Бидон аъзки аллоҳ ки : скру ғалаба иборатӣаст ки арбоб маъонӣ кардаанд аз ғалабаи муҳаббати ҳақи таъолӣу сҳўи иборатӣ аз ҳусӯли муроду аҳли маъониро андари ин маънии сухан бисёраст , гуруҳеи инро бар он фазл мениҳанду гуруҳе бар хилоф .

بدان اعزّک اللّه که: سُکْر و غلبه عبارتی است که ارباب معانی کرده‌اند از غلبهٔ محبت حق تعالی و صَحْو عبارتی از حصول مراد و اهل معانی را اندر این معنی سخن بسیار است، گروهی این را بر آن فضل می‌نهند و گروهی بر خلاف.

Онон ки скрро бар сҳў фазл ниҳанд ва он Абуязидаст , разии аллоҳи анҳу ,у мтобъон ӯ гӯйанд ки : сҳў бар тамкину эътидоли сифати одамият сӯрат гирад ва он ҳиҷоби аъзам буд азҳқи таъолӣу скр бар заволи офату нақси сифоти башарияту зҳоби тадбиру ихтиёри вай ,у фанои тасарруфаши андари худ ба бақои қӯтӣ ки андар ӯ мавҷӯдаст ба хилофи ҷинси вай , ва ин аблғу атуму акмал буд ; чунон ки Довӯди алайҳи ассаломи андари ҳоли сҳў буд , феълӣ аз вай ба вуҷӯд омад , худованди таъолии он феълро ба вай азоФт кард ва гуфт : «у қатли Довӯди ҷолўт ( ۲۵۱/олбқраҳ ) ,у Мустафои слии аллоҳи алайҳи андари ҳоли скр буд , феълӣ аз вай ба вуҷӯд омад , худованди таъолии он феълро ба худ азоФт кард ; қавла , таъолӣ : « вмои Ромяти ази Ромяти влкни аллоҳи Ромӣ ( ۱۷/олأнФол ) . » Фштони мо байни абду абд ! он ки ба худ қоим буд ва ба сифоти худ собит , гуфтанд : « ту кардӣ » , бар ваҷҳи каромат ва он ки ба ҳақи қоим буд ва аз сифоти худ фонӣ , гуфтанд : « мо кардем , он чаҳ кардем . » пас азоФти феъли банда ба ҳақи некӯтар аз азоФти феъли ҳақ ба банда ; ки чун феъли ҳақ ба бандаи музоф буд банда ба худ қоим буд ва чун феъли банда ба ҳақи музоф буд ба ҳақи қоим буд ; ки чун банда ба худ қоим буд , чунон буд ки Довӯдро слии аллоҳи алайҳи як назар ба ҷое афтод ки менабоист , то дид он чаҳ дид ва чун ба ҳақи қоим буд чунон буд ки Мустафоро слии аллоҳи алайҳи як назар афтод ҳам аз он ҷинс , зан бар мард ҳаром шуд ; аз он чаҳ он дар маҳали сҳў буд ва ин дар маҳали скр .

آنان که سُکْر را بر صَحْو فضل نهند و آن ابویزید است، رضی اللّه عنه، و متابعان او گویند که: صَحْو بر تمکین و اعتدال صفت آدمیت صورت گیرد و آن حجاب اعظم بود ازحق تعالی و سُکْر بر زوال آفت و نقص صفات بشریت و ذهاب تدبیر و اختیار وی، و فنای تصرفش اندر خود به بقای قوتی که اندر او موجود است به خلاف جنس وی، و این ابلغ و اتم و اکمل بود؛ چنان‌که داود علیه السّلام اندر حال صَحْو بود، فعلی از وی به وجود آمد، خداوند تعالی آن فعل را به وی اضافت کرد و گفت: «و قتلَ داودُ جالوتَ (۲۵۱/البقره)، و مصطفی صلی اللّه علیه اندر حال سُکْر بود، فعلی از وی به وجود آمد، خداوند تعالی آن فعل را به خود اضافت کرد؛ قولُه، تعالی: «وَما رَمَیْتَ اذ رَمَیْتَ وَلکنَّ اللّهَ رَمی (۱۷/الأنفال).» فشتّانَ ما بینَ عبدٍ و عبدٍ! آن که به خود قایم بود و به صفات خود ثابت، گفتند: «تو کردی»، بر وجه کرامت و آن که به حق قایم بود و از صفات خود فانی، گفتند: «ما کردیم، آن‌چه کردیم.» پس اضافت فعل بنده به حق نیکوتر از اضافت فعل حق به بنده؛ که چون فعل حق به بنده مضاف بود بنده به خود قایم بود و چون فعل بنده به حق مضاف بود به حق قایم بود؛ که چون بنده به خود قایم بود، چنان بود که داود را صلی اللّه علیه یک نظر به جایی افتاد که می‌نبایست، تا دید آن‌چه دید و چون به حق قایم بود چنان بود که مصطفی را صلی اللّه علیه یک نظر افتاد هم از آن جنس، زن بر مرد حرام شد؛ از آن‌چه آن در محل صَحْو بود و این در محل سُکْر.

