Бидон қўоки аллоҳ ки ин мутадовиласт миёни халқу китоб ва суннат бидон нотиқаст ; лқўлаҳ , таъолӣ : « أлои إни авлиёъи аллоҳи лохўФи алайҳими влоҳми иҳзнўн ( ۶۲/иўнс ) » , ва низ гуфт : « нҳни аўлёءкми фии алҳиўаҳи алднё ( ۳۱/Фслт ) » ,у ҷой дигар гуфт : « аллоҳ вале аллазӣнаи амнўо ( ۲۵۷/олбқраҳ ) . »

بدان قوّاک اللّه که این متداول است میان خلق و کتاب و سنت بدان ناطق است؛ لقوله،تعالی: «ألا إنَّ اَوْلِیاءَ اللّهَ لاخوفٌ عَلَیْهِم وَلاهُمْ یَحْزَنُون (۶۲/یونس)»، و نیز گفت: «نَحْنُ اولیاءُکُم فِی الحیوةِ الدُّنیا (۳۱/فصلت)»، و جای دیگر گفت: «اللّهُ وَلیُّ الّذینَ امَنُوا (۲۵۷/البقره).»

Ва пайғамбар гуфт , слии аллоҳи алайҳу силам : « إни ман ибоди аллоҳи лъбодои иғбтҳми алأнбёءу алшҳдоء . » қил : « ман ҳам , ё расӯли аллоҳ ? всФҳми лнои лълнои нҳбҳм » қол , алайҳи ассалом : « қавми тҳобўои брўҳи аллоҳи ман ғайри أмўолу лоأксоб , вҷўҳҳми нури алии манобири ман нури лоихоФўни إзои хоФи анноси влоиҳзнўни إзои ҳузни аннос . » сами тела : « أлои إни أўлёءи аллоҳи лохўФи алайҳими влоҳми иҳзнўн ( ۶۲/иўнс ) . »

و پیغمبر گفت، صلّی اللّه علیه و سلم: «إنَّ مِنْ عِبادِ اللّهِ لَعِباداً یَغْبِطُهُمُ الأنْبیاءُ و الشُّهداءُ.» قیل: «مَن هُم، یَا رَسولَ اللّه؟ وَصِّفْهُمْ لَنا لَعَلَّنا نُحِبُّهم» قال، علیه السّلام: «قَوْمٌ تُحابّوا بِرُوح اللّهِ مِنْ غَیْرِ أموالٍ و لاأکسابٍ، وُجُوهُهُم نورٌ عَلی مَنابِرِ مِنْ نورٍ لایَخافُونَ إذا خافَ النّاسُ وَلایَحْزَنُونَ إذا حَزَنَ النّاسُ.» ثم تَلا: «ألا إنَّ أوْلِیاءَ اللّهِ لاخوفٌ عَلَیْهِم وَلاهُمْ یَحْزَنُون (۶۲/یونس).»

Ва низ пайғамбари слии аллоҳи алайҳ ва силам гуфт ки : « худованд гуфт , ъзу ҷл : ман озии лии влёи Фқди астҳли мҳорбтӣ . »

و نیز پیغمبر صلی اللّه علیه و سلم گفت که: «خداوند گفت،عزّ و جلّ: مَن آذی لی ولیّاً فقد اسْتَحلَّ مُحارَبَتی.»

Ва мурод аз ин онаст то бадоне ки худои ъзу ҷлро авлиёст ки эшонро ба дӯстӣу вилояти махсӯс гардонидаасту волёни малик вайанд ки баргузедашону нишонаи изҳори феъли худ гардонида ва ба анвоъи каромоти махсӯси гардонидау офоти табиӣ аз эшон пок карда ва аз мтобъти нафасашони брҳонидаҳ ; то ҳимматашони ҷуз вай несту инсашони ҷуз бо ваии не . Пеш аз мо бӯдаанд андари қуруни мозӣа ва акнӯн ҳастанд ва аз пас ин то илои явм алқёмаҳ мехоҳанд буд аз он чаҳ худованди таъолии мари ин умматро шараф додааст бар ҷумлаамам ва змон карда ки май шариъати Муҳамадро слии аллоҳи алайҳ нигоҳ дорам . Чун бурҳони хабарӣу ҳуҷаҷи ақлии имрӯз мавҷӯдаст андари миёни уламо бояд то бурҳони Айнӣ низ мавҷӯд бошад андари миёни авлиёу хавоси худованд , таъолӣ .

