Ҳар илмӣ ки он ба таҳсилу касб дар дунё ҳосил шавад он илм абадонаст ва он илм ки баъд аз марг ҳосил шавад он илм адёнаст , донистани илми аноолҳқи илм абадонаст , аноолҳқ шудани илм адёнаст . Нури чароғу оташро дидан , илм абадонаст , сӯхтан дар оташ ё дар нури чароғ , илм адёнаст . Ҳарчи он дидааст илм адёнаст , ҳарч донишаст илм абадонаст . Май гӯйӣ муҳаққиқ дидаст ва диданаст боқии илмҳо илм хаёласт . Маслан муҳандис фикр карду иморати мадрисаеро хаёл кард ҳарчанд ки он фикри рост ва савобаст аммо хаёласт ; ҳақиқат вақте гардад ки мадрисаро برارد ва бисозад акнӯн аз хаёл то хаёли фарқҳост . Хаёли Абубакру умру Усмону алии болои хаёл саҳоба бошаду миёни хаёлу хаёли фарқ бисёр сет . Муҳандиси донои хаёли бунёди хона Эй карду ғайримуҳандиси ҳам хаёл кард ; фарқ азим бошад , зеро хаёли муҳандис ба ҳақиқати наздик тараст , ҳамчунин ки он тараф дар олами ҳақоиқ ва дид , аз дид то дид фарқҳост , молонҳоиаҳ . Пас онч мегӯйанд ҳафтсад пардааст аз зулмат ва ҳафтсад аз нури ҳарчи олам хаёласт парда зулматаст ,у ҳарчи олам ҳақоиқаст пардаҳои нури сет . Аммо миёни пардаҳои зулмат ки хаёласт ҳеҷ фарқ натавон кардан ва дар назар овардан аз ғояти лутф , бо вуҷӯди чунин фарқи шигарфу жарф дар ҳақоиқ низ натавон он фарқи фаҳм кардан .

هر علمی که آن به تحصیل و کسب در دنیا حاصل‌شود آن علم ابدان است و آن علم که بعد از مرگ حاصل‌شود آن علم ادیان است، دانستن علم اَنَاالحق علم ابدان است، اَنَاالحق شدن علم ادیان است. نور چراغ و آتش را دیدن، علم ابدان است، سوختن در آتش یا در نور چراغ‌، علم ادیان است. هرچ آن دیده است علم ادیان است، هرچ دانش است علم ابدان است. می‌گویی محققّ دید است و دیدن است باقی علم‌ها علم خیال است. مثلاً مهندس فکر کرد و عمارت مدرسه‌ای را خیال کرد هرچند که آن فکر راست و صواب است اما خیال است‌؛ حقیقت وقتی گردد که مدرسه را برآرد و بسازد اکنون از خیال تا خیال فرق‌هاست. خیال ابوبکر و عمر و عثمان و علی بالای خیال صحابه باشد و میان خیال و خیال فرق بسیار‌ست. مهندسِ دانا خیالِ بنیادِ خانه‌ای کرد و غیرمهندس هم خیال کرد؛ فرق عظیم باشد، زیرا خیال مهندس به حقیقت نزدیک‌تر است، همچنین که آن طرف در عالمِ حقایق و دید‌، از دید تا دید فرق‌هاست، مالانهایه. پس آنچ می‌گویند هفتصد پرده است از ظلمت و هفتصد از نور هرچ عالم خیال است پردهٔ ظلمت است، و هرچ عالم حقایق است پرده‌های نور‌ست. امّا میان پرده‌های ظلمت که خیال است هیچ فرق نتوان کردن و در نظر آوردن از غایت لطف‌، با وجود چنین فرق شگرف و ژرف در حقایق نیز نتوان آن فرق فهم کردن.