Ин сухан барои он касаст ки ӯ ба сухан муҳтоҷаст ки идрок кунад , аммо онк бесухан идрок кунад бо вай чаҳ ҳоҷат суханаст ? охири осмонҳоу заминҳо ҳама суханаст пеши он кас ки идрок мекунаду зоида аз суханаст ки кун Фикўни пас пеши онкии овози пастро май шунӯд , машғалау бонг чаҳ ҳоҷат бошад ?

این سخن برای آن‌کس است که او به سخن محتاج است که ادراک کند، اما آنک بی‌سخن ادراک کند با وی چه حاجت سخن است؟ آخر آسمان‌ها و زمین‌ها همه سخن است پیش آن‌کس که ادراک می‌کند و زاییده از سخن است که کُنْ فَیکُوْنُ پس پیش آنکه آواز پست را می‌شنود، مشغله و بانگ چه حاجت باشد؟

Ҳикоят : шоирии тозии гӯии пеш подшоҳӣ омад ва он подшоҳи тарк буд порсӣ низ намедонист . Шоир барои ӯ шеъри азими ғро ба тозӣ гуфт ва оварад . Чун подшоҳ бар тахт нишаста буду аҳли девони ҷумлаи ҳозири умароу вузарои он чунонк тартибаст шоир ба пои устоду шеърро оғоз кард . Подшоҳ дар он мақом ки маҳали таҳсин буд сар меҷунбонед ва дар он мақом ки маҳали таъаҷҷуб буд хира мешуд ва дар он мақом ки маҳали тавозуъ буд илтифот мекард . Аҳли девон ҳайрон шуданд ки « подшоҳи мо калимае ба тозӣ намедонист ин чунин срҷнбонидни муносиб дар маҷлиси азу чун содир шуд ? магар ки тозӣ медонист чандини сол аз мо пинҳон дошт ! ва агар мо ба забони тозӣ беадабӣ ҳо гуфта бошем вои ?бурма ! » ӯро ғуломӣ буд хос , аҳли девон ҷамъ шуданд ва ӯро асбу астар ва мол доданд ва чандон дигар бар гардан гирифтанд ки « моро азин ҳол огоҳ кун ки подшоҳ тозӣ медонад ё намедонад ва агар намедонад дар маҳали срҷнбонидн чун буд ? каромот буд ? илҳом буд ? » то рӯзии ғулом фурсат ёфт дар шикору подшоҳро дилхуш дид баъд аз он ки шикор бисёр гирифта буд аз вай пурсед . Подшоҳ бихандед гуфт « валлоҳи ман тозӣ намедонам аммо ончи сар май ҷнбонидм ва таҳсин мекардам ки маълумаст ки мақсӯд ӯ аз он шеър чист сар май ҷнбонидм ва таҳсин мекардам ки маълумаст . » пас маълум шуд ки асл , мақсӯдаст . Он шеър , фаръ мақсӯдаст ки агар он мақсӯд набӯдӣ он шеър нагуфтӣ . Пас агар ба мақсӯд назар кунанд дуӣ намонад дуӣ дар фурӯъаст асл якеаст ҳамчунонк машойих агарчӣ ба сӯрат гӯногӯнанд ва ба ҳолу афъолу аҳволу ақвол мбоинтаст аммо аз рӯй мақсӯди як чизаст ва он талаб ҳақаст . Чунонк бодӣ ки дар сарои бўзди гӯша ӣ қолӣ баргирад изтиробӣу ҷунбишӣ дар гилӣмҳо падеди орад , хасу хошокро бар ҳавои барад , оби ҳавзро зира зира гирданд , дарахтону шохҳоу баргҳоро дар рақси орад ; он ҳамаи аҳволи мутафовиту гӯногӯн май намояд , аммо з рӯй мақсӯду аслу ҳақиқат , як чизаст ; зеро ҷунбидани ҳама аз як бодаст . Гуфт ки « мо муқассирем » фармуд « касеро ин андеша ояд ва ин итоб ба ӯ фурӯ ояд ки оҳ дар чистам ва чаро чунин мекунам ? ин далели дӯстӣ ва аноятаст киу ибқии алҳби мо бқии алътоб зеро итоб бо дӯстон кунанд бо бегона итоб накунанд » акнӯн ин итоб низ мутафовитаст бар онк ӯро дард мекунад ва аз он хабар дорад далели муҳаббату аноят дар ҳақ ӯ бошад , аммо агар итобӣ равад ва ӯро дард накунад ин далел муҳаббат накунад чунонк қолиро чӯб зананд то гирди азу ҷудо кунанд инро уқалои итоби нгўинд аммо агар фарзанди худроу маҳбӯби худро бизананд итоби онро гӯйанду далели муҳаббат дар чунин маҳал падед ояд . Пас модом ки дар худ дардӣу пушаймоне май бинии далели анояту дӯстӣ ҳақаст . Агар дар бародари худ айб май бинии он айб дар туаст ки дарав май бинӣ ; олам ҳамчунин ойӣнааст нақши худро дарав май бинӣ ки алмўмни мроаҳи алмўмни он айбро аз худ ҷудо кун зеро ончи азу май ранҷӣ аз худ май ранҷӣ .

