Ҳаркаси ин иморатро ба ниятӣ мекунад ё барои изҳори карам ё барои номӣ ё барои савобӣу ҳақи таъолиро мақсӯди рафъи мартаба ӣ авлиёу таъзими трбу мақобир эшонаст . Эшон ба таъзими худ муҳтоҷ нестанд ва дар нафас худ муаззаманд чароғ агар мехоҳад ки ӯро бар баландӣ ниҳанд барои дигарон мехоҳад ва барои худ намехоҳад ӯро чаҳ зер чаҳ боло , ҳарҷо ки ҳаст чароғ мунаввараст ало мехоҳад ки нур ӯ ба дигарон бирасад . Ин офтоб ки бар болой осмонаст агар зер бошад ҳамон офтобаст алои олам торик монад пас ӯ боло барои худ нест барои дигаронаст . Ҳосил , эшон аз болоу зеру таъзими халқ муназзаҳ над ва фориғанд . Туро ки заррае завқу лмҳаҳ эй лутфи он олам рӯй май намояди он лаҳза аз болоу зеру хоҷагӣу раёсат ва аз хеш низ ки аз ҳама ба ту наздик тараст безор май шӯй ва ёдат намеояд . Эшон ки кону маъдану асли он нур ва завқанд эшон муқайяди зеру боло кӣ бошанд ? мафохирати эшон ба ҳақасту ҳақ аз зеру болои мустағнии сети ин зеру болои морост ки пой ва сар дорем Мустафо « салавоти аллоҳи алайҳу ?ала » фармуд ки « лои тФзлўнии алии Юнуси бен маттии бони кони урӯҷаи фии батни алҳўти върўҷии кони фии алсмоءи алии алърши Айнӣ » агар маро тафзил наед бирав азин рӯ манеҳед ки ӯро урӯҷ дар батни ҳут буду марои боло бар осмон , ки ҳақи таъолӣ на болост ва на зер , таҷаллӣ ӯ бар боло ҳамон бошад ва дар зер ҳамон бошад ва дар батни ҳути ҳамон . ӯ аз болоу зер муназзаҳасту ҳама бар ӯ якеаст . Бисёр касон ҳастанд ки корҳо мекунанд ғаразашони чизеи дигару мақсӯди ҳақи чизеи дигар ( ҳақи ҷли ҷалола чун хост ) ки дайни Муҳамад « слии аллоҳи алайҳу ?алау силам » муаззам бошад ва пайдо гардад ва то абад алдҳр бимонад . Бингар ки барои қуръон чанд тафсир сохтаанд даҳ даҳ муҷаллад ва ҳашт ҳашт муҷалладу чорчори муҷаллад . Ғарази шани изҳори фазли хештан ; кшоФро Замахшарӣ ба чандини дақоиқи наҳву луғату иборати фасеҳ истеъмол карда сет барои изҳори фазли худ то мақсӯд ҳосил мешавад ва он таъзими дайн Муҳамадаст . Пас ҳамаи халқ низ кор ҳақ мекунанд ва аз ғарази ҳақи ғофил ва эшонро мақсӯди дигар . Ҳақ мехоҳад ки олам бимонад ; эшон ба шаҳавот машғӯл мешаванд бо занӣ шаҳват меронанд барои лиззати худ аз онҷои фарзандӣ пайдо мешавад ва ҳамчунин корӣ мекунанд барои хушӣу лиззати худ он худ сабаби қавом олам мегардад пас ба ҳақиқати бандагии ҳақи биҷой май оранди алои эшон ба он ният намекунанд ва ҳамчунин масоҷид май созанди чандини харҷ ҳо мекунанд дар дару девору сақфи он , алои эътибори қиблаи рост ҳарчанд ки эшонро мақсӯд он набӯд . Ин бузургии авлиё аз рӯй сӯрат нест эй валлоҳи эшонро болоӣ ва бузургӣ ҳаст аммо бе чун ва чигуна . Охири ин дирами болой пӯласт чаҳ маънии болой пӯласт аз рӯй сӯрати болой ( ӯ нест ки тқдиро агар дирамро ) бар бом наҳйу зарро зер қатъан зар боло бошад алии кули ҳолу зари болой дирамасту лаъл ва дар болои зари сети хоҳи зери хоҳи боло ва ҳамчунин сабӯси болой ғрбиласту оради зер мондааст ; боло кӣ бошад ? қатъан орад бошад агарчӣ зераст . Пас болоӣ аз рӯй сӯрат нест дар олами маъонӣ чун он гавҳар дараваст алии кули ҳол ӯ болост .

