Номи он ҷавон чист ? сайфи аддӣн .

نام آن جوان چیست؟ سیف الدّین.

Фармуд ки « сайф дар ғилофаст наме тавон дидан , сайфи аддӣн он бошад ки барои дайн ҷанг кунаду кӯшиш ӯ куллӣ барои ҳақ бошаду савобро аз хато пайдо кунаду ҳақро аз ботил тамиз кунад . Алои ҷанги аввал бо хештан кунаду ахлоқи худро муҳаззаб гирданд абадан бнФску ҳамаи насиҳатҳо бо хештан кунад . « охири ту низ одаме , дасту пои дорӣу гӯшу ҳушу чашму даҳон . Ва анбиёу авлиё низ ки давлатҳо ёфтанд ва ба мақсӯди расиданди эшон низ башар буданд ва чун ман гӯшу ақлу забону даст ва по доштанд . Чаҳ маънӣ ки эшонро роҳ медиҳанд ва дар мегушойанду марои не ? » гӯши худро бимоладу шабу рӯз бо хештан ҷанг кунад ки « ту чаҳ кардӣ ва аз ту чаҳ ҳаракат содир шуд ки мақбул наме шӯй ? » то сайфи аллоҳу лисон алҳақ бошад . Маслан даҳ кас хоҳанд ки дар хонаи раванд на кас роҳ меёбанд ва як кас берун мемонад ва роҳаш намедиҳанд ; қатъан ин кас ба хештани бияндешад ва зорӣ кунад ки аҷаб « ман чаҳ кардам ки маро андарун нагузоштанд ? ва аз ман чаҳ беадабӣ омад ? » бояд гуноҳ бар худ нааду хештанро муқассир ва бе адаби шиносад на чунонк гуяд « инро бо ман ҳақ мекунад , ман чаҳ кунам ? хост ӯ чунинаст , агар бхўостӣ роҳ додӣ » ки ин кноити дашном доданаст ҳақроу шамшер задан бо ҳақи пас ба ин маънии сайфи алӣ алҳақ бошад на сайфи аллоҳ . Ҳақи таъолӣ муназзаҳаст аз хеш ва аз ақрабои лами ялади велами иўлди ҳеҷ кас ба ӯ роҳ наёфт ало ба бандагии аллоҳи алғнии ванетами алФқроء мумкин нест ки бигӯе « онкасро ки ба ҳақ роҳ ёфт ӯ аз ман хештар ва ошнотар буд ва ӯ мутаъаллиқтар буд аз ман » . Пас қурбат ӯ муяссар нашавад ало ба бандагӣ . ӯ мътии алӣ алотлоқаст . Домани дарёи пар гавҳар карду хорро халъат гул пӯшонеду муштии хокро ҳаёт ва рӯҳ бахшед беғаразу собиқаеу ҳамаи аҷзои олам аз ӯ насиб доранд .

