Бидон ки иттифоқаст миёни аҳли суннату ҷамоату аҳли таҳқиқу маърифат ки : имонро аслӣ ва фаръӣаст , асли он тасдиқ ба дил бошаду фаръи он мурооти амру андари одат арабаст ки фаръи чизеро , бар ваҷҳи истиорат ба номи асли он боз хонанд ; чунон ки нури офтобро офтоб хонанд ба ҳамаи луғот . Ва ҳам бидон маънии гуруҳеи тоъатро имон хонанд ; ки банда ҷуз бидон эмин нашавад аз уқубат ,у тасдиқи муҷарради амн иқтизо накунад то аҳкоми фармон ба ҷой наёрад . Пас ҳаркиро тоъати бештар буд , амни вай аз уқубати зиёдат буд чун он иллат амн омад ба тасдиқу қавли мари онро имон гуфтанд .
بدان که اتفاق است میان اهل سنت و جماعت و اهل تحقیق و معرفت که: ایمان را اصلی و فرعی است، اصل آن تصدیق به دل باشد و فرع آن مراعات امر و اندر عادت عرب است که فرع چیزی را، بر وجه استعارت به نام اصل آن باز خوانند؛ چنان‌که نور آفتاب را آفتاب خوانند به همه لغات. و هم بدان معنی گروهی طاعت را ایمان خوانند؛ که بنده جز بدان ایمن نشود از عقوبت، و تصدیق مجرد امن اقتضا نکند تا احکام فرمان به جای نیارد. پس هرکه را طاعت بیشتر بود، امن وی از عقوبت زیادت بود چون آن علت امن آمد به تصدیق و قول مر آن را ایمان گفتند.
Бози ин гуруҳ дигар гуфтанд ки : иллати амн маърифатаст на тоъат . Агар чаҳ тоъати ҳосил буд чун маърифат мавҷӯд набошад суд надорад ва чун маърифат мавҷӯд бошад агар тоъат набошад охири банда наҷот ёбад ҳарчанд ки ҳукмаши андари машйат буд ; ки худованди ъзу ҷл ё ба фазли злтши дргзорд , ё ба шафоати пайғамбари алайҳ ассалом бахшад , ё ба миқдори ҷурмаш азоб фармоед онгоҳ ба биҳишти Фрстдш . Пас чун асҳоб маърифат бошанд агарчӣ муҷрим буванд ба ҳукми маърифати ҷовид ба дӯзах намонанду асҳоби амал ба амали муҷаррад бемаърифат ба биҳишти андари нёинд . Пас ин ҷои тоъати иллат амн наомад ; комаи қоли расӯли аллоҳ , слии аллоҳи алайҳу силам : « лни йенҷуи أҳдкми баъамала . » қил : « влоонт , ё расӯли аллоҳ ? » қол : « влои ано , алои ани итғмднии аллоҳи брҳмтаҳ . »
باز این گروه دیگر گفتند که: علت امن معرفت است نه طاعت. اگر چه طاعت حاصل بود چون معرفت موجود نباشد سود ندارد و چون معرفت موجود باشد اگر طاعت نباشد آخر بنده نجات یابد هرچند که حکمش اندر مشیت بود؛ که خداوند عزّ و جلّ یا به فضل زَلّتش درگذارد، یا به شفاعت پیغمبر علیه السّلام بخشد، یا به مقدار جرمش عذاب فرماید آنگاه به بهشت فرستدش. پس چون اصحاب معرفت باشند اگرچه مجرم بوند به حکم معرفت جاوید به دوزخ نمانند و اصحاب عمل به عمل مجرد بی معرفت به بهشت اندر نیایند. پس این‌جا طاعت علت امن نیامد؛ کما قال رسول اللّه، صلی اللّه علیه و سلم: «لَنْ یَنْجُوَ أحدُکم بِعَمَلِه.» قیل: «ولاانت، یا رسول اللّه؟» قال: «ولا انا، الّا ان یَتَغَمَّدَنِیَ اللّهُ برحْمَتِهِ.»