و مراد از این آن است تا بدانی که خدای عزّ و جلّ را اولیاست که ایشان را به دوستی و ولایت مخصوص گردانیده است و والیان ملک وی‌اند که برگزیدشان و نشانهٔ اظهار فعل خود گردانیده و به انواع کرامات مخصوص گردانیده و آفات طبیعی از ایشان پاک کرده و از متابعت نفسشان برهانیده؛ تا همتشان جز وی نیست و انسشان جز با وی نی. پیش از ما بوده‌اند اندر قرون ماضیه و اکنون هستند و از پسِ این تا الی یوم القیامه می‌خواهند بود از آن‌چه خداوند تعالی مر این امت را شرف داده است بر جملهٔ امم و ضمان کرده که می شریعت محمد را صلّی اللّه علیه نگاه دارم. چون برهان خبری و حُجَج عقلی امروز موجود است اندر میان علما باید تا برهان عینی نیز موجود باشد اندر میان اولیا و خواص خداوند،تعالی.

Ва ин хилофи моро бо ду гуруҳ бошад : яке мӯътазилау дигари оммаи ҳшўён .

و این خلاف ما را با دو گروه باشد: یکی معتزله و دیگر عامهٔ حشویان.

Мӯътазилаи тахсӣси яке бар дайгарии инкор кардан аз гиравидагону нафаси тахсӣс вале нафаси тахсӣс набӣ бошад ва ин куфр бошаду авоми ҳшўёни тахсӣс раво доранд ; аммо гӯйанд ки : « бӯдаанд , имрӯз намондаанд . »у инкори мозӣу мстқбл ҳар ду яке буд ; аз он чаҳ тарафӣ аз инкори аввалӣ тар набошад аз тарафии дигар .

معتزله تخصیص یکی بر دیگری انکار کردن از گرویدگان و نفس تخصیص ولی نفس تخصیص نبی باشد و این کفر باشد و عوام حشویان تخصیص روا دارند؛اما گویند که: «بوده‌اند، امروز نمانده‌اند.» و انکار ماضی و مستقبل هر دو یکی بود؛ از آن‌چه طرفی از انکار اولی‌تر نباشد از طرفی دیگر.

Пас худованди таъолии бурҳони набавиро имрӯзи боқӣ гардонидаасту авлиёро сабаби изҳор он карда ; то пайвастаи оёти ҳақу ҳуҷҷати сидқи Муҳамади алайҳи ассалом зоҳир мебошаду мари эшонро волёни олами гардонидаи томҷрди мари ҳадиси вайро гаштаанду роҳи мтобъти нафасро дрнўштаҳ ; тоози осмони борон ба баракати эшон борад ва аз замини набот ба сафои аҳволи эшон равед ва бар кофарон , мусулмонони нусрат ба ҳимматашон ёбанд .

پس خداوند تعالی برهان نبوی را امروز باقی گردانیده است و اولیا را سبب اظهار آن کرده؛ تا پیوسته آیات حق و حجت صدق محمد علیه السّلام ظاهر می‌باشد و مر ایشان را والیان عالم گردانیده تامجرد مر حدیث وی را گشته‌اند و راه متابعت نفس را درنوشته؛ تااز آسمان باران به برکت ایشان بارد و از زمین نبات به صفای احوال ایشان روید و بر کافران، مسلمانان نصرت به همتشان یابند.

