Фармуд лутфҳои шумоу саъйҳои шумоу тарбиятҳо ки мекунед ҳозроу ғоибо , ман агар дар шукру таъзиму узр хостан тақсир мекунам зоҳиран банно бар кибр нест ё бар фароғат , ё намедонам ҳақи манъамро ки чаҳ муҷозот май бояд кардан ба қавлу феъл . Лекин донистаам аз ақида ӣ поки шумо ки шумо онро холис барои худо мекунед ман низ ба худо май гузорам то узри онро ҳам ӯ бихоҳад чун барои ӯ кардае , ки агар ман ба узри он машғӯл шавам ва ба забон икром кунам ва мадҳ гӯям чунон бошад ки баъзе аз он аҷр ки ҳақ хоҳад додан ба шумо расед ва баъзе мукофот расед , зеро ин тавозуъҳоу узр хостану мдиҳ кардани ҳаззи дунёст , чун дар дунё ранҷӣ кашидӣ мисли базли молӣу базли ҷоҳии он ба ки ивази он ба куллӣ аз ҳақ бошад . Ҷиҳати ин узр намехоҳам , баёни онки узр хостани дунёст зеро молро намехуранд матлӯб лғираҳаст ба моли асбу канизак ва ғулом мехаранд ва мансаб металабанд то эшонро мадҳҳо ва саноҳо мегӯйанд . Пас дунё худ онаст ки бузург ва муҳтарам бошад ӯро сано ва мадҳ гӯйанд .

فرمود لطف‌های شما و سعی‌های شما و تربیت‌ها که می‌کنید حاضراً و غایباً، من اگر در شکر و تعظیم و عذر خواستن تقصیر می‌کنم ظاهراً بنا بر کبر نیست یا بر فراغت، یا نمی‌دانم حق منعم را که چه مجازات می‌باید کردن به قول و فعل. لیکن دانسته‌ام از عقیده‌ی پاک شما که شما آن را خالص برای خدا می‌کنید من نیز به خدا می‌گذارم تا عذر آن را هم او بخواهد چون برای او کرده‌ای، که اگر من به عذر آن مشغول شوم و به زبان اکرام کنم و مدح گویم چنان باشد که بعضی از آن اجر که حق خواهد دادن به شما رسید و بعضی مکافات رسید، زیرا این تواضع‌ها و عذر خواستن و مدیح کردن حظّ دنیاست، چون در دنیا رنجی کشیدی مثل بذل مالی و بذل جاهی آن به که عوض آن به کلّی از حق باشد. جهت این عذر نمی‌خواهم، بیان آنک عذر خواستن دنیاست زیرا مال را نمی‌خورند مطلوب لغیره است به مال اسب و کنیزک و غلام می‌خرند و منصب می‌طلبند تا ایشان را مدح‌ها و ثناها می‌گویند. پس دنیا خود آنست که بزرگ و محترم باشد او را ثنا و مدح گویند.

Шайхи нассоҷи бухории мардии бузург буду соҳиби дил , донишмандону бузургон назд ӯ омадандӣ ба зиёрат , бар ду зону нишастандӣ , шайхи уммӣ буд , мехостанд ки аз забон ӯ тафсири қуръон ва аҳодӣс шунаванд , мегуфт : « тозӣ намедонам шумо тарҷумаи оятро ё ҳадисро бигӯед то ман маънии онро бигӯям » мегуфтанд ӯ тафсиру таҳқиқи онро оғоз мекард ва мегуфт ки Мустафои слии аллоҳи алайҳу силам дар фалони мақом буд ки ин оятро гуфту аҳволи он мақом чунинаст . Ва мартаба ӣ он мақомроу роҳҳои онроу урӯҷи онро ба тафсил баён мекард . Рӯзии алавии муъаррифи қозиро ба хизмат ӯ мадҳ мекард ва мегуфт ки « чунин қозӣ дар олам набошад ришват намесетанд , бемайл ва бе муҳобои холиси мухлиси ҷиҳати ҳақи миёни халқ адл мекунад » гуфт « инак май гӯйӣ ки ӯ ришват намесетанд ин як борӣ дурӯғаст . Ту мард улуввае аз насли Мустафо « слии аллоҳи алайҳу силам » ӯро мадҳ мекунӣу сано май гӯйии ин ришват нест ? ва азин беҳтар чаҳ ришват хоҳад бӯдан ? ки дар муқобила ӣ ӯ , ӯро шарҳ май гӯйӣ »

شیخ نسّاج بخاری مردی بزرگ بود و صاحب‌دل، دانشمندان و بزرگان نزد او آمدندی به زیارت، بر دو زانو نشستندی، شیخ امّی بود، می‌خواستند که از زبان او تفسیر قرآن و احادیث شنوند، می‌گفت: «تازی نمی‌دانم شما ترجمه آیت را یا حدیث را بگویید تا من معنی آن را بگویم» می‌گفتند او تفسیر و تحقیق آن را آغاز می‌کرد و می‌گفت که مصطفی صلّی اللهّ علیه و سلمّ در فلان مقام بود که این آیت را گفت و احوال آن مقام چنین است. و مرتبه‌ی آن مقام را و راه‌های آن را و عروج آن را به تفصیل بیان می‌کرد. روزی علوی معرّف قاضی را به خدمت او مدح می‌کرد و می‌گفت که «چنین قاضی در عالم نباشد رشوت نمی‌ستانَد، بی میل و بی محابا خالص مخلص جهت حق میان خلق عدل می‌کند » گفت «اینک می‌گویی که او رشوت نمی‌ستاند این یک باری دروغ است. تو مرد علویی از نسل مصطفی «صلّی الله علیه و سلّم» او را مدح می‌کنی و ثنا می‌گویی این رشوت نیست؟ و ازین بهتر چه رشوت خواهد بودن؟ که در مقابله‌ی او، او را شرح می‌گویی»

