Монад ин ҷои хилофӣ ки ҳаст миёни моу миёни гуруҳе ки гӯйанд : « изҳори ҷамъи нафй тафриқа бошад ; аз он чаҳ ҳар ду мутазоданд ки чун султони ҳидоят муставле шуд вилояти касбу муҷоҳидат соқит шавад . »

ماند این‌جا خلافی که هست میان ما و میان گروهی که گویند: «اظهار جمع نفی تفرقه باشد؛ از آن‌چه هر دو متضادند که چون سلطان هدایت مستولی شد ولایت کسب و مجاهدت ساقط شود.»

Ва ин таътил маҳз бошад ; аз он чаҳ то имкони мъомлту тавонои касб буду муҷоҳидат буд , ҳаргизи он аз банда соқит нашавад ; аз он чаҳ ҷамъ аз тафриқа ҷудо нест , чун нур аз офтобу арз аз ҷавҳару сифат аз мавсуф . Пас муҷоҳидат аз ҳидояту шариъат аз ҳақиқат ва ёфт аз талаб ҷудо набошад ; аммо бошад ки муҷоҳидати мақдам буд ва бошад ки мؤхр . Онро ки муҷоҳидати мақдам буд бар ваии машаққати зиёдат буд ; аз он чаҳ дар ғайбат буд ва онро ки муҷоҳидати мؤхр буд бар ваии ранҷ ва кулуфт набӯд ; аз он чаҳ дар ҳазрат буд ва онро ки нафии машраби аъмоли нафии айни амали намояд бар ғалатӣ азим бошад .

و این تعطیل محض باشد؛ از آن‌چه تا امکان معاملت و توانایی کسب بود و مجاهدت بود، هرگز آن از بنده ساقط نشود؛ از آن‌چه جمع از تفرقه جدا نیست، چون نور از آفتاب و عرض از جوهر و صفت از موصوف. پس مجاهدت از هدایت و شریعت از حقیقت و یافت از طلب جدا نباشد؛ اما باشد که مجاهدت مقدم بود و باشد که مؤخر. آن را که مجاهدت مقدم بود بر وی مشقت زیادت بود؛ از آن‌چه در غیبت بود و آن را که مجاهدت مؤخر بود بر وی رنج و کلفت نبود؛ از آن‌چه در حضرت بود و آن را که نفی مشرب اعمال نفی عین عمل نماید بر غلطی عظیم باشد.

Ва раво бошад ки банда ба дрҷтӣ расад ки кули авсофи Маҳмӯди худро ба чашм айб нигарад ва ноқис бинад . Чун авсофи Маҳмӯди худро маъюб ва маълул бинад бояд ки то авсофи мазмуми маъюб тар бошад ва ин бидон оварадам ки қавмиро аз ҷҳоли андари ин маънии ғалатӣ афтодааст ки он мақрун бегонагӣ бошад ; бидонча гӯйанд : « аз ёфт ҳеҷ чизи андари ҷаҳд мо набастаасту афъолу тоъати мо маъюбасту муҷоҳидоти мо ноқис . Нокардаи аввалитар аз карда . »

و روا باشد که بنده به درجتی رسد که کل اوصاف محمود خود را به چشم عیب نگرد و ناقص بیند. چون اوصاف محمود خود را معیوب و معلول بیند باید که تا اوصاف مذموم معیوب‌تر باشد و این بدان آوردم که قومی را از جهال اندر این معنی غلطی افتاده است که آن مقرون بیگانگی باشد؛ بدانچه گویند: «از یافت هیچ چیز اندر جهد ما نبسته است و افعال و طاعت ما معیوب است و مجاهدات ما ناقص. ناکرده اولی تر از کرده.»