Ва бози онон ки сҳўро фазл ниҳанд бар скр ва он ҷунайдаст , разии аллоҳи анҳуу мтобъон вай гӯйанд : скри маҳал офатаст ; аз он чаҳ он ташвиш аҳволасту зҳоби сиҳҳату гум кардани сари риштаи хеш ва чун қоидаи ҳамаи маъонӣ толиб бошад ё аз рӯй фанои вай , ё аз рӯй бақои вай , ё аз рӯй маҳваш ё аз рӯй асботш чун саҳеҳ улҳол набошад фоидаи таҳқиқ ҳосил нашавад ; аз он чаҳ дили аҳли ҳақи муҷаррад май бояд аз кули мусбатот , ва ба нобаннои ҳаргиз аз банди ашё роҳат набошад ва аз офати он растгорӣ на .

و باز آنان که صَحْو را فضل نهند بر سُکْر و آن جنید است، رضی اللّه عنه و متابعان وی گویند: سُکْر محل آفت است؛ از آن‌چه آن تشویش احوال است و ذهاب صحت و گم کردن سر رشتهٔ خویش و چون قاعدهٔ همه معانی طالب باشد یا از روی فنای وی، یا از روی بقای وی، یا از روی محوش یا از روی اثباتش چون صحیح الحال نباشد فایدهٔ تحقیق حاصل نشود؛ از آن‌چه دل اهل حق مجرد می‌باید از کل مُثبَتات، و به نابنایی هرگز از بند اشیا راحت نباشد و از آفت آن رستگاری نه.

Ва мондани халқи андари чизҳо бидӯни ҳақ , бидонаст ки чизҳоро чунон ки ҳаст менабенанд , ва агар бенандии брҳндӣ . Ва дидори дуруст бар ду гӯна бошад : яке он ки нозири андари шийъ ба чашми бақоӣ он нигараду дигари он ки ба чашми фанои он . Агар ба чашм бақо нигарад мари кулро андари бақои худ ноқис ёбад ; ки ба худ боқӣ неанд андари ҳоли бақоашон , ва агар ба чашм фано нигарад , кули мавҷӯдоти андари ҷанби бақои ҳақ фонӣ ёбад ва ин ҳар ду сифат аз мавҷӯдоти мар ӯро эъроз фармоед . Ва он он буд ки пайғамбар гуфт слии аллоҳи алайҳу силами андари ҳоли дуои худ ки : « аллоҳами أрнои алأшёءи кмоҳӣ . » аз он чаҳ ҳар ки дид осуд ва ин маънии қавл худоӣаст , ъзи вҷл : « Фоътбрўо ё аввалии алأбсор ( ۲/олҳшр ) » ва то надид озод нагардад .

و ماندن خلق اندر چیزها بدون حق، بدان است که چیزها را چنان که هست می‌نبینند، و اگر بینندی برهندی. و دیدار درست بر دو گونه باشد: یکی آن که ناظر اندر شیء به چشم بقای آن نگرد و دیگر آن که به چشم فنای آن. اگر به چشم بقا نگرد مر کل را اندر بقای خود ناقص یابد؛ که به خود باقی نی‌اند اندر حال بقاشان، و اگر به چشم فنا نگرد، کل موجودات اندر جنب بقای حق فانی یابد و این هر دو صفت از موجودات مر او را اعراض فرماید. و آن آن بود که پیغمبر گفت صلی اللّه علیه و سلم اندر حال دعای خود که: «اللّهمَّ أرِنَا الأَشْیاءَ کَماهیَ.» از آن‌چه هر که دید آسود و این معنی قول خدای است، عزّ وجل: «فَاعْتَبِرُوا یا اُولِی الأبْصارِ (۲/الحشر)» و تا ندید آزاد نگردد.

Пас ин ҷумлаи ҷузи андари ҳоли сҳў дуруст наёяд ,у мари аҳли скрро аз ин маънии ҳеҷ огоҳӣ на ; чунон ки Мӯсои алайҳи ассаломи андари ҳоли скр буд , тоқати изҳори як таҷаллӣ надошт аз ҳуш бишуд ;у расӯли слии аллоҳи алайҳи андари ҳоли сҳў буд , аз Макка то ба қоби қавсин дар айни таҷаллӣ буд ва ҳар замони ҳушёртар ва бедортар .