Шайхи алислом трмдӣ мегуфт « Сайиди бурҳони аддӣни қудси аллоҳи сираи алъзими суханҳои таҳқиқ хуб мегуяд аз онаст ки кутуби машойиху асрору мақолоти эшонро мутолиа мекунад . » яке гуфт « охири ту низ мутолиа мекунӣ чунаст ки чунон сухан наме гӯйӣ ? » гуфт « ӯро дардӣу муҷоҳида ва амалӣ ҳаст » гуфт « онро чаро наме гӯйӣу ёд намеоварӣ аз мутолиа ҳикоят мекунӣ асл онаст ва мо онро мегӯйем ту низ аз он бигӯ » эшонро дарди он ҷаҳон набӯд , ба куллӣ дил бар ин ҷаҳон ниҳода буданд . Баъзе барои хӯрдани нон омада буданд ва баъзе барои тамошои нон . намехоҳанд ки ин суханро биомузанд ва бифурӯшанд ; ин сухан ҳамчун арӯсӣаст ва шоҳидӣаст . Канизакии шоҳидро ки барои фурӯхтан харанд он канизак бар вай чаҳ меҳр наад ? ва бар вай чаҳ дили бандад ? чун лиззати он тоҷир дар фурухтаст . ӯ анинаст , канизакро барои фурӯхтан май хирад , ӯро он рҷўлит ва мардӣ нест ки канизакро барои худ хирад . Мхнсро агар шамшери ҳиндии хос бадаст уфтад онро барои фурӯхтан сетанд , ё камоне паҳливонӣ ба даст ӯ уфтад ҳам барои фурӯхтан , чун ӯро бозуӣ он нест ки он камонро бикашад ва он камонро барои зиҳ мехоҳад ва ӯро истеъдод зиҳ нест ӯ ошиқ зиҳаст ва чун онро бифурӯшад мхнси баҳоии онро ба гулгуна ва васма диҳад , дигар чаҳ хоҳад кардан ? аҷаб чун ӯ онро бифурӯшад ба аз он чаҳ хоҳад харидан ? ин сухан сурёнӣаст зинҳор магӯӣед ки фаҳм кардам , ҳар чанд беш фаҳм ва забт карда бошӣ аз фаҳми азим давр бошӣ , фаҳми ин бефаҳмӣаст . Худ балоу мусӣбату ҳурмони ту аз он фаҳмаст , туро аз он фаҳм май бояд рҳидн то чизеи шӯй . Ту май гӯйӣ ки « ман машкро аз дарё пар кардаму дарё дар машк ман гунҷид ! » ин маҳол бошад ; оре агар гӯйӣ ки « машки ман дар дарё гум шуд » ин хуб бошад ва асл инаст . Ақли чандон хубаст ва матлӯбаст ки туро бар дар подшоҳ оварад чун бар дар ӯ раседӣ ақлро талоқи даҳ ки ин соъати ақл зиён туасту роҳ занаст . Чун ба вай раседӣ худро ба вай таслим кун , туро бо чун ва чаро корӣ нест . Маслан ҷомаи нобурӣдаи хоҳӣ ки онро қабо ё ҷбаҳ баранд ; ақл , туро пеш дарзӣ оварад , ақл то ин соъати нек буд ки ҷомаро ба дарзӣ оварад акнӯн ин соъати ақлро талоқ бояд додану пеши дарзии тасарруфи худро тарк бояд кардан ва ҳамчунин бемор ; ақл ӯ чандон некаст ки ӯро бар табиби орад чун бар табибаш оварад баъд аз он ақл ӯ дар кор несту хештанро ба табиб бояд таслим кардан . Наъраҳои пинҳонии турои гӯш асҳоб мешунаванд .

شیخ الاسلام ترمدی می‌گفت «سیّد برهان الدّین قدّس الله سرّه العظیم سخن‌های تحقیق خوب می‌گوید از آنست که کتب مشایخ و اسرار و مقالات ایشان را مطالعه می‌کند.» یکی گفت « آخر تو نیز مطالعه می‌کنی چونست که چنان سخن نمی‌گویی؟»  گفت «او را دردی و مجاهده و عملی هست» گفت « آن را چرا نمی‌گویی و یاد نمی‌آوری از مطالعه حکایت می‌کنی اصل آنست و ما آن را می‌گوییم تو نیز از آن بگو » ایشان را درد آن جهان نبود، به کلّی دل بر این جهان نهاده بودند. بعضی برای خوردن نان آمده بودند و بعضی برای تماشای نان. می‌خواهند که این سخن را بیاموزند و بفروشند ؛ این سخن همچون عروسی است و شاهدی است. کنیزکی شاهد را که برای فروختن خرند آن کنیزک بر وی چه مهر نهد؟ و بر وی چه دل بندد؟ چون لذتّ آن تاجر در فروخت است. او عنّین است، کنیزک را برای فروختن می‌خرد، او را آن رجولیّت و مردی نیست که کنیزک را برای خود خرَد. مخنّث را اگر شمشیر هندی خاص بدست افتد آن را برای فروختن ستاند، یا کمانی پهلوانی به دست او افتد هم برای فروختن، چون او را بازوی آن نیست که آن کمان را بکشد و آن کمان را برای زه می‌خواهد و او را استعداد زه نیست او عاشق زه است و چون آنرا بفروشد مخنّث بهای آن را به گلگونه و وسمه دهد، دیگر چه خواهد کردن؟ عجب چون او آن را بفروشد به از آن چه خواهد خریدن؟ این سخن سُریانی است زنهار مگویید که فهم کردم ، هر چند بیش فهم و ضبط کرده باشی از فهم عظیم دور باشی، فهم این بی‌فهمی است. خود بلا و مصیبت و حرمانِ تو از آن فهم است، تو را از آن فهم می‌باید رهیدن تا چیزی شوی. تو می‌گویی که «من مَشک را از دریا پر کردم و دریا در مَشک من گنجید!» این محال باشد؛ آری اگر گویی که « مَشک من در دریا گم شد» این خوب باشد و اصل اینست. عقل چندان خوب است و مطلوب است که تو را بر درِ پادشاه آورَد چون بر در او رسیدی عقل را طلاق ده که این ساعت عقل زیان توست و راه‌زن است. چون به وی رسیدی خود را به وی تسلیم کن ، تو را با چون و چرا کاری نیست. مثلاً جامه نابریده خواهی که آن را قبا یا جبّه بُرند؛ عقل، تو را پیش درزی آورد، عقل تا این ساعت نیک بود که جامه را به درزی آورد اکنون این ساعت عقل را طلاق باید دادن و پیش درزی تصرّف خود را ترک باید کردن و همچنین بیمار؛ عقلِ او چندان نیک است که او را بر طبیب آرَد چون بر طبیبش آورد بعد از آن عقل او در کار نیست و خویشتن را به طبیب باید تسلیم کردن. نعره‌های پنهانی ترا گوش اصحاب می‌شنوند.