حکایت: شاعری تازی‌گوی پیش پادشاهی آمد و آن پادشاه ترک بود پارسی نیز نمی‌دانست. شاعر برای او شعر عظیم غرّا به تازی گفت و آورد. چون پادشاه بر تخت نشسته بود و اهل دیوان جمله حاضر امرا و وزرا آن چنانک ترتیب است شاعر به پای اِستاد و شعر را آغاز کرد. پادشاه در آن مقام که محل تحسین بود سر می‌جنبانید و در آن مقام که محل تعجب بود خیره می‌شد و در آن مقام که محل تواضع بود التفات می‌کرد. اهل دیوان حیران شدند که «پادشاه ما کلمه‌ای به تازی نمی‌دانست این چنین سرجنبانیدن مناسب در مجلس ازو چون صادر شد؟ مگر که تازی می‌دانست چندین سال از ما پنهان داشت! و اگر ما به زبان تازی بی‌ادبی‌ها گفته باشیم وای برما!» او را غلامی بود خاص، اهل دیوان جمع شدند و او را اسب و استر و مال دادند و چندان دیگر بر گردن گرفتند که «ما را ازین حال آگاه کن که پادشاه تازی می‌داند یا نمی‌داند و اگر نمی‌داند در محلّ سرجنبانیدن چون بود؟ کرامات بود؟ الهام بود؟» تا روزی غلام فرصت یافت در شکار و پادشاه را دلخوش دید بعد از آن که شکار بسیار گرفته بود از وی پرسید. پادشاه بخندید گفت «والله من تازی نمی‌دانم امّا آنچ سر می‌جنبانیدم و تحسین می‌کردم که معلوم است که مقصود او از آن شعر چیست سر می‌جنبانیدم و تحسین می‌کردم که معلوم است.» پس معلوم شد که اصل، مقصود است. آن شعر، فرعِ مقصود است که اگر آن مقصود نبودی آن شعر نگفتی. پس اگر به مقصود نظر کنند دُوی نمانَد دُوی در فروع است اصل یکی است همچنانک مشایخ اگرچه به صورت گوناگونند و به حال و افعال و احوال و اقوال مباینت است امّا از روی مقصود یک چیز است و آن طلب حقّ است. چنانک بادی که در سرای بوزد گوشه‌ی قالی برگیرد اضطرابی و جنبشی در گلیم‌ها پدید آرد، خس و خاشاک را بر هوا برد، آب حوض را زِره زِره گرداند، درختان و شاخ‌ها و برگ‌ها را در رقص آرد؛ آن همه احوال متفاوت و گوناگون می‌نماید، اما زِ روی مقصود و اصل و حقیقت، یک چیز است؛ زیرا جنبیدن همه از یک باد است. گفت که «ما مقصریم» فرمود «کسی را این اندیشه آید و این عتاب به او فرو آید که آه در چیستم و چرا چنین می‌کنم؟ این دلیل دوستی و عنایت است که وَ یَبْقَی الْحُبُّ مَا بَقِیَ الْعِتَابُ زیرا عتاب با دوستان کنند با بیگانه عتاب نکنند» اکنون این عتاب نیز متفاوت است بر آنک او را درد می‌کند و از آن خبر دارد دلیل محبّت و عنایت در حق او باشد، اما اگر عتابی رود و او را درد نکند این دلیل محبّت نکند چنانک قالی را چوب زنند تا گرد ازو جدا کنند این را عقلا عتاب نگویند اما اگر فرزند خود را و محبوب خود را بزنند عتاب آن را گویند و دلیل محبت در چنین محل پدید آید. پس مادام که در خود دردی و پشیمانیی می‌بینی دلیل عنایت و دوستی حقّ است. اگر در برادر خود عیب می‌بینی آن عیب در توست که درو می‌بینی؛ عالم همچنین آیینه است نقش خود را درو می‌بینی که اَلْمُؤْمِنُ مِرآةُ الْمُؤْمِنِ آن عیب را از خود جدا کن زیرا آنچ ازو می‌رنجی از خود می‌رنجی.

