Фармуд ки шабу рӯз ҷанг мекунӣу толиби таҳзиби ахлоқ зан мебошӣу наҷосати занро ба худ пок мекунӣ , худро дарав пок кунӣ беҳтараст ки ӯро дар худ пок кунӣ , худро ба вай таҳзиб кун , сӯй ӯ рӯу онч ӯ гуяд таслим кун агарчӣ назд ту он сухан маҳол бошаду ғайратро тарк кун агарчӣ васф риҷоласту лекини бад-ӣни васфи некӯи васфҳои бад дар ту меояд , аз баҳри ин ( маънӣ ) пайғомбари слии аллоҳи алайҳ ва силам фармуд : « лорҳбониаҳи фии алислом » ки роҳибонро роҳи хилват буду кӯҳи нишастану зани ностдну дунёи тарк кардан . Худованди ъзўҷли роҳии борӣк пинҳон бинмуд пайғомбарро ( слии аллоҳи алайҳу силам ) ва он чист ? зан хостан ; то ҷавр занон мекашаду маҳолҳои эшон май шунӯд ва бирав медавонанд ва худро муҳаззаб мегирданду анки лаълии халқи азими ҷаври касони бртоФтну таҳаммул кардан чунонаст ки наҷосати худро дар эшон май молӣ , халқи ту нек мешавад аз бурдборӣу халқи эшон бад мешавад аз дўонидну таъаддӣ кардан , пас чун инро донистӣ , худро пок май гардон . Эшонро ҳамчуи ҷомаи дон , ки палидиҳои худро дар эшон пок мекунӣ ва ту пок май гардӣ ва агар бо нафаси худ барнамеи ое аз рӯй ақл бо хеши тақрири даҳ ки « чунон ангорам ки ақд ӣ нарафтааст , маъшуқа Эйаст хроботӣ , ҳар гуҳ ки шаҳват ғолиб мешавад пеши вай май рӯм » . Ба ин тариқи ҳамиятроу ҳасаду ғайратро аз худ дафъ мекун то ҳангоми он ки варои ин тақрир , турои лиззати муҷоҳидау таҳаммули рӯи намояд ва аз маҳолоти эшон туро ҳолҳо падед шавад . Баъд аз он бе он тақрири ту мурӣди таҳаммулу муҷоҳида ва бар худ ҳайф гирифтани гардӣ чун суди худ муайяни дарони бинӣ .

فرمود که شب و روز جنگ می‌کنی و طالب تهذیب اخلاق زن می‌باشی و نجاست زن را به خود پاک می‌کنی، خود را درو پاک کنی بهتر است که او را در خود پاک کنی، خود را به وی تهذیب کن، سوی او رو و آنچ او گوید تسلیم کن اگرچه نزد تو آن سخن محال باشد و غیرت را ترک کن اگرچه وصف رجال است و لیکن بدین وصف نیکو وصف‌های بد در تو می‌آید، از بهر این (معنی) پیغامبر صلی اللّه علیه و سلّم فرمود: «لارُهْبَانِیَّةَ فِی الْاِسْلَامِ» که راهبان را راه‌ِ خلوت بود و کوه‌نشستن و زن ناستدن و دنیا ترک کردن. خداوند عزوجل راهی باریک پنهان بنمود پیغامبر را (صلی الله علیه و سلّم) و آن چیست‌؟ زن خواستن‌؛ تا جور زنان می‌کشد و محال‌های ایشان می‌شنود و برو می‌دوانند و خود را مهذب می‌گرداند وَ اِنَّکَ لَعَلَی خُلُقٍ عَظِیْمٍ جور کسان برتافتن و تحمل کردن چنان است که نجاست خود را در ایشان می‌مالی، خُلق تو نیک می‌شود از بردباری و خُلق ایشان بد می‌شود از دوانیدن و تعدّی کردن، پس چون این را دانستی، خود را پاک می‌گردان. ایشان را همچو جامه دان، که پلیدی‌های خود را در ایشان پاک می‌کنی و تو پاک می‌گردی و اگر با نفس خود برنمی‌آیی از روی عقل با خویش تقریر ده که ‌«چنان انگارم که عقد‌ی نرفته است، معشوقه‌ای است خراباتی‌، هر‌گه که شهوت غالب می‌شود پیش وی می‌روم». به این طریق حمیّت را و حسد و غیرت را از خود دفع می‌کن تا هنگام آن که ورای این تقریر‌، ترا لذّت مجاهده و تحمّل رو نماید و از محالات ایشان تو را حال‌ها پدید شود. بعد از آن بی آن تقریر تو مرید تحمّل و مجاهده و بر خود حیف گرفتن گردی چون سود خود معیّن درآن بینی.

