Баъзе гуфтаанд : « муҳаббати мӯҷиб хизматаст » ва ин чунин нест блаки майли маҳбӯби муқтазӣ хизматаст ва агар маҳбӯб хоҳад ки муҳиб ба хизмат машғӯл бошад аз муҳиби ҳам хизмат ояд , ва агар маҳбӯб нахоҳад азуи тарк хизмат ояд . Тарки хизмат , мунофӣ муҳаббат нест . Охир агар ӯ хизмат накунад он муҳаббати дарав хизмат мекунад , блаки асл , муҳаббатасту хизмати фаръ муҳаббатаст . Агар остин биҷунбад он аз ҷунбидан даст бошад ало лозим нест ки агар даст биҷунбад остин низ биҷунбад Маслан яке ҷбаҳ эй бузург дорад чунонкӣ дар ҷбаҳ май ғлтд ва ҷбаҳ намеҷунбад шояд , ало мумкин нест ки ҷбаҳ биҷунбад бе ҷунбидани шахс . Баъзе худ ҷбаҳро шахс пиндоштаанду остинро даст ангоштаанд , музейу почаи шалворро пои гумон бардаанд ин дасту пои остину музеии даст ва пой дигараст . намегӯйанд фалон зердаст фалонасту фалонро даст ба чандин мерасаду фалонро сухан даст медиҳад қатъан ғараз аз он дасту пои ин даст ва по нест , он амир омад ва моро гирд кард ва худ рафт , ҳамчунон ки занбӯри мумро бо асал ҷамъ кард ва худ рафт парид , зеро вуҷӯд ӯ шарт буд ; охири бақоӣ ӯ шарт нест . Модарону падарони мо мисли знбўроннд ки толибиро бо матлӯбӣ ҷамъ мекунанд ,у ошиқиро бо маъшӯқӣ гирд меоваранд , ва эшон ногоҳ мепаранд . Ҳақи таъолии эшонро восита кардааст дар ҷамъ овардани муму асал ва эшон мепаранд мум ва асал мемонаду боғбон . Худ эшон аз боғи берун наме раванди ин ончунон боғӣ нест ки азинҷои тавон берун рафтани ало аз гӯшаи боғ ба гӯшаи боғ май раванд . Тани мо монанди кандӯ ӣӣ сет ва дар онҷои муму асал , ишқ ҳақаст занбӯрони модарону падарон агар чаҳ воситаанд алои тарбияти ҳам аз боғбон меёбанд ,у кандӯро боғбон месозад он занбӯронро ҳақи таъолии сӯратӣ дигар дод , он вақт ки ин кор мекарданд ҷома дигар доштанд ба ҳасби он кор , чун дар он олами рафтанд либос гардониданд , зеро онҷо азишон корӣ дигар меояд ало шахс ҳамонаст ки аввал буд чунонк Маслан яке дар разм рафту ҷомаи разми пӯшеду силаҳи баст ва худ бар сари ниҳод зеро вақти ҷанг буд аммо чун дар базм ояд он ҷомаҳоро берун оварад зеро ба кории дигар машғӯл хоҳад шудани алои шахс ҳамон бошад ало чун ту ӯро дар он либос дида бошӣ ҳар вақт ки ӯро ёдоварӣ дар он шаклаш ва он либоси хоҳии тасаввур кардан , ва агарчӣ сад либос гардонида бошад . Яке ангуштарӣ ӣӣ дар музиъӣ гум кард агарчӣ онро аз онҷои бурданд , ӯ гирди он ҷой мегардад яъне ман ӣнҷо гум кардаам чунонкии соҳиби таъзияти гирд гӯр мегардаду пиромни хок бехабар тавоф мекунад ва май бӯсад . Яъне он ангуштариро ӣнҷо гум кардаам ва ӯро онҷо