: « нараҳад яке аз шумо ба амали худ . » гуфтанд : « ту низ нараҳе ба амали худ , ё расӯли аллоҳ ? » гуфт : « ман низ нрҳм , алои худои ъзу ҷл ба раҳмати хеш андар гузорад . »
:«نرهد یکی از شما به عمل خود.» گفتند: «تو نیز نرهی به عمل خود، یا رسول اللّه؟» گفت: «من نیز نرهم، الا خدای عزّ و جلّ به رحمت خویش اندر گذارد.»
Пас аз рӯй ҳақиқат бе хилофи миёни уммат « имон маърифатасту иқрору пазируфти амал . »у ҳарки варо бишносад ба васфии шиносад аз авсофу ахаси авсофи вай бар се қисматаст : баъзе он ки таъаллуқ ба ҷамол дорад ва баъзе он ки ба ҷалол , ва баъзе он ки ба камол . Пас халқро ба камоли вай роҳ нест ба ҷузи он ки вайро камол исбот кунанду нақс аз вай нафй кунанд монад ин ҷои ҷамолу ҷалол . Он ки шоҳиди ваии ҷамол ҳақ бошад андари маърифат , пайвастаи муштоқи руят буд ва он ки шоҳиди ваии ҷалол ҳақ бошад , пайваста аз авсофи худ бо нафрат буд . Дилаши андари маҳали ҳайбат буд . Пас шавқи таъсир муҳаббат бошаду нафрат аз авсофи башарият ҳамчунон ; аз он чаҳ кашфи ҳиҷоби васфи башарияти ҷуз ба айн муҳаббат набӯд . Пас имону маърифат муҳаббат омаду аломати муҳаббати тоъат ; аз он чаҳ чун дили маҳали дӯстӣ буду дидаи маҳали руяти ибрату дили мавзеи мшоҳдт , тан бояд ки торак аламр набошад , ва он ки тораки аламр буд аз маърифат бехабар бошад .
پس از روی حقیقت بی خلاف میان امت «ایمان معرفت است و اقرار و پذیرفت عمل.» و هرکه ورا بشناسد به وصفی شناسد از اوصاف و اخص اوصاف وی بر سه قسمت است: بعضی آن که تعلق به جمال دارد و بعضی آن که به جلال، و بعضی آن که به کمال. پس خلق را به کمال وی راه نیست به‌جز آن که وی را کمال اثبات کنند و نقص از وی نفی کنند ماند این‌جا جمال و جلال. آن که شاهد وی جمال حق باشد اندر معرفت، پیوسته مشتاق رؤیت بود و آن که شاهد وی جلال حق باشد، پیوسته از اوصاف خود با نفرت بود. دلش اندر محل هیبت بود. پس شوق تأثیر محبت باشد و نفرت از اوصاف بشریت همچنان؛ از آن‌چه کشف حجاب وصف بشریت جز به عین محبت نبود. پس ایمان و معرفت محبت آمد و علامت محبت طاعت؛ از آن‌چه چون دل محل دوستی بود و دیده محل رؤیت عبرت و دل موضع مشاهدت، تن باید که تارک الامر نباشد، و آن که تارک الامر بود از معرفت بی‌خبر باشد.
Ва ин офати андари замона , андари миёни мутасаввифа зоҳир шуд ; ки гуруҳе аз млоҳдаҳи ҷамол эшон бидиданду қадару манзалати эшон маълум гардониданд , худро бадишон монанда карданд ва гуфтанд ки : « ин ранҷ чандонаст ки нашинохтае чун бишнохтӣ , кулуфт бархест . »
و این آفت اندر زمانه، اندر میان متصوّفه ظاهر شد؛ که گروهی از مَلاحده جمال ایشان بدیدند و قدر و منزلت ایشان معلوم گردانیدند، خود را بدیشان ماننده کردند و گفتند که: «این رنج چندان است که نشناخته‌ای چون بشناختی، کلفت برخاست.»
Гӯйем ки : ло , бал чун бишнохтӣ дили маҳал таъзим шуд . Таъзими фармони зиёдати гашт ва раво дорем ки мутӣъ ба дрҷтӣ расад ки ранҷи тоъат аз вай бурдоранду бргзордни амраши тавфиқ зиёдат диҳанд то он чаҳ халқ ба ранҷ гузоранд вайро аз гузоради он ранҷӣ набошад . Ва ин ҷуз ба шавқии мқлқу мзъҷи натавонад буд .