Гуфт « пелиро овараданд бар сари чашмае ки об хӯрд , худро дар об медид ва мерамед ӯ май пиндошт ки аз дайгарӣ меРомад намедонист ки аз худ май Ромад . » ҳамаи ахлоқи бад аз зулму кину ҳасаду ҳирс ва бераҳмӣу кибр чун дар туаст наме ранҷӣ чун онро дар дайгарӣ май бинӣ май Ромӣ ва май ранҷӣ . Одамиро азгару днбли худ Фрхҷӣ наёяд ; дасти маҷрӯҳ дар ош мекунад ва ба ангушти худ май лӣсад ва ҳеҷ аз он дилаш барҳам намеравад чун бар дайгарии андакии днблӣ ё ним ришӣ бибинад он ош ӯро нафораду нгўорд . Ҳамчунин ахлоқ чун грҳосту днблҳост чун дараваст аз он наме ранҷад ва бар дайгарӣ чун андакӣ азон бибинад биринҷад ва нафрат гирад . Ҳамчунонк ту азу май Ромӣ ӯро низ маъзӯр май дор агар аз ту брмду биринҷад . Ранҷиши ту узр ӯст зеро ранҷи ту аз дидан онаст ва ӯ низ ҳамон мебинад ки алмўмни мроаҳ алмўмн нагуфт алкоФр зеро ки кофарро на онаст ки мроаҳ нест ало аз мроаҳи худ хабар надорад . Подшоҳӣ , дилтанг бар лаб ҷӯй нишаста буд умарои азуи ҳаросону тарсон ва ба ҳеҷ гӯна рӯй ӯ кушода намешуд . Масхара Эй дошт азими муқарраб , умаро ӯро пазируфтанд ки агар ту шоҳро бихандонеи турои чунин диҳем . Масхараи қасд подшоҳ кард ва ҳарчанд ки ҷаҳд мекард подшоҳ ба рӯй ӯ назар намекард (у сар бар намедошт ) ки ӯ шаклӣ кунаду подшоҳро биханданд . Дар ҷӯй назар мекарду сар барнаме дошт , масхара гуфт подшоҳро ки « дар оби ҷӯй чаҳ май бинӣ ? » гуфт « қлтбониро май байнам » масхара ҷавоб дод ки « эй шоҳи олами банда низ кӯр нест » акнӯн ҳамчунинаст агар ту дарави чизе май бинӣ ва май ранҷии охир ӯ низ кӯр нест ҳамон бинад ки ту май бинӣ . Пеш ӯ ду ано намегунҷад , ту ано май гӯйӣ ва ӯ ано ё ту бимири пеш ӯ ё ӯ пеши ту бимирад то дуӣ намонад аммо онк ӯ бимирад имкон надорад на дар хориҷ ва на дар зеҳн киу ҳўи алҳии алзии лоямут ӯро он лутф ҳаст ки агар мумкин будӣ барои ту бамурдӣ то дуӣ бархестӣ акнӯн чун мурдан ӯ мумкин нест ту бимир то ӯ бар ту таҷаллӣ кунад ва дуӣ бархезад . Ду мурғро бар ҳам бандӣ бо вуҷӯди ҷинсияту ончи ду пар доштанд ба чаҳор мубаддил шуд наме пурд зеро ки дуӣ қоимаст аммо агар мурғи мурдаро бирав бандӣ биппарад зеро ки дуӣ намондааст . Офтобро он лутф ҳаст ки пеши хафоаши бимирад , аммо чун имкон надорад мегуяд ки « эй хафоаши лутфи ман ба ҳама расида аст хоҳам ки дар