Гӯйем бо эшон ки : кирдори моро мефеъл наед ва наҳем ботФоқ ,у афъолро маҳали иллату манбаи офат , ломҳолаҳи нокардаро ҳам феъл бояд ниҳод . Чун ҳар ду феъл омаду феъли маҳали иллат , пас чаро нокарда аз карда аввалӣ тар донанд ? ва ин хусронеи зоҳиру ғабнӣ фоҳишаст . Пас ин фарқӣ омад некӯи миёни кФрўи имон ; аз он чаҳ муъмину кофар муттафиқанд ки афъоли эшон маҳал иллатаст , пас муъмин ба ҳукми фармон , кард аз нокард аввалӣ тар донаду кофар ба ҳукми нофармонӣ , нокард аз кард аввалӣ тар донад .

گوییم با ایشان که: کردار ما را می فعل نهید و نهیم باتفاق، و افعال را محل علت و منبع آفت، لامحاله ناکرده را هم فعل باید نهاد. چون هر دو فعل آمد و فعل محل علت، پس چرا ناکرده از کرده اولی‌تر دانند؟ و این خسرانی ظاهر و غبنی فاحش است. پس این فرقی آمد نیکو میان کفرو ایمان؛ از آن‌چه مؤمن و کافر متفق‌اند که افعال ایشان محل علت است، پس مؤمن به حکم فرمان، کَرْد از ناکَرْد اولی تر داند و کافر به حکم نافرمانی، ناکرد از کرد اولی تر داند.

Пас ҷамъи он буд ки андари руяти офати тафриқа , ҳукми тафриқаи азуӣ соқит нагардаду тафриқаи он ки андари ҳиҷоби ҷамъи тафриқаро ҷамъ донад . Ва андари ин маънии музайян кабӣр гуяд раҳмаи аллоҳи алайҳ : « алҷмъи алхсўсиаҳу алтФрқаҳи алъбўдиаҳ , мавсули أҳдҳмои болохри ғайри мФсўли анҳу . »

پس جمع آن بود که اندر رؤیت آفتِ تفرقه، حکم تفرقه ازوی ساقط نگردد و تفرقه آن که اندر حجابِ جمع تفرقه را جمع داند. و اندر این معنی مُزیِّن کبیر گوید رحمة اللّه علیه: «الجمعُ الخصوصیّةُ و التَّفْرِقةُ العبودیّةُ، موصولٌ أَحدُهما بِالآخَر غیرُ مَفْصولٍ عنه.»

Хусусияти ҳақи таъолии бандаро ҷамъ бошаду убудийяти бандаи вайро тафриқа , ва ин аз он ҷудо нест ; аз он чаҳ нишони хусусияти ҳифз убудийятаст . Чун муддаии андари муомилот ба муомилот қоим набошад андари даъвии худ козиб буд . Пас раво буд ки сиқли муҷоҳидату ранҷи кулуфти андари гузоради ҳақи муҷоҳидату таклиф аз банда бархезад ва раво набошад ки айни муҷоҳидат ва таклиф бархезад андари айни ҷамъ , ҷуз ба узрии возеҳ ки он андари ҳукми шариъат ом бошад ва ман инро баён кунам то туро беҳтар маълум гардад .

خصوصیت حق تعالی بنده را جمع باشد و عبودیت بنده وی را تفرقه، و این از آن جدا نیست؛ از آن‌چه نشان خصوصیت حفظ عبودیت است. چون مدعی اندر معاملات به معاملات قایم نباشد اندر دعوی خود کاذب بود. پس روا بود که ثقل مجاهدت و رنج کلفت اندر گزاردِ حق مجاهدت و تکلیف از بنده برخیزد و روا نباشد که عین مجاهدت و تکلیف برخیزد اندر عین جمع، جز به عذری واضح که آن اندر حکم شریعت عام باشد و من این را بیان کنم تا تو را بهتر معلوم گردد.

Бидон ки ҷамъ бар ду гӯна бошад : яке ҷамъ саломат гӯйанд ,у дигарро ҷамъи тксир .

بدان که جمع بر دو گونه باشد: یکی جمع سلامت گویند، و دیگر را جمع تکسیر.

