Андари таворих набиштаанд ки бҳроаҳи подшоҳӣ буд комгору фармонраво , боганҷу хоста бисёр ,у лашкарӣ бешумор ,у ҳамаи хуросон дар зери фармон ӯ буд , ва аз хуишони ҷамшед буд , ном ӯ шимӣрон , ва ин дар шимӣрон кӣ баҳраст , ва ҳануз барҷост , ободон ӯ кардааст , ва ӯро писарӣ буд , ном ӯ бодом , сахти далеру мардона ва бо зӯр буд , ва дарон рӯзгори тирандозӣ чун ӯ набӯд , магари рӯзии шоҳи шимӣрон бар манзара нишаста буд ,у бузургони пеш ӯ ,у писараши бодоми пеши падар , қазоро ҳумое биёмад ва бонг медошт ,у баробари тахти порае давртар бзир омад ва базмин нишаст , шоҳи шимӣрон нигоҳ кард Марӣ дид дар гардан эй печидау сараш дар овехта ,у оҳанг он мекард ки эйро багазад , шоҳ шимӣрон гуфт эй шери мардони ин эйро аз дасти ин мор ки барраанду тирӣ бсўоб биндозад , бодом гуфт эй малики кор бандааст , тирии биндохт чунонк сари мор дар замин бадухту бҳмои ҳеҷ газандӣ нарасед , эй халос ёфту замонӣ онҷо мепарид ва бирафт , қазоро соли дигари ҳамин рӯзи шоҳи шимӣрон бар манзара нишаста буд , он ҳамЭй биёмад ва бар сар эшон мепарид ва пас бар замин омад , ҳамонҷо ки морро тир зада буд чизе аз минқор бар замини ниҳод ,у бонгӣ чанд бикрад ва биппаред , шоҳ нигоҳ кард ва он эйро бидид , бо ҷамоат гуфт пиндорӣ ин ҳамонаст ки мо ӯро аз дасти он мори брҳонидим ,у имсоли бмкоФоти он боз омадааст ва моро тӯҳфа оварда , зеро ки минқор бар замин мезанад , бирӯяд ва бингаред ва онч биёбед , биёред , ду се кас бирафтанду бҷмлгии ду се донаи диданди онҷои ниҳода , бардоштанду пеши тахти шоҳ шимӣрон овараданд , шоҳ бакор кард , донае сахт дид , донои ону зираконро бихонад , ва он донҳо бадишон намӯд , ва гуфт ҳумои ин донҳоро бмо бтҳФаҳ овардааст , чаҳ мебайнед андарин ? моро бо ин донҳо чаҳ мебояд кардан ? муттафиқ шуданд ки инро бибояд кишту нек нигоҳ дошт то охири сол чаҳ падедор ояд , пас шоҳи тухмро ббоғбон хеш дод ва гуфт дар гӯшае бакор ,у гирдогирд ӯ парчин кун то чаҳорпои андрўи роҳи наёбад , ва аз мурғони нигоҳи дор ,у баҳри вақти аҳвол ӯ маро менамой , пас боғбон ҳамчунин кард , наврӯзи моҳ буд , икчндии баромад , шохкии азин тухмҳо бурҷаст , боғбони подшоҳро хабар кард , шоҳ бо бузургону донои он бар сари он ниҳол шуд , гуфтанд мо чунин шоху барг надидаем , ва бозгаштанд , чун муддатии баромади шохҳош бисёр шуд ,у блгҳои паҳни гашт ,у хӯшаи хӯшаи бмсоли гоўрси азу дар овехт , боғбони наздик шоҳ омад , ва гуфт дар боғи ҳеҷ дарахтии азин хуррамтар нест , шоҳ дигар бора бо донои он бадӣдор дарахт шуд , ниҳол ӯро дид дарахт шуда , ва он хушҳо азу дар овехта , шигифт бимонад , гуфт сабр бояд кард то ҳамаи дарахтонро бар бирасад то бар ин дарахт чигуна шавад , чун хӯша бузург кард , ва донҳои ғӯра бкмол расед , ҳам дасти бадв нёрстнд кард , то хриФ дар омад ,у миўҳо чун себу амрўду шафтолуу анор ва монанди он дар расед , шоҳ ббоғ омад , дарахт ангур дид чун арӯси ороста , хушҳо бузург шуда , ва аз сабзии бсёҳии омада , чун шабаҳ метофт , ва як як донаи азуи ҳамеи рехт , ҳамаи донои он муттафиқ шуданд ки миваи ин дарахт инаст ,у дарахтии бкмол расидааст ,у дона аз хӯшаи рехтан оғоз кард , ва барон далел мекунад ки фоидаи ин дар об инаст , оби ин бибояд гирифтан ва дар хамӣ кардан , то чаҳ дидор ояд , ва ҳеҷ каси дона дар даҳон наёраст ниҳодан , азон ҳаме тарсиданд ки набояд ки заҳр бошад ва ҳалок шаванд , ҳамонҷо дар боғ хамӣ ниҳоданду оби он ангур бигирифтанд ,у хам пар карданд ,у боғбонро фармуд ҳар чаҳ бинии маро хабар кун , ва бозгаштанд , чун шира дар хам Биҷӯш омад боғбон биёмад ,у шоҳро гуфт ин шира ҳамчун дег беоташ меҷӯшад , ва бнрмӣ андозад гуфт чун бёромди маро огоҳ кун , боғбон рӯзӣ дид софӣу равшан шуда чун ёқӯт сурх метофту оромидаҳ шуда , дар ҳоли шоҳро хабар кард , шоҳ бо донои он ҳозир шуданд , ҳамгинон дар ранги софӣ ӯ хира бимонаданд , ва гуфтанд мақсӯду фоидаи азин дарахт инаст , аммо ндонем ки заҳраст ё позҳр , пас барон ниҳоданд ки мардии хӯниро аз зиндони биоранд , ва азин шарбатӣ бадв диҳанд , то чаҳ падедор ояд , чунон карданд ,у шарбатии азин бхўнӣ доданд , чун бихӯрад андакӣ рӯй турш кард , гуфтанд дигари хоҳӣ , гуфт балӣ , шарбатии дигар бадв доданд , дар тараб кардану сурӯди гуфтану куну кчўл кардан омад ,у шикваи подшоҳ дар чашмаш сабк шуд , ва гуфт як шарбат дигар бидиҳед , пас ҳар чаҳ хоҳед бмни бикунед , ки мардони маргро зодаанд , пас шарбати сеюм бадв доданд , бихӯраду сараш гарон шуд ва бихуфт , ва то дигари рӯз бҳўш наомад , чун бҳўш омад пеши малики оўрдндш , азу пурседанд ки он чаҳ буд ки дай рӯз хӯрдӣ ,у хештанро чун медидӣ , гуфт намедонам ки чаҳ мехӯрдам , аммо хуш буд , кошкӣ имрӯзи се қадаҳи дигар азон бёФтмӣ , нахустин қадаҳ бдшхўорӣ хӯрдам ки талхи маза буд , чун дар меъдаам қарор гирифт табъами орзӯӣ дигар кард , чун дувум қадам бихӯрадам нишотӣу тарабӣ дар дил ман омад ки шарм аз чашм ман бирафт ,у ҷаҳони пеши ман сабк омад , пиндоштами миёни ману шоҳи ҳеҷ фарқӣ нест ,у ғами ҷаҳон бар дили ман фаромӯши гашт , ва сеюм қадаҳ бихӯрадам бихоб хуш дар шудам . Шоҳи вайро озод кард аз гуноҳӣ ки карда буд , бад-ӣни сабаби ҳамаи донои он муттафиқи гаштанд ки ҳеҷ неъматии беҳтар ва бузургвортар аз шароб нест , аз баҳри онк дар ҳеҷ таомӣу мивае ин ҳунар ва хосиятӣ нест ки дар шаробаст . Шоҳи шимӣронро маълум шуд шароб хӯрдан ,у базм ниҳодан ойин оварад ,у баъд азон ҳам аз шароби равадҳо бсохтнд ва навоҳо заданд , ва он боғ ки дарави тухм ангур бикуштанд ҳануз барҷост , онро бҳрои ғӯраи михўоннд ва бар дар шаҳраст , ва чунин гӯйанд ки ниҳоли ангур аз ҳроаҳ ( ? Ҳирот ) баҳама ҷаҳон прагаанд , ва чандон ангур ки бҳроаҳ бошад бҳичи шаҳрӣ ва вилоятӣ набошад , чунонк зиёдат аз сад гӯнаи ангурро ном бар сар забон бигӯянд ,у фазилат шароб бисёраст .