هرکس این عمارت را به نیّتی می‌کند یا برای اظهارِ کرم یا برای نامی یا برای ثوابی و حق تعالی را مقصود رفع مرتبه‌ی اولیا و تعظیم تُرَب و مقابر ایشان است. ایشان به تعظیم خود محتاج نیستند و در نفس خود معظّمند چراغ اگر می‌خواهد که او را بر بلندی نهند برای دیگران می‌خواهد و برای خود نمی‌خواهد او را چه زیر چه بالا‌، هرجا که هست چراغ منوّرست الّا می‌خواهد که نور او به دیگران برسد. این آفتاب که بر بالای آسمان است اگر زیر باشد همان آفتابست الّا عالم تاریک مانَد پس او بالا برای خود نیست برای دیگران است. حاصل، ایشان از بالا و زیر و تعظیم خلق منزّه‌ند و فارغند‌. ترا که ذرّه‌ای ذوق و لمحه‌ای لطف‌ِ آن عالم روی می‌نماید آن لحظه از بالا و زیر و خواجگی و ریاست و از خویش نیز که از همه به تو نزدیک‌ترست بیزار می‌شوی و یادت نمی‌آید. ایشان که کان و معدن و اصل آن نور و ذوقند ایشان مقیّد زیر و بالا کی باشند؟ مفاخرت ایشان به حقّ است و حق از زیر و بالا مستغنی‌ست این زیر و بالا ماراست که پای و سر داریم مصطفی «صلوات اللّه علیه و آله» فرمود که «لَا تُفَضِّلَوْنِیْ عَلَی یُوْنُسِ بْنِ مَتَّیَ بِاَنْ کَانَ عُرُوجُهُ فِی بَطْنِ الْحُوْتِ وَعُرَوْجِیَ کَانَ فِی السَّمَاءِ عَلَی الْعَرْشِ عینی» اگر مرا تفضیل نهید برو ازین رو منهید که او را عروج در بطن حوت بود و مرا بالا بر آسمان‌، که حق تعالی نه بالاست و نه زیر، تجلّی او بر بالا همان باشد و در زیر همان باشد و در بطن حوت همان. او از بالا و زیر منزّه است و همه بر او یکی‌ است. بسیار کسان هستند که کارها می‌کنند غرضشان چیزی دیگر و مقصود حق چیزی دیگر (حق جلّ جلاله چون خواست) که دین محمّد «صلّی الله علیه و آله و سلّم» معظّم باشد و پیدا گردد و تا ابد‌الدّهر بماند. بنگر که برای قرآن چند تفسیر ساخته‌اند ده ده مجلّد و هشت هشت مجلّد و چارچار مجلّد. غرض‌شان اظهار فضل خویشتن؛ کشّاف را زمخشری به چندین دقایق نحو و لغت و عبارت فصیح استعمال کرده‌ست برای اظهار فضل خود تا مقصود حاصل می‌شود و آن تعظیم دین محمّد است. پس همه خلق نیز کار حق می‌کنند و از غرضِ حق غافل و ایشان را مقصود دیگر. حق می‌خواهد که عالم بماند‌؛ ایشان به شهوات مشغول می‌شوند با زنی شهوت می‌رانند برای لذّت خود از آنجا فرزندی پیدا می‌شود و همچنین کاری می‌کنند برای خوشی و لذّت خود آن خود سبب قوام عالم می‌گردد پس به حقیقت بندگی حق بجای می‌آرند الا ایشان به آن نیّت نمی‌کنند و همچنین مساجد می‌سازند چندین خرج‌ها می‌کنند در در و دیوار و سقف آن، الا اعتبار قبله راست هرچند که ایشان را مقصود آن نبود. این بزرگی اولیا از روی صورت نیست ای والله ایشان را بالایی و بزرگی هست اما بی‌چون و چگونه. آخر این درم بالای پول است چه معنی بالای پول است از روی صورت بالای (او نیست که تقدیرا اگر درم را) بر بام نهی و زر را زیر قطعاً زر بالا باشد علی‌کلّ‌حال و زر بالای درم است و لعل و دُر بالای زر‌ست خواه زیر خواه بالا و همچنین سبوس بالای غربیل است و آرد زیر مانده است؛ بالا کی باشد؟ قطعاً آرد باشد اگرچه زیرست. پس بالایی از روی صورت نیست در عالم معانی چون آن گوهر دروست علی‌کلّ‌حال او بالاست.