Шамшери посбон маликаст ,у нигоҳбони миллат , ва то вай набӯд ҳеҷ малики рости ноистд , чаҳ ҳадҳои сиёсат ба ваии тавон нигоҳ дошт , ва нахустин гавҳарӣ ки аз кон берун овараданд оҳан буд , зеро ки боистатарин олатии мари халқро ӯ буд ,у нахусти кас ки аз ваии силаҳи сохт ҷамшед буд ,у ҳамаи силаҳ бо ҳишматаст ва боиста , валикини ҳеҷ аз шамшер бо ҳишматтар ва боиста тар нест , ки вай монандаи оташаст бо шуъоъу зўҳдин , ва зиракон гуфтаанд ки ҷаҳон беоҳан чун мардӣ ҷавонаст безикр ки азуи ҳеҷ таносул наёяд , ва чун аз рӯй хирад бингаранд масолеҳи ҷаҳони ҳамаи зери бим ва аўмидаст ,у биму аўмид ба шамшери боз бастааст , чаҳ яке ба оҳан бакӯшад то умедаш бар ояд , ва яке аз оҳан бигурезад то бимаши нигаҳбон ӯ шавад ,у тоҷ бар сари мулӯк ки май истад ба оҳан май истад ,у ганҷашон ки пар мешавад ба оҳан мешавад ,у эзади таъолии манфиати ҳамаи гавҳарҳо ба ороиши мардуми бози басти магари манфиати оҳан ки ҷамеъи саноеъро ба кораст ,у ҷаҳони ороста ва ободон бадваст , ва аз мартабати шамшер беҳтарин онаст ки пайғомбари алайҳи ассаломро олати фатҳ шамшер доданд чунонкӣ фармуд беъсати болсиФ ,у мар ӯро ба тавроти раби алмллҳмаҳи соҳиби алсиФ хондаанд , ва ин олат ки мартабат мегирад бидонаст ки ваии олат шуҷоатаст ки бузургтарин фазилатӣ буд андари мардуму андари ҳайвони дигар ,у ҳади ин шуҷоат ки ниҳодаанд ҳаии қувваи ғзбиаҳи тстълии баҳои алнФси алии ман иъодиҳо , мъниш чунонаст ки ваии неруеи сети хашмӣ ки нафаси бадавӣ бартарӣ ҷӯяд бронкаҳ бо вай душманӣ созад , ва чунин гуфтаанд ки фазилати шуҷоати табиӣ буд на иктисобии валикин ба иктисоби ороиши пазирад ,у мари шуҷоатро хонаи ҷигар ниҳодаанд ки хона хӯнаст , ва азин сабаби марди шуҷоъ бар хӯни рехтани далертар буд , чаҳ шуҷоат ба хӯн неру гирад чун чароғ ба равған , ва чунин гуфтаанд ки фоили шуҷоати қӯти ҳайвонӣ диласту мунфаили ваии қӯти табиии ҷигар , ки азин ҳар ду чун ҳоҷат ояд фазилати шуҷоат падед ояд , чун оташӣ каз миёни санг ва пӯлод биҷаҳад , сӯхта бояд то ба ваии андари овезад , ва чунон ниҳодаанд ки чун ҷурми дили қавӣ буду ҷурми ҷигари заъифи худовандашро аввали ҷанг бо далерӣу ҳарисӣ буду охир бо коҳилӣу сустӣ , ва чун ҷурми дили заъиф буду ҷурми ҷигари қавии худовандашро ба аввали ҷанг бо коҳилӣу сустӣ буд ва ба охири бтизӣу ҳарисӣ буд ,у мисоли боистагӣ ( шуҷоати боистагӣ ) қӯти ҳозми ниҳод ҳанд андари меъдау ҷигар , ва гуфтаанд ҳамчинонкии заъифии ин қӯти айш бар мардуми нохуш ва бемаза дорад ( заъифии неруии шуҷоат низ айш бар мардуми нохуш ва бемаза дорад ) , чаҳ пайвастаи тарсон буд ва аз ҳар чизеи гурезон ,у мари шуҷоатро барин мисол сӯрат кардаанд чу нахҷӣрӣ бо қӯт , сар ӯ чун сари ширӣ ки оҳан мехоед , пои вай чун пои пелӣ ки санг май кӯбад ,у дами вай чун сари аждаҳое ки оташ май дамад , ва гуфтаанд марди шуҷоъи чунон бояд ки ба аввали ҷанг чун шер бошад ба далерӣ ва рӯй ниҳодан , ва ба миёнаи ҷанг чун пел бошад ба сабр кардану неру овардан ва ба ҳайбат бӯдан , ва ба охири ҷанг чун аждаҳо бошад ба хашм гирифтан ва ранҷ бардоштану гарми куштан , акнӯн анвоъи ин шуҷоат ки ёд карда шуд олат ӯ шамшераст , ва он чаҳордаҳ гӯнааст : яке ямонӣ , дувуми ҳиндӣ , сеюм қалъӣ , чаҳоруми сулаймонӣ , панҷуми