Овардаанд ки пайғомбари слии аллоҳи алайҳу силам бо саҳоба аз ғзо омада буданд фармуд ки « таблро бизананд имшаб бар дар шаҳри бхсбим ва фардо даройем » . Гуфтанд « ё расӯли аллоҳ ба чаҳ маслиҳат ? » гуфт « шояд ки занони шуморо бо мардумони бегона ҷамъ байнед ва мтأлм шавед ва фитна бархезад » яке аз саҳоба нишнид дар рафт ; зани худро бо бегона ёфт . Акнӯн роҳи пайғомбар « слии аллоҳи алайҳу силам » инаст ки май бояд ранҷ кашӣдан аз дафъи ғайрату ҳамияту ранҷи инфоқу кисвати зану садҳазори ранҷ беҳад чашедан то олами Маҳмадӣ рӯй намояд . Роҳи исо « алайҳи ассалом » муҷоҳидаи хилвату шаҳват норондани роҳи Муҳамад « слии аллоҳи алайҳу силам » ҷавру ғуссаҳои зан ва мардум кашӣдан . Чун роҳи Маҳмадӣ наме туоне рафтани бории роҳи исои рӯ то ба якборагӣ маҳрӯм наМонӣ . Агар сафойии дорӣ ки сад силӣ май хурӣ ва бар онроу ҳосили онро то май бинӣ ё ба ғайби муътақидӣ « чун фармӯдаанд ва хабар додаанд пас чунин чизе ҳаст сабр кунам то замонӣ ки он ҳосил ки хабар додаанд ба ман низ бирасад » баъд аз он бибинӣ чун дил бар ин ниҳода бошӣ ки « ман азин ранҷҳо агарчӣ ин соъат ҳосилӣ надорам оқибат ба ганҷ ҳо хоҳам расӣдан » ба ганҷҳо рисӣу афзӯн азон ки ту тамаъ ва умед медоштӣ . Ин сухан агар ин соъат асар накунад баъд аз муддатӣ ки пухтатар гардии азим асар кунад . Зан чаҳ бошад ? олам чаҳ бошад ? агар гӯйӣ ва агар нагӯйӣ ӯ худ ҳамонасту кор худ нахоҳад раҳо кардан балки ба гуфтан ( асар накунад ва ) бтар шавад . Маслан нонеро бигир зер бағал кун ва аз мардум манъ мекун ва май гӯ ки « албата инро ба кас нахоҳам додан » чаҳ ҷой додан ? агарчӣ он бар дарҳо афтодааст ва сегон намехуранд аз бисёре нону арзонӣ , аммо чун чунин манъ оғоз кардӣ ҳамаи халқ рағбат кунанду дарбанди он нон ( гирданд ) ки манъ мекунӣ ва дар шафоат ва шноът оянд ки « албата хоҳем ки он нонро ки пинҳон мекунӣ » бубинеми алӣ алхусус ки он нонро солӣ дар остин кунӣу муболиға ва таъкӣд мекунӣ дар нододану нонамӯдани рағбати шан дар он нон аз ҳад бугзарад ки « алонсони ҳариси алии мо манъ » ҳар чанд ки занро амр кунӣ ки пинҳони шӯи варои дағдағаи худро намӯдан бештар шаваду халқро аз ниҳон шудан ӯ рағбат ба он зан беш гардад . Пас ту нишастаеу рағбатро аз ду тараф зиёдат мекунӣ ва май пиндорӣ ки ислоҳ мекунӣ он худ айн фасодаст агар ӯро гавҳар ӣ бошад ки нахоҳад ки феъл бад кунад агар манъ кунӣ ва накунӣ ӯ бар он табъи неки худу сиришти пок худ хоҳад рафтан фориғ бош ва ташвиш махӯр ва агар ба акс ин бошад боз ҳамчунон бар тариқ худ хоҳад рафтан ; манъи ҷузи рағбатро афзӯн намекунад алии алҳқиқаҳ .