فرمود که «سیف در غلاف است نمی‌توان دیدن، سیف‌الدّین آن باشد که برای دین جنگ کند و کوشش او کلّی برای حق باشد و صواب را از خطا پیدا کند و حقّ را از باطل تمیز کند. الّا جنگ اوّل با خویشتن کند و اخلاق خود را مهذّب گرداند اِبْدَأْ بِنَفْسِکَ و همه نصیحتها با خویشتن کند. «آخر تو نیز آدمیی، دست و پا داری و گوش و هوش و چشم و دهان. و انبیا و اولیا نیز که دولتها یافتند و به مقصود رسیدند ایشان نیز بشر بودند و چون من گوش و عقل و زبان و دست و پا داشتند. چه معنی که ایشان را راه می‌دهند و در می‌گشایند و مرا نی؟» گوش خود را بمالد و شب و روز با خویشتن جنگ کند که «تو چه کردی و از تو چه حرکت صادر شد که مقبول نمی‌شوی؟» تا سیف‌اللّه و لسان‌الحقّ باشد. مثلا ده کس خواهند که در خانه روند نُه کس راه می‌یابند و یک کس بیرون می‌ماند و راهش نمی‌دهند؛ قطعاً این کس به خویشتن بیندیشد و زاری کند که عجب «من چه کردم که مرا اندرون نگذاشتند؟ و از من چه بی‌ادبی آمد؟» باید گناه بر خود نهد و خویشتن را مقصّر و بی‌ادب شناسد نه چنانک گوید «این را با من حق می‌کند، من چه کنم؟ خواستِ او چنین است، اگر بخواستی راه دادی» که این کنایت دشنام دادن است حق را و شمشیر زدن با حق پس به این معنی سیف علی الحقّ باشد نه سیف الله. حقّ تعالی منزّه است از خویش و از اقربا لَمْ یَلِدْ وَلَمْ یُوْلَدْ هیچ کس به او راه نیافت الا به بندگی اَللهُّ الْغَنِیُّ وَاَنْتُمُ الْفُقَراءُ ممکن نیست که بگویی «آنکس را که به حق راه یافت او از من خویش‌تر و آشناتر بود و او متعلق‌تر بود از من». پس قربت او میسر نشود الا به بندگی. او معطی علی الاطلاق است. دامن دریا پر گوهر کرد و خار را خلعتِ گل پوشانید و مشتی خاک را حیات و روح بخشید بی‌غرض و سابقه‌ای و همه اجزای عالم از او نصیب دارند.

Касе чун башнавад ки дар фалони шаҳр карӣмӣ ҳаст ки азими бахшишҳо ва эҳсон мекунад бад-ӣни умед албата онҷо равад то азуи баҳра манд гардад . Пас чун анъоми ҳақи чунин машҳурасту ҳамаи олам аз лутф ӯ бохабаранд чаро азу гадоӣ накунӣ ?у тамаъи халъату салаи надорӣ ? коҳили вори нишинӣ ки « агар ӯ хоҳад худ маро бидиҳад ? » ва ҳеҷ тақозо накунӣ . Саг ки ақл ва идрок надорад чун гурусна шавад ва Нонаш набошад пеш ту меояд ва днбк меҷанбанд яъне « марои нони даҳ ки маро нон нест ва туро ҳаст » ин қадар тамиз дорад , охири ту кам аз саги нестӣ ки ӯ ба он розӣ намешавад ки дар хокистари бхсбд ва гуяд ки « агар хоҳад марои худ нон бидиҳад ! » лоба мекунад ва дам меҷанбанд . Ту низ дам биҷунбон ва аз ҳақ бихоҳ ва гадоӣ кун ки пеши чунин мътии гадоӣ кардани азим матлӯбаст . Чун бахти надорӣ аз касе бахт бихоҳ ки ӯ соҳиб бухл несту соҳиб давлатаст . Ҳақи азим наздикаст ба ту , ҳар Фкртӣу тасаввурӣ ки мекунӣ ӯ мулозим онаст зеро он тасаввуру андешаро ӯ ҳаст мекунаду баробар ту медорад . Ало ӯро аз ғояти наздикӣ наме туоне дидан ва чаҳ аҷабаст ки ҳар корӣ ки мекунӣ ақли ту бо туаст ва дар он кор шурӯ дорад ва ҳеҷ ақлро наме туоне дидан , агарчӣ ба асар май бинии алои зотшро наме туоне дидан . Маслан касе дар ҳаммом рафт гарм шуд ҳарҷо ки ( дар ҳаммом ) мегардад оташ бо ӯст ва аз таъсири тоби оташ гармӣ меёбад алои оташро намебинад чун берун ояд ва онро муайян бибинаду бидонад ки аз оташ гарм мешаванд бидонад ки он тоби ҳаммом низ аз оташ буд . Вуҷӯди одамӣ низ ҳаммомӣ шигарфаст ; дарави тобиши ақлу рӯҳу нафас ҳама ҳаст ало чун аз ҳаммоми беруни ое ва бидон ҷаҳон рӯй муайяни зоти ақлро бибинӣу зоти нафасу зоти рӯҳро мушоҳида кунӣ бадоне ки он зиракӣ аз тобиш ақл бӯдааст муайян ва он талбисҳоу ҳиял аз нафас буду ҳаёти асари рӯҳ буд . Муайяни зот ҳар якеро бибинӣ алои модом ки дар ҳаммомии оташро маҳсус натавон дидани ало ба асар . Чунонкӣ касе ҳаргизи оби равон надидааст ӯро чашми баста дар об андохтанд чизетару нарм бар ҷисм ӯ мезанад ало намедонад ки он чист чун чашмаш бигушоӣанд бидонади муайян ки он об буд . Аввал ба асар медонист ин соъати зотшро бибинад пас гадоӣ аз ҳақ куну ҳоҷат аз ӯ хоҳ ки ҳеҷ зойеъ нашавад ки адъўнии астҷби лакам .

