Ва дар баёни ин мазҳаби шарт онаст ки нахусти ҳақиқати ризо исбот кунему ақсоми он фурӯ наҳем , онгоҳи ҳақиқати ҳолу мақому фарқи миён ҳар ду биорем , ани шоءи аллоҳ , ъзу ҷл .
و در بیان این مذهب شرط آن است که نخست حقیقت رضا اثبات کنیم و اقسام آن فرو نهیم، آنگاه حقیقت حال و مقام و فرق میان هر دو بیاریم، ان شاء اللّه، عزّ و جلّ.
Аммо бидон ки китобу суннат ба зикри ризо нотиқасту уммат бар он муҷтамаъанд ; лқўлаҳ , таъолӣ : « разии аллоҳи анҳуаму рзўои анҳу ( ۱۱۹/олмоӣдаҳ ) » ;у қавла , таъолӣ : « лақади разии аллоҳи ани алмؤмнини ази ибъоиъўнки таҳти алшҷраҳ ( ۱۸/олФтҳ ) » ,у қавла , алайҳи ассалом : « зоқи таъми алإимони ман қади разии биллоҳи рибо . »
اما بدان که کتاب و سنت به ذکر رضا ناطق است و امت بر آن مجتمع‌اند؛ لقوله، تعالی: «رضی اللّه عنهم و رَضُوا عنه (۱۱۹/المائده)»؛ و قوله، تعالی: «لقد رضی اللّهُ عَنِ المؤمنینَ اذ یُبعایِعُونَک تحتَ الشَّجَرةِ (۱۸/الفتح)»، و قوله، علیه السّلام: «ذاق طَعْمَ الإیمانِ مَنْ قَدْ رَضِیَ باللّه ربّاً.»
Ва ризо бар ду гӯна бошад : яке ризои худованд аз банда ,у дигари ризои банда аз худованд , таъолӣу тақаддус . Аммо ҳақиқати ризои худованди ъзу ҷли иродати савобу неъмату каромат банда бошаду ҳақиқати ризои бандаи иқомат бар фармонҳои вайу гардан ниҳодани мари аҳкоми вайро . Пас ризои худованди таъолӣ мақдамаст бар ризои банда ; ки то тавфиқи ваии ҷл ҷалола набошад , бандаи мари ҳукми варо гардан наниҳад ва бар муроди ваии таъолӣу тақаддус иқомат накунад ; аз он ки ризои бандаи мақрун ба ризои худованди астъзу ҷл ва қиёмаш бидонаст . Ва дар ҷумлаи ризои бандаи устувои дил вай бошад бар ду тарафи қазо : аммо манъ , ва аммо атоу истиқомати сараш бар назораи аҳвол : аммо ҷалол ва аммо ҷамол ; чунон ки агар ба манъ воқиф шавад ва ё ба ато собиқ шавад ба наздики ризои вай мутасовӣ бошад ва агар ба оташи ҳайбату ҷалол ҳақ бисӯзад ва ё ба нури лутфу ҷамоли ваии бФрўзд , сӯхтану фурӯхтан ба наздики дилаш яксон шавад ; аз он чаҳ вайро шоҳид , ҳақаст ва он чаҳ азуӣ буд вайро ҳамаи некӯ буд , агар ба қазои вай ризо дорад .
و رضا بر دو گونه باشد: یکی رضای خداوند از بنده، و دیگر رضای بنده از خداوند، تعالی و تقدس. اما حقیقت رضای خداوند عزّ و جلّ ارادت ثواب و نعمت و کرامت بنده باشد و حقیقت رضای بنده اقامت بر فرمان‌های وی و گردن نهادن مر احکام وی را. پس رضای خداوند تعالی مقدم است بر رضای بنده؛ که تا توفیق وی جل جلاله نباشد، بنده مر حکم ورا گردن ننهد و بر مراد وی تعالی و تقدس اقامت نکند؛ از آن که رضای بنده مقرون به رضای خداوند استعزّ و جلّ و قیامش بدان است. و در جمله رضای بنده استوای دل وی باشد بر دو طرف قضا: اِمّا منع، و اِمّا عطا و استقامت سرش بر نظارهٔ احوال: اِمّا جلال و اما جمال؛ چنان‌که اگر به منع واقف شود و یا به عطا سابق شود به نزدیک رضای وی متساوی باشد و اگر به آتش هیبت و جلال حق بسوزد و یا به نور لطف و جمال وی بفروزد، سوختن و فروختن به نزدیک دلش یکسان شود؛ از آن‌چه وی را شاهد، حق است و آن‌چه ازوی بود وی را همه نیکو بود، اگر به قضای وی رضا دارد.
