Шарифи пой сӯхта гуяд :

شریف پای‌سوخته گوید‌:

Ин сухани сахти расвои сет ; на мадҳ шоҳаст ва на мадҳи худ . эй мардак ! охири туро азин чаҳ завқ бошад ки ӯ аз ту мустағнӣаст ? ин хитоб дӯстон нест ; ин хитоб душманонаст ки душман худ гуяд ки « ман аз ту фориғаму мустағнӣ . » акнӯн ин мусулмони ошиқи гарми рӯро бибин ки дар ҳолати завқ аз маъшӯқ ӯро ин хитобаст ки аз ӯ мустағнӣаст ! мисоли ин он бошад ки тунӣ ӣӣ дар тун нишаста бошад ва мегуяд ки « султон аз ман ки тунӣам ( мустағнии сет )у фориғ ва аз ҳамаи тунён фориғаст . » ин тунии мардакро ( азин ) чаҳ завқ бошад ки подшоҳ аз ӯ фориғ бошад ? ореи сухан ин бошад ки тунӣ гуяд ки « ман бар бом тун будам султони гузашти вайро салом кардам дар ман назар бисёр кард ва аз ман гузашт ва ҳануз дар ман назар мекард » ин суханӣ бошад завқдиҳанда он туниро ; алои инки « подшоҳ аз тунён фориғаст » ин чаҳ мадҳ бошад подшоҳро ? ва чаҳ завқ медиҳад туниро ? . « ҳарчиз ки ваҳми ту бар он гашти муҳӣт » эй мардаки худ дар ваҳми ту чаҳ хоҳад гузаштани ҷузи бунагии мардумон аз ваҳму хаёли ту мустағнӣанд ва агар аз ваҳми ту ба эшон ҳикоят мекунӣ малул шаванд ва мегурезанд . Чаҳ бошад ваҳм ки худо аз он мустағнӣ набошад худ ояти истиғно барои кофарон омадааст ҳошо ки ба муъминони ин хитоб бошад . эй мардаки истиғноӣ ӯ собитаст ало агар туро ҳоле бошад ки чизеи арзад аз ту мустағнӣ набошад ? ба қадари иззати ту . Шайх маҳалла мегуфт ки аввал диданаст , баъд аз он гуфту шунӯди чунонкии султонро ҳама май бенанди валикини хоси он касаст ки бо вай сухан гуяд . Фармуд ки ин кажасту расвои сет ва бозгўнаҳаст , Мӯсои алайҳ ассалом гуфту шунӯду баъди азон дидор металабед . Мақом гуфт он Мӯсоу мақоми дидори он Муҳамади слии аллоҳи алайҳу силам , пас он сухан чун рост ояд ? ва чун бошад ? фармуд яке пеши мавлонои шамси аддӣни табризӣ ( қудси аллоҳи сира ) гуфт ки ман бадалел қотеъ ҳастӣ худоро собит кардаам . Бомдоди мавлонои шамс аддӣн фармуд ки дӯши млоикаҳ омада буданд ва он мардро дуо мекарданд ки алҳмдллаҳи худои моро собит кард худоаши умри дҳод ! дар ҳақи оламён тақсир накард ! эй мардак ! худо собитаст исбот ӯро далелӣ менабояд агар корӣ мекунӣ худро ба мартабау мақомии пеш ӯ собит кун ва агар на ӯ бедалел собитаст ваон ман шииءи алои исбҳи бҳмдаҳи дарин шак нест .