کسی چون بشنود که در فلان شهر کریمی هست که عظیم بخششها و احسان می‌کند بدین امید البته آنجا رود تا ازو بهره‌مند گردد. پس چون انعام حقّ چنین مشهور است و همه عالم از لطف او باخبرند چرا ازو گدایی نکنی؟ و طمع خلعت و صلّه نداری؟ کاهل‌وار نشینی که «اگر او خواهد خود مرا بدهد؟» و هیچ تقاضا نکنی. سگ که عقل و ادراک ندارد چون گرسنه شود و نانش نباشد پیش تو می‌آید و دنبک می‌جنباند یعنی «مرا نان ده که مرا نان نیست و ترا هست» این قدر تمیز دارد، آخر تو کم از سگ نیستی که او به آن راضی نمی‌شود که در خاکستر بخسبد و گوید که «اگر خواهد مرا خود نان بدهد!» لابه می‌کند و دُم می‌جنباند. تو نیز دُم بجنبان و از حق بخواه و گدایی کن که پیش چنین معطی گدایی کردن عظیم مطلوب است. چون بخت نداری از کسی بخت بخواه که او صاحب بخل نیست و صاحب دولت است. حق عظیم نزدیک است به تو، هر فکرتی و تصورّی که می‌کنی او ملازم آنست زیرا آن تصوّر و اندیشه را او هست می‌کند و برابر تو می‌دارد. الا او را از غایت نزدیکی نمی‌توانی دیدن و چه عجب است که هر کاری که می‌کنی عقل تو با توست و در آن کار شروع دارد و هیچ عقل را نمی‌توانی دیدن، اگرچه به اثر می‌بینی الّا ذاتش را نمی‌توانی دیدن. مثلاً کسی در حمام رفت گرم شد هرجا که (در حمام) می‌گردد آتش با اوست و از تأثیر تابِ آتش گرمی می‌یابد الّا آتش را نمی‌بیند چون بیرون آید و آن را معین ببیند و بداند که از آتش گرم می‌شوند بداند که آن تاب حمام نیز از آتش بود. وجود آدمی نیز حمّامی شگرف است؛ درو تابش عقل و روح و نفس همه هست الّا چون از حمام بیرون آیی و بدان جهان روی معیّن ذات عقل را ببینی و ذات نفس و ذات روح را مشاهده کنی بدانی که آن زیرکی از تابش عقل بوده است معیّن و آن تلبیس‌ها و حیل از نفس بود و حیات اثر روح بود. معیّن ذات هر یکی را ببینی الّا مادام که در حمّامی آتش را محسوس نتوان دیدن الّا به اثر. چنانکه کسی هرگز آب روان ندیده است او را چشم بسته در آب انداختند چیزی تر و نرم بر جسم او می‌زند الا نمی‌داند که آن چیست چون چشمش بگشایند بداند معیّن که آن آب بود. اول به اثر می‌دانست این ساعت ذاتش را ببیند پس گدایی از حق کن و حاجت از او خواه که هیچ ضایع نشود که اُدْعُوْنِیْ اَسْتَجِبْ لَکُمُ.

