Ва машойихро рҳмҳми аллоҳ ҳар яке дар таҳқиқи иборат аз вилоят рамзӣаст . Он чаҳ мумкин шавад аз мухторот румузашон биорам то фоидаи тамом тар шавад , ани шоءи аллоҳ , ъзу ҷл .

و مشایخ را رحمهم اللّه هر یکی در تحقیق عبارت از ولایت رمزی است. آن‌چه ممکن شود از مختارات رموزشان بیارم تا فایده تمام‌تر شود، ان شاء اللّه، عزّ و جلّ.

Абӯали Ҷузҷонӣ гуфт , раҳмаи аллоҳи алайҳ : « алўлии ҳўи алифонеи фии ҳолаи албоқии фии мушоҳида алҳақ , лами икни ?лаи ан нафса إхбори вломъи ғайри аллоҳи қарор . »

ابوعلی جوزجانی گفت، رحمة اللّه علیه: «اَلْوَلیُّ هُوَ الفانی فی حالِه الباقی فی مُشاهَدَةِ الْحَقِّ، لَمْ یَکُنْ لهُ عَنْ نَفْسِه إخْبارٌ وَلامَعَ غیرِ اللّهِ قَرارٌ.»

Вале он буд ки фонӣ буд аз ҳоли худу боқӣ ба мшоҳдти ҳақ , мумкин нагардад мар ӯро ки аз худ хабар диҳад ва ё ҷуз бо худованди бёромд ; зеро ки хабари банда аз ҳол банда бошад чун аҳвол фонӣ шуд варо аз худ хабар додан дуруст наёяд . Ва бо ғайри ҳақи ороми наёбад ки аз ҳоли худ вайро хабар диҳад ; аз он чаҳ хабар кардани ғайрро аз ҳоли ҳабиби кашфи сар ҳабиб бошаду кашфи сари ҳабиб бар ғайри ҳабиби маҳол буд , ва низ чун андар мшоҳдт бошад руяти ғайр маҳол бошад , ва чун руят ғайр набошад , қарор бо халқ чигуна мумкин шавад ?

ولی آن بود که فانی بود از حال خود و باقی به مشاهدت حق، ممکن نگردد مر او را که از خود خبر دهد و یا جز با خداوند بیارامد؛ زیرا که خبر بنده از حال بنده باشد چون احوال فانی شد ورا از خود خبر دادن درست نیاید. و با غیر حق آرام نیابد که از حال خود وی را خبر دهد؛ از آن‌چه خبر کردن غیر را از حال حبیب کشف سر حبیب باشد و کشف سر حبیب بر غیر حبیب محال بود، و نیز چون اندر مشاهدت باشد رؤیتِ غیر محال باشد، و چون رؤیت غیر نباشد، قرار با خلق چگونه ممکن شود؟

Ва ҷунайд гуфт , разии аллоҳи анҳу : « ман сафаи алўлии ани лоикўни ?лаи хавф ; лأни алхўФи трқби макрӯҳи иҳли фии алмстқбли أўи интизори маҳбӯби иФўти фии алмстأнФ , волўлии ибни вақтаи лӣси ?лаи мстқбли ФихоФи шиӣоу комаи лохўФи ?лаи лорҷоءи ?ла ; лأни алрҷоءи интизори маҳбӯби иҳсли أўи макрӯҳи икшФи взлки фии ассонии ман алўқти кзлки лоиҳзни лأни алҳзни ман ҳзўнаҳи алўқт . Ман кони фии зиёи алрзоءу равзаи алмўоФқаҳ , Фأини икўни ?лаи ҳузн ? комаи қоли аллоҳ , таъолӣ : « أлои إни أўлёءи аллоҳи лохўФи алайҳими влоҳми иҳзнўн ( ۶۲/иўнс ) . »

