Гуфт ки ин чаҳ лутфаст ки мавлоно ташриф фармуд таваққуъ надоштам ва дар дилам нагузашт чаҳ лоиқи инам ? маро мебоист шабу рӯзи дасти гирифта дар зумрау сафи чокарон ва мулозимон будамӣ ҳануз лоиқ он нестам ; ин чаҳ лутф буд фармуд ?

گفت که این چه لطفست که مولانا تشریف فرمود توقّع نداشتم و در دلم نگذشت چه لایق اینم؟ مرا می‌بایست شب و روز دست گرفته در زمره و صف چاکران و ملازمان بودمی هنوز لایق آن نیستم؛ این چه لطف بود فرمود؟

Ки ин аз ҷумла онаст ки шуморо ҳимматии олии сет ҳар чанд ки шуморо мартаба азизасту бузург ва ба корҳои хатир ва баланд машғӯлед аз улувва ҳиммат , худро қосир мебайнед ва бидон розӣ нестед ва бар худ чизҳои бисёр лозим медонед . Агарчӣ моро дили ҳамора ба хизмат буд , аммо мехостем ки ба сӯрати ҳам мушарраф шавем зеро ки сӯрат низ эътиборӣ азим дорад . Чаҳ ҷои эътибори худ мшоркаст бо мағз , ҳамчунонк кор бемағз барнаме ояд бепӯст низ барнаме ояд . Чунонкии донаро агар бепӯст дар замини кории брнёид ; чун ба пӯст дар замин дафн кунӣ барояд ва дарахтӣ шавад азим . Пас азин рӯй тан низ аслӣ азим бошад ва дрбоист шавад ва бе ӯ худ кори брнёиду мақсӯд ҳосил нашавад . эй валлоҳи асл маънӣаст пеши онкии маъниро донаду маънӣ шуда бошад . Инак мегӯйанд ракаатин ман алслўаҳи хайри ман алднёи вмои фӣҳо пеш ҳаркас набошад ; пеши он кас бошад ки агар ракаатин азу фӯт шавад болои дунё ва ончӣ дараваст бошад ва аз фӯти малики дунё ки ҷумлаи он ӯ бошад фӯти ду ракааташ душвортар ояд .

که این از جملهٔ آن است که شما را همّتی عالی‌ست هر چند که شما را مرتبهٔ عزیزست و بزرگ و به کارهای خطیر و بلند مشغولید از علو همّت، خود را قاصر می‌بینید و بدان راضی نیستید و بر خود چیزهای بسیار لازم می‌دانید. اگرچه ما را دل هماره به خدمت بود، امّا می‌خواستیم که به صورت هم مشرّف شویم زیرا که صورت نیز اعتباری عظیم دارد. چه جای اعتبار خود مشارک است با مغز، همچنانک کار بی‌مغز برنمی‌آید بی‌ پوست نیز برنمی‌آید. چنانکه دانه را اگر بی پوست در زمین کاری برنیاید؛ چون به پوست در زمین دفن کنی برآید و درختی شود عظیم. پس ازین روی تن نیز اصلی عظیم باشد و دربایست شود و بی او خود کار برنیاید و مقصود حاصل نشود. ای والله اصل معنی است پیش آنکه معنی را داند و معنی شده باشد. اینک می‌گویند رَکْعَتَیْنِ مِنَ الصَلوةِ خَیْرٌ مِنَ الدُّنْیَا وَمَا فِیْهَا پیش هرکس نباشد؛ پیش آن کس باشد که اگر رکعتین ازو فوت شود بالای دنیا و آنچه دروست باشد و از فوت ملک دنیا که جمله آن او باشد فوت دو رکعتش دشوارتر آید.

Дарвешӣ ба назд подшоҳӣ рафт , подшоҳ бова гуфт ки « эй зоҳид ! » гуфт : « зоҳиди туе » гуфт « ман чун зоҳид бошам ? ки ҳамаи дунё аз он манаст » гуфт « не , акс май бинӣ ; дунёу охирату маликати ҷумла азон манасту оламро ман гирифтаам туе ки

درویشی به نزد پادشاهی رفت، پادشاه باو گفت که «ای زاهد!» گفت: «زاهد تویی» گفت «من چون زاهد باشم؟ که همهٔ دنیا از آنِ من است» گفت «نی، عکس می‌بینی؛ دنیا و آخرت و ملکت جمله ازان من است و عالم را من گرفته‌ام تویی که

Ба луқмаеу хирқае қонеъ шудае » аинмои тўлўои Фсми ваҷҳи аллоҳи он ваҷҳеаст маҷроу роиҷ ки лоинқтъасту боқии сет , ошиқони худро фидои ин ваҷҳ кардаанд ва иваз наметалабанд боқӣ ҳамчу анъоманд . Фармуд « агарчӣ анъоманд аммо мустаҳаққ анъоманд вогрчаҳ дар охиранд мақбули мирохрнд ки агар хоҳад азин охираш нақл кунад ва ба тавилаи хоси барад ҳамчунонк аз оғоз ки ӯ адам буд ба вуҷӯдаш оварад ва аз тавилаи вуҷӯд ба ҷамодӣ аш оварад ва аз тавилаи ҷамодӣ ба наботӣ ва аз наботӣ ба ҳайвонӣ ва аз ҳайвонӣ ба инсонӣ ва аз инсон ба мулкии илои молои нҳоиаҳ . » пас ин ҳама барои он намӯд то мақари шӯй ки ӯро азин ҷинс , тавилаҳои бисёраст олитар аз ҳам дигар ки тбқои ани тибқи Фмои ?лаами лоиўмнўни ин барои он намӯд ки то мақари шӯии табақоти дигарро ки дар пешаст . Барои он нанамуд ки инкор кунӣу гӯйӣ ки « ҳаминаст » . Устодӣ , санъату фарҳанг барои он намояд ки ӯро муътақид шаванду фарҳангҳои дигарро ки намӯдааст мақар шаванд ва ба он имон оваранд . Ва ҳамчунон подшоҳии халъат ва сала диҳад ва бинавозад барои он навозад ки азуи мутаваққиъи дигар чизҳо шаванд ва аз умеди кӣсаҳо брдўзнд ; барои он надиҳад ки бигӯянд « ҳаминаст , подшоҳи дигар анъом нахоҳад кардан » барин қадар ақтсор кунанд ҳаргизи подшоҳ агар ин донад ки чунин хоҳад гуфтан ва чунин хоҳад донистан ба вай анъом накунад . Зоҳид онаст ки охир бинаду аҳли дунёи охири бенанд , аммо онҳо ки ахасанд ва орифанд на охири бенанд ва на охир , эшонро назар бар аввал афтодаасту оғоз ҳар корро медонанд ҳамчунонк донои гандум бикорад донад ки гандум хоҳад растан . Охир аз аввали охирро дид ва ҳамчунон ҷӯу биринҷу ғайра чун аввалро дид ӯро назар дар охир нест охир дар аввал ( баров ) маълум шудааст эшон нодиранд ва инҳо мутавассит ки