Ва аз амӣралмуъминӣни ҳусайни бен алии разии аллоҳи анҳу ,у карам виҷҳа пурседанд аз қавли бўзри ғаффории разии аллоҳи анҳу ки гуфт : « алФқри إлии أҳби ман алғнӣу алсқми أҳби ман алсҳаҳ . » Фқол : « раҳми аллоҳи أбозр , أмои أнои Фأқўл : ман أшрФи алии ҳасани ихтиёри аллоҳи лами итмни إлои мо ахтори аллоҳи ?ла . »
و از امیرالمؤمنین حسین بن علی رضی اللّه عنه، و کرم وجهه پرسیدند از قول بوذر غفاری رضی اللّه عنه که گفت: «الفَقْرُ إلَیَّ أَحَبُّ مِنَ الغَنِی و السُّقْمُ أَحَبُّ مِنَ الصِّحَةِ.» فقال: «رَحِمَ اللّهُ أباذر، أمّا أنا فأقولُ: مَن أشْرَفَ عَلی حُسْنِ اخْتیارِ اللّهِ لَمْ یَتَمنَّ إلّا مَا اخْتارَ اللّهُ لَه.»
: « дарвешӣ ба наздики ман дӯсттар аз тавонгарӣу бемории дӯсттар аз тандурустӣ . » ҳусайни разии аллоҳ анҳу гуфт : « раҳмати худоӣ бар бўзри бод , аммо ман гӯям : ҳаркиро бар ҳасани ихтиёри худоӣ ашроф уфтад ҳеҷ таманно накунад ; ба ҷузи он ки ҳақи таъолии вайро ихтиёр карда бошад . »
:«درویشی به نزدیک من دوست‌تر از توانگری و بیماری دوست‌تر از تندرستی.» حسین رضی اللّه عنه گفت: «رحمت خدای بر بوذر باد، اما من گویم: هرکه را بر حسنِ اختیار خدای اشراف افتد هیچ تمنا نکند؛ به‌جز آن که حق تعالی وی را اختیار کرده باشد.»
Ва чун бандаи ихтиёр ҳақ бидид ва аз ихтиёри худ эъроз кард , аз ҳама андӯҳон бараст ва ин андари ғайбат дуруст наёяд ; ки инро ҳузур бояд ; « лأни алрзои ллأҳзони ноФиаҳу ллғФлаҳи мъоФиаҳ . » ризои мардро аз андӯҳон барраанд ва аз чанг ғифлат бирабоеду андешаи ғайр аз дил бизадойад ва аз банди машаққатҳо озод гирданд ; ки ризоро сифат раҳониданаст . Аммо ҳақиқати муомилоти ризои басандаи корӣ банда бошад ба илми худованди ъзу ҷлу эътиқоди вай ки худованди таъолӣ дар ҳамаи аҳвол бидӯни биност ,у аҳли ин бар чаҳор қисматанд :
و چون بنده اختیار حق بدید و از اختیار خود اعراض کرد، از همه اندوهان برست و این اندر غیبت درست نیاید؛ که این را حضور باید؛ «لأنّ الرّضا لِلْأحزانِ نافیِةٌ و لِلغَفْلةِ مُعافِیَةٌ.» رضا مرد را از اندوهان برهاند و از چنگ غفلت برباید و اندیشهٔ غیر از دل بزداید و از بند مشقت‌ها آزاد گرداند؛ که رضا را صفت رهانیدن است. اما حقیقت معاملات رضا بسنده کاری بنده باشد به علم خداوند عزّ و جلّ و اعتقاد وی که خداوند تعالی در همه احوال بدون بیناست، و اهل این بر چهار قسمت‌اند:
Гуруҳеи онон ки аз ҳақи таъолӣ розӣанд ба ато ва он маърифатаст .
گروهی آنان که از حق تعالی راضی‌اند به عطا و آن معرفت است.
Ва гуруҳеи онон ки розӣанд ба нъмо , ва он дунёст .
و گروهی آنان که راضی‌اند به نَعما، و آن دنیاست.
Ва гуруҳеи онон ки розӣанд ба бало , ва он мҳн гӯногӯнаст .
و گروهی آنان که راضی‌اند به بلا، و آن مِحَنِ گوناگون است.
Ва гуруҳеи онон ки розӣанд ба астФо , ва он муҳаббатаст .
و گروهی آنان که راضی‌اند به اصطفا، و آن محبت است.
Пас он ки аз мътӣ ба ато нигарад онро ба ҷон қабул кунад ва чун қабул кард кулуфту машаққат аз дил зоил шавад , ва он ки аз ато ба мътӣ нигарад ба ато боз монаду бтклФи роҳ ризо раваду андари такаллуфи ҷумлаи ранҷу машаққат буд . Ва маърифати онгоҳи ҳақиқат буд ки бандаи мкошФ буд андари ҳақи маърифат , чун маърифати варои ҳабс ва ҳиҷоб бошад он маърифат наКрет буд вони неъмати нқмт ва он атои ғто .