و جنید گفت، رضی اللّه عنه: «مِنْ صِفَةِ الولیِّ اَنْ لایَکُونَ لَهُ خَوْفٌ؛ لِأَنَّ الخَوْفَ تَرَقُّبُ مَکْرُوهٍ یَحِلُّ فیِ الْمُسْتَقْبَلِ أَوِ انْتِظارُ مَحْبوبٍ یَفُوتُ فِی الْمُسْتأنَفِ، وَالولیُّ ابنُ وَقْتِهِ لَیْسَ لَهُ مُستقبلٌ فیخاف شَیئاً و کَما لاخوفَ لَه لارَجاءَ لَه؛ لأنّ الرّجاءَ انتظارُ محبوبٍ یَحْصُلُ أو مَکروهٍ یَکْشِفُ وَذلِک فی الثّانی مِنَ الْوَقْتِ کَذلک لایحزَنُ لِأَنَّ الحُزْنَ مِن حُزونَةِ الوقتِ. مَنْ کانَ فی ضِیاءِ الرّضاء و رَوضَةِ الموافَقَةِ، فأیْنَ یَکونُ لَهُ حُزْنٌ؟ کما قال اللّه، تعالی: «ألا إنَّ أولیاء اللّهِ لاخوفٌ علیهم وَلاهُم یَحزَنُون (۶۲/یونس).»

Ва мурод аз ин қавл онаст ки : мар валеро тарс набошад ; аз он чаҳ тарс аз биўс чизе бошад ки аз омадан он бар дили кроҳитӣ буд ва ё бар тани балое ва ё бар маҳбӯбӣ май тарсад ки аз ӯ мефӯт шавад ки андари ҳол бо вайаст , ва вале мрўқтро буд вайро хавф набошад ки аз он битарсад , ва чунон ки варо хавф набӯд раҷо ҳам набошад ; аз он чаҳ раҷо аз умед маҳбӯбӣ бошад ки бадв расад андари сонии ҳол ва ё макрӯҳӣ ки азуӣ дафъ шаваду андӯҳ низ набошадаш ; аз он чаҳ андӯҳ аз кудурати вақт буд , пас он ки андари ҳзираҳи ризо буду равзаи мувофиқати андӯҳи вайро куҷо ёбад ?

و مراد از این قول آن است که: مر ولی را ترس نباشد؛ از آن‌چه ترس از بَیوس چیزی باشد که از آمدن آن بر دل کراهیتی بود و یا بر تن بلایی و یا بر محبوبی می‌ترسد که از او می فوت شود که اندر حال با وی است، و ولی مروقت را بود وی را خوف نباشد که از آن بترسد، و چنان‌که ورا خوف نبود رجا هم نباشد؛ از آن‌چه رجا از امید محبوبی باشد که بدو رسد اندر ثانی حال و یا مکروهی که ازوی دفع شود و اندوه نیز نباشدش؛ از آن‌چه اندوه از کدورت وقت بود، پس آن که اندر حظیرهٔ رضا بود و روضهٔ موافقت اندوه وی را کجا یابد؟

Авомро чунин сӯрати бандади андари ин қавл ки : чун хавф ва раҷо набошаду ҳузн на , ба ҷои он амн бошаду амн ҳам набошад ; ки амн аз нодидани ғайб буду эъроз кардан аз вақт ва ин сифат онон бошад ки руят башарияташон набошаду ором бо сифат нау хавфу раҷоу амнўи ҳузни ҷумла ба насибҳои нафас бозгардад . Чун он фонӣ шуд ризои бандаро сифати гашт ва чун ризо омад аҳвол мустақӣм шуд андари руяти муҳаввал ва аз аҳволи эъроз падед омад . Онгоҳи вилоят бар дили кашфи гашту маънии он бар сар зоҳир шуд .

عوام را چنین صورت بندد اندر این قول که: چون خوف و رجا نباشد و حزن نه، به جای آن امن باشد و امن هم نباشد؛ که امن از نادیدن غیب بود و اعراض کردن از وقت و این صفت آنان باشد که رؤیت بشریتشان نباشد و آرام با صفت نه و خوف و رجا و امنو حزن جمله به نصیب‌های نفس بازگردد. چون آن فانی شد رضا بنده را صفت گشت و چون رضا آمد احوال مستقیم شد اندر رؤیت محول و از احوال اعراض پدید آمد. آنگاه ولایت بر دل کشف گشت و معنی آن بر سر ظاهر شد.

Ва АбуУсмон мағрибӣ гуяд раҳмаи аллоҳи алайҳ : « алўлии қади икўни мшҳўрои влоикўни мФтўно . Вале машҳур бошад андари миёни халқ , аммо мафтӯн набошад . »

و ابوعثمان مغربی گوید رحمة اللّه علیه: «الوَلیُّ قَد یَکونُ مَشهوراً وَلایَکونُ مَفْتوناً. ولیّ مشهور باشد اندر میان خلق، اما مفتون نباشد.»