Ҷамъи саломати он буд ки ҳақи таъолии андари ғалабаи ҳолу қӯти ваҷду қалақи шавқ ки падедор ояд ҳақи таъолии ҳофиз банда бошаду амр бар зоҳир вай меронаду вайро бар гузордан он нигоҳ медораду вайро ба муҷоҳидат меороед ; чунон ки саҳли бен Абдуллоҳу абўҳФси ҳаддоду абўолъбоси сайёрии соҳиби мазҳабу боязиди бастомӣу Абубакри шблӣу Абулҳасани ҳасрӣу ҷамоатии дигари ризвони аллоҳи алайҳими аҷмъини пайваста мағлуб будандӣ то вақти намоз андар омадӣ , онгоҳ ба ҳоли худ боз омадандӣ ва чун намози бкрдндии бози мағлуби гаштандӣ ; аз он чаҳ то дар маҳал тафриқа бошӣ ту ту бошӣ амр май гузорӣ ва чун ваии туро ҷазб кунад , вай ба амри худ аввалитар ки бар ту нигоҳ медорад мари ду маъниро : яке то нишони бандагии ту брнхизду дигар то ба ҳукми ваъда қиём кунад ки : « ман ҳаргизи шариъати Муҳамадро мансӯх нахоҳам кард . »

جمع سلامت آن بود که حق تعالی اندر غلبهٔ حال و قوت وجد و قلق شوق که پدیدار آید حق تعالی حافظ بنده باشد و امر بر ظاهر وی می‌راند و وی را بر گزاردن آن نگاه می‌دارد و وی را به مجاهدت می‌آراید؛ چنان‌که سهل بن عبداللّه و ابوحفص حداد و ابوالعباس سیاری صاحب مذهب و بایزید بسطامی و ابوبکر شبلی و ابوالحسن حُصری و جماعتی دیگر رضوان اللّه علیهم اجمعین پیوسته مغلوب بودندی تا وقت نماز اندر آمدی، آنگاه به حال خود باز آمدندی و چون نماز بکردندی باز مغلوب گشتندی؛ از آن‌چه تا در محل تفرقه باشی تو تو باشی امر می‌گزاری و چون وی تو را جذب کند، وی به امر خود اولی‌تر که بر تو نگاه می‌دارد مر دو معنی را: یکی تا نشان بندگی تو برنخیزد و دیگر تا به حکم وعده قیام کند که: «من هرگز شریعت محمد را منسوخ نخواهم کرد.»

Ва ҷамъи тксири он буд ки бандаи андари ҳукми вола ва мадҳуш шаваду ҳукмаш чун ҳукм мҷонин бошад .

و جمع تکسیر آن بود که بنده اندر حکم واله و مدهوش شود و حکمش چون حکم مجانین باشد.

Пас яке аз ин маъзӯр буд ва яке мшкўр ва он ки мшкўр буд , рӯзгораши азим бо нур буду қавитар аз он бошад ки маъзӯр буд .

پس یکی از این معذور بود و یکی مشکور و آن که مشکور بود، روزگارش عظیم با نور بود و قوی‌تر از آن باشد که معذور بود.

Ва фии алҷмлаҳ , бидон ки ҷамъро мақомӣ махсӯс несту ҳолеи муфрад на ; ки ҷамъи ҷамъ ҳимматаст андари маънии матлӯби худу гуруҳеро кашфи ин андар мақомот бошаду гуруҳеро андари аҳвол ,у андар ҳар ду вақти муроди соҳиби ҷамъ ба бақои он ба нафии мурод маҳсӯл бошад ; « лأни алтФрқаҳи фасли волҷмъи васл . » ва ин андари ҷумлаи чизҳо дуруст ояд , чунон ки ҷамъи ҳиммати ёқӯб ба Юсуфи ъалиҳумо ассалом ки ҷузи ҳиммат ӯ вайро ҳиммат намонда буд ,у ҷамъи ҳиммати маҷнӯни андари Лайлӣ ки чун вайро менадид , ҷумлаи оламу кули мавҷӯдоти андари ҳақи ваии сӯрати Лайлӣ буд ва монанди ин ; чунон ки Абуязиди рӯзӣ дар савмиъа буд . Яке биёмад ва гуфт : « أбўизиди фии албит ? » Фқоли Абуязид : « ҳилли фии албити алои аллоҳ ? » яъне : « бўизиди андар хона ҳаст ? » вай гуфт , разии аллоҳи анҳу : « андари ин хона ба ҷузи ҳақи чизе дигар ҳаст ? »