این سخن سخت رسوا‌ست؛ نه مدح شاه است و نه مدح خود. ای مردک‌! آخر تو را ازین چه ذوق باشد که او از تو مستغنی‌ است؟ این خطاب دوستان نیست؛ این خطاب دشمنان است که دشمن خود گوید که ‌«من از تو فارغم و مستغنی‌.‌» اکنون این مسلمان عاشق گرم‌رو را ببین که در حالت ذوق از معشوق او را این خطاب است که از او مستغنی است‌! مثال این آن باشد که تونی‌یی در تون نشسته باشد و می‌گوید که ‌«سلطان از‌ من که تونی‌ام (مستغنی‌ست) و فارغ و از همه تونیان فارغ است.‌» این تونی مردک را (ازین) چه ذوق باشد که پادشاه از او فارغ باشد؟ آری سخن این باشد که تونی گوید که ‌«من بر بام تون بودم سلطان گذشت وی را سلام کردم در من نظر بسیار کرد و از من گذشت و هنوز در من نظر می‌کرد‌» این سخنی باشد ذوق‌دهنده آن تونی را؛ اِلّا اینکه ‌«پادشاه از تونیان فارغ است‌» این چه مدح باشد پادشاه را؟ و چه ذوق می‌دهد تونی را؟. «هرچیز که وهم تو بر آن گشت محیط» ای مردک خود در وهم تو چه خواهد گذشتن جز بنگی‌ مردمان از وهم و خیال تو مستغنی‌اند و اگر از وهم تو به ایشان حکایت می‌کنی ملول شوند و می‌گریزند. چه باشد وهم که خدا از آن مستغنی نباشد خود آیت استغنا برای کافران آمده است حاشا که به مؤمنان این خطاب باشد. ای مردک استغنای او ثابت است الا اگر ترا حالی باشد که چیزی ارزد از تو مستغنی نباشد؟ به‌قدر عزّت تو. شیخ محلّه می‌گفت که اول دیدن است، بعد از آن گفت و شنود چنانکه سلطان را همه می‌بینند ولیکن خاص آن کس است که با وی سخن گوید. فرمود که این کژ است و رسوا‌ست و بازگونه است، موسی علیه السّلام گفت و شنود و بعد ازآن دیدار می‌طلبید. مقام گفت آنِ موسی و مقام دیدار آنِ محمد صلّی الله علیه و سلّم، پس آن سخن چون راست آید؟ و چون باشد؟ فرمود یکی پیش مولانا شمس‌الدّین تبریزی (قدّس الله سرّه) گفت که من بدلیل قاطع هستی خدا را ثابت کرده‌ام. بامداد مولانا شمس الدین فرمود که دوش ملایکه آمده بودند و آن مرد را دعا می‌کردند که الحمدللّه خدای ما را ثابت کرد خداش عمر دهاد! در حقّ عالمیان تقصیر نکرد! ای مردک! خدا ثابت است اثبات او را دلیلی می‌نباید اگر کاری می‌کنی خود را به مرتبه و مقامی پیش او ثابت کن و اگر نه او بی‌دلیل ثابت است وَاِنَّ مِنْ شُیْیءٍ اِلاّ یُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ درین شک نیست.

Фақиҳон зираканд ва даҳ андари даҳ май бенанд дар фани худ , лек миёни эшон ва он олами девор ӣ кашидаанд барои низоми иҷўзи влоиҷўз ки агар он девор ҳиҷобашон нашавад ҳеҷ онро нахонанд ва он кор маъаттал монаду назири ин мавлонои бузурги қудси аллоҳи сираи алъзизи фармӯда (аст ) ки « он олам ба монанди дарёии сет ва ин олами мисоли кафу худои ъзўҷли хост ки кафро маъмур дорад қавмиро пушт ба дарё кард барои иморати кФк , агар эшон ба ин машғӯл нашаванд халқи якдигарро фано кунанд ва аз он , харобии кФк лозим ояд . » пас хайма Эйаст ки задаанд барои шоҳу қавмиро дар иморати ин хаймаи машғӯли гардонида ва яке мегуяд ки « агар ман таноби нсохтмии хайма чун рост омадӣ ? » ва он дигар мегуяд ки « агар ман мех насозам танобро куҷо банданд ? » ҳама кас донанд ки ин ҳамаи бандагон он шоҳанд ки дар хайма хоҳад нишастану тафарруҷ маъшӯқ хоҳад кардан . Пас агар ҷўлоаҳи тарк ҷўлоҳӣ кунад барои талаби вазирӣ , ҳамаи олами бараҳна ва ъўр бимонанд . Пас ӯро дар он шева завқӣ бахшиданд ки хурсанд шудааст ; пас он қавмро барои низоми олам кФк офариданду оламро барои низоми он , вале хунаки онро ки оламро барои низом ӯ офарӣда бошанд на ӯро барои низоми олам ; пас ҳар якеро дар он кори худои ъзўҷли хурсандӣ ва хушӣ мебахшад ки агар ӯро садҳазори сол умр бошад ҳамон кор мекунад ва ҳар рӯзи ишқ ӯ дар он кор бештар мешаваду вайро дар он пешаи дақиқа ҳо мезояду лиззатҳоу хушиҳо аз он мегирад ки ваон ман шииءи алои исбҳи бҳмдаҳ таноб кунро тасбеҳии дигару дурудгарро ки амӯдҳои хайма месозад тасбеҳии дигару мехи созро тасбеҳии дигару ҷомаи бофро ки ҷомаи хайма май бофади тасбеҳии дигар .