پس این جمله جز اندر حال صَحْو درست نیاید، و مر اهل سُکْر را از این معنی هیچ آگاهی نه؛ چنان‌که موسی علیه السّلام اندر حال سُکْر بود، طاقت اظهار یک تجلی نداشت از هوش بشد؛ و رسول صلی اللّه علیه اندر حال صَحْو بود، از مکه تا به قاب قوسین در عین تجلی بود و هر زمان هشیارتر و بیدارتر.

Ва шайх ман гуфтӣу ваии ҷунайдии мазҳаб буд ки : скр , бозӣгоҳ кӯдаконасту сҳў , фаногоҳи мардон . Ва ман ки алии бен Усмон алҷлобӣам , мегӯям бар мувофиқати шайхами раҳмаи аллоҳи алайҳ ки : камоли ҳоли соҳиби скр сҳў бошаду камтарини дараҷаи андари сҳў , руяти бозмондагии башарият буд . Пас сҳўӣ ки офати намояд , беҳтари азскрӣ ки айни он офат буд .

و شیخ من گفتی و وی جنیدی مذهب بود که: سُکْر، بازیگاه کودکان است و صَحْو، فناگاه مردان.و من که علی بن عثمان الجلابی‌ام، می‌گویم بر موافقت شیخم رحمة اللّه علیه که: کمال حال صاحب سُکْر صَحْو باشد و کمترین درجه اندر صَحْو، رؤیت بازماندگی بشریت بود. پس صَحْوی که آفت نماید، بهتر ازسکری که عین آن آفت بود.

Ва аз АбуУсмони мағрибии рҳмҳоллаҳи алайҳи ҳикояти оранд ки : андари ибтидои ҳолаши бист сол азлат кард андари биёбонҳо ; чунон ки ҳис одам нишнид то аз машаққат , бенят ваии бгдохт ,у чашмҳояш ба миқдори гузаргоҳи ҷувол дузӣ монад , ва аз сӯрати одамиёни бгшт . Аз баъди бист сол , фармон суҳбат омад ва гуфт : « бо халқ суҳбат кун . » бо худ гуфт : « ибтидои суҳбат бо аҳли худоӣу муҷовирони хона вай кунам то муборактар буд . » қасд Макка кард . Машойихро ба дил аз омадани ваии огоҳӣ буд , ба истиқболи вай берун шуданд . Вайро ёфтанд ба сӯрати мубаддил шуда ва ба ҳоле ки ба ҷузи рамақи хилқат бар ваии чизеи номонда . Гуфтанд : « ё боисмон , бист сол бар ин сифати зистӣ ки одаму зрётши андари рӯзгори ту оҷиз шуданд . Моро бигӯӣ , то чаро рафтӣ ва чаҳ дидӣ ва чаҳ ёфтӣ ва чаро боз омадӣ ? » гуфт : « ба скрӣ рафтаму офат скр дидам , ва навмидӣ ёфтам ва ба аҷзи бози омадам . » ҷумла машойих гуфтанд : « ё бо Усмон ҳаромаст аз пас ту бар маъбарон , иборати сҳўу скр кардан ; ки ту инсоф ҷумла бидодӣу офати скр боз намӯдӣ . »

و از ابوعثمان مغربی رحمةاللّه علیه حکایت آرند که: اندر ابتدای حالش بیست سال عزلت کرد اندر بیابانها؛ چنان‌که حس آدم نشنید تا از مشقت، بِنیت وی بگداخت، و چشمهایش به مقدار گذرگاه جوال دوزی ماند، و از صورت آدمیان بگشت. از بعد بیست سال، فرمان صحبت آمد و گفت: «با خلق صحبت کن.» با خود گفت: «ابتدا صحبت با اهل خدای و مجاوران خانهٔ وی کنم تا مبارک‌تر بود.» قصد مکه کرد. مشایخ را به دل از آمدن وی آگاهی بود، به استقبال وی بیرون شدند. وی را یافتند به صورت مبدل شده و به حالی که به‌جز رمق خلقت بر وی چیزی نامانده. گفتند: «یا باعثمان، بیست سال بر این صفت زیستی که آدم و ذریاتش اندر روزگار تو عاجز شدند. ما را بگوی، تا چرا رفتی و چه دیدی و چه یافتی و چرا باز آمدی؟» گفت: «به سکری رفتم و آفت سُکْر دیدم، و نومیدی یافتم و به عجز باز آمدم.» جملهٔ مشایخ گفتند: «یا با عثمان حرام است از پس تو بر معبران، عبارت صَحْو و سُکْر کردن؛ که تو انصاف جمله بدادی و آفت سُکْر باز نمودی.»