Онкас ки чизе дорад ё дарав гавҳарӣ ҳаст ва дардӣ пайдост охири миёни қатори шутурони он уштури маст пайдо бошад аз чашму рафтору кФку ғайри кФк , “ симоҳми фии вҷўҳҳми ман асари алсҷўд “ ҳарчӣ бен дарахт мехӯрд бар сари дарахт аз шоху баргу мива пайдо мешавад ва онк намехӯрд ва пажмурдааст кӣ пинҳон монад ? инҳои ҳўии баланд ки мезананд сараш онаст ки аз сухании суханҳо фаҳм мекунанд ва аз ҳарфии ишоратҳо маълум мегардонанд . Ҳамчунонк касе вситу кутуби мтўл хонда бошад аз танбеҳ чун калима Эй башнавад чун шарҳи онро хондааст аз як масъалаи аслҳоу масъалаҳо фаҳм кунад бар он як ҳарфи танбеҳ , ҳои мекунад яъне ки ман зери ин чизҳо ( фаҳм мекунам ) ва май байнам ва ин онаст ки ман дар онҷои ранҷҳо бардааму шабҳо ба рӯз овардааму ганҷ ҳо ёфтаам ки “ ?илам нашарҳ лаки сдрк “ шарҳи дил бениҳоятаст , чун он шарҳ хонда бошад аз рамзӣ бисёр фаҳм кунаду онкас ки ҳануз мубтадӣаст аз он лафзи ҳамон маънии он лафз фаҳм мекунад , ӯро чаҳ хабар ваҳои ҳои бошад . Сухан ба қадар мустамеъ меояд ( чун ӯ накушуд ҳикмат низ бурун наёяд чндонк мекашад ва муғаззе мегардад ҳикмат фурӯ меояд вогрнаҳ гуяд эй аҷаб чаро сухан намеояд ) ҷавобаш гуяд « эй аҷаб чаро наме кашӣ ? » онкас ки турои қӯт истимоъ намедиҳад гӯяндаро низ доъия ӣ гуфт намедиҳад .

آنکس که چیزی دارد یا درو گوهری هست و دردی پیداست آخر میان قطار شتران آن اشتر مست پیدا باشد از چشم و رفتار و کفک و غیر کفک،" سِیْمَاهُمْ فِیْ وُجُوْهِهِمْ مِنْ اَثَرِ السُّجُوْدِ "هرچه بن درخت می‌خورد بر سر درخت از شاخ و برگ و میوه پیدا می‌شود و آنک نمی‌خورد و پژمرده است کی پنهان مانَد؟ این های هوی بلند که می‌زنند سرّش آنست که از سخنی سخنها فهم می‌کنند و از حرفی اشارت‌ها معلوم می‌گردانند. همچنانک کسی وسیط و کتب مطوّل خوانده باشد از تنبیه چون کلمه‌ای بشنود چون شرح آن را خوانده است از یک مسأله اصل‌ها و مسأله‌ها فهم کند بر آن یک حرف تنبیه، های می‌کند یعنی که من زیر این چیزها (فهم می‌کنم) و می‌بینم و این آنست که من در آنجا رنج‌ها برده‌ام و شب‌ها به روز آورده‌ام و گنج‌ها یافته‌ام که "اَلَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ " شرح دل بی‌نهایت است، چون آن شرح خوانده باشد از رمزی بسیار فهم کند و آنکس که هنوز مبتدی است از آن لفظ همان معنی آن لفظ فهم می‌کند، او را چه خبر و های های باشد. سخن به قدر مستمع می‌آید (چون او نکِشد حکمت نیز برون نیاید چندانک می‌کشد و مُغذّی می‌گردد حکمت فرو می‌آید واگرنه گوید ای عجب چرا سخن نمی‌آید) جوابش گوید « ای عجب چرا نمی‌کشی؟» آنکس که ترا قوّت استماع نمی‌دهد گوینده را نیز داعیه‌ی گفت نمی‌دهد.

Дар замони Мустафои слии аллоҳи алайҳу силами кофариро ғуломӣ буд мусулмони соҳиби гавҳар , саҳарӣ худовандгораш фармуд ки тосҳо баргир ки ба ҳаммом рӯем , дар роҳи Мустафои салавоти аллоҳу алайҳу силам дар масҷид бо саҳоба ( ризвони аллоҳи алайҳим ) намоз мекард , ғулом гуфт эй хоҷаи ллаҳи таъолии ин тосро лаҳза Эй бигир то ду гонаи бгзорми баъд аз он ба хизмати рӯм , чун дар масҷид рафт намоз кард Мустафои слии аллоҳи алайҳу силам берун омаду саҳобаи ҳам берун омаданд . Ғулом танҳо дар масҷид монад , хоҷааш то ба чоштии мунтазир ва бонг мезад ки эй ғуломи беруни ой , гуфт маро наме ҳоланд , чун кор аз ҳади гузашти хоҷаи сар дар масҷид кард то бибинад ки кист ки наме ҳиллад ! ! ҷузи кафшӣу соя эй касе надид ва кас намеҷанбед . Гуфт охир кист ки туро наме ҳиллад ? ҷузи кафшӣу соя эй касе надид ва кас намеҷанбед . Гуфт охир кист ки туро наме ҳиллад ки беруни ое ? гуфт онкас ки туро намегузорад ки андаруни ое , худ кас ӯст ки ту ӯро наме бинӣу одамӣ ҳамеша ошиқи он чизаст ки надидааст ва нашунидааст ва фаҳм накардаасту шабу рӯзи онро май талабад , банда ӣ онам ки наме бинмш ва аз онч фаҳм кардааст ва дидааст малулу гризонст ва азин рӯаст ки фалосифаи руятро мункиранд зеро мегӯйанд ки чун бибинӣ мумкинаст ки сайри вмлўли шӯй ва ин раво нест , синён мегӯйанд ки ин вақте бошад ки ӯ як лавни намояд ки кули явми ҳўи фии шан ва агар сад ҳазор таҷаллӣ кунад ҳаргизи яке бикӣ намонад охири ту низ ин соъати ҳақро май бинӣ , дар осору афъол ҳар лаҳзаи гӯногӯн май бинӣ ки як феълаши бФълӣ дигар намемонад дар вақти шодии таҷаллии дигар дар вақти гиряи таҷаллии дигар дар вақти хавфи таҷаллии дигар дар вақти раҷои таҷаллии дигар чун афъоли ҳақу таҷаллии афъоли восор ӯ гӯногӯнасту бик дигар намемонад пас таҷаллии зот ӯ низ чунин бошад монанди таҷаллии афъол ӯ , онрои барин қиёс кун ва ту низ ки як ҷузвӣ аз қудрати ҳақ дар як лаҳзаи ҳазор гӯна май шӯй ва бар як қарори нестӣ , баъзе аз бандагон ҳастанд ки аз қуръон ба ҳақ меравад ва баъзе ҳастанд хостар ки аз ҳақ меоянд қуръонро ӣнҷо меёбанд . намедонанд ки онро ҳақ фиристодаст анои нҳни нзлнои аззикри вонои ?лаи лҳоФзўн , муфассирон мегӯйанд ки дар ҳақ қуръонаст ин ҳама некӯаст аммо ин низ ҳаст ки яъне дар ту гавҳарӣу талабӣу шавқӣ ниҳодаем нигаҳбон он моием онро зойеъ нагузорем ва ба ҷое бирасонем ту як бор бигӯ худоу онгоҳи пои дор ки ҷумлаи балоҳо бар ту баборад . Яке омад ба Мустафои слии аллоҳи алайҳ ва силам гуфт ании аҳбк , гуфт ҳуши дор ки чаҳ май гӯйӣ , боз мукаррар кард ки анӣ аҳбк гуфт акнӯн пои дор ки бадаст худат хоҳам куштани вой бар ту , яке дар замони Мустафои слии аллоҳи алайҳ ва силам гуфт ки ман ин дайн туро намехоҳам валлоҳ ки намехоҳам , ин дайнро бозбстон . Чндонк дар дайни ту омадам рӯзӣ нёсудам . Мол рафт , зан рафт , фарзанд намонад , ҳурмат намонад ва шаҳват намонад , гуфт ҳошои дайни мо ҳркҷо ки рафт бознёид то ӯро аз бех ва бен накунаду хонаашро нрўбд ва пок накунад ки лоимсаҳи алои алмтҳрўн чигуна маъшӯқаст тодри ту мӯе аз меҳри худат боқӣ бошад ба хештани роҳати надиҳад , ба куллӣ аз худ ва аз олам май бояд безор шудану душмани худ шудан то дӯст рӯй намояд . Акнӯн дайни мо дар он дилӣ ки қарор гирифт то ӯро ба ҳақ нарасонад ва онч нобоистаст азу ҷудо накунад азу даст надорад . Пайғомбар ( слии аллоҳи алайҳу силам ) фармуд барои он нёсудӣу ғам май хурӣ ки ғам хӯрдан истифроғаст аз он шодиҳои аввал , то дар меъда ӣ ту аз он чизе боқӣаст ба ту чизе ндиҳанд ки бихӯрӣ , дар вақти истифроғ касе чизе нахурд , чун фориғ шавад аз истифроғ онгаҳ таом бихӯрад ту низ сабр куну ғам май хур ки ғам хӯрдан истифроғаст . Баъд аз истифроғи шодӣ пеш ояд ки онро ғам набошад ; гулӣ ки онро хор набошад , майе ки онро хумор набошад .