Ва дайгарӣ гуяд : « алўлии қади икўни мстўроу лоикўни мшҳўро . Вале мастур бошад ва машҳур набошад . »

و دیگری گوید: «الولیُّ قَد یکونُ مستوراً و لایکونُ مشهوراً. ولیّ مستور باشد و مشهور نباشد.»

Ин ки эҳтироз кард аз шуҳрагӣ вале , бидон буд ки андари шуҳрагии вай фитна бошад . Пас бўъсмон гуфт : раво буд ки ваии шуҳра буд , аммо шуҳрагии вай бефитна бошад ; аз он чаҳ фитнаи андар кизб бошад . Чун вале андари вилояти худ содиқ буд ва бар козиби исми вилоят воқеъ нашаваду изҳори каромат бар дасти вай маҳол бошад , бояд то фитна аз рӯзгори ваии соқит буд ва ин ду қавл бидон ихтилоф бозгардад то вале худро нашносад ки валеаст ки агар бишносад машҳур буд ва агар нашносад мафтӯн буд . Ва алшрҳи лзлки тавил .

این که احتراز کرد از شهرگی ولی، بدان بود که اندر شهرگی وی فتنه باشد. پس بوعثمان گفت: روا بود که وی شهره بود، اما شهرگی وی بی فتنه باشد؛ از آن‌چه فتنه اندر کذب باشد. چون ولی اندر ولایت خود صادق بود و بر کاذب اسم ولایت واقع نشود و اظهار کرامت بر دست وی محال باشد، باید تا فتنه از روزگار وی ساقط بود و این دو قول بدان اختلاف بازگردد تا ولی خود را نشناسد که ولی است که اگر بشناسد مشهور بود و اگر نشناسد مفتون بود. و الشرح لذلک طویل.

Ва андар ҳикоётаст ки иброҳӣми адҳами раҳмаи аллоҳи алайҳи мардиро гуфт : « хоҳӣ то ту веле бошӣ аз авлиёии худованд , таъолӣ ? » гуфто : « хоҳам » . Гуфт : « лотрғби фии шийъи ман алднёу алохраҳу Фрғи нФски ллаҳи вأқбли бўҷҳки алайҳ . » ба дунёу уқбо рағбат макун ; ки рағбат кардан ба дунёи эъроз кардан буд аз ҳақ ба чизеи фонӣу рағбат кардан ба уқбои эъроз буд ба чизеи боқӣ . Чун эъроз ба чизеи қонӣ буд , фонӣ фано шавад эъроз нест гардад . Ва чун эъроз ба чизеи боқӣ буд , бар бақои фано раво набошад ва бар эърози ваии ҳам раво набошад . Фомои худро аз кунин фориғи гардони қосид барои муҳаббати ҳақ , таъолӣ . Дунёу уқборо дар дили роҳи мада , ва рӯй дил ба ҳақи ор . Чун ин авсофи андари ту мавҷӯди гашт , вале бошӣ .

و اندر حکایات است که ابراهیم ادهم رحمة اللّه علیه مردی را گفت: «خواهی تا تو ولیی باشی از اولیای خداوند، تعالی؟» گفتا: «خواهم». گفت: «لاتَرغَبْ فی شیءٍ مِنَ الدّنیا و الآخِرَةِ و فَرِّغْ نَفْسَکَ لِلّهِ وَأقْبِلْ بِوَجْهِکَ علیه.» به دنیا و عقبی رغبت مکن؛ که رغبت کردن به دنیا اعراض کردن بود از حق به چیزی فانی و رغبت کردن به عقبی اعراض بود به چیزی باقی. چون اعراض به چیزی قانی بود، فانی فنا شود اعراض نیست گردد. و چون اعراض به چیزی باقی بود، بر بقا فنا روا نباشد و بر اعراض وی هم روا نباشد. فاما خود را از کونین فارغ گردان قاصد برای محبت حق، تعالی. دنیا و عقبی را در دل راه مده، و روی دل به حق آر. چون این اوصاف اندر تو موجود گشت، ولی باشی.