به لقمه‌ای و خرقه‌ای قانع شده‌ای» اَیْنَمَا تُوَلُّوا فَثَّمَ وَجْهُ اللَّهِ آن وجهی است مُجرا و رایج که لاینقطع است و باقی‌ست، عاشقان خود را فدای این وجه کرده‌اند و عوض نمی‌طلبند باقی همچو انعامند. فرمود «اگرچه اَنعامند امّا مستحقّ اِنعامند واگرچه در آخُرند مقبول میرآخرند که اگر خواهد ازین آخُرش نقل کند و به طویلهٔ خاص برد همچنانک از آغاز که او عدم بود به وجودش آورد و از طویلهٔ وجود به جمادی‌اش آورد و از طویلهٔ جمادی به نباتی و از نباتی به حیوانی و از حیوانی به انسانی و از انسان به ملکی الی مالا نهایة.» پس این همه برای آن نمود تا مقر شوی که او را ازین جنس، طویله‌های بسیار است عالی‌تر از هم دیگر که طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ فَمَا لَهُمْ لَایُؤْمِنُوْنَ این برای آن نمود که تا مقر شوی طبقات دیگر را که در پیش است. برای آن ننمود که انکار کنی و گویی که «همین است». استادی، صنعت و فرهنگ برای آن نماید که او را معتقد شوند و فرهنگ‌های دیگر را که نموده‌است مقر شوند و به آن ایمان آورند. و همچنان پادشاهی خلعت و صله دهد و بنوازد برای آن نوازد که ازو متوقّعِ دیگر چیزها شوند و از امید کیسه‌ها بردوزند؛ برای آن ندهد که بگویند «همین است، پادشاه دیگر انعام نخواهد کردن» برین قدر اقتصار کنند هرگز پادشاه اگر این داند که چنین خواهد گفتن و چنین خواهد دانستن به وی انعام نکند. زاهد آنست که آخِر بیند و اهل دنیا آخُر بینند، اما آنها که اخصّند و عارفند نه آخر بینند و نه آخُر، ایشان را نظر بر اوّل افتاده است و آغاز هر کار را می‌دانند همچنانک دانایی گندم بکارد داند که گندم خواهد رُستن. آخر از اول آخر را دید و همچنان جو و برنج و غیره چون اوّل را دید او را نظر در آخر نیست آخر در اوّل (براو) معلوم شده است ایشان نادرند و اینها متوسط که

Охирро май бенанд ва инҳо ки дар охуранд инҳо анъоманд .

آخر را می‌بینند و اینها که در آخورند اینها انعامند.

Дардаст ки одамиро раҳбараст . Дар ҳар корӣ ки ҳаст , то ӯро дарди он кору ҳавасу ишқи он кор дар дарун нахезад ӯ қасди он кор накунад ва он кор бедард , ӯро муяссар нашавад хоҳи дунёи хоҳи охирати хоҳи бозаргонии хоҳи подшоҳии хоҳи илми хоҳи нуҷуму ғайра . То Марямро дарди зиҳ пайдо нашуд қасди он дарахт бахт накард ки : ояи Фоҷоءҳои алмхози илои ҷзъи алнхлаҳ ӯро он дард ба дарахт овараду дарахти хушки мива дор шуд . Тан , ҳамчун Марямаст ва ҳар яке исо дорем , агар моро дард пайдо шавад исои мо бзоид ва агар дард набошад исои ҳам аз он роҳ наоне ки омад боз ба асли худ пайвандади алои мо маҳрӯм монему азу бебаҳра .

درد است که آدمی را رهبر است. در هر کاری که هست، تا او را درد ِ آن کار و هوس و عشق آن کار در درون نخیزد او قصد آن کار نکند و آن کار بی درد، او را میسّر نشود خواه دنیا خواه آخرت خواه بازرگانی خواه پادشاهی خواه علم خواه نجوم و غیره. تا مریم را دردِ زه پیدا نشد قصد آن درخت بخت نکرد که: آیة فَاَجَاءَهَا الْمَخَاضُ اِلی جِذْعِ النَّخْلَةِ او را آن درد به درخت آورد و درخت خشک میوه‌دار شد. تن، همچون مریم است و هر یکی عیسی داریم، اگر ما را درد پیدا شود عیسی ما بزاید و اگر درد نباشد عیسی هم از آن راه نهانی که آمد باز به اصل خود پیوندد الا ما محروم مانیم و ازو بی‌بهره.