Пас скри ҷумла пиндошт фаност дар айни бақои сифат , ва ин ҳиҷоб бошаду сҳўи ҷумлаи дидори бақо дар фанои сифат ва ин айн кашф бошад .

پس سُکْر جمله پنداشت فناست در عین بقای صفت، و این حجاب باشد و صَحْو جمله دیدار بقا در فنای صفت و این عین کشف باشد.

Ва дрҷмлаҳ агар касеро сӯрати бандад ки скр ба фанои наздиктар буд аз сҳў , маҳол бошад ; аз он чаҳ скр сифатӣаст зиёдат бар сҳў , ва то авсофи банда рӯй ба зёдтӣ дорад бехабар буд , ва чун рӯй ба нуқсон наад онгоҳи толибро бадв умедӣ бошад .

و درجمله اگر کسی را صورت بندد که سُکْر به فنا نزدیک‌تر بود از صَحْو، محال باشد؛ از آن‌چه سُکْر صفتی است زیادت بر صَحْو، و تا اوصاف بنده روی به زیادتی دارد بی‌خبر بود، و چون روی به نقصان نهد آنگاه طالب را بدو امیدی باشد.

Ва ин ғояти мақол эшонаст андари сҳўу скр .

و این غایت مقال ایشان است اندر صَحْو و سُکْر.

Ва аз Абуязиди разии аллоҳи анҳу ҳикоятии оранди мқлўб , ва он онаст ки : яҳёи ибни маози разии аллоҳи анҳу бадви номае набшат ки : « чаҳ гӯйии андар касе ки ба як қатра аз баҳри муҳаббат маст гардад ? » боязиди разии аллоҳи анҳу ҷавоби набшат ки : « чаҳ гӯйӣ дар касе ки ҷумлаи дарёҳои олам , шарбат муҳаббат гардад ҳамаро дрошомд ва ҳануз аз тишнагӣ май хурӯшад ? »

و از ابویزید رضی اللّه عنه حکایتی آرند مقلوب، و آن آن است که: یحیی ابن مُعاذ رضی اللّه عنه بدو نامه‌ای نبشت که: «چه گویی اندر کسی که به یک قطره از بحر محبت مست گردد؟» بایزید رضی اللّه عنه جواب نبشت که: «چه گویی در کسی که جملهٔ دریاهای عالم، شربت محبت گردد همه را درآشامد و هنوز از تشنگی می‌خروشد؟»

Ва мардумонро сӯрати бандад ки яҳё аз скр иборат кардаасту боязид аз сҳў ,у бархилоф инаст ; ки соҳиби сҳў он бошад ки тоқати қатра Эй надораду соҳиби скри он ки ба мастӣ ҳама бихӯрад ва ҳануз дигараш бояд ; аз он чаҳ шурби олат скр бошад , ҷинс ба ҷинси аввалитару сҳў ба зид он бошад бо машраби нёромд .

و مردمان را صورت بندد که یحیی از سُکْر عبارت کرده است و بایزید از صَحْو، و برخلاف این است؛ که صاحب صَحْو آن باشد که طاقت قطره‌ای ندارد و صاحب سُکْر آن که به مستی همه بخورد و هنوز دیگرش باید؛ از آن‌چه شُرب آلت سُکْر باشد، جنس به جنس اولی تر و صَحْو به ضد آن باشد با مشرب نیارامد.

Аммо скр бар ду гӯна бошад : яке ба шароби маваддати вдигр ба коси муҳаббату скри маваддатӣ маълул бошад ; ки таваллуди он аз руяти неъмат буду скри муҳаббатӣ беиллат буд ; ки таваллуди он аз руяти манъам буд . Пас ҳарки неъмат бинад , бар худ бинад худро дида бошад ва ҳар ки манъам бинад ба вай бинад , худро надида бошад , агарчӣ андар скр бошад скрш сҳў бошад .

اما سُکْر بر دو گونه باشد: یکی به شراب مودت ودیگر به کاس محبت و سُکْر مودتی معلول باشد؛ که تولد آن از رؤیت نعمت بود و سُکْر محبتی بی علت بود؛ که تولد آن از رؤیت منعم بود. پس هرکه نعمت بیند، بر خود بیند خود را دیده باشد و هر که منعم بیند به وی بیند، خود را ندیده باشد، اگرچه اندر سُکْر باشد سکرش صَحْو باشد.