آورده‌اند که پیغامبر صلّی الله علیه و سلّم با صحابه از غزا آمده بودند فرمود که ‌«طبل را بزنند امشب بر درِ شهر بخسبیم و فردا درآییم‌». گفتند «‌یا رسول اللهّ به چه مصلحت‌؟» گفت «‌شاید که زنان شما را با مردمان بیگانه جمع بینید و متألم شوید و فتنه برخیزد‌» یکی از صحابه نشنید در رفت‌؛ زن خود را با بیگانه یافت. اکنون راه پیغامبر «صلّی اللّه علیه و سلّم» این است که می‌باید رنج کشیدن از دفع غیرت و حمیّت و رنج انفاق و کسوت زن و صدهزار رنج بی‌حد چشیدن تا عالم محمّدی روی نماید. راه عیسی «علیه السلام» مجاهدهٔ خلوت و شهوت ناراندن راه محمد «صلّی الله علیه و سلّم» جور و غصّه‌های زن و مردم کشیدن. چون راه محمّدی نمی‌توانی رفتن باری راه عیسی رو تا به یکبارگی محروم نمانی. اگر صفایی داری که صد سیلی می‌خوری و بَرِ آن را و حاصل آن را تا می‌بینی یا به غیب معتقدی ‌«چون فرموده‌اند و خبر داده‌اند پس چنین چیزی هست صبر کنم تا زمانی که آن حاصل که خبر داده‌اند به من نیز برسد‌» بعد از آن ببینی چون دل بر این نهاده باشی که ‌«من ازین رنج‌ها اگرچه این ساعت حاصلی ندارم عاقبت به گنج‌ها خواهم رسیدن‌» به گنج‌ها رسی و افزون ازان که تو طمع و امید می‌داشتی. این سخن اگر این ساعت اثر نکند بعد از مدّتی که پخته‌تر گردی عظیم اثر کند. زن چه باشد‌؟ عالم چه باشد‌؟ اگر گویی و اگر نگویی او خود همان است و کار خود نخواهد رها کردن بلکه به گفتن (اثر نکند و) بتر شود. مثلاً نانی را بگیر زیر بغل کن و از مردم منع می‌کن و می‌گو که «‌البتّه این را به کس نخواهم دادن‌» چه جای دادن‌؟ اگرچه آن بر درها افتاده است و سگان نمی‌خورند از بسیاری نان و ارزانی، اما چون چنین منع آغاز کردی همه خلق رغبت کنند و دربند آن نان (گردند) که منع می‌کنی و در شفاعت و شناعت آیند که «‌البته خواهیم که آن نان را که پنهان می‌کنی‌» ببینیم علی‌الخصوص که آن نان را سالی در آستین کنی و مبالغه و تأکید می‌کنی در نادادن و نانمودن رغبت‌شان در آن نان از حدّ بگذرد که «‌اَلْاِنْسانُ حَرِیصٌ عَلی ما مُنِعَ‌» هر چند که زن را امر کنی که پنهان شو ورا دغدغهٔ خود را نمودن بیشتر شود و خلق را از نهان شدن او رغبت به آن زن بیش گردد. پس تو نشسته‌ای و رغبت را از دو طرف زیادت می‌کنی و می‌پنداری که اصلاح می‌کنی آن خود عین فساد است اگر او را گوهر‌ی باشد که نخواهد که فعل بد کند اگر منع کنی و نکنی او بر آن طبع نیک خود و سرشت پاک خود خواهد رفتن فارغ باش و تشویش مخور و اگر به‌عکس این باشد باز همچنان بر طریق خود خواهد رفتن‌‌؛ منع جز رغبت را افزون نمی‌کند علی‌الحقیقه.

Ин мардумон мегӯйанд ки « мо шамси аддӣни табризиро дидем , эй хоҷаи мо ӯро дидем . » эй ғури хоҳар куҷо дидӣ ? яке ки бар сари боми уштуриро намебинад мегуяд ки ман сӯрохи сӯзанро дидаму риштаи гузаронидам . Хуш гуфтаанд он ҳикоятро ки хандаам аз ду чиз ояд , яке зангии сарҳои ангушт сиёҳ кунад ё кӯрии сар аз дарича ба дар оварад , эшон ҳам онанд ; андарунҳо ( ӣ кӯр )у ботинҳои кӯри сар аз даричаи қолаб ба дар мекунанд чаҳ хоҳанд дидан ? аз таҳсини эшону инкори эшон чаҳ барад ? пеши оқил ҳар ду якаст чун ҳар ду надидаанд ҳар ду ҳарза мегӯйанд . Бенаӣ май бояд ҳосил кардани баъд аз он назар кардан ва низ чун бенаӣ ҳосил шавад ҳам кӣ тавонад дидан , то эшонро набояд ? . Дар олами чандин авлиёанд биноу восил ва авлиёӣ дигаранд варои эшон ки эшонро