насибӣ , шашуми миррӣхӣ , ҳафтуми салмонӣ , ҳаштуми муваллид , нуҳуми баҳрӣ , даҳуми димишқӣ , ёздаҳуми мисрӣ , давоздаҳуми ҳанифӣ , сездаҳуми нарми оҳан , чаҳордаҳуми қроҷўрӣ ,у бози ин навъ ба дигари анвоъи бигардад кигар ҳама ёд кунем дароз гардад , аз ямонии як навъи он буд ки гавҳари ваии ҳамвор буд ба як андозау сабз буду матн ӯ ба сурхӣ занаду наздики дунболи нишонҳои сипед дорад аз пас якдигар монанди сим , онро калоғӣ хонанд ,у дигари навъи мштб , ва ин мштби чҳоргўнаҳ буд бо чаҳор ҷӯ , яке онки нишони ҷўбҳо жарф набӯду гавҳари вай монанди пойҳои мӯрча буд забонаи занон ,у дигари онкии нишонҳои ҷӯй жарф бошаду гавҳар ӯ гирди намояд чун марворид , онро лؤлؤ хонанд ,у сдигри чунонкии ҷӯии чаҳорсуӣ буду гавҳари он замони намояд ки кждорӣ ,у чаҳоруми онкӣ сода бошаду андаки мояи асар ҷӯ дораду дарозӣ ӯ се бадасту чҳоронгшт буд ва чаҳор ангушт паҳно дораду гавҳари вай ба сиёҳӣ занад , онро бӯстонӣ хонанд ,у дигар буд содаи се бадаст ва ним дарозӣ ӯ ва чаҳор ангушти паҳнои вазн ӯ ду ман ва ним ёсаи ман кам даҳ стир , ва яке гавҳараст ки арсттолис сохтааст мари теғҳоро аз баҳри Искандар , он низ ёд кунем чаҳ сухан бадеъаст , арсттолиси чунин фармӯдааст ки як ҷузви мнғисё бибояд гирифт бо як ҷузви басад ва як ҷузви зангор , онгаҳ ҳар маро хирад басоед ва бо якдигар биомезад онгаҳ як ман оҳан нарм биовараду пайваста андар кунад ва азин доруи дўонздаҳи аўқиаҳи броФгнд ва ба оташи барад то бгдозд ва ба бутаи андари бигардад , пас ҷузвии ҳрмлу ҷузвии мозўу ҷузвии балуту ҷузвии садаф ва ҳамчанд ҳама зрориҳ гирад ва хирад басоед ва бар ҳамомезад , ва ду аўқиаҳ бар ман оҳан афганд ва бидамад то ҳама яке шаваду оҳани ин доруҳоро бихӯрад , онгаҳ сард бояд кардан ва аз ваии теғҳо задан , теғҳои покиза бошад , ва ба силаҳи номаи баҳроми андар чунин гуфтааст ки чун теғ аз ниёам баркашанд ва аз вай нола ояд аломати хӯни рехтан буд , ва чун теғи худ аз ниёам барояд аломати ҷанг , ва чун теғи бараҳнаи пеши кӯдаки ҳафт рӯза бунаанд он кӯдак диловар барояд ,

شمشیر پاسبان ملک است، و نگاهبان ملت، و تا وی نبود هیچ ملک راست نایستد، چه حدهای سیاست به‌وی توان نگاه داشت، و نخستین گوهری که از کان بیرون آوردند آهن بود، زیرا که بایسته‌ترین آلتی مر خلق را او بود، و نخست کس که از وی سلاح ساخت جمشید بود، و همه سلاح با حشمت است و بایسته، ولیکن هیچ از شمشیر با حشمت‌تر و بایسته‌تر نیست، که وی مانندهٔ آتش است با شعاع و ذوحدین، و زیرکان گفته‌اند که جهان بی‌آهن چون مردی جوان است بی‌ذَکر که ازو هیچ تناسل نیاید، و چون از روی خرد بنگرند مصالح جهان همه زیر بیم و اومید است، و بیم و اومید به شمشیر باز بسته است، چه یکی به آهن بکوشد تا امیدش بر آید، و یکی از آهن بگریزد تا بیمش نگهبان او شود، و تاج بر سر ملوک که می‌ایستد به آهن می‌ایستد، و گنجشان که پر می‌شود به آهن می‌شود، و ایزد تعالی منفعت همه گوهرها به آرایش مردم باز بست مگر منفعت آهن که جمیع صنایع را به‌کارست، و جهان آراسته و آبادان بدوست، و از مرتبت شمشیر بهترین آنست که پیغامبر علیه السلام را آلت فتح شمشیر دادند چنانکه فرمود بعثت بالسیف، و مر او را به‌تورات رب المللحمه صاحب السیف خوانده‌اند، و این آلت که مرتبت می‌گیرد بدانست که وی آلت شجاعت است که بزرگترین فضیلتی بود اندر مردم و اندر حیوان دیگر، و حد این شجاعت که نهاده‌اند هی قوه غضبیه تستعلی بها النفس علی