Андар осораст ки Мӯсо гуфт , алайҳи ассалом : « илоҳии длнии алии амали азои амалати разӣати анӣ . » Фқол : « إнки лоттиқи злк ё Мӯсо . » фахри Мӯсои алайҳи ассаломи соҷдои мтзръо . Фأўҳии аллоҳи إлиаҳ : « ё ибни умрон , إни рзоӣии фии рзоки бқзоӣӣ . »

اندر آثار است که موسی گفت، علیه السّلام: «الهی دُلَّنی عَلی عَمَلٍ اذا عَمِلْتُ رضیتَ عَنّی.» فقال: «إنّک لاتُطیقُ ذلک یا موسی.» فَخَرَّ موسی علیه السّلام ساجداً مُتَضرِّعاً. فأوْحَی اللّهُ إلیه: «یا ابنَ عمرانَ، إِنَّ رِضائی فی رِضاکَ بِقضائی.»

: « бори худоё , маро роҳ намой ба кирдорӣ ки чун он бикунами ту аз ман розии гардӣ . » худованди ъз ва ҷл гуфт : « ту он бнтўонӣ кард . » Мӯсои алайҳи ассалом саҷда кард ва тазаррӯъ намӯд . Худованди таъолии бадв ваҳй фиристод : « ё писари умрон , ризоу хушнӯдии ман азтўи андар ризоӣ туаст ба қазои ман . » яъне чун банда ба қазоҳои ҳақ розӣ бошад аломати он буд ки худованди таъолӣ аз вай розӣаст .

:«بار خدایا، مرا راه نمای به کرداری که چون آن بکنم تو از من راضی گردی.» خداوند عزّ و جلّ گفت: «تو آن بنتوانی کرد.» موسی علیه السّلام سجده کرد و تضرع نمود. خداوند تعالی بدو وحی فرستاد: «یا پسر عمران، رضا و خشنودی من ازتو اندر رضای توست به قضای من.» یعنی چون بنده به قضاهای حق راضی باشد علامت آن بود که خداوند تعالی از وی راضی است.

Башари ҳоФӣ аз Фзили ъёзи разии аллоҳ ънҳмо пурсед ки : зуҳди фозилтар ё ризо . » Фзил гуфт : « алрзои أФзли ман алзҳд ; лأни алрозии лои итмнии фавқи манзалата . »

بشر حافی از فضیل عیاض رضی اللّه عنهما پرسید که: زهد فاضل تر یا رضا.» فضیل گفت: «الرِّضا أفْضَلُ مِنَ الزُّهْدِ؛ لِأنَّ الرّاضی لا یتمنی فوقَ مَنْزِلَتِه.»

Ризои фозилтар аз зуҳд ; аз он чаҳ розиро таманно набошаду зоҳиди соҳиби таманно буд ; яъне фавқи манзалати зуҳди манзалатӣ дигар ҳаст ки зоҳидро бидон манзалати таманно буду фавқи ризои ҳеҷ манзалатӣ нест то розиро бидон таманно уфтад . Пас пешгоҳи фозилтар аз даргоҳ .

رضا فاضل تر از زهد؛ از آن‌چه راضی را تمنا نباشد و زاهد صاحب تمنا بود؛ یعنی فوق منزلت زهد منزلتی دیگر هست که زاهد را بدان منزلت تمنا بود و فوق رضا هیچ منزلتی نیست تا راضی را بدان تمنا افتد. پس پیشگاه فاضل تر از درگاه.

Ва ин ҳикоят далеласт бар сиҳҳати қавли муҳосибӣ ки ризо аз ҷумла аҳволасту азмўоҳби зулҷалол , на аз макосиби бандау аҳтёл , ва низ эҳтимол кунад ки розиро таманно набошад ва аз пайғамбари алайҳ ассалом меояд андари дъўотш : « асأлки алрзои баъди алқзо . » борхдоё , аз ту хоҳам ки марои розии дорӣ аз пас он ки қазо ба ман ояд ; яъне маро ба сифатии дорӣ ки чун қазои муқаддари ту ба ман ояд маро ба вуруди худ розӣ ёбад . Ин ҷо дуруст шуд ки ризо қабл вуруди алқзо дуруст наёяд ; аз он чаҳ он азм бошад бар ризоу азми ризои айн ризо набошад .