فقیهان زیرکند و دَه اندر ده می‌بینند در فن خود، لیک میان ایشان و آن عالم دیوار‌ی کشیده‌اند برای نظام یجوز ولایجوز که اگر آن دیوار حجابشان نشود هیچ آن را نخوانند و آن کار معطل ماند و نظیر این مولانای بزرگ قدس الله سرّه العزیز فرموده (است) که ‌«آن عالم به‌مانند دریایی‌ست و این عالم مثال کف و خدای عزّوجل خواست که کف را معمور دارد قومی را پشت به دریا کرد برای عمارتِ کفک، اگر ایشان به‌این مشغول نشوند خلق یکدیگر را فنا کنند و از‌‌آن‌، خرابی کفک لازم آید‌.» پس خیمه‌ای‌ است که زده‌اند برای شاه و قومی را در عمارت این خیمه مشغول گردانیده و یکی می‌گوید که «اگر من طناب نساختمی خیمه چون راست آمدی؟» و آن دیگر می‌گوید که ‌«اگر من میخ نسازم طناب را کجا بندند؟‌» همه‌کس دانند که این همه بندگانِ آنِ شاهند که در خیمه خواهد نشستن و تفرّج معشوق خواهد کردن. پس اگر جولاه ترک ‌ِجولاهی کند برای طلبِ وزیری‌، همه عالم برهنه و عور بمانند. پس او را در آن شیوه ذوقی بخشیدند که خرسند شده است؛ پس آن قوم را برای نظام عالمِ کفک آفریدند و عالم را برای نظام آن، ولی خنک آن را که عالم را برای نظامِ او آفریده باشند نه او را برای نظام عالم؛ پس هر یکی را در آن کار خدایِ عزّوجل خرسندی و خوشی می‌بخشد که اگر او را صدهزار سال عمر باشد همان کار می‌کند و هر روز عشق او در آن کار بیشتر می‌شود و وی را در آن پیشه دقیقه‌ها می‌زاید و لذّت‌ها و خوشی‌ها از آن می‌گیرد که وَاِنْ مِنْ شَیْیءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ طناب‌ْکُن را تسبیحی دیگر و درودگر را که عمودهای خیمه می‌سازد تسبیحی دیگر و میخ‌ساز را تسبیحی دیگر و جامه‌باف را که جامهٔ خیمه می‌بافد تسبیحی دیگر.

Акнӯн ин қавм ки бар мо меоянд агар хомӯш мекунем малул мешаванд ва меранҷанд ва агар чизе мегӯйем лоиқи эшон май бояд гуфтан мо меранҷем май раванд ва тшниъ мезананд ки « аз мо малуласт ва май гурезад » ҳизум аз дег кӣ гурезад ? алои дег май гурезад тоқат намедорад пас гурехтани оташу ҳизум гурехтан нест балки чун ӯро дид ки заъифаст аз вай давр мешавад ; пас ҳақиқати алии кули ҳоли дик май гурезад ; пас гурехтан мо гурехтан эшонаст мо оинаем агар даришон гурезии сет дар мо зоҳир мешавад мо барои эшон мегурезем . Оина онаст ки худро дар ваии бенанд агар моро малул май бенанди он малолат эшонаст барои онкии малолати сифат заъфаст . ӣнҷо малолат нагунҷаду малолат чаҳ кор дорад ? маро дар гармоба афтод ки шайхи салоҳи аддӣнро тавозуъӣ зёдтӣ мекардаму шайхи салоҳи аддӣни тавозуъӣ бисёр мекард дар муқобилаи он тавозуъ , шикоят кардам дар дил омад ки тавозуъро аз ҳад май барӣ , тавозуъ ба тадриҷ ба ; аввал дасташ бимолӣ баъд аз он пой , андаки андак ба ҷое барисоне ки он зоҳир нашавад ва нанамояд ва ӯ ху карда буд лоҷарам набоядаш дар заҳмати афтодану ивази хизмат , хизмат кардан чун ба тадриҷ ӯро хугар он тавозуъ карда бошӣ . Дӯстиро чунин , душманиро чунин бояд кардани андаки андак ба тадриҷ . Маслан душманиро аввали андаки андаки насиҳати бидиҳӣ агар нашунӯд онгаҳ вайро бизанӣ агар нашунӯд вайро аз худ давр кунӣ дар қуръон мефармоед Фъзўҳни воҳҷрўҳни фии алмзоҷъи возрбўҳн ва корҳои олами бад-ӣн сон меравад набинӣ сулҳу дӯстии баҳор дар оғози андаки андаки гармӣ ӣӣ май намояд ва онгаҳ бештар ва дар дарахтони нигар ки чун андаки андак пеш меоянд аввали табассумӣ онгаҳ андаки андаки рахтҳоро аз баргу мива пайдо мекунаду дарвешонау сӯфӣонаи ҳамаро дар миён май наад ва ҳарч дорад ҷумла дарме бозад . Пас корҳои оламроу уқбо шитоб кард ва дар аввали кор муболиға намӯд он кори муяссар ӯ нашуд агар риёзатаст тариқаш чунин гуфтаанд ки агар манӣ нон мехӯрд ҳар рӯзи дирами сангӣ кам кунад ба тадриҷи чунонкии солӣ ва ду барнагзарад то он нонро ба ним ман расонида бошад чунон кам кунад ки танро камӣ он нанамояд ва ҳамчунин ибодату хилват ва рӯй овардан ба тоъату намоз агар ба куллӣ намоз мекард чун дар роҳи ҳақи даройади аввали муддатии панҷ намозро нигоҳ дорад баъд аз он зиёдат мекунад илои молонҳоиаҳ .