ҳақи ту низ эҳсон кунам ту бимир ки чун мурдани ту мумкинаст , то аз нури ҷалоли ман баҳраи манди гардӣ ва аз хФошии беруни оеу анқои қофи қурбати гардӣ » бандае аз бандагони ҳақро ин қудрат бӯдааст ки худро барои дӯстӣ фано кард , аз худои он дӯстро май хости худоӣ ( ъзу ҷл ) қабул намекард , Нидо омад ки « ман ӯро намехоҳам ки бинӣ » он бандаи ҳақ алҳоҳ мекард ва аз истидъои даст боз намедошт ки « худовандо дар ман хост ӯ ниҳодае аз ман намеравад » дар охир Нидо омад « хоҳӣ ки он барояд сарро фидо кун ва ту нест шӯу ммон ва аз олам бирав » гуфт « ёрб розӣ шудам » чунон карду сарро ббохт барои он дӯст то он кор ӯ ҳосил шуд . Чун бандаеро он лутф бошад ки чунон умриро ки як рӯза ӣ он умр ба умри ҷумла ӣ олами авлоу охрои арзад фидо кард ; он лутфи офаринро ин лутф набошад ? инат маҳол аммо фаноӣ ӯ мумкин нест бории ту фанои шӯ .

گفت «پیلی را آوردند بر سرِ چشمه‌ای که آب خورد، خود را در آب می‌دید و می‌رمید او می‌پنداشت که از دیگری می‌رمد نمی‌دانست که از خود می‌رمد.» همه اخلاق بد از ظلم و کین و حسد و حرص و بی‌رحمی و کبر چون در توست نمی‌رنجی چون آن را در دیگری می‌بینی می‌رمی و می‌رنجی. آدمی را از گَر و دُنبل خود فِرخجی نیاید؛ دست مجروح در آش می‌کند و به انگشت خود می‌لیسد و هیچ از آن دلش برهم نمی‌رود چون بر دیگری اندکی دنبلی یا نیم‌ریشی ببیند آن آش او را نفارد و نگوارد. همچنین اخلاق چون گرهاست و دنبل‌هاست چون دروست از آن نمی‌رنجد و بر دیگری چون اندکی ازان ببیند برنجد و نفرت گیرد. همچنانک تو ازو می‌رمی او را نیز معذور می‌دار اگر از تو برمد و برنجد. رنجشِ تو عذر اوست زیرا رنج تو از دیدن آنست و او نیز همان می‌بیند که اَلْمُؤْمِنُ مِرآةُ الْمُؤْمِنِ نگفت اَلْکَافِرِ زیرا که کافر را نه آنست که مرآة نیست اِلّا از مرآة خود خبر ندارد. پادشاهی، دلتنگ بر لبِ جوی نشسته بود امرا ازو هراسان و ترسان و به هیچ‌گونه روی او گشاده نمی‌شد. مسخره‌ای داشت عظیمْ مقرّب، امرا او را پذیرفتند که اگر تو شاه را بخندانی ترا چنین دهیم. مسخره قصد پادشاه کرد و هرچند که جهد می‌کرد پادشاه به روی او نظر نمی‌کرد (و سر بر نمی‌داشت) که او شکلی کند و پادشاه را بخنداند. در جوی نظر می‌کرد و سر برنمی‌داشت، مسخره گفت پادشاه را که «در آب جوی چه می‌بینی؟» گفت «قلتبانی را می‌بینم» مسخره جواب داد که «ای شاه عالم بنده نیز کور نیست» اکنون همچنین است اگر تو درو چیزی می‌بینی و می‌رنجی آخر او نیز کور نیست همان بیند که تو