گوییم که: لا، بل چون بشناختی دل محل تعظیم شد. تعظیم فرمان زیادت گشت و روا داریم که مطیع به درجتی رسد که رنج طاعت از وی بردارند و برگزاردن امرش توفیق زیادت دهند تا آن‌چه خلق به رنج گزارند وی را از گزاردِ آن رنجی نباشد. و این جز به شوقی مُقلق و مُزعج نتواند بود.
Ва бози гуруҳеи имонро ҳама аз ҳақ мегӯйанду гуруҳеи ҳама аз банда . Ва ин хилофанд Ромёни халқи дароз шудааст ба моўроءи алнҳр . Пас он ки ҳама азуӣ гуяд ҷабри маҳз буд ; аз он чаҳ бандаи андари он бояд то музтар бошад ва он ки ҳама аз худ гуяд қадари маҳз буд ; ки бандаи ҷуз ба эъломи вай , вайро надонаду тариқи тавҳиди дун ҷабр бошаду фавқи қадар . Ва ба ҳақиқати имони феъл банда бошад ба ҳидояти ҳақи мақрун ; ки гум карда вай ба роҳ надонад омад ва ба роҳ оварда вай гум нагардад ; лқўлаҳ , таъолӣ : « Фмни ирди аллоҳи أни иҳдиаҳи ишрҳи садраи ллإслом ва ман ирди أни излаҳи иҷъли садраи зиқои ҳрҷо ( ۱۲۵/олأнъом ) . »
و باز گروهی ایمان را همه از حق می‌گویند و گروهی همه از بنده. و این خلاف اند رمیان خلق دراز شده است به ماوراء النهر. پس آن که همه ازوی گوید جبر محض بود؛ از آن‌چه بنده اندر آن باید تا مضطر باشد و آن که همه از خود گوید قَدَر محض بود؛ که بنده جز به اعلام وی، وی را نداند و طریق توحید دون جبر باشد و فوق قدر. و به‌حقیقت ایمان فعل بنده باشد به هدایت حق مقرون؛ که گم کردهٔ وی به راه نداند آمد و به راه آوردهٔ وی گم نگردد؛ لقوله، تعالی: «فَمَنْ یُرِدِ اللّهُ أنْ یَهْدِیَهُ یَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإسلامِ و مَنْ یُرِدْ أنْ یُضِلَّهُ یَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَیِّقاً حَرَجاً (۱۲۵/الأنعام).»
Пас бар ин асл бояд то гараваши ҳидояти ҳақ буд ва гиравидани феъли банда . Пас аломат гиравидан бар дили эътиқод тавҳидаст ва бар дидаи ҳифз аз мнҳёту ибрат кардани андари ъломоту оёт ва бар гӯши истимоъи каломи вай , ва бар меъдаи тхлӣ аз ҳаром карда вай ва бар забони сидқи қавл ва бар тани парҳез кардан аз мнҳёт то даъвӣ бо маънии мувофиқ буд ва аз ин буд ки он гуруҳи зиёдату нуқсон дар имон раво доштанд ва иттифоқаст миёни ҳама ки андари маърифати зиёдату нуқсон раво набошад ; ки агар маърифати зиёдат ва нуқсон шудӣ боистӣ ки маърӯфи зиёдат ва нуқсон шудӣ . Чун бар маърӯфи зиёдату нуқсони рўонбўд , бар маърифат низ раво набӯд ; ки маърифати ноқис маърифат набошад . Пас бояд то зиёдату нуқсон дар амал ва фаръ бошаду ботФоқ бар тоъати зиёдату нуқсон – ки дар амал ва фаръ бошад раво буду мари ҳшўёниро ки ба Фриқин нисбат кунанд ин бар дил душворед ; ки аз ҳшўёни гуруҳеи тоъатро аз ҷумла имон гӯйанду бози гуруҳеи имонро ба ҷузи қавли муҷарради нгўинд ва ин ҳар ду адам инсоф бошад .