СФтҳму ъддҳм : аз эшон чаҳорҳазоранд ки мактумонанду мари як дигарро нашносанду ҷамоли ҳоли худ ҳам ндонанду андари кули аҳвол аз худ ва халқ мастуранду ахбори бад-ӣн мўрўдасту сухани авлиёи бад-ӣни нотиқ . Ва марои худ андари ин маънии хабар аён гаштааст , алҳмдллаҳ . Аммо он чаҳ аҳли ҳал ва ақданду сарҳангони даргоҳи ҳақи ҷл ҷалола сесаданд ки эшонро ахёр хонанд , ва чиҳил дигар ки эшонро абдол хонанд ва ҳафт дигар ки эшонро Аброр хонанд ва чаҳоранд ки мари эшонро аўтод хонанд , ва се дигаранд ки мари эшонро нақиб хонанд ва яке ки варо қутб хонанд ва ғўс хонанд . Ва ин ҷумлаи мари як дигарро бишносанду андари умӯр ба изни як дигар муҳтоҷ бошанду бад-ӣн , ахбори Марвӣ нотиқасту аҳли суннат бар сиҳҳати он муҷтамаъ ,у муроди андари ин мавзеи шарҳу баст он нест .

صفَتُهم و عَددُهم: از ایشان چهارهزارند که مکتومان‌اند و مر یک‌دیگر را نشناسند و جمال حال خود هم ندانند و اندر کل احوال از خود و خلق مستورند و اخبار بدین مورود است و سخن اولیا بدین ناطق. و مرا خود اندر این معنی خبر عیان گشته است، الحمدللّه. اما آن‌چه اهل حل و عقدند و سرهنگان درگاه حق جل جلاله سیصدند که ایشان را اخیار خوانند، و چهل دیگر که ایشان را ابدال خوانند و هفت دیگر که ایشان را ابرار خوانند و چهارند که مر ایشان را اوتاد خوانند، و سه دیگرند که مر ایشان را نقیب خوانند و یکی که ورا قطب خوانند و غوث خوانند. و این جمله مر یک‌دیگر را بشناسند و اندر امور به اذن یک‌دیگر محتاج باشند و بدین، اخبار مروی ناطق است و اهل سنت بر صحت آن مجتمع، و مراد اندر این موضع شرح و بسط آن نیست.

Ин ҷои авом эътирозӣ кунанд ; аз он чаҳ гуфтам : « эшон мари як дигарро бишносанд ки ҳар як аз эшон валеанд . » гӯйанд : « пас бояд то ба оқибати худ эмин бошанд . » ва ин маҳоласт ; ки маърифати вилояти амн иқтизо накунад . Чун раво бошад ки муъмин ба имони худ ориф буд ва эмин набошад раво бошад ки вале ба вилояти худ ориф бошад ва эмин набошад ; аммо раво бошад ки бар ваҷҳи каромат , худои таъолӣ валеро ба амни оқибат ӯ мӯътариф гирданд андари сиҳҳати ҳол бар вайу ҳифзи вай аз мухолифат .

این‌جا عوام اعتراضی کنند؛ از آن‌چه گفتم: «ایشان مر یک‌دیگر را بشناسند که هر یک از ایشان ولی‌اند.» گویند: «پس باید تا به عاقبت خود ایمن باشند.» و این محال است؛ که معرفتِ ولایت امن اقتضا نکند. چون روا باشد که مؤمن به ایمان خود عارف بود و ایمن نباشد روا باشد که ولی به ولایت خود عارف باشد و ایمن نباشد؛ اما روا باشد که بر وجه کرامت، خدای تعالی ولی را به امن عاقبت او معترف گرداند اندر صحت حال بر وی و حفظ وی از مخالفت.

Ва ин ҷои машойихро разии аллоҳи анҳуам ихтилофаст ва ман иллати хилоф пайдо кардам . Ҳар ки аз он чаҳор ҳазоранд ки мактумонанд маърифат вале мари худро раво надоранд , ва он ки аз он гуруҳ дигаранд раво доранд ва бисёре аз фуқаҳо низ мувофиқи он гуруҳанд ва бисёре мувофиқи ин ва аз мутакаллимон ҳамчунон . Устоди Абӯисҳоқи Исфаройинӣу ҷамоатӣ аз мутақаддимон бар онанд ки : вале худро нашносад ки валеасту устоди Абубакри бен Фўрку ҷамоатии дигар аз мутақаддимон баронанд ки : шиносад вале мари худро ки валеаст .