در زمان مصطفی صلّی الله علیه و سلّم کافری را غلامی بود مسلمان صاحب‌گوهر، سحری خداوندگارش فرمود که طاسها برگیر که به حماّم رویم، در راه مصطفی صلوات اللّه و علیه و سلمّ در مسجد با صحابه (رضوان اللّه علیهم) نماز می‌کرد، غلام گفت ای خواجه للّه تعالی این طاس را لحظه‌ای بگیر تا دو گانه بگزارم بعد از آن به خدمت روم، چون در مسجد رفت نماز کرد مصطفی صلّی الله علیه و سلمّ بیرون آمد و صحابه هم بیرون آمدند. غلام تنها در مسجد ماند، خواجه‌اش تا به چاشتی منتظر و بانگ می‌زد که ای غلام بیرون آی، گفت مرا نمی‌هلند، چون کار از حدّ گذشت خواجه سر در مسجد کرد تا ببیند که کیست که نمی‌هلد!! جز کفشی و سایه‌ای کسی ندید و کس نمی‌جنبید. گفت آخر کیست که ترا نمی‌هلد؟ جز کفشی و سایه‌ای کسی ندید و کس نمی‌جنبید. گفت آخر کیست که ترا نمی‌هلد که بیرون آیی؟ گفت آنکس که ترا نمی‌گذارد که اندرون آیی ،خود کس اوست که تو او را نمی‌بینی و آدمی همیشه عاشق آن چیز است که ندیده است و نشنیده است و فهم نکرده است و شب و روز آن را می‌طلبد، بنده‌ی آنم که نمی‌بینمش و از آنچ فهم کرده است و دیده است ملول و گریزانست و ازین روست که فلاسفه رؤیت را منکرند زیرا می‌گویند که چون ببینی ممکن است که سیر وملول شوی و این روا نیست، سنیّان می‌گویند که این وقتی باشد که او یک لون نماید که کُلُّ یَوْمٍ هُوَ فِی شَأْنٍ و اگر صد هزار تجلّی کند هرگز یکی بیکی نماند آخر تو نیز این ساعت حق را می‌بینی، در آثار و افعال هر لحظه گوناگون می‌بینی که یک فعلش بفعلی دیگر نمی‌ماند در وقت شادی تجلّی دیگر در وقت گریه تجلی دیگر در وقت خوف تجلی دیگر در وقت رجا تجلی دیگر چون افعال حق و تجلی افعال وآثار او گوناگون است و بیک دیگر نمی‌ماند پس تجلی ذات او نیز چنین باشد مانند تجلی افعال او، آنرا برین قیاس کن و تو نیز که یک جزوی از قدرت حق در یک لحظه هزار گونه می‌شوی و بر یک قرار نیستی، بعضی از بندگان هستند که از قرآن به حق می‌رود و بعضی هستند خاصتر که از حق می‌آیند قرآن را اینجا می‌یابند. می‌دانند که آنرا حق فرستادست اِنَّا نَحْنُ نَزَلْنَا الذِّکْر وَاِنَّا لَهُ لَحافِظوْنَ، مفسّران می‌گویند که در حق قرآن است این همه نیکوست اما این نیز هست که یعنی در تو گوهری و طلبی و شوقی نهاده‌ایم نگهبان آن ماییم آن را ضایع نگذاریم و به جایی برسانیم تو یک بار بگو خدا و آنگاه پای دار که جمله بلاها بر تو ببارد. یکی آمد به مصطفی صلّی اللهّ علیه و سلمّ گفت اِنّی اُحِبُّکَ ، گفت هوش دار که چه می‌گویی، باز مکررّ کرد که اِنّی اُحِبُّکَ گفت اکنون پای دار که بدست خودت خواهم کشتن وای بر تو ، یکی در زمان مصطفی صلیّ اللّه علیه و سلم گفت که من این دین ترا نمی‌خواهم واللهّ که نمی‌خواهم، این دین را بازبستان .چندانک در دین تو آمدم روزی نیاسودم.مال رفت، زن رفت، فرزند نماند، حرمت نماند و شهوت نماند، گفت حاشا دین ما هرکجا که رفت بازنیاید تا اورا از بیخ و بُن نکند و خانه‌اش را نروبد و پاک نکند که لایَمَسُّهُ اِلاَّ المُطَّهَرُوْنَ چگونه معشوق است تادر تو مویی از مهر خودت باقی باشد به خویشتن راهت ندهد، به کلّی از خود و از عالم می‌باید بیزار شدن و دشمن خود شدن تا دوست روی نماید. اکنون دین ما در آن دلی که قرار گرفت تا او را به حقّ نرساند و آنچ نابایست است ازو جدا نکند ازو دست ندارد .پیغامبر (صلی الله علیه و سلّم) فرمود برای آن نیاسودی و غم می‌خوری که غم خوردن استفراغ است از آن شادی‌های اول، تا در معده‌ی تو از آن چیزی باقی است به تو چیزی ندهند که بخوری، در وقت استفراغ کسی چیزی نخورد، چون فارغ شود از استفراغ آنگه طعام بخورد تو نیز صبر کن و غم می‌خور که غم خوردن استفراغ است. بعد از استفراغ شادی پیش آید که آن را غم نباشد؛ گُلی که آن را خار نباشد، مییی که آن را خمار نباشد.