می‌بینی. پیش او دو اَنَا نمی‌گنجد، تو اَنَا می‌گویی و او اَنَا یا تو بمیر پیش او یا او پیش تو بمیرد تا دوی نمانَد اما آنک او بمیرد امکان ندارد نه در خارج و نه در ذهن که وَ هُوَ الْحَیُّ الَّذِیْ لایَمُوْتُ او را آن لطف هست که اگر ممکن بودی برای تو بمردی تا دوی برخاستی اکنون چون مردن او ممکن نیست تو بمیر تا او بر تو تجلّی کند و دوی برخیزد. دو مرغ را بر هم بندی با وجود جنسیت و آنچ دو پر داشتند به چهار مبدّل شد نمی‌پرد زیرا که دوی قایم است امّا اگر مرغِ مرده را برو بندی بپرد زیرا که دوی نمانده است. آفتاب را آن لطف هست که پیش خفّاش بمیرد، امّا چون امکان ندارد می‌گوید که «ای خفاش لطف من به همه رسیده است خواهم که در حقّ تو نیز احسان کنم تو بمیر که چون مردن تو ممکن است، تا از نور جلال من بهره‌مند گردی و از خفّاشی بیرون آیی و عنقای قاف قربت گردی» بنده‌ای از بندگان حق را این قدرت بوده است که خود را برای دوستی فنا کرد، از خدا آن دوست را می‌خواست خدای (عزّ و جلّ) قبول نمی‌کرد، ندا آمد که «من او را نمی‌خواهم که بینی» آن بندهٔ حق الحاح می‌کرد و از استدعا دست باز نمی‌داشت که «خداوندا در من خواست او نهاده‌ای از من نمی‌رود» در آخر ندا آمد «خواهی که آن برآید سر را فدا کن و تو نیست شو و ممان و از عالم برو» گفت «یارب راضی شدم» چنان کرد و سر را بباخت برای آن دوست تا آن کار او حاصل شد. چون بنده‌ای را آن لطف باشد که چنان عمری را که یک روزه‌ی آن عمر به عمر جمله‌ی عالم اوّلا و آخراً ارزد فدا کرد؛ آن لطف‌آفرین را این لطف نباشد؟ اینت محال امّا فنای او ممکن نیست باری تو فنا شو.

Сақилӣ омад болои даст бузургӣ нишаст , фармуд ки « эшонро чаҳ тафовут кунад боло ё зер ? чароғанд , чароғ агар болоӣии талабад барои худ талаб накунад , ғараз ӯ манфиат дигарон бошад то эшон аз нур ӯ ҳазз ёбанд ва агар на ҳарҷо ки чароғ бошад хоҳи зери хоҳи боло , ӯ чароғаст ки офтоб абадӣаст . Эшон агар ҷоҳу баландӣ дунё талабанд ғаразашон он бошад ки халқро он назар нест ки баландии эшонро бибинанд , эшон мехоҳанд ки ба доми дунёи аҳли дунёро сайд кунанд то ба он баландӣ дигар раҳ ёбанд ва дар дом охират уфтанд ; чунонк Мустафо ( салавоти аллоҳ ) алайҳи Маккау билодро барои он намегирифт ки ӯ муҳтоҷи он буд барои он мегирифт ки то ҳамаро зиндагӣ бахшаду равшаноӣ каромат кунад , ҳозои кафи мъўди бони иътии мо ҳўи мъўди бони иأхзи эшон халқро мефиребанд то ато бахшанд на барои онк аз эшон чизе баранд , шахсе ки дом нааду мурғаконро