Сиррӣ ҳаст ки ба кулоҳи заррин ороста шавад ва сиррӣ ҳаст ки ба кулоҳи заррину тоҷи мурассаъ , ҷамоли ҷаъд ӯ пӯшида шавад ; зеро ки ҷаъди хубони ҷаззоб ишқаст ӯ ( он ) тахтгоҳи дилҳост . Тоҷи заррин ҷамодаст ; пўшндаҳи он маъшӯқ фуодаст . Ангуштарии сулаймони алайҳи ассалом дар ҳама чизҳо ҷустем дар фақр ёфтем . Ба ин шоҳиди ҳам ( ? ҳама ) скн ҳо кардем ба ҳеҷ чизи чунон розӣ нашуд ки бад-ӣн . Охири ман рўсбӣ бораам аз хурдакӣ ( хурдагӣ ) кори ман ин бӯдааст , бидонам . Монеъҳоро ин баргирад , пардаҳоро ин бисӯзад асли ҳамаи тоъат ҳо инаст боқӣ фурӯъаст ; чунонкии ҳалқ гӯсфанд набарӣ дар поча ӣ ӯ дрдмӣ чаҳ манфиат кунад ? савми сӯии адами барад ки охири ҳамаи хушӣ ҳо онҷост валлоҳи маъаи алсобрин ҳарчӣ дар бозор дуконӣаст ё машрӯбӣу матоъӣ ва ё пешае , сарришта ӣ ҳар яке аз онҳо ҳоҷатаст дар нафаси инсон , ва он сарришта ӣ пинҳонаст ; то он чиз боист нашавад он сарришта наҷунбад ва пайдо нашавад . Ҳамчунон ҳар миллатӣ ва ҳар динӣ ва ҳар кароматӣу муъҷизаеу аҳволи анбиёро аз ҳар яке , онҳоро сарришта Эйаст дар рӯҳи инсонӣ то он боист нашавад он сарришта наҷунбад ва зоҳир нашавад кули шииءи аҳсиноаҳи фии эмоми мубин . Гуфт : фоили некӣу бадии як чизаст ё ду чиз ? ҷавоби азин рӯ ки вақти тараддуд дар мунозираанд қатъан ду бошад , ки як кас бо худ мухолифат накунад . Ва азин рӯ ки лоянфакаст бадӣ аз некӣ зеро ки некии тарк бадӣасту тарки бадӣ бебадӣ маҳоласт баёни онки некӣ тарк бадӣаст ки агар доъия бадӣ набӯд тарк некӣ набӯд пас ду чиз набӯд . Чунонкӣ маҷус гуфтанд ки яздони холиқи некуиҳосту аҳримани холиқи бадиҳосту макрӯҳот , ҷавоби гуфтем ки « маҳбӯбот аз макрӯҳот ҷудо нест зеро маҳбӯб бемакрӯҳ маҳоласт зирокаҳи маҳбӯб , завол макрӯҳасту заволи макрӯҳ бемакрӯҳ маҳоласт . Шодӣ завол ғамасту заволи ғам , беғам маҳоласт ; пас яке бошад лоитҷзӣ . » гуфтам то чизе фонӣ нашавад фоида ӯ зоҳир нашавад чунонк сухан то ҳуруф ӯ фонӣ нашавад дар нутқ , фоида ӣ он ба мустамеъ нарасад . Ҳаркии орифро бад гуяд он нек гуфтан орифаст дар ҳақиқат ; зеро ориф аз он сифат , гурезонаст ки накӯҳиш бар вай нишинад . Орифи адуи он сифатаст пас бдгўиндаҳ ӣ он сифати бдгўиндаҳ ӣ аду ориф бошад ва ситоянда ӣ ориф буд , аз онкии ориф аз чунин мазмумӣ май гурезаду гурезанда аз мазмум , Маҳмӯд бошаду бздҳои ттбини алошёءи пас ба ҳақиқат ориф медонад ки ӯ аду ман несту нкўҳндаҳ ӣ ман нест ки ман мисли боғ , хуррамаму гирди ман девораст ва бар он девори ҳдсҳосту хорҳост ; ҳрк мегузарад боғро намебинад он девору олоишро мебинаду бади онро мегуяд . Пас боғ бо ӯ чаҳ хашм гирад ? алои ин бади гуфтан ӯро зиён кораст ки ӯро бо ин девор май бояд сохтан то ба боғ расӣдан . Пас ба накӯҳиши ин девор аз боғ давр монад пас худро ҳалок карда бошад . Пас Мустафои салавоти аллоҳ алайҳ гуфт анои алзҳўки алқтўл яъне маро адуӣ нест то дар қаҳр ӯ хашмгин бошад ӯ ҷиҳат он мекашад кофарро ба як навъ то он кофари худро накушуд ба сад лавн , лоҷарам зҳўк бошад дарин куштан .