мастурон ҳақ гӯйанд ва ин авлиёи зорӣ ҳо мекунанд ки « эй борхдоё зон мастурони худ якеро ба мо бинмо ! » то эшонаш нахоҳанд ва то эшонро набояд ҳар чанд ки чашм бино доранд нтўонндш дидан . Ҳануз хроботён ки қҳбаҳанд то эшонро набояд касе натавонанд бадишон расӣдан ва эшонро дидан , мастурони ҳақро бе иродати эшон кӣ тавонад дидан ва шинохтан ? ин кор осон нест Фариштагони фурӯ мондаанд ки « внҳни нсбҳи бҳмдк ва нақудс лак » мо ҳам ъшқнокими рӯҳонӣ ӣам нур маҳзем эшон ки одамиёнанд муштии шиками хори хӯни рез ки « исФкўни алдмоء » акнӯн ин ҳама барои онаст то одамӣ бар худ ларзон шавад ки Фариштагони рӯҳонӣ ки эшонро на мол ва на ҷоҳ ва на ҳиҷоб ( буд ) нури маҳзи ғизоишони ҷамоли худо , ишқи маҳз , даври байнони тези чашм , эшон миёни инкор ва иқрор буданд то одамӣ бар худ билразад ки « ваа ман чаҳ касам ва куҷо шиносам ? » ва низ агар бар вай нурӣ битобаду завқӣ рӯй намояди ҳазор шукр кунад худоиро ки « ман чаҳ лоиқи инам ? » ин бори шумо аз сухани шамси аддӣни завқ бештар хоҳед ёфтан зеро ки бодбони киштии вуҷӯди мард эътиқодаст чун бодбон бошад боди вайро ба ҷои азими барад ва чун бодбон набошад сухан бод бошад хушаст ошиқу маъшӯқи миёни эшон бе такаллуфии маҳзи ин ҳамаи такаллуфҳо барои ғайраст ҳар чиз ки ғайр ишқ аст бирав ҳаромаст ин суханро тақрири додмии азими валикин бегуҳаст ва бисёр май бояд кўшидну ҷӯй ҳо кандан то ба ҳавз дил бирасад ало қавм малуланд ё гӯянда малуласт ва баҳона меоварад ва агар на он гӯянда ки қавмро аз малолати набарди ду пӯл наярзад . Ҳеҷ касро ошиқи далели натавонади гуфтан бар хӯбии маъшӯқ ва ҳеҷ натавонад дар дили ошиқи далел нишондан ки дол бошад бар буғзи маъшӯқи пас маълум шуд ки ӣнҷои далел кор надорад ӣнҷои толиби ишқ май бояд бӯдан акнӯн агар дар байт муболиға кунем дар ҳақи ошиқи он муболиға набошад ва низ май байнам ки мурӣди маънии худро базл кард барои сӯрати шайх ки « эй нақши ту аз ҳазор маънии хуштар » зеро ҳар мурӣдӣ ки бар шайх ояд аввал аз сари маънӣ бар май хезаду муҳтоҷ шайх мешавад .

این مردمان می‌گویند که ‌«ما شمس‌الدّین تبریزی را دیدیم، ای خواجه ما او را دیدیم.» ای غَر‌خواهر کجا دیدی؟ یکی که بر سر بام اشتری را نمی‌بیند می‌گوید که من سوراخ سوزن را دیدم و رشته گذرانیدم. خوش گفته‌اند آن حکایت را که خنده‌ام از دو چیز آید، یکی زنگی سرهای انگشت سیاه کند یا کوری سر از دریچه به‌در‌آورَد، ایشان هم آنند‌؛ اندرون‌ها (ی کور) و باطن‌های کور سر از دریچهٔ قالب به‌در می‌کنند چه خواهند دیدن‌؟ از تحسین ایشان و انکار ایشان چه برد‌؟ پیش عاقل هر دو یک است چون هر دو ندیده‌اند هر دو هرزه می‌گویند. بینایی می‌باید حاصل کردن بعد از آن نظر کردن و نیز چون بینایی حاصل شود هم کی تواند دیدن‌‌، تا ایشان را نباید‌؟. در عالم چندین اولیا اند بینا و واصل و اولیای دیگرند ورای ایشان که ایشان را مستوران حق گویند و این اولیا زاری‌ها می‌کنند که ‌«ای بارخدایا زان مستوران خود یکی را به‌ما بنما!‌» تا ایشانش نخواهند و تا ایشان را نباید هر چند که چشم بینا دارند نتوانندش دیدن. هنوز خراباتیان که قحبه‌اند تا ایشان را نباید کسی نتوانند بدیشان رسیدن و ایشان را دیدن، مستوران حق را بی ارادت ایشان کی تواند دیدن و شناختن‌؟ این کار آسان نیست فرشتگان فرو‌مانده‌اند که «‌وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِکَ وَ نُقَدِّسُ لَکَ‌» ما هم عشقناکیم روحانی‌یم نور محضیم ایشان که آدمیانند مشتی شکم‌خوار خون‌ریز که «یَسْفِکُوْنَ الدِّماءَ» اکنون این همه برای آن است تا آدمی بر خود لرزان شود که فرشتگان روحانی که ایشان را نه مال و نه جاه و نه حجاب (بود) نور محض غذایشان جمال خدا، عشق محض، دور‌بینان‌ِ تیز‌چشم، ایشان میان انکار و اقرار بودند تا آدمی بر خود بلرزد که «‌وه من چه کسم و کجا شناسم‌؟» و نیز اگر بر وی نوری بتابد و ذوقی روی نماید هزار شکر کند خدای را که «‌من چه لایق اینم؟‌» این بار شما از سخن شمس‌الدّین ذوق بیشتر خواهید یافتن زیرا که بادبان کشتی وجود مرد اعتقاد است چون بادبان باشد باد وی را به جای عظیم برد و چون بادبان نباشد سخن باد باشد خوش است عاشق و معشوق میان ایشان بی‌تکلّفی محض این همه تکلّف‌ها برای غیر است هر چیز که غیر عشق است برو حرام است این سخن را تقریر دادمی عظیم ولیکن بی‌گه است و بسیار می‌باید کوشیدن و جوی‌ها کندن تا به حوض دل برسد الا قوم ملولند یا گوینده ملول است و بهانه می‌آورد و اگر‌نه آن گوینده که قوم را از ملالت نَبَرد دو پول نیرزد. هیچ کس را عاشق دلیل نتواند گفتن بر خوبی معشوق و هیچ نتواند در دل عاشق دلیل نشاندن که دال باشد بر بغض معشوق پس معلوم شد که اینجا دلیل کار ندارد اینجا طالب عشق می‌باید بودن اکنون اگر در بیت مبالغه کنیم در حق عاشق آن مبالغه نباشد و نیز می‌بینم که مرید معنی خود را بذل کرد برای صورت شیخ که «ای نقش تو از هزار معنی خوش‌تر» زیرا هر مریدی که بر شیخ آید اول از سر معنی بر می‌خیزد و محتاج شیخ می‌شود.

Баҳоуддӣн савол кард ки барои сӯрати шайх аз маънии худ барнамеи хезади блак аз маънии худ бармеи хезад барои маънии шайх . Фармуд нишоед ки чунин бошад ( ки ) агар чунин бошад пас ҳар ду шайх бошанд . Акнӯн ҷаҳд мебояд кард ки дар андаруни нурӣ ҳосил кунӣ то азин нори ташвишоти халоси ёбӣу эмини шӯии ин касро ки чунин нурӣ дар андарун ҳосил шуд ки аҳволҳои олам ки ба дунё таъаллуқ дорад мисли мансабу аморату вазорат дар андарун ӯ май тобади мисол барқӣ мегузарад ҳамчинонкии аҳли дунёро аҳволи олами ғайб аз тарси худоу шавқи олами авлиё даришон май тобад ва чун барқӣ мегузарад аҳли ҳақи куллӣ худоро гаштаанд ва рӯй ба ҳақ доранду машғӯлу мустағриқ ҳақ над ҳавасҳои дунё ҳамчун шаҳвати анин рӯй май намояд ва қарор намегирад ва мегузарад аҳли дунё дар аҳволи уқбо бъкс инанд .

بهاءالدین سؤال کرد که برای صورت شیخ از معنی خود برنمی‌خیزد بلک از معنی خود برمی‌خیزد برای معنی‌ِ شیخ‌. فرمود نشاید که چنین باشد (که) اگر چنین باشد پس هر دو شیخ باشند. اکنون جهد می‌باید کرد که در اندرون نوری حاصل کنی تا ازین نار تشویشات خلاص یابی و ایمن شوی این کس را که چنین نوری در اندرون حاصل شد که احوال‌های عالم که به دنیا تعلّق دارد مثل منصب و امارت و وزارت در اندرون او می‌تابد مثال برقی می‌گذرد همچنانکه اهل دنیا را احوال عالم غیب از ترس خدا و شوق عالم اولیا دریشان می‌تابد و چون برقی می‌گذرد اهل حق کلی خدا را گشته‌اند و روی به حق دارند و مشغول و مستغرق حقّ‌ند هوس‌های دنیا همچون شهوت عنّین روی می‌نماید و قرار نمی‌گیرد و می‌گذرد اهل دنیا در احوال عقبی بعکس اینند.