پس بر این اصل باید تا گروش هدایت حق بود و گرویدن فعل بنده. پس علامت گرویدن بر دل اعتقاد توحید است و بر دیده حفظ از مَنْهیّات و عبرت کردن اندر علامات و آیات و بر گوش استماع کلام وی، و بر معده تخلی از حرام کردهٔ وی و بر زبان صدق قول و بر تن پرهیز کردن از مَنهیات تا دعوی با معنی موافق بود و از این بود که آن گروه زیادت و نقصان در ایمان روا داشتند و اتفاق است میان همه که اندر معرفت زیادت و نقصان روا نباشد؛ که اگر معرفت زیادت و نقصان شدی بایستی که معروف زیادت و نقصان شدی. چون بر معروف زیادت و نقصان روانبود، بر معرفت نیز روا نبود؛ که معرفت ناقص معرفت نباشد. پس باید تا زیادت و نقصان در عمل و فرع باشد و باتفاق بر طاعت زیادت و نقصان – که در عمل و فرع باشد روا بود و مر حشویانی را که به فریقین نسبت کنند این بر دل دشوار اید؛ که از حشویان گروهی طاعت را از جملهٔ ایمان گویند و باز گروهی ایمان را به‌جز قول مجرد نگویند و این هر دو عدم انصاف باشد.
Ва дар ҷумлаи имон бар ҳақиқати астғроқи кули авсоф банда бошад андари талаби ҳақ ,у ҷумлаи гиравидагонро бар ин иттифоқ бояд кард ки ғалабаи султони маърифати қоҳир авсоф наКрет буд ва он ҷо ки имон буд асбоб наКрет манфӣ буд ; ки гуфтаанд : « азои тлъи алсбоҳи бтли алмсбоҳ » . Чун субҳ мунташир шуд ҷамоли чароғи ночизи гашт ,у рӯзро ба далел баён бинмуд ; чунон ки гуфтаанд : « аз рӯзи равшантар далел набояд . » қавла , таъолӣ : « إни алмулуки إзои дхлўои қарияи أФсдўҳо ( ۳۴/олнмл ) . » чун ҳақиқати маърифати андари дили ориф ҳосил омад вилояти занну шак ва наКрет фонӣ шуду султони он мари ҳавосу ҳавои вайро мусаххар худ гардонид то дар ҳар чаҳ кунад ва гуяд внгрди ҳамаи андари доира амр бошад .
و در جمله ایمان بر حقیقت استغراق کل اوصاف بنده باشد اندر طلب حق، و جملهٔ گرویدگان را بر این اتفاق باید کرد که غلبهٔ سلطان معرفت قاهر اوصاف نکرت بود و آن‌جا که ایمان بود اسباب نکرت منفی بود؛ که گفتهاند: «اذا طَلَعَ الصَّباحُ بطَلَ المصباحُ». چون صبح منتشر شد جمال چراغ ناچیز گشت، و روز را به دلیل بیان بنمود؛ چنان‌که گفتهاند: «از روز روشن‌تر دلیل نباید.» قوله، تعالی: «إنَّ الْمُلُوکَ إذا دَخَلُوا قَرْیةً أفسَدُوها (۳۴/النّمل).» چون حقیقت معرفت اندر دل عارف حاصل آمد ولایت ظن و شک و نکرت فانی شد و سلطان آن مر حواسّ و هوای وی را مسخر خود گردانید تا در هر چه کند و گوید ونگرد همه اندر دایرهٔ امر باشد.