ба макр дар дом андозад то эшонро бихӯрад ва бифурӯшад онро макр гӯйанд , аммо агар подшоҳии дом наад то бози аъҷмӣ беқиматро ки аз гавҳари худ хабар надорад бигирад ва даст омӯз соид худ гирданд то мушаррафу муаллим ва мؤдб гардад инро макри нгўинд , агарчӣ сӯрат макраст . Инро айни ростӣу атоу бахшишу мурдаи зинда кардану сангро лаъли гардонӣдан ва манӣ мурдаро одамӣ сохтан донанду афзӯни азин , агар бозро он илм будӣ ки ӯро чаро мегиранд муҳтоҷ дона набӯдӣ ба ҷону дили ҷӯёни дом будӣ ва ба дасти шоҳ парон шудӣ . Халқ ба зоҳири сухани эшон назар мекунанд вмӣ гӯйанд ки « мо азин бисёр шунидаем , тӯй бар тӯии андаруни мо азин ҷинси суханҳо параст »у қолўои қлўбнои ғлФи бали лънҳми аллоҳи бкФрҳм коФрўн мегуфтанд ки « дилҳои мо ғилофи ин ҷинси суханҳост ва азин парем . » ҳақи таъолии ҷавоб эшон мефармоед ки « ҳошо ки азин пар бошанд пар аз васвосанд ва хаёланду пари ширк ва шаканд блаки пар аз лаънатанд » ки бали лънҳми аллоҳи бкФрҳм кошкӣ тиҳӣ будандӣ аз он ҳазёнот , борӣ қобил будандӣ ки азин пзирФтндӣ ; қобил низ нестанд . Ҳақи таъолӣ мҳркрдаҳаст бар гӯши эшон ва бар чашму дили эшон то чашми лавн дигар бинад , Юсуфро гург бинаду гӯши лавни дигари шунӯд , ҳикматро жожу ҳазёни шимурду дилро лавнӣ дигар ки маҳали васвос ва хаёл гаштааст ҳамчун зимистон аз ташаккулу хаёли ту бар ту афтодааст аз яху сардӣ ҷамъ гаштааст хатми аллоҳи алии қлўбҳму алии смъҳму алии абсорҳми ғшоўаҳ чаҳ ҷой инаст ки азин пар бошанд буи низ наёфтаанд ва нашунидаанд дар ҳамаи умр на эшон ва на онҳо ки ба эшон тафохур меоваранд ва на табораки эшон кӯзааст ки онрои ҳақи таъолӣ бар баъзе пари об май намояд ва аз онҷо сероб мешаванд ва мехуранд ва бар лаби баъзе тиҳӣ май намояд , чун дар ҳақ ӯ чунинаст азин кӯза чаҳ шукр гуяд шукри он кас гуяд ки ба ваии пар май намояди ин кӯза . Чун ҳақи таъолии одамро гулу оби бсохт ки хамри тинаҳи одами арбаъӣни иўмои қолаб ӯро тамоми бсохту чандини муддат бар замини монда буд , Иблиси алайҳи аллънаҳ фурӯд омад ва дар қолаб ӯ рафт ва дар рагҳои ӯ ҷумла гардид ва тамошо кард ва он рагу паии пурхӯну ахлотро бидид , гуфт уҳ аҷаб нест ки Иблис ки ман дар соқи арш дида будам хоҳад пайдо шудан агар ин набошад ( аҷаб нест ) он Иблис агар ҳаст ин бошад вассаломи алайкум .