اکنون این قوم که برِ ما می‌آیند اگر خاموش می‌کنیم ملول می‌شوند و می‌رنجند و اگر چیزی می‌گوییم لایق ایشان می‌باید گفتن ما می‌رنجیم می‌روند و تشنیع می‌زنند که‌ ‌«از ما ملول است و می‌گریزد» هیزم از دیگ کی گریزد؟ الا دیگ می‌گریزد طاقت نمی‌دارد پس گریختن آتش و هیزم گریختن نیست بلکه چون او را دید که ضعیف است از وی دور می‌شود؛ پس حقیقت علی‌کل‌حال دیک می‌گریزد؛ پس گریختن ما گریختن ایشان است ما آینه‌ایم اگر دریشان گریزی‌ست در ما ظاهر می‌شود ما برای ایشان می‌گریزیم. آینه آنست که خود را در وی بینند اگر ما را ملول می‌بینند آن ملالت ایشان است برای آنکه ملالت صفت ضعف است. اینجا ملالت نگنجد و ملالت چه کار دارد؟ مرا در گرمابه افتاد که شیخ صلاح الدین را تواضعی زیادتی می‌کردم و شیخ صلاح‌الدّین تواضعی بسیار می‌کرد در مقابله آن تواضع‌، شکایت کردم در دل آمد که تواضع را از حدّ می‌بری، تواضع به تدریج بِه‌؛ اوّل دستش بمالی بعد از آن پای، اندک اندک به‌جایی برسانی که آن ظاهر نشود و ننماید و او خو کرده بوَد لاجرم نبایدش در زحمت افتادن و عوض خدمت، خدمت کردن چون به تدریج او را خو‌گرِ آن تواضع کرده باشی. دوستی را چنین، دشمنی را چنین باید کردن اندک‌اندک به تدریج. مثلا دشمنی را اوّل اندک‌اندک نصیحت بدهی اگر نشنود آنگه وی را بزنی اگر نشنود وی را از خود دور کنی در قرآن می‌فرماید فَعِظُوْهُنَّ وَاهْجُرُوْهُنَّ فِی الْمَضَاجِعِ وَاْضرِبوُهُنَّ و کارهای عالم بدین سان می‌رود نبینی صلح و دوستی بهار در آغاز اندک‌اندک گرمی‌یی می‌نماید و آنگه بیشتر و در درختان نگر که چون اندک‌اندک پیش می‌آیند اول تبسمی آنگه اندک‌اندک رخت‌ها را از برگ و میوه پیدا می‌کند و درویشانه و صوفیانه همه را در میان می‌نهد و هرچ دارد جمله درمی‌بازد. پس کارهای عالم را و عقبی شتاب کرد و در اول کار مبالغه نمود آن کار میسّر او نشد اگر ریاضت است طریقش چنین گفته‌اند که اگر منی نان می‌خورد هر روز درم‌سنگی کم‌کند به‌تدریج چنانکه سالی و دو برنگذرد تا آن نان را به نیم من رسانیده‌باشد چنان کم کند که تن را کمیِ آن ننماید و همچنین عبادت و خلوت و روی آوردن به‌طاعت و نماز اگر به‌کلّی نماز می‌کرد چون در راه حق درآید اوّل مدّتی پنج نماز را نگاه دارد بعد از آن زیادت می‌کند الی مالانهایه.