Дар Самарқанд будему Хоразмшоҳи Самарқандро дар ҳисори гирифта буд ва лангар кашида ҷанг мекард . Дар он маҳаллаи духтарӣ буд азими соҳиби ҷамоли чунонкӣ дар он шаҳр ӯро назир набӯд . Ҳар лаҳза мешунидам ки мегуфт « худовандо кӣ равои дорӣ ки марои бадасти золимони диҳӣ ? ва медонам ки ҳаргизи равои надорӣ ва бар ту эътимод дорам . » чун шаҳрро ғорат карданду ҳамаи халқро асир май бурданду канизакони он занро асир май бурданд ва ӯро ҳеҷ алмӣ нарасед ва бо ғояти соҳиби ҷамолии кас ӯро назар намекард . То бадоне ки ҳар ки худро бҳҳқи супурд , аз офатҳо эмини гашт ва ба саломат монаду ҳоҷати ҳечкас дар ҳазрат ӯ зойеъ нашуд . Дарвешии фарзанди худро омӯхта буд ки ҳарчӣ май хост падараш мегуфт ки « аз хдохўоаҳ » . ӯ чун миг райаст ва онро аз худо май хост онгаҳ он чизро ҳозир мекарданд то бад-ӣни солҳо баромад . Рӯзии кӯдак дар хона танҳо монда буд Ҳарисааш орзӯ кард , бар одат маъҳуд гуфт « Ҳариса хоҳам » ногоҳ косаи Ҳариса аз ғайб ҳозир шуд , кӯдак сайр бихӯрад . Падару модар чун биёмаданд гуфтанд « чизе наме хоҳӣ ? » гуфт « охири Ҳарисаи хостам ва хӯрдам » падараш гуфт « алҳмдллаҳ ки бад-ӣн мақом раседӣу эътимоду вусуқ бар ҳақ қӯт гирифт . » модари Марям чун Марямро зод назр карда буд бо худо ки ӯро вақфи хона худо кунад ва ба ӯ ҳеҷ корӣ нафармоед . Дар гӯшаи масҷидаши бгзошт , закариё май хост ки ӯро тимор дорад ва ҳар касе низ толиб буданд миёни эшон мнозът афтод ва дар он даври одати чунон буд ки ҳар касе чӯбӣ дар об андозад чӯби ҳарки бар рӯй об бимонад он чиз аз он ӯ бошад иттифоқан фоли закариё рост шуд . Гуфтанд « ҳақ инаст »у закариё ҳар рӯз ӯро таомӣ меоварад дар гӯшаи масҷиди ҷинси он онҷо меёфт гуфт « эй Марям , охири васии ту манам ин аз куҷо майоварӣ ? » гуфт « чун муҳтоҷ таом мешавам ва ҳарч мехоҳам ҳақ таъолӣ мефиристад . »

در سمرقند بودیم و خوارزمشاه سمرقند را در حصار گرفته بود و لنگر کشیده جنگ می‌کرد. در آن محلّه دختری بود عظیم صاحب جمال چنانکه در آن شهر او را نظیر نبود. هر لحظه می‌شنیدم که می‌گفت «خداوندا کی روا داری که مرا بدست ظالمان دهی؟ و می‌دانم که هرگز روا نداری و بر تو اعتماد دارم.» چون شهر را غارت کردند و همه خلق را اسیر می‌بردند و کنیزکان آن زن را اسیر می‌بردند و او را هیچ المی نرسید و با غایت صاحب‌جمالی کس او را نظر نمی‌کرد. تا بدانی که هر که خود را بهحق سپرد، از آفت‌ها ایمن گشت و به سلامت ماند و حاجت هیچکس در حضرت او ضایع نشد. درویشی فرزند خود را آموخته بود که هرچه می‌خواست پدرش می‌گفت که «از خداخواه». او چون میگ‌ریست و آن را از خدا می‌خواست آنگه آن چیز را حاضر می‌کردند تا بدین سالها برآمد. روزی کودک در خانه تنها مانده بود هریسه‌اش آرزو کرد، بر عادت معهود گفت «هریسه خواهم» ناگاه کاسه هریسه از غیب حاضر شد، کودک سیر بخورد. پدر و مادر چون بیامدند گفتند «چیزی نمی‌خواهی؟» گفت «آخر هریسه خواستم و خوردم» پدرش گفت «الحمدللّه که بدین مقام رسیدی و اعتماد و وثوق بر حق قوتّ گرفت.» مادر مریم چون مریم را زاد نذر کرده بود با خدا که او را وقف خانهٔ خدا کند و به او هیچ کاری نفرماید. در گوشه مسجدش بگذاشت، زکریّا می‌خواست که او را تیمار دارد و هر کسی نیز طالب بودند میان ایشان منازعت افتاد و در آن دور عادت چنان بود که هر کسی چوبی در آب اندازد چوب هرکه بر روی آب بماند آن چیز از آنِ او باشد اتّفاقاً فالِ زکریّا راست شد. گفتند «حق اینست» و زکریّا هر روز او را طعامی می‌آورد در گوشهٔ مسجد جنس آن آنجا می‌یافت گفت «ای مریم، آخر وصیّ تو منم این از کجا می‌آوری؟» گفت «چون محتاج طعام می‌شوم و هرچ می‌خواهم حق تعالی می‌فرستد.»