кӣ гузоранд , ҳақи таъолии чандин санъат карду изҳор қудрат фармуд то рӯзии ду рӯҳро бо колбуд таълӣф дод барои ҳикмати илоҳӣ , одамӣ бо колбуд агар лаҳзае дар лаҳад биншинад бим онаст ки девона шавад ФкиФ ки аз доми сӯрату канда қолаб биҷаҳад кӣ онҷо монад ? ҳақи таъолии онро барои тхўиФи дилҳоу таҷдиди тхўиФи нишонеи сохт то мардумро аз ваҳшати гӯру хоки тираи тарсӣ дар дил пайдо шавад , ҳамчунон ки дар роҳ чун корвонро дар музиъӣ мезананд эшон ду се санг бар ҳам мениҳанд ҷиҳати нишон , яъне ӣнҷои мавзеи хатари сет , ин гӯрҳо низ ҳамчунин нишонеи сети маҳсус барои маҳали хатар . Он хавф даришон асарҳо мекунад лозим нест ки ба амал ояд Маслан агар гӯйанд ки « фалони кас аз ту май тарсад » бе онки феълии азу содир шавад туро дар ҳақ ӯ Меҳрӣ зоҳир мешавад қатъан ва агар бъкс ин гӯйанд ки « фалони ҳеҷ аз ту наме тарсаду туро дар дил ӯ ҳайбатӣ нест » ба муҷарради ин дар дил , хашмии сӯй ӯ пайдо мегардад . Ин давидани асар хавфаст ; ҷумла олам медуанд ало давидан ҳар яке муносиби ҳол ӯ бошад , аз он одамӣ навъе дигар ва аз он набот навъе дигар ва аз он рӯҳ навъе дигар , давидани рӯҳ бегом ва нишон бошад . Охири ғӯраро бингар ки чанд давид то ба саводи ангур ӣ расед , ҳамин ки ширин шуд фӣ улҳол бидон манзалат барисед , алои он давидан дар назар намеояд ва ҳиссӣ нест , ало чун ба он мақом бирасад , маълум шавад ки бисёре давидааст , то ӣнҷо расед , ҳамчунон ки касе дар об мерафт ва касе рафтан ӯ намедид чун ногоҳ сар аз об баровард маълум шуд ки ӯ дар об мерафт ки ӣнҷо расед .

بعضی گفته‌اند: «محبّت موجب خدمت است» و این چنین نیست بلک میل محبوب مقتضی خدمت است و اگر محبوب خواهد که محبّ به خدمت مشغول باشد از محبّ هم خدمت آید، و اگر محبوب نخواهد ازو ترک خدمت آید. ترکِ خدمت‌، منافیِ محبّت نیست. آخر اگر او خدمت نکند آن محبّت درو خدمت می‌کند، بلک اصل، محبّت است و خدمت فرع محبت است. اگر آستین بجنبد آن از جنبیدن دست باشد الّا لازم نیست که اگر دست بجنبد آستین نیز بجنبد مثلاً یکی جبّه‌ای بزرگ دارد چنانکه در جبّه می‌غلتد و جبّه نمی‌جنبد شاید، الّا ممکن نیست که جبّه بجنبد بی جنبیدنِ شخص. بعضی خود جبهٔ را شخص پنداشته‌اند و آستین را دست انگاشته‌اند، موزه و پاچهٔ شلوار را پای گمان برده‌اند این دست و پا آستین و موزهٔ دست و پای دیگرست. می‌گویند فلان زیردست فلانست و فلان را دست به چندین می‌رسد و فلان را سخن دست می‌دهد قطعاً غرض از آن دست و پا این دست و پا نیست، آن امیر آمد و ما را گرد کرد و خود رفت، همچنان‌که زنبور موم را با عسل جمع کرد و خود رفت پرید، زیرا وجود او شرط بود؛ آخر بقای او شرط نیست. مادران و پدران ما مثل زنبورانند که طالبی را با مطلوبی جمع