ثقیلی آمد بالای دست بزرگی نشست، فرمود که «ایشان را چه تفاوت کند بالا یا زیر؟ چراغند، چراغ اگر بالاییی طلبد برای خود طلب نکند، غرض او منفعت دیگران باشد تا ایشان از نور او حظّ یابند و اگر نه هرجا که چراغ باشد خواه زیر خواه بالا، او چراغ است که آفتاب ابدی است. ایشان اگر جاه و بلندی دنیا طلبند غرضشان آن باشد که خلق را آن نظر نیست که بلندی ایشان را ببینند، ایشان می‌خواهند که به دام دنیا اهل دنیا را صید کنند تا به آن بلندیِ دگر ره یابند و در دام آخرت افتند؛ چنانک مصطفی (صلوات الله) علیه مکهّ و بلاد را برای آن نمی‌گرفت که او محتاج آن بود برای آن می‌گرفت که تا همه را زندگی بخشد و روشنایی کرامت کند، هَذَا کَفُّ مُعَوَّدٌ بِانْ یُعْطِیَ مَا هُوَ مُعَوَّدٌ بِاَنْ یَأخُذَ ایشان خلق را می‌فریبند تا عطا بخشند نه برای آنک از ایشان چیزی برند، شخصی که دام نهد و مرغکان را به مکر در دام اندازد تا ایشان را بخورد و بفروشد آنرا مکر گویند، امّا اگر پادشاهی دام نهد تا باز اعجمی بی‌قیمت را که از گوهر خود خبر ندارد بگیرد و دست‌آموز ساعد خود گرداند تا مشرّف و معلّم و مؤدّب گردد این را مکر نگویند، اگرچه صورت مکر است. این را عین راستی و عطا و بخشش و مرده زنده کردن و سنگ را لعل گردانیدن و منی ِ مرده را آدمی ساختن دانند و افزون ازین، اگر باز را آن علم بودی که او را چرا می‌گیرند محتاج دانه نبودی به جان و دل جویانِ دام بودی و به دست شاه پران شدی. خلق به ظاهرِ سخن ایشان نظر می‌کنند ومی‌گویند که «ما ازین بسیار شنیده‌ایم، توی بر تویِ اندرونِ ما ازین جنس سخن‌ها پر است» وَ قَالُوْا قُلُوْبُنَا غُلْفٌ بَلْ لَعَنَهُمُ اللهُّ بِکُفْرِهِمْ کافرون می‌گفتند که «دلهای ما غلاف این جنس سخن‌هاست و ازین پریم.» حق تعالی جواب ایشان می‌فرماید که «حاشا که ازین پر باشند پر از وسواسند و خیالند و پر شرک و شکنّد بلک پر از لعنتند» که بَلْ لَعَنَهُمُ اللّهِ بِکُفْرِهِمْ کاشکی تهی بودندی از آن هذیانات، باری قابل بودندی که ازین پذیرفتندی؛ قابل نیز نیستند. حق تعالی مُهرکرده است بر گوش ایشان و بر چشم و دل ایشان تا چشم لون دیگر بیند، یوسف را گرگ بیند و گوش لون دیگر شنود، حکمت را ژاژ و هذیان شمرد و دل را لونی دگر که محل وسواس و خیال گشته‌است همچون زمستان از تشکل و خیال تو بر تو افتاده است از یخ و سردی جمع گشته است خَتَمَ اللهُّ عَلَی قُلُوْبِهِمْ وَ عَلَی سَمْعِهِم وَ عَلَی اَبْصَارِهِمْ غِشَاوَة چه جای این است که ازین پر باشند بوی نیز نیافته‌اند و نشنیده‌اند در همه عمر نه ایشان و نه آنها که به ایشان تفاخر می‌آورند و نه تَبارکِ ایشان کوزه است که آنرا حق تعالی بر بعضی پُر آب می‌نماید و از آنجا سیراب می‌شوند و می‌خورند و بر لب بعضی تهی می‌نماید، چون در حق او چنین است ازین کوزه چه شکر گوید شکر آن‌کس گوید که به وی پُر می‌نماید این کوزه. چون حق تعالی آدم را گل و آب بساخت که خَمَرّ طِیْنَةَ آدَمَ اَرْبَعِیْنَ یَوْماً قالب او را‌ تمام بساخت و چندین مدت بر زمین مانده بود، ابلیس علیه اللعنة فرود آمد و در قالب او رفت و در رگهای او جمله گردید و تماشا کرد و آن رگ و پی پرخون و اخلاط را بدید، گفت اوه عجب نیست که ابلیس که من در ساق عرش دیده‌بودم خواهد پیدا شدن اگر این نباشد (عجب نیست) آن ابلیس اگر هست این باشد والسّلام علیکم.