Охир дар дунёи шабу рӯзи фароғату осоиш май талабӣу ҳусӯли он дар дунё мумкин несту маъаи ҳозои як лаҳза бе талаби нестӣ , роҳатӣ низ ки дар дунё май ёбӣ ҳамчун барқӣаст ки мегузарад ва қарор намегирад ва онгаҳ кадоми барқ ? ! барқии пари тагаргии пари борони пари барфи пари меҳнат . Маслан касе азм антолиаҳ кардаасту сӯй қисриаҳ меравад , умед дорад ки ба антолиаҳ расаду саъйро тарк намекунад маъаи ана ки мумкин нест ки азин роҳ ба антолиаҳ расад алои онк ба роҳ антолиаҳ меравад агарчӣ лангаст ва заъифаст аммо ҳам бирасад , чун миннатҳои роҳ инаст , чун кори дунё беранҷ муяссар намешаваду кори охират ҳамчунин , бории ин ранҷро сӯии охират сарф кун то зойеъ набошад . Ту май гӯйӣ ки эй Муҳамади дайни моро бустон ки ман намеосоем ? ! дайни мо касеро кӣ раҳо кунад то ӯро ба мақсӯд нарасонад ? !

آخر در دنیا شب و روز فراغت و آسایش می‌طلبی و حصول آن در دنیا ممکن نیست و مع‌هذا یک لحظه بی‌طلب نیستی، راحتی نیز که در دنیا می‌یابی همچون برقی است که می‌گذرد و قرار نمی‌گیرد و آنگه کدام برق؟! برقی پر تگرگی پر باران پر برف پر محنت. مثلاً کسی عزم انطالیه کرده است و سوی قیصریّه می‌رود، امید دارد که به انطالیه رسد و سعی را ترک نمی‌کند مع‌انه که ممکن نیست که ازین راه به انطالیه رسد اِلّا آنک به راه انطالیه می‌رود اگرچه لنگ است و ضعیف است اما هم برسد، چون منتهای راه اینست، چون کار دنیا بی‌رنج میسر نمی‌شود و کار آخرت همچنین، باری این رنج را سوی آخرت صرف کن تا ضایع نباشد. تو می‌گویی که ای محمّد دین ما را بستان که من نمی‌آسایم؟! دین ما کسی را کی رها کند تا او را به مقصود نرساند؟!

Гӯйанд ки муъаллимӣ аз бенавоӣ дар фасли зимистони дроъаҳи каттони яктои пӯшида буд , магари хирсиро сайл аз кӯҳистон дар рабӯда буд май гузарониду сараш дар оби пинҳон , кӯдакони пушташро диданд ва гуфтанд « устод ! инак пўстинӣ дар ҷӯй афтодааст ва туро сармост онро бигир ! » устод аз ғояти эҳтиёҷ ва сармо дарҷаст ки пӯстинро бигирад , хирси тези чангол дар вай зад , устод дар оби гирифтор хирс шуд , кӯдакон бонг медоштанд ки « эй устод ё пӯстинро биовар ва агар наме туоне раҳо кун ту биё » гуфт « ман пӯстинро раҳо мекунам пӯстин маро раҳо намекунад чаҳ чора кунам ! ? »

گویند که معلّمی از بینوایی در فصل زمستان درّاعه کتان یکتا پوشیده بود، مگر خرسی را سیل از کوهستان در ربوده بود می‌گذرانید و سرش در آب پنهان، کودکان پشتش را دیدند و گفتند «استاد! اینک پوستینی در جوی افتاده است و ترا سرماست آن را بگیر!» استاد از غایت احتیاج و سرما دَرجَست که پوستین را بگیرد ،خرس تیز چنگال در وی زد، استاد در آب گرفتار خرس شد، کودکان بانگ می‌داشتند که «ای استاد یا پوستین را بیاور و اگر نمی‌توانی رها کن تو بیا» گفت «من پوستین را رها می‌کنم پوستین مرا رها نمی‌کند چه چاره کنم!؟»

Шавқи ҳақи туро кӣ гузорад ? ӣнҷо шукраст ки ба даст хештан нестем ба даст ҳақем ҳамчунонк Тифл дар кӯчакии ҷузи шеру модарро намедонад , ҳақи таъолӣ ӯро ҳеҷ онҷо раҳо кард ? пештар оварадаш ба нон хӯрдану бозӣ кардан ва ҳамчунонаш аз онҷо кашонид то ба мақоми расонид ва ҳамчунин дар ин ҳолат ки ин Тифласт ба нисбат ба он олам ва ин пастоне дигараст нагузораду туро бонҷо бирасонад ки доне ки ин тифлӣ буд ва чизе набӯд Фъҷбти ман қавми иҷрўни илои алҷнаҳи болслосли волоғлол - хзўаҳи Фғлўаҳи сами алнъими слўаҳи сами алўсоли слўаҳи сами алҷмоли слўаҳи сами алкмоли слўаҳи сайёдони моҳиро якбор наме кашанд , чангол дар ҳулқум чун рафта бошад пора май кашанд то хунаш мераваду суст ва заъиф мегардад бозаш раҳо мекунанд ва ҳамчунин боз май кашанд то бакулӣ заъиф шавад . Чанголи ишқ чун дар ком одамӣ мефитад ҳақи таъолӣ ӯро ба тадриҷ мекашад ки он қӯтҳоу хӯнҳои ботил ки дараваст пораи пора азу баравад ки ани аллоҳи иқбзу ибст , лоолаҳи алои аллоҳи имон омасту имон хос онаст ки лоҳўи алои ҳў , ҳамчунонк касе дар хоб мебинад ки подшоҳ шудааст ва бар тахт нишастау ғуломону ҳоҷибону амирон бар атроф ӯ устода мегуяд ки ман май бояд ки подшоҳ бошам ва подшоҳӣ нест ғайри ман , инро дар хоб мегуяд чун бедор шаваду касро дар хона набинад ҷузи худ , ин бор бигӯед ки манаму ҷузи ман касе нест .