من یعادیها، معنیش چنانست که وی نیرویی‌ست خشمی که نفس بدوی برتری جوید برانکه با وی دشمنی سازد، و چنین گفته‌اند که فضیلت شجاعت طبیعی بود نه اکتسابی ولیکن به اکتساب آرایش پذیرد، و مر شجاعت را خانه جگر نهاده‌اند که خانه خون است، و ازین سبب مرد شجاع بر خون ریختن دلیرتر بود، چه شجاعت به خون نیرو گیرد چون چراغ به روغن، و چنین گفته‌اند که فاعل شجاعت قوت حیوانی دل است و منفعل وی قوت طبیعی جگر‌، که ازین هر دو چون حاجت آید فضیلت شجاعت پدید آید، چون آتشی کز میان سنگ و پولاد بجهد، سوخته باید تا به‌وی اندر آویزد، و چنان نهاده‌اند که چون جرم دل قوی بود و جرم جگر ضعیف خداوندش را اول جنگ با دلیری و حریصی بود و آخر با کاهلی و سستی، و چون جرم دل ضعیف بود و جرم جگر قوی خداوندش را به اول جنگ با کاهلی و سستی بود و به‌آخر بتیزی و حریصی بود، و مثال بایستگی (شجاعت بایستگی) قوت هاضم نهاد‌ه‌اند اندر معده و جگر، و گفته‌اند همچنانکه ضعیفی این قوت عیش بر مردم ناخوش و بی مزه دارد (ضعیفی نیروی شجاعت نیز عیش بر مردم ناخوش و بی‌مزه دارد)، چه پیوسته ترسان بود و از هر چیزی گریزان، و مر شجاعت را برین مثال صورت کرده‌اند چو نخجیری با قوت، سر او چون سر شیری که آهن می‌خاید، پای وی چون پای پیلی که سنگ می‌کوبد، و دم وی چون سر اژدهایی که آتش می‌دمد، و گفته‌اند مرد شجاع چنان باید که به اول جنگ چون شیر باشد به دلیری و روی نهادن، و به میانه جنگ چون پیل باشد به صبر کردن و نیرو آوردن و به هیبت بودن، و به آخر جنگ چون اژدها باشد به خشم گرفتن و رنج برداشتن و گرم کشتن، اکنون انواع این شجاعت که یاد کرده شد آلت او شمشیرست، و آن چهارده گونه است: یکی یمانی، دوم هندی، سوم قلعی، چهارم سلیمانی، پنجم نصیبی، ششم مریخی، هفتم سلمانی، هشتم مولد، نهم بحری، دهم دمشقی، یازدهم مصری، دوازدهم حنیفی، سیزدهم نرم آهن، چهاردهم قراجوری، و باز این نوع به‌دیگر انواع بگردد که گر همه یاد کنیم دراز گردد، از یمانی یک نوع آن بود که گوهر وی هموار بود به‌یک اندازه و سبز بود و متن او به‌سرخی زند و نزدیک دنبال نشانهای سپید دارد از پس یکدیگر مانند سیم، آن را کلاغی خوانند، و دیگر نوع مشطب، و این مشطب چهارگونه بود با چهار جو، یکی آنک نشان جوبها ژرف نبود و گوهر وی مانند پایهای مورچه بود زبانه‌زنان، و دیگر آنکه نشانهای جوی ژرف باشد و گوهر او گرد نماید چون مروارید، آن را لؤلؤ خوانند، و سدیگر چنانکه جوی چهارسوی بود و گوهر آن زمان نماید که کژداری، و چهارم آنکه ساده باشد و اندک‌مایه اثر جو دارد و درازی او سه بَدَست و چهارانگشت بود و چهار انگشت پهنا دارد و گوهر وی به سیاهی زند، آن را بوستانی خوانند، و دیگر بود ساده سه بدست و نیم درازی او و چهار انگشت پهنا وزن او دو من و نیم یاسه من کم ده ستیر، و یکی گوهرست که ارسططالیس ساخته است مر تیغ‌ها را از بهر اسکندر، آن نیز یاد کنیم چه سخن بدیع است، ارسططالیس چنین فرموده است که یک جزو منغیسیا بباید گرفت با یک جزو بسد و یک جزو زنگار، آنگه هر مه را خرد بساید و با یکدیگر بیامیزد آنگه یک من آهن نرم بیاورد و پیوسته اندر کند و ازین دارو دوانزده اوقیه برافگند و به آتش برد تا بگدازد و به بوته اندر بگردد، پس جزوی حرمل و جزوی مازو و جزوی بلوط و جزوی صدف و همچند همه ذراریح گیرد و خرد بساید و بر هم آمیزد، و دو اوقیه بر من آهن افگند و بدمد تا همه یکی شود و آهن این داروها را بخورد، آنگه سرد باید کردن و از وی تیغها زدن، تیغهای پاکیزه باشد، و به سلاح‌نامه بهرام اندر چنین گفته است که چون تیغ از نیام برکشند و از وی ناله آید علامت خون ریختن بود، و چون تیغ خود از نیام برآید علامت جنگ، و چون تیغ برهنه پیش کودک هفت روزه بنهند آن کودک دلاور برآید،