و این‌جا مشایخ را رضی اللّه عنهم اختلاف است و من علت خلاف پیدا کردم. هر که از آن چهار هزارند که مکتومان‌اند معرفت ولی مر خود را روا ندارند، و آن که از آن گروه دیگرند روا دارند و بسیاری از فقها نیز موافق آن گروه‌اند و بسیاری موافق این و از متکلمان همچنان. استاد ابواسحاق اسفراینی و جماعتی از متقدمان بر آن‌اند که: ولی خود را نشناسد که ولی است و استاد ابوبکر بن فورک و جماعتی دیگر از متقدمان برآنند که: شناسد ولی مر خود را که ولی است.

Гӯйем мари он гуруҳро ки : « андари маърифат ӯ мари худро чаҳ зиён ва офатаст ? » гӯйанд : « мъҷб шавад ба худ чун бидонад ки валеам . » гӯйем : шарти вилояти ҳифзи ҳақ буд ва он ки аз офати маҳфӯз буд , ин биравӣ рўонбошд . Ва ин сухании сиқт омиёна бошад сахт ки касе вале бошад ва бар ваии каромоти ноқиз одат мегузарад ва вай надонад ки ман валеам ва ин каромотаст !

گوییم مر آن گروه را که: «اندر معرفت او مر خود را چه زیان و آفت است؟» گویند: «معجب شود به خود چون بداند که ولی‌ام.» گوییم: شرط ولایت حفظ حق بود و آن که از آفت محفوظ بود، این بروی روانباشد. و این سخنی سَقَط عامیانه باشد سخت که کسی ولی باشد و بر وی کرامات ناقض عادت می‌گذرد و وی نداند که من ولی‌‌ام و این کرامات است!

Ва гуруҳе аз авоми ин гуруҳро тақлид кардаанд ва баъзе он гуруҳроу сухани эшон муътабар нест .

و گروهی از عوام این گروه را تقلید کرده‌اند و بعضی آن گروه را و سخن ایشان معتبر نیست.

Аммо мӯътазилаи куллияти тахсӣси каромотро мункир шаванду ҳақиқати вилояти каромоти тахсӣс буд ва гӯйанд : « ҳамаи мусулмонони авлиёии хдоинди ҷли ҷалола чун мутӣъ бошанд ; ки ҳар ки ба аҳкоми имон қиём карду сифоти худоӣу руяти вайро мункир шуд ,у муъминро хлўд дар дӯзах раво дошт ва ба ҷавози таклиф бар муҷарради ақл бе вуруди русулу нузули кутуб мақар омад вай вале буд ба наздики ҳамаи мусулмонон . » ин чунин кас вале буд аммо вале шайтон .

اما معتزله کلیت تخصیص کرامات را منکر شوند و حقیقت ولایت کرامات تخصیص بود و گویند: «همه مسلمانان اولیای خدایند جلّ جلالُه چون مطیع باشند؛ که هر که به احکام ایمان قیام کرد و صفات خدای و رؤیت وی را منکر شد، و مؤمن را خلود در دوزخ روا داشت و به جواز تکلیف بر مجرد عقل بی ورود رسل و نزول کتب مقر آمد وی ولی بود به نزدیک همه مسلمانان.» این چنین کس ولی بود اما ولی شیطان.

Ва гӯйанд : « агар вилоят , каромат воҷиб кардӣ боистӣ то ҳамаи муъминонро каромат будӣ ; аз он чаҳ дар имон муштараканд ва чун дар асл муштарак бошанд , бояд то дар фаръ низ муштарак бошанд . »

و گویند: «اگر ولایت، کرامت واجب کردی بایستی تا همه مؤمنان را کرامت بودی؛ از آن‌چه در ایمان مشترک‌اند و چون در اصل مشترک باشند، باید تا در فرع نیز مشترک باشند.»

Ва онгоҳ гӯйанд ки : « раво бошад ки муъмину кофарро каромат буд , ва он чун гуруснагӣ бошад андари сафарӣ ки мизбонӣ падед ояд ва ё мондае ки касе вайро бар сутурии нишонд , ва монанди ин . »

و آنگاه گویند که: «روا باشد که مؤمن و کافر را کرامت بود، و آن چون گرسنگی باشد اندر سفری که میزبانی پدید آید و یا مانده‌ای که کسی وی را بر ستوری نشاند، و مانند این.»