Ва аз Абуязиди бастомии разии аллоҳ анҳу пурседанд ки : « вале ки бошад ? » гуфт : « ҳўи алсобри таҳти алأмри волнҳӣ . » вале он буд ки андари таҳти амр ва наҳй худованд сабр кунад ; аз он чаҳ ҳар чанд дӯстии ҳақи андари дили зиёдаттар , амри вай бар дилаши муаззамтар ва аз наҳй ваии таниши давртар .

و از ابویزید بسطامی رضی اللّه عنه پرسیدند که: «ولی که باشد؟» گفت: «هُوَ الصّابرُ تحتَ الْأمرِ والنّهی.» ولی آن بود که اندر تحت امر و نهی خداوند صبر کند؛ از آن‌چه هر چند دوستی حق اندر دل زیادت‌تر، امر وی بر دلش معظم تر و از نهی وی تنش دورتر.

Ва ҳам аз вай ҳикоят кунанд разии аллоҳи анҳу ки : гуфтанд ба фалони шаҳр велеаст аз авлиёии худоӣ , ъзу ҷл . Бархестаму қасди зиёрат вай кардам . Чун ба масҷиди ваии расидами вай аз хона берун омаду андари масҷиди хиўози даҳон бар замини афканд . Ман аз он ҷои бозгаштами вайро саломи ногуфта . Гуфтам : « вале бояд ки шариъат бар худ нигоҳ дорад ва ё ҳақ бар вай нигоҳ дорад . Агар ин мард вале будӣ оби даҳан бар замини масҷиди ниФкндии ҳифзи ҳурматро , ва ё ҳақ , вайро нигоҳ доштӣ сиҳҳати кароматро . » он шаби пайғамбарро алайҳи ассалом ба хоб дидам ки гуфт : « ё боязид , баракоти он чаҳ кардӣ андар ту расед . » дигари рӯзи бад-ӣни дараҷаи расидам ки шумо ҳаме байнед .

و هم از وی حکایت کنند رضی اللّه عنه که: گفتند به فلان شهر ولیی است از اولیای خدای، عزّ و جلّ. برخاستم و قصد زیارت وی کردم. چون به مسجد وی رسیدم وی از خانه بیرون آمد و اندر مسجد خیواز دهان بر زمین افکند. من از آن‌جا بازگشتم وی را سلام ناگفته. گفتم: «ولی باید که شریعت بر خود نگاه دارد و یا حق بر وی نگاه دارد. اگر این مرد ولی بودی آب دهن بر زمین مسجد نیفکندی حفظ حرمت را، و یا حق، وی را نگاه داشتی صحت کرامت را.» آن شب پیغمبر را علیه السّلام به خواب دیدم که گفت: «یا بایزید، برکات آن‌چه کردی اندر تو رسید.» دیگر روز بدین درجه رسیدم که شما همی‌بینید.

Ва шунидам ки яке ба наздики шайхи Абӯсаид андар омаду нахусти пои чап дар масҷиди ниҳод . Гуфт : « вайро бозгардонед ; ки ҳаркии андари хонаи дӯсти андар омадан надонад моро нишоед . »

و شنیدم که یکی به نزدیک شیخ ابوسعید اندر آمد و نخست پای چپ در مسجد نهاد. گفت: «وی را بازگردانید؛ که هرکه اندر خانهٔ دوست اندر آمدن نداند ما را نشاید.»

Ва гуруҳе аз млоҳдаҳи лънҳми аллоҳи таъаллуқи бад-ӣни тариқат хатир карданд ва гуфтанд : « хизмати чандон бояд ки банда вале шавад . Чун вале шуд , хизмат бархест . » ва ин залолатаст ва ҳеҷ мақом нест андари роҳи ҳақ , ки ҳеҷ рукн аз арқон хизмат бархезад ва ба ҷойгоҳ , шарҳи ин ба тамомии бигӯем , ани шоءи аллоҳи вҳдаҳ .

و گروهی از ملاحده لعنهم اللّه تعلق بدین طریقت خطیر کردند و گفتند: «خدمت چندان باید که بنده ولی شود. چون ولی شد، خدمت برخاست.» و این ضلالت است و هیچ مقام نیست اندر راه حق، که هیچ رکن از ارکان خدمت برخیزد و به جایگاه، شرح این به‌تمامی بگوییم، ان شاء اللّه وحده.