و فی الجمله، بدان که جمع را مقامی مخصوص نیست و حالی مفرد نه؛ که جمع جمع همت است اندر معنی مطلوب خود و گروهی را کشف این اندر مقامات باشد و گروهی را اندر احوال، و اندر هر دو وقت مراد صاحب جمع به بقای آن به نفی مراد محصول باشد؛ «لأنّ التّفرِقةَ فصلٌ والجمعَ وصلٌ.» و این اندر جملهٔ چیزها درست آید، چنان‌که جمع همت یعقوب به یوسف علیهما السّلام که جز همت او وی را همت نمانده بود، و جمع همت مجنون اندر لیلی که چون وی را می ندید، جملهٔ عالم و کل موجودات اندر حق وی صورت لیلی بود و مانند این؛ چنان‌که ابویزید روزی در صومعه بود. یکی بیامد و گفت: «أبویزید فی البَیْتِ؟» فقال ابویزید: «هل فی البَیْتِ الّا اللّه؟» یعنی: «بویزید اندر خانه هست؟» وی گفت، رضی اللّه عنه: «اندر این خانه به‌جز حق چیزی دیگر هست؟»

Ва яке аз машойих гуяд , раҳмаи аллоҳи алайҳ : дарвешӣ ба Макка андар омаду андари мшоҳдти хонаи як сол бинишаст ки на таом хӯрд ва на шароб ва на бихуфт ва на ба таҳорат шуд ; аз иҷтимои ҳимматаш ба руяти хона , ки худованди онро ба худ азоФт кардааст , ғизои тану машраб ҷонаш гашта буд .

و یکی از مشایخ گوید، رحمة اللّه علیه: درویشی به مکه اندر آمد و اندر مشاهدت خانه یک سال بنشست که نه طعام خورد و نه شراب و نه بخفت و نه به طهارت شد؛ از اجتماع همتش به رؤیتِ خانه، که خداوند آن را به خود اضافت کرده است، غذای تن و مشرب جانش گشته بود.

Ва асли ин ҷумла онаст ки худованди таъолии моӣити муҳаббати худро ки он як ҷавҳар буд , мтҷзӣ ва мақсум гардонид ва ҳар якеро аз дӯстон , ба миқдори гирифторӣ вай бидон ҷузв аз аҷзои он кул махсӯс кард . Онгоҳи ҷавшани инсонияту либоси табиату ғошияи мизоҷу ҳиҷоб рӯҳ бидон фурӯ гузошт то вай ба қӯти худ мари аҷзоеро ки бадви мавсул буд ба сифат худ мегардонид ; то кули муҳиби ҷумла маҳбӯб шуду ҳамаи ҳаракоту лҳзотши шароит он гирифт ва аз он буд ки арбоби маъонӣу асҳоби аллсони мари онро ҷамъ ном карданду андари ин маънии ҳусайни бен Мансур гуяд , раҳмаи аллоҳи алайҳ :

و اصل این جمله آن است که خداوند تعالی مائیت محبت خود را که آن یک جوهر بود، متجزی و مقسوم گردانید و هر یکی را از دوستان، به مقدار گرفتاری وی بدان جزو از اجزای آن کل مخصوص کرد. آنگاه جوشن انسانیت و لباس طبیعت و غاشیهٔ مزاج و حجاب روح بدان فرو گذاشت تا وی به قوت خود مر اجزایی را که بدو موصول بود به صفت خود می‌گردانید؛ تا کلِّ محب جمله محبوب شد و همه حرکات و لحظاتش شرایط آن گرفت و از آن بود که ارباب معانی و اصحاب اللسان مر آن را جمع نام کردند و اندر این معنی حسین بن منصور گوید، رحمة اللّه علیه:

Пас он ки дар авсофи худ мустаъор буд , исбот ҳастӣ бар ваии мари вайро ор буду алтФотш ба кунин зуннор буду кули мавҷӯдоти андари ҳимматаши хор буд .

