Акмал аддӣн гуфт « мавлоноро ошиқаму дидор ӯро орзӯманди му охиратами худ ёд намеояд . Нақши мавлоноро бе ин андешаҳо ва пешниҳодҳо мӯнис май байнаму ором май гирам ба ҷамол ӯ . Ва лиззатҳо ҳосил мешавад аз айни сӯрат ӯ ё аз хаёл ӯ . » фармуд « агарчӣ охирату ҳақ дар хотир наёяд алои он ҳама мзмраст дар дӯстӣ ва мазкӯраст . Пеши Халифаи раққосае шоҳид , чор пора мезад Халифа гуфт ки фии идики снътки қоли фии раҷулӣ ё Халифаи расӯли аллоҳи хушӣ дар дастҳои ман аз онаст ки он хушии пои дарин мзмраст . Пас агарчӣ мурӣд ба тафосили охиратро ёд наёвард аммо лиззат ӯ ба дидани шайх ва тарсидан ӯ аз фироқи шайхи мутазаммини он ҳама тафосиласт ва он ҷумлаи дарав мзмраст . Чунонк касе фарзандро ё бародарро май навозад ва дӯст медорад агарчӣ аз бнўту ухуввату умеди вафоу раҳмату шафқату меҳр ӯ бар хештану оқибати кору боқии манфиатҳо ки хуишон аз хуишон умед доранд азинҳои ҳеҷ ба хотир ӯ намеояд аммо ин тафосили ҷумла мзмраст дар он қадари мулоқоту млоҳзт . Ҳамчунонк бод дар чӯби мзмри сет агарчӣ дар хок буд ё дар об буд ки агар дар ӯ бод набӯдӣ оташро ба ӯ кор набӯдӣ , зеро ки боди алаф оташасту ҳаёт оташаст . Наме бинӣ ки ба нафх зинда мешавад агарчӣ чӯб дар об ва хок бошад бод дар ӯ комнаст агар боди дарав комн набӯдӣ бар рӯй об наомадӣу ҳамчинонкии сухан май гӯйӣ агарчӣ аз лавозими ин сухан бисёр чизҳост аз ақлу димоғу лабу даҳону кому забону ҷумлаи аҷзои тан ки раисон тананду арқону табоиъу афлоку садҳазори асбоб ки олам ба он қоимаст то барисӣ ба олами сифот ва онгаҳ зот , ва бо ин ҳамаи ин маъонӣ дар сухан мазҳар нест ва пайдо намешавад он ҷумла мзмраст дар сухани чунонкӣ зикр рафт . Одамиро ҳар рӯзи панҷ ва шаш бор беМуродӣу ранҷ пеш меояд беихтиёр ӯ қатъан азу набошад аз ғайр ӯ бошад ва ӯ мусаххари он ғайр бошад ва он ғайри муроқиб ӯ бошад зеро пас бдФълӣ ранҷиш медиҳад агар муроқиб набошад чун диҳад муносиб ва бо ин ҳама бе Муродӣҳо табъаш мақар намешавад ва мутмаин намешавад ки ман зери ҳукм касе бошам халқи одами алии сӯрата дар васфи алуҳият ки мзоди сифат убудийятаст мустаъор ниҳодааст чандин бар сараш май кӯбад ва он саркашии мустаъорро намегузорад зуд фаромӯш мекунад ин бемурод иҳоро валикин судаш надорад то он вақт ки он мустаъорро малик ӯ накунанд аз силӣ нараҳад .

اکمل‌الدّین گفت «مولانا را عاشقم و دیدار او را آرزومند‌م و آخرتم خود یاد نمی‌آید. نقش مولانا را بی این اندیشه‌ها و پیشنهادها مونس می‌بینم و آرام می‌گیرم به جمال او. و لذّت‌ها حاصل می‌شود از عین صورت او یا از خیال او.» فرمود «‌‌اگرچه آخرت و حقّ در خاطر نیاید الّا آن همه مُضمر‌ است در دوستی و مذکور است. پیش خلیفه رقاصه‌ای شاهد‌، چار‌پاره می‌زد خلیفه گفت که فِی یَدَیْکِ صَنْعَتُکِ قَالَ فُی رِجُلَِی یَا خَلِیْفَةَ رَسُوْلِ اللّه خوشی در دست‌های من از آنست که آن خوشی پا درین مضمر است. پس اگرچه مُرید به تفاصیل آخرت را یاد نیاورد امّا لذّت او به دیدن شیخ و ترسیدن او از فراق شیخ متضمّن آن همه تفاصیل است و آن جمله درو مضمر است. چنانک کسی فرزند را یا برادر را می‌نوازد و دوست می‌دارد اگرچه از بنوّت و اخوّت و امید وفا و رحمت و شفقّت و مهر او بر خویشتن و عاقبت کار و باقی منفعت‌ها که خویشان از خویشان امید دارند ازینها هیچ به خاطر او نمی‌آید امّا این تفاصیل جمله مضمر است در آن قدر ملاقات و ملاحظت. همچنانک باد در چوب مضمر‌ست اگرچه در خاک بود یا در آب بود که اگر در او باد نبودی آتش را به او کار نبودی، زیرا که باد علفِ آتش است و حیاتِ آتش است. نمی‌بینی که به نفخ زنده می‌شود اگرچه چوب در آب و خاک باشد باد در او کامِن است اگر باد درو کامن نبودی بر روی آب نیامدی و همچنانکه سخن می‌گویی اگرچه از لوازم این سخن بسیار چیزهاست از عقل و دماغ و لب و دهان و کام و زبان و جمله اجزای تن که رییسان تن‌اند و ارکان و طبایع و افلاک و صدهزار اسباب که عالم به آن قایم است تا برسی به عالم صفات و آنگه ذات، و با این همه این معانی در سخن مُظهَر نیست و پیدا نمی‌شود آن جمله مضمَر است در سخن چنانکه ذکر رفت. آدمی را هر روز پنج و شش بار بی‌مرادی و رنج پیش می‌آید بی‌اختیار او قطعاً ازو نباشد از غیر او باشد و او مسخّر آن غیر باشد و آن غیر مراقب او باشد زیرا پسِ بدفعلی رنجش می‌دهد اگر مراقب نباشد چون دهد مناسب و با این همه بی‌مرادیها طبعش مقر نمی‌شود و مطمئن نمی‌شود که من زیر حکم کسی باشم خَلَقّ آدَمَ عَلی صُوْرَتِهِ در وصف الوهیت که مضادّ صفت عبودیّت است مستعار نهاده‌است چندین بر سرش می‌کوبد و آن سرکشی مستعار را نمی‌گذارد زود فراموش می‌کند این بی‌مراد‌ی‌ها را ولیکن سودش ندارد تا آن وقت که آن مستعار را ملک او نکنند از سیلی نرهد.