Караму раҳмат ӯ бениҳоятасту ҳарки бар ӯ эътимод кард ҳеҷ зойеъ нашуд . Закариё гуфт « худовандо чун ҳоҷати ҳама раво мекунӣ ман низ орзӯе дорам муяссари гардону марои фарзандии даҳ ки дӯст ту бошад ва беонкӣ ӯро тҳриз кунам ӯро бо ту мؤонст бошад ва ба тоъати ту машғӯл гардад . » ҳақи таъолии яҳёро дар вуҷӯд оварад . Баъд аз онки падараши пушти дўтоу заъиф шуда буду модараши худ дар ҷавонӣ наме зод пер гашта азим ҳайз дид ва обистан шуд . То бадоне ки он ҳамаи пеши қудрати ҳақ баҳонаасту ҳама аз ӯсту ҳокими мутлақ дар ашё ӯст . Муъмин онаст ки бидонад дар пас ин девор касе сет ки як ба як бар аҳволи мо матлаъаст ва мебинад агарчӣ мо ӯро намебайнем ва ин ӯро яқин шуд . БхлоФи онкас ки гуяд « не , ин ҳама ҳикоятаст » ва бовар надорад . Рӯзӣ беед ки чун гӯшаш бимолад пушаймон шавад , гуяд « оҳ бад гуфтам ва хато кардам худ ҳама ӯ буд ман ӯро нафй мекардам » . Маслан ту май доне ки ман пас девораму рубоб май занӣ қатъан нигоҳи дорӣ ва мунқатиъ накунӣ ки рубобе . Ин намози охир барои он нест ки ҳамаи рӯзи қиёму рукӯъ ва суҷуд кунӣ алои ғараз азин онаст ки май бояд он ҳолатӣ ки дар намоз зоҳир мешавад пайваста бо ту бошад , агар дар хоб бошӣ ва агар бедор бошӣ ва агар банависӣ ва агар бихонӣ дар ҷамеъи аҳвол холӣ набошӣ аз ёди ҳақ то ҳам алии слотҳм доӣмўн бошӣ пас он гуфтану хомӯшӣ ва хӯрдан ва хуфтану хашму афву ҷамеъи авсофи гардиш осиёбаст ки мегардад қатъан ин гардиш ӯ бавосита об бошад зеро худро низ беоб озмудааст пас агар осиёби он гардиш аз худ бинад айни ҷаҳл ва бехабарӣ бошад пас он гардишро майдон тангаст зеро аҳволи ин оламаст бо ҳақ бинол ки « худовандо марои ғайри ин сайраму гардиш , гардишии дигари рӯҳонии муяссари гардон . Чун ҳамаи ҳоҷот аз ту ҳосил мешаваду караму раҳмати ту бар ҷамеъи мавҷӯдот омаст . » пас ҳоҷоти худ дмбдм арз кун ва беёд ӯ мабош ки ёд ӯ мурғи рӯҳро қӯту пар ва боласт агар он мақсӯди куллӣ ҳосил шуд нури алии нури борӣ ба ёд кардани ҳақи андаки андаки ботин мунаввар шаваду туро аз олами инқитоъӣ ҳосил гардад . Маслан ҳамчунонк мурғӣ хоҳад ки бар осмони пурд агар чаҳ бар осмон нарасад алои дам ба дам аз замин давр мешавад ва аз мурғони дигар боло мегирад ё Маслан дар ҳуққае машк бошаду сараш тангаст даст дар вай мекунӣ машки берун наме туоне овардани алои маъаи ҳозои даст муаттар мешаваду машом хуш мегардад пас ёди ҳақ ҳамчунинаст агарчӣ ба зотш нарисӣ алои ёдаши ҷли ҷалола асарҳо кунад дар туу фоидаҳои азим аз зикр ӯ ҳосил шавад .