و این حکایت دلیل است بر صحت قول محاسبی که رضا از جملهٔ احوال است و ازمواهب ذوالجلال، نه از مکاسب بنده و احتیال، و نیز احتمال کند که راضی را تمنا نباشد و از پیغمبر علیه السّلام می‌آید اندر دعواتش: «اسألک الرّضا بعدَ القضا.» بارخدایا، از تو خواهم که مرا راضی داری از پس آن که قضا به من آید؛ یعنی مرا به صفتی داری که چون قضای مقدر تو به من آید مرا به ورود خود راضی یابد. این‌جا درست شد که رضا قبل ورود القضا درست نیاید؛ از آن‌چه آن عزم باشد بر رضا و عزم رضا عین رضا نباشد.

Ва абўолъбоси бен ато гуяд , разии аллоҳи анҳу : « алрзои назари алқлби إлии қадими ихтиёри аллоҳи ллъбд . »

و ابوالعباس بن عطا گوید، رضی اللّه عنه: «الرِّضا نَظَرُ القَلْبِ إلَی قَدیمِ اخْتیارِ اللّهِ لِلْعَبْدِ.»

Ризои назари дил буд ба ихтиёри қадими худои мари бандаро ; яъне ҳарчӣ ба вай расад донад ки инро иродатии қадиму ҳукмӣ собиқаст бар ман , музтариб нагардад ва хуррам бошад .

رضا نظر دل بود به اختیار قدیم خدای مر بنده را؛ یعنی هرچه به وی رسد داند که این را ارادتی قدیم و حکمی سابق است بر من، مضطرب نگردد و خرم باشد.

Ва ҳориси муҳосибӣ , соҳиби мазҳаби разии аллоҳ анҳу гуяд : « алрзои сукӯни алқлби таҳти маҷории алأҳком . »

و حارث محاسبی، صاحب مذهب رضی اللّه عنه گوید: «الرّضا سُکُونُ الْقَلْبِ تَحْتَ مَجارِی الأحکام.»

Ризои сукӯни дил буд андари таҳти маҷории аҳком , бар он чаҳ бошаду андари ин мазҳаби вай қавӣаст ; аз он чаҳ сукӯну тмأнинти дил аз макосиб банда нест ; ки аз мавоҳиб худоӣаст ҷли ҷалола ва далел кунад ки ризо аз аҳвол буд на аз мақом .

رضا سکون دل بود اندر تحت مجاری احکام، بر آن‌چه باشد و اندر این مذهب وی قوی است؛ از آن‌چه سکون و طمأنینت دل از مکاسب بنده نیست؛ که از مواهب خدای است جل جلاله و دلیل کند که رضا از احوال بود نه از مقام.

Гӯйанд ки Утбаи алғлом шабӣ нахуфт ва то рӯз мегуфт : « إни тъзбнии Фонои лаки муҳибу إни трҳмнии Фأнои лаки муҳиб . »

گویند که عُتبة الغلام شبی نخفت و تا روز می‌گفت: «إنْ تُعَذِّبْنی فَانَا لکَ مُحِبٌّ و إنْ تَرْحَمْنی فَأنَا لکَ مُحِبٌّ.»

Агар маро ба дӯзах азоб кунӣ дӯсти туам ва агар бар ман раҳмат кунӣ дӯсти туам ; яъне ?илами азобу лиззати неъмат бар тан буду фалақи дӯстии андари дили ин мари онро мзодт накунад .

اگر مرا به دوزخ عذاب کنی دوست توام و اگر بر من رحمت کنی دوست توام؛ یعنی الم عذاب و لذت نعمت بر تن بود و فلق دوستی اندر دل این مر آن را مُضادت نکند.