سَری هست که به کلاه زرّین آراسته شود و سری هست که به کلاه زرّین و تاج مرصّع، جمال جعد او پوشیده شود؛ زیرا که جعد خوبان جذّاب عشق است او (آن) تختگاه دل‌هاست. تاج زرّین جماد است؛ پوشندهٔ آن معشوق فؤاد است. انگشتری سلیمان علیه السّلام در همه چیزها جُستیم در فقر یافتیم. به این شاهد هم (؟همه) سَکن‌ها کردیم به هیچ‌چیز چنان راضی نشد که بدین. آخر من روسبی‌باره‌ام از خُردِکی (خُردِگی) کار من این بوده است، بدانم. مانع‌ها را این برگیرد، پرده‌ها را این بسوزد اصل همهٔ طاعت‌ها اینست باقی فروعست؛ چنانکه حلق گوسفند نبرّی در پاچه‌ی او دَردمی چه منفعت کند؟ صوم سوی عدم بَرد که آخر همه خوشی‌ها آنجاست وَاللّهُ مَعَ الصَّابِرِیْنَ هرچه در بازار دکانی‌ است یا مشروبی و متاعی و یا پیشه‌ای، سررشته‌‌ی هر یکی از آنها حاجت است در نفس انسان، و آن سررشته‌‌ی پنهانست؛ تا آن چیز بایست نشود آن سررشته نجنبد و پیدا نشود. همچنان هر ملّتی و هر دینی و هر کرامتی و معجزه‌ای و احوال انبیا را از هر یکی، آنها را سررشته‌ای‌ است در روح انسانی تا آن بایست نشود آن سررشته نجنبد و ظاهر نشود کُلُّ شَیْیءٍ اَحْصَیْناهُ فِی اِمَامٍ مُبِیْنٍ. گفت: فاعل نیکی و بدی یک چیز است یا دو چیز؟ جواب ازین رو که وقت تردد در مناظره‌اند قطعاً دو باشد، که یک کس با خود مخالفت نکند. و ازین رو که لاینفک است بدی از نیکی زیرا که نیکی ترک بدی است و ترک بدی بی بدی محال است بیان آنک نیکی ترک بدیست که اگر داعیه بدی نبود ترک نیکی نبود پس دو چیز نبُوَد. چنانکه مجوس گفتند که یزدان خالق نیکویی‌هاست و اهرمن خالق بدی‌هاست و مکروهات، جواب گفتیم که «محبوبات از مکروهات جدا نیست زیرا محبوب بی‌مکروه محالست زیراکه محبوب، زوال مکروه است و زوال مکروه بی‌مکروه محالست. شادی زوال غمست و زوال غم، بی‌غم محالست؛ پس یکی باشد لایتجزّی.» گفتم تا چیزی فانی نشود فایدهٔ او ظاهر نشود چنانک سخن تا حروف او فانی نشود در نطق، فایده‌ی آن به مستمع نرسد. هرکه عارف را بد گوید آن نیک گفتن ِ عارفست در حقیقت؛ زیرا عارف از آن صفت، گریزان است که نکوهش بر وی نشیند. عارف عدوّ آن صفت است پس بدگوینده‌ی آن صفت بدگوینده‌ی عدوّ عارف باشد و ستاینده‌ی عارف بوَد، از آنکه عارف از چنین مذمومی می‌گریزد و گریزنده از مذموم، محمود باشد وَ بِضِّدِهَا تَتَبَیَّنُ الاَشْیَاء پس به حقیقت عارف می‌داند که او عدو من نیست و نکوهنده‌ی من نیست که من مثل باغ، خرّمم و گرد من دیوار است و بر آن دیوار حدث‌هاست و خارهاست؛ هرک می‌گذرد باغ را نمی‌بیند آن دیوار و آلایش را می‌بیند و بدِ آن را می‌گوید. پس باغ با او چه خشم گیرد؟ الا این بد گفتن او را زیان ِ کارست که او را با این دیوار می‌باید ساختن تا به باغ رسیدن. پس به نکوهشِ این دیوار از باغ دور مانَد پس خود را هلاک کرده باشد. پس مصطفی صلوات اللّه علیه گفت اَنَا الضَّحُوْکُ الْقَتُوْل یعنی مرا عدوّی نیست تا در قهر او خشمگین باشد او جهت آن می‌کشد کافر را به یک نوع تا آن کافر خود را نکشد به صد لون، لاجرم ضحوک باشد درین کشتن.