Ва ёфтам ки : иброҳӣми хавосро пурседанд аз ҳақиқати имон . Гуфт : « акнӯн инро ҷавоб надорам ; аз он чаҳ ҳарчӣ гӯям иборат буду маро бояд то ба мъомлт ҷавоб гӯям . Аммо ман қасд Макка дораму тўниз бар ин азмӣ , андари ин роҳ бо ман суҳбат кун то ҷавоби масъала худ биёбӣ . » гуфто : чунон кардам чун ба бодия фурӯ рафтам , ҳар шаби ду қурс ва ду шарбати об падед омадӣ . Яке ба ман додӣ ва яке бихӯрадӣ . То рӯзии андари миёни бодия , перӣ ҳаме омад савора . Чун вайро бидид аз асб фурӯ омад ва як дигарро бпрсиднду замонӣ сухан гуфтанд ва пер барнишасту бозгашт . Гуфтам : « аиҳо ашшайх , маро бигӯӣ то он пер ки буд . » гуфт : « он ҷавоби саволи ту буд . » гуфтам : « чигуна ? » гуфт : « он Хизри пайғамбар буд алайҳи ассалом ки аз ман месуҳбат талабед ва ман иҷобат накардам ; ки бтрсидм ки андари он суҳбати эътимоди аздўни ҳақ бо вай кунам таваккули марои ббшўлонд . »у ҳақиқати имони ҳифз таваккул бошад бо худованд , ъзўи ҷл . Қавла , таъолӣ : « въли аллоҳи Фтўклўои إни кантами муъминин ( ۲۳/олмоӣдаҳ ) . »
و یافتم که: ابراهیم خواص را پرسیدند از حقیقت ایمان. گفت: «اکنون این را جواب ندارم؛ از آن‌چه هرچه گویم عبارت بود و مرا باید تا به معاملت جواب گویم. اما من قصد مکه دارم و تونیز بر این عزمی، اندر این راه با من صحبت کن تا جواب مسأله خود بیابی.» گفتا: چنان کردم چون به بادیه فرو رفتم، هر شب دو قرص و دو شربت آب پدید آمدی. یکی به من دادی و یکی بخوردی. تا روزی اندر میان بادیه، پیری همی‌آمد سواره. چون وی را بدید از اسب فرو آمد و یک‌دیگر را بپرسیدند و زمانی سخن گفتند و پیر برنشست و بازگشت. گفتم: «ایّها الشیخ، مرا بگوی تا آن پیر که بود.» گفت: «آن جواب سؤال تو بود.» گفتم: «چگونه؟» گفت: «آن خضر پیغمبر بود علیه السّلام که از من می صحبت طلبید و من اجابت نکردم؛ که بترسیدم که اندر آن صحبت اعتماد ازدون حق با وی کنم توکل مرا ببشولاند.» و حقیقت ایمان حفظ توکل باشد با خداوند، عزّو جلّ. قوله، تعالی: «وَعَلَ اللّهِ فَتَوَکَّلُوا إنْ کُنْتُمْ مُؤمِنینَ (۲۳/المائده).»
Ва Муҳамади бен хафиф гуяд , раҳмаи аллоҳи алайҳ : « алأимони тасдиқи алқлби бмои أълмаҳи алғиўб . »
و محمد بن خفیف گوید، رحمة اللّه علیه: «الأیمانُ تَصْدیقُ القَلْبِ بِما أعْلَمَهُ الْغُیُوبُ.»
Имони бовари доштан диласт бидонча андари ғайб бар вай кашф кунанду вайро биомузанду имон ба ғайбу худованди таъолӣ аз чашми сари ғоиб , ҷуз ба қӯти илоҳии андари яқини банда падедор натавон овардан ва он ҷуз ба эъломи худованд таъолӣ набошад чун муъаррифу муаллими орифону олимон вайаст ҷли ҷалола ва ъам нўолаҳ ки андари дилҳои эшон маърифату илми офариду ҳаволаи он аз касби эшон мунқатиъ кард , пас ҳар ки дилро ба маърифати ҳақ бовар дошт муъмин буд .
ایمان باور داشتن دل است بدانچه اندر غیب بر وی کشف کنند و وی را بیاموزند و ایمان به غیب و خداوند تعالی از چشمِ سر غایب، جز به قوت الهی اندر یقین بنده پدیدار نتوان آوردن و آن جز به اعلام خداوند تعالی نباشد چون معرف و معلم عارفان و عالمان وی است جلّ جلالُه و عمّ نوالُه که اندر دل‌های ایشان معرفت و علم آفرید و حوالهٔ آن از کسب ایشان منقطع کرد، پس هر که دل را به معرفت حق باور داشت مؤمن بود.
Ва ба ҳукми он ки маро ба ҷузи андари ин китоб дар ин боби сухан бисёраст , ин ҷои бад-ӣни миқдор ақтсор кардам то китоб мтўл нашавад ва низ агар ҳидоят ҳақ бошад ин мояи басанда буд . Акнӯн бо сар муомилот рӯему ҳуҷби он кашф гардонем то толибонро фавойид бошад , ани шоءи аллоҳ .
و به حکم آن که مرا به‌جز اندر این کتاب در این باب سخن بسیار است، این‌جا بدین مقدار اقتصار کردم تا کتاب مطول نشود و نیز اگر هدایت حق باشد این مایه بسنده بود. اکنون با سر معاملات رویم و حجب آن کشف گردانیم تا طالبان را فواید باشد، ان شاء اللّه.