اندر تواریخ نبشته‌اند که به هرات پادشاهی بود کامکار و فرمانروا، با گنج و خواستهٔ بسیار، و لشکری بی‌شمار، و همه خراسان در زیر فرمان او بود، و از خویشان جمشید بود، نام او شَمیران، و این دزِ شمیران کی به‌ هرا است و هنوز برجاست آبادان او کرده است، و او را پسری بود، نام او بادان، سخت دلیر و مردانه و با زور بود، و در آن روزگار تیراندازی چون او نبود، مگر روزی شاه شمیران بر منظره نشسته بود، و بزرگان پیش او، و پسرش بادان پیش پدر. قضا را هُمایی بیامد و بانگ می‌داشت، و برابرِ تخت، پاره‌ای دورتر به زیر آمد و به زمین نشست. شاه شمیران نگاه کرد ماری دید در گردن همای پیچیده و سرش در آویخته، و آهنگِ آن می‌کرد که همای را بگزد. شاه شمیران گفت: ای شیر مردان! این همای را از دست این مار که برهاند و تیری بصواب بیندازد؟ بادان گفت: ای ملک کارِ بنده است! تیری بینداخت چنانکه سرِ مار در زمین بدوخت و به همای هیچ گزندی نرسید. همای خلاص یافت و زمانی آنجا می پرید و برفت. قضا را سال دیگر همین روز شاه شمیران بر منظره نشسته بود، آن همای بیامد و بر سر ایشان می‌پرید و پس بر زمین آمد، همانجا که مار را تیر زده بود. چیزی از منقار بر زمین نهاد و بانگی چند بکرد و بپرید. شاه نگاه کرد و آن همای را بدید. با جماعت گفت: پنداری این همان است که ما او را از دست آن مار برهانیدیم، و امسال به مکافات آن باز آمده است و ما را تحفه آورده، زیرا که منقار بر زمین میزند. بروید و بنگرید و آنچه بیابید، بیارید! دو سه کس برفتند و بجملگی دو سه دانه دیدند آنجا نهاده، برداشتند و پیشِ تخت شاه شمیران آوردند. شاه بکار کرد، دانه ای سخت دید. دانایان و زیرکان را بخواند و آن دانه‌ها بدیشان نمود و گفت: هما این دانه‌ها را به‌ما به‌تحفه آورده است. چه می‌بینید اندر این؟ ما را با این دانه‌ها چه می‌باید کردن؟ متفق شدند که این را بباید کِشت و نیک نگاه داشت تا آخِر سال چه پدیدار آید. پس شاه تخم را به باغبان خویش داد و گفت: در گوشه‌ای بکار! و گرداگرد او پرچین کن تا چهارپا اندر او راه نیابد و از مرغان نگاه دار، و بهر وقت احوال او مرا می‌نمای! پس باغبان همچنین کرد. نوروز ماه بود. یک چندی برآمد، شاخکی از این تخمها برجست. باغبان پادشاه را خبر کرد. شاه با بزرگان و دانایان بر سر آن نهال شد. گفتند: ما چنین شاخ و برگ ندیده‌ایم و بازگشتند. چون مدتی برآمد شاخهاش بسیار شد و بَلْگ‌ها پهن گشت و خوشه‌خوشه به مثالِ گاوَرس از او درآویخت. باغبان نزدیک شاه آمد و گفت: در باغ هیچ درختی از این خرم‌تر نیست! شاه دگرباره با دانایان به دیدار درخت شد. نهالِ او را دید درخت شده و آن خوشه‌ها ازو در آویخته. شگفت بماند. گفت: صبر باید کرد تا همه