کرم و رحمت او بی‌نهایت است و هرکه بر او اعتماد کرد هیچ ضایع نشد. زکریّا گفت «خداوندا چون حاجت همه روا می‌کنی من نیز آرزویی دارم میسّر گردان و مرا فرزندی ده که دوست تو باشد و بی‌آنکه او را تحریض کنم او را با تو مؤانست باشد و به طاعت تو مشغول گردد.» حقّ تعالی یحیی را در وجود آورد. بعد از آنک پدرش پشت دوتا و ضعیف شده‌بود و مادرش خود در جوانی نمی‌زاد پیر گشته عظیم حیض دید و آبستن شد. تا بدانی که آن همه پیش قدرت حقّ بهانه است و همه از اوست و حاکم مطلق در اشیا اوست. مؤمن آنست که بداند در پس این دیوار کسی‌ست که یک به‌یک بر احوال ما مطلع است و می‌بیند اگرچه ما او را نمی‌بینیم و این او را یقین شد. بخلاف آنکس که گوید «نی، این همه حکایت است» و باور ندارد. روزی بی‌اید که چون گوشش بمالد پشیمان شود، گوید «آه بد گفتم و خطا کردم خود همه او بود من او را نفی می‌کردم». مثلاً تو می‌دانی که من پس دیوارم و رباب می‌زنی قطعاً نگاه داری و منقطع نکنی که ربابیی. این نماز آخر برای آن نیست که همه روز قیام و رکوع و سجود کنی الّا غرض ازین آنست که می‌باید آن حالتی که در نماز ظاهر می‌شود پیوسته با تو باشد، اگر در خواب باشی و اگر بیدار باشی و اگر بنویسی و اگر بخوانی در جمیع احوال خالی نباشی از یاد حقّ تا هُمْ عَلی صَلَاتِهِمْ دَائِمُوْنَ باشی پس آن گفتن و خاموشی و خوردن و خفتن و خشم و عفو و جمیع اوصاف گردش آسیاب است که می‌گردد قطعاً این گردش او بواسطه آب باشد زیرا خود را نیز بی‌آب آزموده‌است پس اگر آسیاب آن گردش از خود بیند عین جهل و بی خبری باشد پس آن گردش را میدان تنگست زیرا احوال این عالم است با حقّ بنال که «خداوندا مرا غیر این سیرم و گردش، گردشی دیگر روحانی میسّر گردان. چون همه حاجات از تو حاصل می‌شود و کرم و رحمت تو بر جمیع موجودات عام است.» پس حاجات خود دمبدم عرض کن و بی یاد او مباش که یاد او مرغ روح را قوّت و پر و بال است اگر آن مقصود کلّی حاصل شد نور علی نور باری به یاد کردن حق اندک اندک باطن منوّر شود و ترا از عالم انقطاعی حاصل گردد. مثلاً همچنانک مرغی خواهد که بر آسمان پرد اگر چه بر آسمان نرسد الّا دم به‌دم از زمین دور می‌شود و از مرغان دیگر بالا می‌گیرد یا مثلاً در حقّه‌ای مشک باشد و سرش تنگ است دست در وی می‌کنی مشک بیرون نمی‌توانی آوردن الّا مع هذا دست معطّر می‌شود و مشام خوش می‌گردد پس یاد حقّ همچنین است اگرچه به ذاتش نرسی الّا یادش جلّ جلاله اثرها کند در تو و فایده‌های عظیم از ذکر او حاصل شود.