббир ; ки чун андари таҳорати дилу сафои сару нури вилояту истиқомат бар тоъат нигаранд , зҳўӣ дар эшон падедор шавад вбоз чун марои бенанди андари миёни ду паҳлавии худ он ҷумла аз эшон пок шавад .

و درویشی گفت که: من نفس را بدیدم بر صورت موشی. گفتم: «تو کیستی؟» گفت: «من هلاک غافلانم که داعی شر و سوء ایشانم و نجات دوستان؛ که اگر من با ایشان نباشمی که وجود من آفت است ایشان به پاکی خود مغرور شوندی و با افعال خود متکبر؛ که چون اندر طهارت دل و صفای سر و نور ولایت و استقامت بر طاعت نگرند، زَهوی در ایشان پدیدار شود وباز چون مرا بینند اندر میان دو پهلوی خود آن جمله از ایشان پاک شود.

Ва ин ҳикоёт далеласт ки нафас Айнӣаст на сифатӣу вайро сифатаст , аммо авсофи вай зоҳир мебайнем .

و این حکایات دلیل است که نفس عینی است نه صفتی و وی را صفت است، اما اوصاف وی ظاهر می‌بینیم.

Ва пайғамбари слии аллоҳи алайҳ ва силам фармуд : « أъдии ъдўки нФски алтии байни ҷнбик . Душмантарин душманони ту нафас туаст дар миёни ду паҳлавии ту . » пас чун маърифати он ҳосил омад вуҷӯди онро ба риёзат ба даст тавон оварад , аммо аслу моя вай нест нагардад ва чун шинохти вай дуруст шуд , толиб малик бошад бок набӯд аз бақои ваии андари вай ; « лأни алнФси клби нбоҳи вإмсоки алклби баъди алрёзаҳи мубоҳ . »

و پیغمبر صلی اللّه علیه و سلم فرمود: «أعدی عَدُوِّکَ نَفْسُکَ الّتی بینَ جَنْبَیْکَ. دشمن‌ترین دشمنان تو نفس توست در میان دو پهلوی تو.» پس چون معرفت آن حاصل آمد وجود آن را به ریاضت به دست توان آورد، اما اصل و مایهٔ وی نیست نگردد و چون شناخت وی درست شد، طالب مَلِک باشد باک نبود از بقای وی اندر وی؛ «لأنَّ النَّفْسَ کَلْبٌ نَبّاحٌ وَإِمْساکُ الْکَلْبِ بَعدَ الرّیاضةِ مُباحٌ.»

Пас муҷоҳидати нафаси мари фанои авсофи нафасро буд на фанои айни вайроу машойихро разии аллоҳи анҳуам андари ин маънии сухан бисёраст ; мо мари хавфи ттўили китобро бад-ӣни миқдор кифоят кардем . Акнӯн сухани андари ҳақиқати ҳўӣу тарк шаҳавот гӯйем , ани шоءи аллоҳ .

پس مجاهدت نفس مر فنای اوصاف نفس را بود نه فنای عین وی را و مشایخ را رضی اللّه عنهم اندر این معنی سخن بسیار است؛ ما مر خوف تطویل کتاب را بدین مقدار کفایت کردیم. اکنون سخن اندر حقیقت هوی و ترک شهوات گوییم، ان شاء اللّه.