می‌کنند، و عاشقی را با معشوقی گرد می‌آورند، و ایشان ناگاه می‌پرّند. حق‌تعالی ایشان را واسطه کرده‌است در جمع آوردن موم و عسل و ایشان می‌پرّند موم و عسل می‌ماند و باغبان‌. خود ایشان از باغ بیرون نمی‌روند این آنچنان باغی نیست که ازینجا توان بیرون رفتن الّا از گوشهٔ باغ به گوشهٔ باغ می‌روند. تن ما مانند کندو‌یی‌ست و در آنجا موم و عسل، عشق حقّ است زنبوران مادران و پدران اگر چه واسطه‌اند الّا تربیت هم از باغبان می‌یابند، و کندو را باغبان می‌سازد آن زنبوران را حق‌تعالی صورتی دیگر داد، آنوقت که این کار می‌کردند جامه دیگر داشتند به حسب آن کار، چون در آن عالم رفتند لباس گردانیدند، زیرا آنجا ازیشان کاری دیگر می‌آید الّا شخص همانست که اوّل بود چنانک مثلاً یکی در رزم رفت و جامهٔ رزم پوشید و سلاح بست و خود بر سر نهاد زیرا وقت جنگ بود امّا چون در بزم آید آن جامه‌ها را بیرون آوَرَد زیرا به کاری دیگر مشغول خواهد شدن الّا شخص همان باشد الّا چون تو او را در آن لباس دیده باشی هر وقت که او را یاد آوری در آن شکلش و آن لباس خواهی تصوّر کردن، و اگرچه صد لباس گردانیده باشد. یکی انگشتری‌یی در موضعی گم کرد اگرچه آن را از آنجا بردند، او گرد آن جای می‌گردد یعنی من اینجا گم کرده‌ام چنانکه صاحب تعزیت گرد گور می‌گردد و پیرامن خاک بی‌خبر طواف می‌کند و می‌بوسد. یعنی آن انگشتری را اینجا گم کرده‌ام و او را آنجا کی گذارند، حقّ‌تعالی چندین صنعت کرد و اظهار قدرت فرمود تا روزی دو روح را با کالبد تألیف داد برای حکمت الهی‌، آدمی با کالبد اگر لحظه‌ای در لحد بنشیند بیم آنست که دیوانه شود فکیف که از دام صورت و کندهٔ قالب بجهد کی آنجا ماند؟ حق تعالی آن را برای تخویف دل‌ها و تجدید تخویف نشانی ساخت تا مردم را از وحشت گور و خاک تیره ترسی در دل پیدا شود، همچنان‌که در راه چون کاروان را در موضعی می‌زنند ایشان دو سه سنگ بر هم می‌نهند جهت نشان‌، یعنی اینجا موضع خطر‌ست، این گورها نیز همچنین نشانی‌ست محسوس برای محل خطر. آن خوف دریشان اثرها می‌کند لازم نیست که به عمل آید مثلاً اگر گویند که «فلان کس از تو می‌ترسد» بی آنک فعلی ازو صادر شود ترا در حقّ او مهری ظاهر می‌شود قطعاً و اگر بعکس این گویند که «فلان هیچ از تو نمی‌ترسد و ترا در دل او هیبتی نیست» به مجرد این در دل، خشمی سوی او پیدا می‌گردد. این دویدن اثر خوف است؛ جمله عالم می‌دوند الّا دویدنِ هر یکی مناسب حال او باشد، از آنِ آدمی نوعی دیگر و از آنِ نبات نوعی دیگر و از آنِ روح نوعی دیگر، دویدن روح بی گام و نشان باشد. آخر غوره را بنگر که چند دوید تا به سوادِ انگور‌ی رسید، همین که شیرین شد فی‌الحال بدان منزلت برسید، الّا آن دویدن در نظر نمی‌آید و حسّی نیست، الا چون به آن مقام برسد، معلوم شود که بسیاری دویده است، تا اینجا رسید، همچنان‌که کسی در آب می‌رفت و کسی رفتن او نمی‌دید چون ناگاه سر از آب برآورد معلوم شد که او در آب می‌رفت که اینجا رسید.