Ва сҳў низ бар ду гӯнааст : яке сҳў ба ғифлат ,у дигари иқомат бар муҳаббат .

و صَحْو نیز بر دو گونه است: یکی صَحْو به غفلت، و دیگر اقامت بر محبت.

Ва сҳўӣ ки ғифлатӣ буд он ҳиҷоби аъзам буду сҳўӣ ки муҳаббатӣ буд он кашфи абин буд . Пас он ки мақруни ғифлат буд агарчӣ сҳў бошад скр буд ва он ки мавсули муҳаббат буд агарчӣ скр буд сҳў бошад . Чун асли мустаҳкам буд сҳў чун скр буду скр чун сҳў ва чун беасл буд ҳамчунон .

و صَحْوی که غفلتی بود آن حجاب اعظم بود و صَحْوی که محبتی بود آن کشف اَبْیَن بود. پس آن که مقرون غفلت بود اگرچه صَحْو باشد سُکْر بود و آن که موصول محبت بود اگرچه سُکْر بود صَحْو باشد. چون اصل مستحکم بود صَحْو چون سُکْر بود و سُکْر چون صَحْو و چون بی اصل بود همچنان.

Ва фии алҷлмаҳи сҳўи скри андари қадамгоҳи мардон ба иллати ихтилоф маълул бошад , ва чун султони ҳақиқат рӯй бинмоед , сҳўу скр ҳар ду туфайлии намояд ; аз он чаҳ атрофи ин ҳардуи маъонӣ ба як дигар мавсуласту ниҳояти яке бдоити дигар як бошад венҳояту бдоити ҷузи андари тФориқ сӯрат нагирад ва он чаҳ нисбати он ба тафриқа бошад , андари ҳукм мутасовӣ бошаду ҷамъи нафии тФориқ буд . Ва андари ин маънӣ гуяд :

و فی الجلمه صَحْو سُکْر اندر قدمگاه مردان به علت اختلاف معلول باشد، و چون سلطان حقیقت روی بنماید، صَحْو و سُکْر هر دو طفیلی نماید؛ از آن‌چه اطراف این هردو معانی به یک‌دیگر موصول است و نهایت یکی بدایت دیگر یک باشد ونهایت و بدایت جز اندر تفاریق صورت نگیرد و آن‌چه نسبت آن به تفرقه باشد،اندر حکم متساوی باشد و جمع نفی تفاریق بود. و اندر این معنی گوید:

Ва андари сарахси ду пер буданд : яке луқмону дигари Абулфазли ҳасан , раҳмаи аллоҳи ъалиҳумо . Рӯзии луқмон ба наздики Абулфазл андар омад , вайро ёфт ҷузвии андари даст . Гуфт : « ё абоолФзл , андари ҷузв чаҳ ҷӯӣ ? » гуфт : « ҳамон ки ту андари тарки вай . » гуфт : « пас хилоф чарост ? » гуфто : « хилофи ту май бинӣ ки аз ман мебипурсӣ ки чаҳ май ҷӯӣ . Аз мастии ҳушёри шӯ ва аз ҳушёрии безори гирд , то хилофи брхиздт , бадоне ки ман ва ту чаҳ металабем . »

و اندر سرخس دو پیر بودند: یکی لقمان و دیگر ابوالفضل حسن، رحمة اللّه علیهما. روزی لقمان به نزدیک ابوالفضل اندر آمد، وی را یافت جزوی اندر دست. گفت: «یا اباالفضل، اندر جزو چه جویی؟» گفت: «همان که تو اندر ترک وی.» گفت: «پس خلاف چراست؟» گفتا: «خلاف تو می‌بینی که از من می‌بپرسی که چه می‌جویی. از مستی هشیار شو و از هشیاری بیزار گرد، تا خلاف برخیزدت، بدانی که من و تو چه می‌طلبیم.»

Пас тиФўрёнро бо ҷунайдёни ин миқдор хилоф равад ки ёд кардем ,у андари муомилот , мутлақ , мазҳаби ваии тарки суҳбату ихтиёри азлат буду мурӣдонро ҷумла ин фармоед ва ин тариқии Маҳмӯду сиратӣ сутӯдааст агар ба сар шавад . Ва ҳўоълм .

پس طیفوریان را با جنیدیان این مقدار خلاف رود که یاد کردیم، و اندر معاملات، مطلق، مذهب وی ترک صحبت و اختیار عزلت بود و مریدان را جمله این فرماید و این طریقی محمود و سیرتی ستوده است اگر به سر شود. و هواعلم.