Ва гӯйанд : « агар раво будӣ ки касе масофатӣ ба як шаб қатъ кардӣ боистӣ то пайғомбариро будӣ . Чун пайғомбари алайҳи ассаломи қасд Макка кард худованд таъолӣ фармуд : « втҳмли أсқолкми إлии балади лами ткўнўои болғиаҳи إлои бшқи алأнФс ( ۷/олнҳл ) . »

و گویند: «اگر روا بودی که کسی مسافتی به یک شب قطع کردی بایستی تا پیغامبری را بودی. چون پیغامبر علیه السّلام قصد مکه کرد خداوند تعالی فرمود: «وَتَحْمِلُ أثْقالَکُمْ إلی بلدٍ لَمْ تَکُونُوا بالغِیهِ إلّا بِشِقِّ الأنْفُسِ (۷/النحل).»

Гӯйем : қавли шумо ботиласт боталоқ ; бидонча ҳақ таъолӣ фармуд : « субҳони алзии أсрии бъбдаҳи Лайло . . . Алоиаҳ ( ۱/олосроء ) . »

گوییم: قول شما باطل است باطلاق؛ بدانچه حق تعالی فرمود: «سُبْحانَ الّذی أسْری بِعَبْدِه لیلاً... الآیة (۱/الاسراء).»

Аммо маънии ҳамли أсқолу иҷтимои саҳоба ба рафтани Маккаи он буд ки каромот хосаст на ом ва агар эшон ҷумла ба каромот ба Маккаи рафтандии оми гаштӣу имони ғайбии зарурии гаштӣу кули аҳвол ва аҳком бархестӣ ; аз он чаҳ имони андари маҳал умумаст , андар ӯ мутӣъ ва осӣанду вилояти андари маҳали хусӯс . Пас худованди таъолии он чаҳ ҳукми андари маҳали умуми ниҳод , пайғамбарро слии аллоҳи алайҳ бар мувофиқати эшон ҳамл асқол фармуд ва он чаҳ ҳукми андари маҳали хусӯси ниҳоди як шаби мари пайғамбари худро аз Макка ба байти алмуқаддаси расонид ва аз он ҷо то ба қоби қавсину завоёу хбоёии олам бадв намӯд , чун боз омад ҳануз бисёре аз шаби монда буд ва дар ҷумла дар ҳукми имони хос буду ахас буду нафии тахсӣси мкобраҳи аён буд ; чунон ки бар даргоҳи малики дарбону ҳоҷибу стўрбону вазир буд ; ҳарчанд ки андари ҳукми чокарӣ яксон бошанд , аммо баъзеро хосиятаст . Пас ҳарчанд ки дар ҳақиқати имон яксон бошанд муъминон , аммо яке осии бўдўдигрии мутӣъ , яке олам ва яке обид . Пас дуруст шуд ки инкори тахсӣси инкори кули маъонӣ буд . Валлоҳи аълам .

اما معنی حمل أثقال و اجتماع صحابه به رفتن مکه آن بود که کرامات خاص است نه عام و اگر ایشان جمله به کرامات به مکه رفتندی عام گشتی و ایمان غیبی ضروری گشتی و کل احوال و احکام برخاستی؛ از آن‌چه ایمان اندر محل عموم است، اندر او مطیع و عاصی‌اند و ولایت اندر محل خصوص. پس خداوند تعالی آن‌چه حکم اندر محل عموم نهاد، پیغمبر را صلی اللّه علیه بر موافقت ایشان حمل اثقال فرمود و آن‌چه حکم اندر محل خصوص نهاد یک شب مر پیغمبر خود را از مکه به بیت المقدس رسانید و از آن‌جا تا به قاب قوسین و زوایا و خبایای عالم بدو نمود، چون باز آمد هنوز بسیاری از شب مانده بود و در جمله در حکم ایمان خاص بود و اخص بود و نفی تخصیص مکابرهٔ عیان بود؛ چنان‌که بر درگاه ملک دربان و حاجب و ستوربان و وزیر بود؛ هرچند که اندر حکم چاکری یکسان باشند، اما بعضی را خاصیت است. پس هرچند که در حقیقت ایمان یکسان باشند مؤمنان، اما یکی عاصی بودودیگری مطیع، یکی عالم و یکی عابد. پس درست شد که انکار تخصیص انکار کل معانی بود. واللّه اعلم.