شوق حق ترا کی گذارد؟ اینجا شُکرست که به دست خویشتن نیستیم به ‌دست حقّیم همچنانک طفل در کوچکی جز شیر و مادر را نمی‌داند، حق تعالی او را هیچ آنجا رها کرد؟ پیشتر آوردش به نان خوردن و بازی کردن و همچنانش از آنجا کشانید تا به مقام رسانید و همچنین در این حالت که این طفل است به نسبت به آن عالم و این پستانی دیگرست نگذارد و ترا بآنجا برساند که دانی که این طفلی بود و چیزی نبود فَعَجِبْتُ مِنْ قَوْمٍ یُجَروّنَ اِلَی الجَنَّةِ بِالسَّلاسِلِ وَالْاَغْلالِ- خُذُوهُ فَغُلوّهُ ثُمَّ النَعیمَ صَلوّهُ ثُمَ الوِصالَ صَلوّهُ ثُمَّ الجَمالَ صَلوهُّ ثُمَّ الکَمالَ صَلوّهُ صیاّدان ماهی را یکبار نمی‌کشند، چنگال در حلقوم چون رفته باشد پاره می‌کشند تا خونش می‌رود و سست و ضعیف می‌گردد بازش رها می‌کنند و همچنین باز می‌کشند تا بکلیّ ضعیف شود. چنگال عشق چون در کام آدمی میُفتد حق تعالی او را به تدریج می‌کشد که آن قوت‌ها و خون‌های باطل که دروست پاره پاره ازو برود که اِنَّ اللّهَ یَقْبِضُ وَ یَبْسُطُ، لااله الاَّ اللهّ ایمان عام است و ایمان خاص آنست که لاهو اِلاّ هو، همچنانک کسی در خواب می‌بیند که پادشاه شده است و بر تخت نشسته و غلامان و حاجبان و امیران بر اطراف او استاده می‌گوید که من می‌باید که پادشاه باشم و پادشاهی نیست غیر من، این را در خواب می‌گوید چون بیدار شود و کس را در خانه نبیند جز خود،  این بار بگوید که منم و جز من کسی نیست.

Акнӯн инро чашми бедор май бояд , чашми хўобноки инро натавонад дидан ва ин вазифа ӣ ӯ нест . Ҳар тайифае тайифа ӣ дигарро нафй мекунад . Инҳо мегӯйанд ки мо ҳақему ваҳии мо рост ва эшон ботиланд ва эшон низ инҳоро ҳамчунин мегӯйанд , ва ҳамчунин ҳафтод ва ду миллати нафй ҳамдигар мекунанд , пас ба иттифоқ мегӯйанд ки ҳамаро ваҳй нест . Пас дар нестии ваҳии ҳама муттафиқ бошанд ва азин ҷумлаи якеро ҳаст , бар ин ҳам муттафиқанд , акнӯн мумайизии кисии муъминӣ бояд ки бидонад ки он як кадомаст ки алмўмни киси мумайизи Фтни оқилу имони ҳамон тамиз ва идрокаст .

اکنون این را چشم بیدار می‌باید ،چشم خوابناک این را نتواند دیدن و این وظیفه‌ی او نیست. هر طایفه‌ای طایفه‌ی دگر را نفی می‌کند. اینها می‌گویند که ما حقّیم و وحی ما راست و ایشان باطلند و ایشان نیز اینها را همچنین می‌گویند، و همچنین هفتاد و دو ملت نفی همدگر می‌کنند، پس به اتّفاق می‌گویند که همه را وحی نیست. پس در نیستی وحی همه متّفق باشند و ازین جمله یکی را هست، بر این هم متّفقند، اکنون ممیزی کیسّی مؤمنی باید که بداند که آن یک کدام است که اَلْمُؤْمِنُ کَیِّسٌ مُمَیِّزٌ فَطِنٌ عاقِلٌ و ایمان همان تمیز و ادراک است.

Савол кард ки инҳо ки намедонанд бисёранд ва онҳо ки медонанд андаканд , агар ба ин машғӯли хоҳем шудан ки тамиз кунем миёни онҳо ки намедонанд ва гавҳарӣ надоранду миёни онҳо ки доранд дарозное кашад , фармуд ки инҳо ки намедонанд агарчӣ бисёранд аммо андакиро чун бадонеи ҳамаро дониста бошӣ , ҳамчунонк муштии гандумро чун донистӣ ҳамаи анборҳои оламро донистӣ ва агар порае шукрро чашидӣ агар сад лавни ҳалвои созанд аз шукр , доне ки дар онҷо шукраст чун шукрро донистае . Касе ки шохӣ аз шукр бихӯрад чун шукрро нашносад ? магар ӯро ду шох бошад .

سؤال کرد که اینها که نمی‌دانند بسیارند و آنها که می‌دانند اندکند، اگر به این مشغول خواهیم شدن که تمیز کنیم میان آنها که نمی‌دانند و گوهری ندارند و میان آنها که دارند درازنایی کشد، فرمود که اینها که نمی‌دانند اگرچه بسیارند اما اندکی را چون بدانی همه را دانسته باشی، همچنانک مشتی گندم را چون دانستی همه انبارهای عالم را دانستی و اگر پاره‌ای شکر را چشیدی اگر صد لون حلوا سازند از شکر ، دانی که در آنجا شکرست چون شکر را دانسته‌ای. کسی که شاخی از شکر بخورد چون شکر را نشناسد؟ مگر او را دو شاخ باشد.

Шуморо агар ин сухани мукаррар май намояд аз он бошад ки шумо дарси нахустинро фаҳм накардаед . Пас лозим шуд моро ҳар рӯзи ин гуфтан , ҳамчунонк муъаллимӣ буд кӯдакии се моҳи пеш ӯ буд аз алиф чизе надорад нагузашта буд , падар кӯдак омад ки мо дар хизмат тақсир намекунем ва агар тақсир рафт фармо ки зиёдат хизмат кунем , гуфт не аз шумо тақсирӣ нест аммо кӯдак азин намегузарад , ӯро пеш хонд ва гуфт бигӯ алиф чизе надорад , гуфт : чизе надорад алиф , наметавонист гуфтан , муаллим гуфт : ҳол инаст ки май бинӣ , чун азин нагузашт ва инро наёмухт ман вайро сабақи нав чун даҳум ? гуфт алҳмдллаҳи раби Алъоламин гуфтем аз он нест ки нону неъмат кам шуд , нону неъмат бениҳоятаст аммо иштиҳо намонаду меҳмонон сайр шуданд ҷиҳат он гуфта мешавад « алҳмдллаҳ » ин нону неъмат ба нону неъмат дунё намонад зеро ки нону неъмати дунёро бе иштиҳои чндонкаҳи хоҳӣ ба зӯри тавон хӯрдан чун ҷамодаст ҳар ҷоаш ки кашӣ бо ту меояд , рӯҳӣ надорад ки худро манъ кунад аз ноҷойгоҳ . БхлоФи ин , неъмати илоҳӣ ки ҳикматаст неъматӣаст зинда то иштиҳои дорӣу рағбати тамом май намоеи сӯй ту меояду ғизоӣ ту мешавад ва чун иштиҳо ва майл намонад ӯро ба зӯр натавон хӯрдан ва кашӣдан , ӯ рӯй дар чодар кашад ва рӯй ба ту нанамояд .