درختان را بَر برسد تا بَرِ این درخت چگونه شود! چون خوشه بزرگ کرد و دانه‌های غوره به کمال رسید، هم دست بدو نیارستند کرد، تا خَریف درآمد و میوه‌ها چون سیب و اَمرود و شفتالو و انار و مانند آن در رسید. شاه به باغ آمد، درخت انگور دید چون عروس آراسته، خوشه‌ها بزرگ شده و از سبزی به سیاهی آمده، چون شَبَه می‌تافت و یک‌یک دانه از او همی‌ریخت. همه دانایان متفق شدند که میوهٔ این درخت این است و درختی به‌کمال‌رسیده است و دانه از خوشه ریختن آغاز کرد و بر آن دلیل می‌کند که فایدهٔ این در آبِ این است، آب این بباید گرفتن و در خُمی کردن، تا چه دیدار آید، و هیچ‌کس دانه در دهان نیارَست نهادن. از آن همی‌ترسیدند که نباید که زهر باشد و هلاک شوند. و همانجا در باغ خمی نهادند و آبِ آن انگور بگرفتند و خم پر کردند، و باغبان را فرمود هر چه بینی مرا خبر کن، و بازگشتند. چون شیره در خم به جوش آمد باغبان بیامد، و شاه را گفت: این شیره همچون دیگ بی‌ آتش می‌جوشد و به نرمی اندازد. گفت: چون بیارامد مرا آگاه کن! باغبان روزی دید صافی و روشن شده چون یاقوت سرخ می‌تافت و آرامیده شده، در حال شاه را خبر کرد. شاه با دانایان حاضر شدند، همگنان در رنگ صافی او خیره بماندند و گفتند: مقصود و فایده از این درخت این است، اما ندانیم که زهر است یا پازهر. پس بر آن نهادند که مردی خونی را از زندان بیارند و از این شربتی بدو دهند، تا چه پدیدار آید. چنان کردند، و شربتی از این بخونی دادند. چون بخورد اندکی روی ترش کرد. گفتند: دیگر خواهی؟ گفت: بلی! شربتی دیگر بدو دادند، در طرب کردن و سرود گفتن و کون و کچول کردن آمد و شُکوهِ پادشاه در چشمش سبک شد، و گفت: یک شربت دیگر بدهید، پس هرچه خواهید به‌من بکنید، که مردان مرگ را زاده‌اند! پس شربت سوم بدو دادند، بخورد و سرش گران شد و بخفت، و تا دیگر روز به هوش نیامد. چون به هوش آمد پیش ملک آوردندش، ازو پرسیدند که آن چه بود که دیروز خوردی، و خویشتن را چون می‌دیدی؟ گفت: نمی‌دانم که چه می‌خوردم اما خوش بود، کاشکی امروز سه قدح دیگر از آن بیافتمی! نخستین قدح به دشخواری خوردم که تلخ‌مزه بود، چون در معده‌ام قرار گرفت طبعم آرزوی دیگر کرد، چون دُوُم قدح بخوردم نشاطی و طربی در دل من آمد که شرم از چشم من برفت، و جهان پیشِ من سبک آمد، پنداشتم میان من و شاه هیچ فرقی نیست، و غم جهان بر دل من فراموش گشت و سوم قدح بخوردم بخواب خوش در شدم. شاه وی را آزاد کرد از گناهی که کرده بود. بدین سبب همه دانایان متفق گشتند که هیچ نعمتی بهتر و بزرگوارتر از شراب نیست، از بهر آنکه در هیچ طعامی و میوه‌ای این هنر و خاصیتی نیست که در شراب است. شاه شمیران را معلوم شد شراب خوردن، و بزم نهادن آیین آورد، و بعد از آن هم از شراب رودها بساختند و نواها زدند، و آن باغ که در او تخم انگور بکِشتند هنوز برجاست، آن را به هرا غوره می‌خوانند و بر درِ شهر است، و چنین گویند که نهال انگور از هرات به همهٔ جهان پراگند، و چندان انگور که به هرات باشد به هیچ شهری و ولایتی نباشد، چنانکه زیادت از صد گونه انگور را نام بر سر زبان بگویند و فضیلت شراب بسیار است.