Ва ин сухани таъкӣди қавл муҳосибӣаст , ки ризои натиҷаи муҳаббат буд ; ки муҳиби розӣ буд бидонча маҳбӯб кунад . Агар дар азоб дорад бо дӯстии хуррам буд ва агар дар неъмат буд аз дӯстӣ маҳҷӯб нагардаду ихтиёри худ фурӯ гузорад андари муқобилаи ихтиёри ҳақ .

و این سخن تأکید قول محاسبی است، که رضا نتیجهٔ محبت بود؛ که محب راضی بود بدانچه محبوب کند. اگر در عذاب دارد با دوستی خرم بود و اگر در نعمت بود از دوستی محجوب نگردد و اختیار خود فرو گذارد اندر مقابلهٔ اختیار حق.

АбуУсмон ҳирӣ гуяд , разии аллоҳи анҳу : « мнзи أрбъини санаи мо أқомнии аллоҳи фии ҳоли Фкрҳтаҳи вмои нқлнии إлии ғайри Фсхттаҳ . »

ابوعثمان حیری گوید، رضی اللّه عنه: «منذُ أربَعینَ سَنَةً ما أقامَنیَ اللّهُ فی حالٍ فَکَرِهْتُه وَما نَقَلَنی إلی غَیر فَسَخَطْتُه.»

Чиҳил соласт то худованди таъолии марои андар ҳар ҳол ки доштааст макра набӯдаам ва аз ҳеҷ ҳоли маро ба ҳоли дигар нақл накардааст ки ман андари он сохт бӯдаам ва ин ишорат ба давоми ризоу камоли муҳаббат буд .

چهل سال است تا خداوند تعالی مرا اندر هر حال که داشته است مُکره نبوده‌‌ام و از هیچ حال مرا به حال دیگر نقل نکرده است که من اندر آن ساخط بوده‌‌ام و این اشارت به دوام رضا و کمال محبت بود.

Ва андари ҳикоёт машҳураст ки : дарвешии андари диҷла гирифтор шуд ва сбоҳт надонист . Яке гуфт аз канорае ки : « хоҳӣ то касеро бёгоҳонм то туро баркашад ? » гуфто : « на . » гуфт : « хоҳӣ то ғарқаи шӯй ? » гуфто : « на . » гуфт : « пас чаҳ хоҳӣ ? » гуфт : « он чаҳ ҳақ хоҳад . Маро бо хост чаҳ кораст ? »

و اندر حکایات مشهور است که: درویشی اندر دجله گرفتار شد و سباحت ندانست. یکی گفت از کناره‌ای که: «خواهی تا کسی را بیاگاهانم تا تو را برکشد؟» گفتا: «نه.» گفت: «خواهی تا غرقه شوی؟» گفتا: «نه.» گفت: «پس چه خواهی؟» گفت: «آن‌چه حق خواهد. مرا با خواست چه کار است؟»

Ва машойихро разии аллоҳи анҳуам андари ризои сухан бисёраст ба ихтилофи иборот ; аммо қоидаи ин ду асласт ки ёд кардам ,у тарки ттўилро бар ин ихтисор кардам . Аммо ин ҷо бояд ки фарқи миёни мақом ва аҳвол бигӯяму ҳудӯд он биорам то бар туу хонандагони китоб , идроки ин маъонии осон тар шавад воин ҳадро бидонанд , ани шоءи аллоҳ .

و مشایخ را رضی اللّه عنهم اندر رضا سخن بسیار است به اختلاف عبارات؛ اما قاعده این دو اصل است که یاد کردم، و ترک تطویل را بر این اختصار کردم. اما این‌جا باید که فرق میان مقام و احوال بگویم و حدود آن بیارم تا بر تو و خوانندگان کتاب، ادراک این معانی آسان‌تر شود واین حد را بدانند، ان شاء اللّه.