شما را اگر این سخن مکرّر می‌نماید از آن باشد که شما درس نخستین را فهم نکرده‌اید. پس لازم شد ما را هر روز این گفتن، همچنانک معلّمی بود کودکی سه ماه پیش او بود از اﻟﻒ چیزی ندارد نگذشته بود، پدر کودک آمد که ما در خدمت تقصیر نمی‌کنیم و اگر تقصیر رفت فرما که زیادت خدمت کنیم، گفت نی از شما تقصیری نیست اما کودک ازین نمی‌گذرد، او را پیش خواند و گفت بگو اﻟﻒ چیزی ندارد، گفت : چیزی ندارد اﻟﻒ، نمی‌توانست گفتن، معلم گفت: حال اینست که می‌بینی، چون ازین نگذشت و این را نیاموخت من وی را سبق نو چون دهم؟ گفت الحمدللّه رب العالمین گفتیم از آن نیست که نان و نعمت کم شد، نان و نعمت بی‌نهایت است اما اشتها نمانْد و مهمانان سیر شدند جهت آن گفته می‌شود ‌«الحمدللّه‌» این نان و نعمت به نان و نعمت‌ِ دنیا نمانَد زیرا که نان و نعمت دنیا را بی اشتها چندانکه خواهی به زور توان خوردن چون جمادست هر جاش که کشی با تو می‌آید، روحی ندارد که خود را منع کند از ناجایگاه‌. بخلاف این‌، نعمت الهی که حکمت است نعمتی است زنده تا اشتها داری و رغبت تمام می‌نمایی سوی تو می‌آید و غذای تو می‌شود و چون اشتها و میل نماند او را به زور نتوان خوردن و کشیدن،  او روی در چادر کشد و روی به تو ننماید.

Ҳикоёт каромот мефармуд гуфт яке аз ӣнҷо ба рӯзӣ ё ба лаҳзае ба каъба равад чандон аҷаб ва каромот нест , боди сумумро низ ин каромат ҳаст , ба як рӯз ва ба як лаҳза ҳар куҷо ки хоҳад баравад . Каромот он бошад ки туро аз ҳоли дун ба ҳоли олии орад ва аз онҷои ӣнҷо сафар кунӣ ва аз ҷаҳл ба ақл ва аз ҷамодӣ ба ҳаёт .

حکایات کرامات می‌فرمود گفت یکی از اینجا به روزی یا به لحظه‌ای به کعبه رود چندان عجب و کرامات نیست، باد سموم را نیز این کرامت هست، به یک روز و به‌یک لحظه هر کجا که خواهد برود. کرامات آن باشد که ترا از حال دون به حال عالی آرد و از آنجا اینجا سفر کنی و از جهل به عقل و از جمادی به حیات.

Ҳамчунонк аввали хок будӣ , ҷамод будӣ , туро ба олам набот оварад ва аз олами набот сафар кардӣ ба олами ълқаҳу мзғаҳ ва аз ълқаҳу мзғаҳ ба олами ҳайвонӣ ва аз ҳайвонӣ ба олами инсонӣ сафар кардӣ , каромот ин бошад . Ҳақи таъолии ин чунин сафарро бар ту наздик гардонид . Дар ин манозил ва роҳҳо ки омадӣ ҳеҷ дар хотиру ваҳм ту набӯд ки хоҳӣ омадан ва аз кадом роҳ омадӣ ва чун омадӣ ва туро овараданду муайян май бинӣ ки омадӣ , ҳамчунин туро ба сад олами дигар гӯногӯн хоҳанд бурдан мункир машав ва агар аз он ахбор кунанд қабул кун , пеши умри разии аллоҳи анҳу косае пар заҳр овараданд ба армағонӣ , гуфт « ин чаҳро шояд ? » гуфтанд « ин борӣ он бошад ки касеро ки маслиҳат набенанд ки ӯро ошкоро бикашанд азин порае ба ӯ диҳанд махфии бимирад ва агар душман бошад ки ба шамшер ӯро натавон куштан ба порае азин пинҳон ӯро бикашанд » гуфт « сахти некӯ чизе оварадӣ ба ман диҳед ки инро бихӯрам ки дар ман душманӣ ҳаст азим , шамшер ба ӯ намерасад ва дар олами азуи душмантар маро касе нест » гуфтанд ки « ин ҳама ҳоҷат нест ки ба якбор бихӯрӣ азин заррае бас бошад ин садҳазори касро басаст » гуфт « он душман низ як кас нест ҳазор мурда душманасту садҳазори касро нгўсор кардааст » бастади он косаро ба якбори дркшид . Он гуруҳ ки онҷо буданд ҷумлаи бикбораҳ мусулмон шуданд ва гуфтанд ки « дайни ту ҳақаст » умр гуфт « шумо ҳамаи мусулмони шадид ва ин кофар ҳануз мусулмон нашудааст » акнӯн ғарази умр аз он имони ин имон ом набӯд .

همچنانک اول خاک بودی، جماد بودی، تو را به عالم نبات آورد و از عالم نبات سفر کردی به عالم علقه و مضغه و از علقه و مضغه به عالم حیوانی و از حیوانی به عالم انسانی سفر کردی، کرامات این باشد. حق تعالی این چنین سفر را بر تو نزدیک گردانید. در این منازل و راهها که آمدی هیچ در خاطر و وهم تو نبود که خواهی آمدن و از کدام راه آمدی و چون آمدی و ترا آوردند و معیّن می‌بینی که آمدی‌، همچنین ترا به صد عالم دیگر گوناگون خواهند بردن منکر مشو و اگر از آن اخبار کنند قبول کن، پیش عمر رضی الله عنه کاسه‌ای پر زهر آوردند به ارمغانی‌، گفت «‌این چه‌را شاید؟‌» گفتند«‌این باری آن باشد که کسی را که مصلحت نبینند که او را آشکارا بکشند ازین پاره‌ای به او دهند مخفی بمیرد و اگر دشمن باشد که به شمشیر او را نتوان کشتن به پاره‌ای ازین پنهان او را بکشند‌» گفت «‌سخت نیکو چیزی آوردی به‌من دهید که این را بخورم که در من دشمنی هست عظیم، شمشیر به او نمی‌رسد و در عالم ازو دشمن‌تر مرا کسی نیست» گفتند که «این‌همه حاجت نیست که به یکبار بخوری ازین ذره‌ای بس باشد این صدهزار کس را بس است‌» گفت «آن دشمن نیز یک کس نیست هزار مَرده دشمن است و صدهزار کس را نگوسار کرده است» بستد آن کاسه را به یکبار درکشید. آن گروه که آنجا بودند جمله بیکباره مسلمان شدند و گفتند که « دین تو حق است » عمر گفت « شما همه مسلمان شدید و این کافر هنوز مسلمان نشده است » اکنون غرض عمر از آن ایمان این ایمان عام نبود.