پس آن که در اوصاف خود مستعار بود، اثبات هستی بر وی مر وی را عار بود و التفاتش به کونین زنّار بود و کل موجودات اندر همتش خوار بود.

Вбози гуруҳе аз арбоби аллсони мари диққати калому таъаҷҷуби иборатро гӯйанд ки : ҷамъи алҷмъ . Ва ин иборат аз тариқ иборат некӯаст , аммо ба маънии беҳтар он бошад ки ҷамъро ҷамъ нагӯйӣ ; аз он чаҳ тафриқае бояд то ҷамъ бар ваии раво буд ва чун ҷамъ ҷамъ шавад тафриқа бӯда бошад ки ҷамъ аз ҳоли худ бнгрдд ва ин иборати маҳал тӯҳматаст ; аз он чаҳ муҷтамаъро ба фавқу таҳти беруни азхўд дидор набошад надидӣ ки кунин ва оламин дар шаби миъроҷи мари пайғамбарро алайҳ ассалом бинмуданд вай ба ҳеҷ чиз илтифот накард ? аз он чаҳ вай ба ҷамъи ҷамъ буду муҷтамаъро тафриқа шоҳид нагардад ; то худованд таъолӣ фармуд : « мо зоғи албсру мотғӣ ( ۱۷/олнҷм ) . »

وباز گروهی از ارباب اللسان مر دقت کلام و تعجب عبارت را گویند که: جمع الجمع. و این عبارت از طریق عبارت نیکوست، اما به معنی بهتر آن باشد که جمع را جمع نگویی؛ از آن‌چه تفرقه‌ای باید تا جمع بر وی روا بود و چون جمع جمع شود تفرقه بوده باشد که جمع از حال خود بنگردد و این عبارت محل تهمت است؛ از آن‌چه مجتمع را به فوق و تحت بیرون ازخود دیدار نباشد ندیدی که کونین و عالمین در شب معراج مر پیغمبر را علیه السّلام بنمودند وی به هیچ چیز التفات نکرد؟ از آن‌چه وی به جمع جمع بود و مجتمع را تفرقه شاهد نگردد؛ تا خداوند تعالی فرمود: «ما زاغَ البصرُ و ماطغی (۱۷/النّجم).»

Ва ман андари ин маънӣ дар ҳоли бдоити китобӣ сохтааму мари онро албёни лأҳли алъёни номи ниҳодау андари наҳви улқулуб дар боби ҷамъи фусӯлӣ мшбъ бигуфта акнӯн мар хуфтро бад-ӣни миқдор басанда кардам .

و من اندر این معنی در حال بدایت کتابی ساخته‌‌ام و مر آن را البیان لأهل العیان نام نهاده و اندر نحو القلوب در باب جمع فصولی مشبع بگفته اکنون مر خفت را بدین مقدار بسنده کردم.

Инаст тарафи мазҳаби сайёрёни азмтсўФаҳи бпрдохтн аз фарқи мутасаввифа , онон ки мақбул муҳиқанд . Кунун бозгардам ба қавли он гуруҳ ки худро бадишон барбастаанд аз млоҳдаҳи лънҳми аллоҳ ва ин ибороти эшон олати изҳори илҳоди худ сохтаанду зли худро андари ъзи эшон ниҳон карда , то ғалатгоҳҳои эшон зоҳир гардаду мурӣдон аз макру даъвиҳои эшон бипарҳезанду хештанро риоят кунанд . Валлоҳи аълам .

این است طرف مذهب سیاریان ازمتصوّفه بپرداختن از فرق متصوّفه، آنان که مقبول محق‌اند. کنون بازگردم به قول آن گروه که خود را بدیشان بربسته‌اند از ملاحده لعنهم اللّه و این عبارات ایشان آلت اظهار الحاد خود ساخته‌اند و ذل خود را اندر عزّ ایشان نهان کرده، تا غلطگاه‌های ایشان ظاهر گردد و مریدان از مکر و دعوی‌های ایشان بپرهیزند و خویشتن را رعایت کنند. واللّه اعلم.