پس آن که از مُعطی به عطا نگرد آن را به جان قبول کند و چون قبول کرد کلفت و مشقت از دل زایل شود، و آن که از عطا به مُعطی نگرد به عطا باز ماند و بتکلف راه رضا رود و اندر تکلف جمله رنج و مشقت بود. و معرفت آنگاه حقیقت بود که بنده مکاشف بود اندر حق معرفت، چون معرفت ورا حبس و حجاب باشد آن معرفت نکرت بود وآن نعمت نقمت و آن عطا غطا.
Ва бози онкӣ ба дунё аз вай розӣ шавад , ваии андари ҳалоку хусрон буд ва он ризои ваии бҷмлаҳи нирон буд ; аз он чаҳ дунё , бأсрҳо , бидон наярзад ки дӯстии хотир бар он гуморд ва ё ҳеҷ гӯнаи андӯҳи он бар дилаш гузар кунад ,у неъмати он неъмат буд ки ба манъами далел буд , чун аз манъам ҳиҷоб бошад он неъмати бало буд .
و باز آنکه به دنیا از وی راضی شود، وی اندر هلاک و خُسران بود و آن رضای وی بجمله نیران بود؛ از آن‌چه دنیا، بأَسْرِها، بدان نیرزد که دوستی خاطر بر آن گمارد و یا هیچ گونه اندوه آن بر دلش گذر کند، و نعمت آن نعمت بود که به مُنعم دلیل بود، چون از مُنعم حجاب باشد آن نعمت بلا بود.
Ва бози он ки ба балои азуӣ розӣ бошад , он буд ки андари бало мебелӣ бинаду машаққати он ба мшоҳдт мебелӣ битавонад кашиду ранҷи он ба масаррати мшоҳдти дӯст ба ранҷ надораду бози он ки ба астФои вай розӣ бошад , он муҳибон вайанд ки андари ризо ва схт ҳастӣ эшон орият буду манозили дилҳои эшон ба ҷузи ҳазрат тнзиаҳ набошаду саропардаи асрори эшон ҷуз дар равзаи инс на . Ҳозироне бошанд ғоиб , ваҳшӣонеи аршӣ , ҷисмӣонеи рӯҳонӣ , муваҳҳидони раббонӣ , дил аз дунёи гусаста ва аз банди мақомоти ҷустау сар аз мкўноти гусастау мари дӯстиро миён дар баста ; комаи қоли аллоҳи таъолӣ : « лоимлкўни лأнФсҳми зроу лонФъоу лоимлкўни мўтои влоҳиўаҳи влоншўро ( ۳/Фрқон ) . »
و باز آن که به بلا ازوی راضی باشد، آن بود که اندر بلا مُبلی بیند و مشقت آن به مشاهدت مُبلی بتواند کشید و رنج آن به مسرت مشاهدتِ دوست به رنج ندارد و باز آن که به اصطفای وی راضی باشد، آن محبان وی‌اند که اندر رضا و سخط هستی ایشان عاریت بود و منازل دل‌های ایشان به‌جز حضرت تنزیه نباشد و سراپردهٔ اسرار ایشان جز در روضهٔ انس نه. حاضرانی باشند غایب، وحشیانی عرشی، جسمیانی روحانی، موحدان ربانی، دل از دنیا گسسته و از بند مقامات جسته و سر از مکوِّنات گسسته و مر دوستی را میان در بسته؛ کما قال اللّه تعالی: «لایَمْلِکُونَ لأنفسهم ضَرّاً و لانَفْعاً و لایَمْلِکُونَ مَوْتاً ولاحیوةً ولانُشوراً (۳/فرقان).»
Пас ризо ба ғайр , хусрон буд врзои бадви ризвон ; аз он чаҳ ризои бадви мулкии сариҳу бдоити офият буд . Қол алнабӣ , алайҳи ассалом : « ман лами ирзи биллоҳу бқзоӣаҳи шуғли қалбау тъби бадана . Он ки бадву қазои вай розӣ набошад дилаши машғӯл буд ба асбоби насиби худу таниши ранҷа ба талаби он . » валлоҳи аълам .
پس رضا به غیر، خُسران بود ورضا بدو رضوان؛ از آن‌چه رضا بدو مُلکی صریح و بدایت عافیت بود. قال النبی، علیه السّلام: «مَنْ لَمْ یَرْضِ بِاللّهِ و بِقَضائِه شَغَلَ قَلْبُه و تَعِبَ بَدَنُه. آن که بدو و قضای وی راضی نباشد دلش مشغول بود به اسباب نصیب خود و تنش رنجه به طلب آن.» واللّه اعلم.