ӯро он имон буду зиёдат , блаки имон садиқон дошт , аммо ғараз , ӯро имони анбиёу хосону айни алиқин буд ва он таваққуъ дошт , чунонк овоза ӣ ширӣ дар атрофи ҷаҳон шойиъ гашта буд , мардӣ аз барои таъаҷҷуб аз масофати даври қасди он беша кард барои дидан он шер , яксолаи роҳ машаққат кашид ва манозил бурид , чун дар он беша раседу шерро аз давр бидид истод ва беш наметавонист рафтан , гуфтанд « охири шумо чандини роҳи қадами ниҳодят барои ишқи ин шер ва ин шерро хосиятӣ ҳаст ки ҳаркии пеш ӯ далер равад ва ба ишқи даст бар ваии молади ҳеҷ газандӣ ба вай наме расонад ва агар касе азуи тарсон ва ҳаросон бошад шер аз вай хашм мегирад блаки баъзеро қасд мекунад ки чаҳ гумон бадаст ки дар ҳақ ман мебурид ? ! чизе ки чунинаст як солаи роҳи қадам ҳо задӣ акнӯн наздик шер раседӣ ин астодн чист ? қадамӣ пештар наед » касро Зуҳра набӯд ки як қадами пештар наад . Гуфтанд « он ҳама қадамҳо задем он ҳамаи саҳл буд як қадами ӣнҷо наме тавонам задан » акнӯн мақсӯди умр аз он имони он қадам буд ки як қадам дар ҳузури шери сӯии шер наад ва он қадами азим нодираст , ҷузи кори хосон ва муқаррабон нест . Он имон ба ҷузи анбиёро нарасад ки даст аз ҷон худ бишустанд .

او را آن ایمان بود و زیادت، بلک ایمان صدیقان داشت، اما غرض، او را ایمان انبیا و خاصان و عین‌الیقین بود و آن توقع داشت، چنانک آوازه‌ی شیری در اطراف جهان شایع گشته بود، مردی از برای تعجّب از مسافت دور قصد آن بیشه کرد برای دیدن آن شیر، یکساله راه مشقت کشید و منازل بُرید، چون در آن بیشه رسید و شیر را از دور بدید ایستاد و بیش نمی‌توانست رفتن، گفتند «آخر شما چندین راه قدم نهادیت برای عشق این شیر و این شیر را خاصیّتی هست که هرکه پیش او دلیر رود و به عشق دست بر وی مالد هیچ گزندی به وی نمی‌رساند و اگر کسی ازو ترسان و هراسان باشد شیر از وی خشم می‌گیرد بلک بعضی را قصد می‌کند که چه گمان بد است که در حق من می‌برید؟! چیزی که چنین است یک ساله راه قدم‌ها زدی اکنون نزدیک شیر رسیدی این استادن چیست؟ قدمی پیشتر نهید» کس را زهره نبود که یک قدم پیشتر نهد. گفتند «آن همه قدمها زدیم آن همه سهل بود یک قدم اینجا نمی‌توانم زدن» اکنون مقصود عمر از آن ایمان آن قدم بود که یک قدم در حضور شیر سوی شیر نهد و آن قدم عظیم نادر است، جز کار خاصان و مقرّبان نیست. آن ایمان به جز انبیا را نرسد که دست از جان خود بشستند.

Ёр , хуш чизеаст , зеро ки ёр аз хаёли ёр қӯт мегирад ва меболад ва ҳаёт мегирад чаҳ аҷаб меояд ? маҷнӯнро хаёли Лайлӣ қӯт медод ва ғизо шуд . Ҷое ки хаёли маъшӯқи маҷозиро ин қӯт ва таъсир бошад ки ёр ӯро қӯт бахшад , ёри ҳақиқиро чаҳ аҷаб май дорӣ ки қӯташ бахшад хаёл ӯ дар сӯрату ғайбат , чаҳ ҷой хаёласт ? он худ ҷони ҳақиқатҳост , онро хаёли нгўинд . Олам бар хаёл қоимаст ва ин оламро ҳақиқат май гӯйии ҷиҳати онк дар назар меояд ва маҳсусаст ва он маъониро ки олам фаръ ӯст хаёл май гӯйӣ ? кор бъксаст , хаёл , худ ин оламаст ки он маънии сад чу ин падеди ораду бпўсд ва хароб шавад ва нест гардаду бози олами нави падеди орад ва ӯ куҳан нагардад , муназзаҳаст аз навеу куҳанӣ . Фаръҳои ӯ муттасифанд ба куҳанӣу наве ва ӯ ( ки ) муҳаддиси инҳост аз ҳар ду муназзаҳасту вароӣ ҳар дуаст . Муҳандисии хонае дар дил барандоз карду хаёли баст ки арзаш чандин бошаду тӯлаши чандин ( бошаду сафааш чандин )у саҳнаши чандин , инро хаёли нгўинд ки он ҳақиқати азин хаёл мезояду фаръи ин хаёласт . Оре агар ғайри муҳандис ( дар дил ) чунин сӯрат ба хаёл оварад ва тасаввур кунад онро хаёл гӯйанду урафои мардуми чунин касро ки банно несту илм он надорад гўиндш ки туро хаёласт .

یار، خوش چیزیست، زیرا که یار از خیالِ یار قوّت می‌گیرد و می‌بالد و حیات می‌گیرد چه عجب می‌آید؟ مجنون را خیال لیلی قوّت می‌داد و غذا شد. جایی که خیال معشوق مجازی را این قوت و تأثیر باشد که یار او را قوّت بخشد، یار حقیقی را چه عجب می‌داری که قوّتش بخشد خیال او در صورت و غیبت، چه جای خیال است؟ آن خود جان حقیقت‌هاست، آن را خیال نگویند. عالم بر خیال قایم است و این عالم را حقیقت می‌گویی جهت آنک در نظر می‌آید و محسوس است و آن معانی را که عالمْ فرعِ اوست خیال می‌گویی؟ کار بعکس است ، خیال، خود این عالم است که آن معنی صد چو این پدید آرد و بپوسد و خراب شود و نیست گردد و باز عالم نو پدید آرد و او کهن نگردد، منزّه است از نویی و کهنی. فرع‌های او متّصفند به کهنی و نویی و او (که) مُحدث اینهاست از هر دو منزّه است و ورای هر دو است. مهندسی خانه‌ای در دل برانداز کرد و خیال بست که عرضش چندین باشد و طولش چندین (باشد و صفّه‌اش چندین) و صحنش چندین، این را خیال نگویند که آن حقیقت ازین خیال می‌زاید و فرعِ این خیال است. آری اگر غیر مهندس (در دل) چنین صورت به خیال آوَرَد و تصوّر کند آن را خیال گویند و عُرفاً مردم چنین کس را که بنّا نیست و علم آن ندارد گویندش که ترا خیال است.