Буд баққолӣу вайро тӯтӣӣ

بود بقّالی و وی را طوطی ای

Хуши навоеи сабз ва гуё тӯтӣӣ

خوش‌نوایی سبز و گویا طوطی ای

Бар дукон будӣ нигаҳбони дукон

بر دکان بودی نگهبان دکان

Нукта гуфтӣ бо ҳамаи савдогарон

نکته گفتی با همه سوداگَران

Дар хитоби одамии нотиқи бадӣ

در خطاب آدمی ناطق بُدی

Дар навой тӯтӣони ҳозиқи бадӣ

در نوای طوطیان حاذق بُدی

Хоҷаи рӯзии сӯии хонаи рафта буд

خواجه روزی سوی خانه رفته بود

Бар дукони тӯтӣ нигаҳбонӣ намӯд

بر دکان طوطی نگهبانی نمود

Гурба Эй бурҷаст ногуҳ бар дукон

گربه‌ای برجست ناگه بر دکان

Баҳри мӯшии тўтик аз бими ҷон

بهر موشی طوطیک از بیم جان

Ҷуст аз сӯии дукон сӯе гурехт

جَست از سوی دکان سویی گریخت

Шишаҳои равғани гулро бирехт

شیشه‌های روغنِ گُل را بریخت

Аз сӯй хона биёмад хоҷа аш

از سوی خانه بیامد خواجه‌اش

Бар дукон бинишаст фориғи хоҷа вааш

بر دکان بنشست فارغ خواجه‌وَش

Дид пари равғани дукону ҷомаи чарб

دید پُر روغن دکان و جامه چرب

Бар сараш зад гашти тӯтии кули зи зарб

بر سرش زد، گشت طوطی کَل ز ضرب

Рўзкӣ чанде сухан кӯтоҳ кард

روزکی چندی سخن کوتاه کرد

Марди баққол аз надомат оҳ кард

مردِ بقّال از ندامت آه کرد

Риш бар мекунад ва мегуфт эй дареғ

ریش بر می‌کَند و می‌گفت ای دریغ

КоФтоб неъматам шуд зери меғ

کآفتابِ نعمتم شد زیر میغ

Дасти ман бишкаста будӣ он замон

دستِ من بشکسته بودی آن زمان

Ки задам ман бар сари он хуши забон

که زدم من بر سَرِ آن خوش زبان

Ҳадя ҳо медод ҳар дарвеш ро

هدیه‌ها می‌داد هر درویش را

То биёбад нутқи мурғи хеш ро

تا بیابد نطقِ مرغِ خویش را

Баъди се рӯз ва се шаби ҳайрону зор

بعد سه روز و سه شب حیران و زار

Бар дукон бинишаста бади нўмидўор

بر دکان بنشسته بُد نومیدوار

наменамӯд он мурғро ҳар гаван наҳуфт

می‌نمود آن مرغ را هر گون نهفت

То ки бошад андроид ӯ ба гуфт

تا که باشد اندرآید او به گُفت

Ҷўлқиии србрҳнаҳ май гузашт

جولقی ای سَر برهنه می‌گذشت

Бо сар бемӯ чу пушти тосу ташт

با سر بی‌مو چو پُشت طاس و طشت

Омад андар гуфт тӯтии он замон

آمد اندر گفت طوطی آن زمان

Бонг бар дарвеш зад чун оқилон

بانگ بر درویش زد چون عاقلان

Каз чаҳ эй кул бо калон омехтӣ

کز چه ای کَل با کَلان آمیختی؟

Ту магар аз шишаи равғани рехтӣ

تو مگر از شیشه روغن ریختی؟

Аз қиёсаш ханда омад халқ ро

از قیاسش خنده آمد خلق را

Кӯ чу худ пиндошти соҳиби далқ ро

کاو چو خود پنداشت صاحب‌دلق را

Кори поконро қиёс аз худ мгир

کارِ پاکان را قیاس از خود مگیر

Гарчи монад дар нбштни шеру шер

گرچه ماند در نبشتن شیر و شیر

Ҷумлаи олами зини сабаб гумроҳ шуд

جمله عالَم زین سبب گمراه شد

Кам касе зи абдоли ҳақ огоҳ шуд

کم کسی ز ابدالِ حقّ آگاه شد

Ҳамсарӣ бо анбиё бардоштанд

هَمسری با انبیا برداشتند

Авлиёро ҳамчу худ пиндоштанд

اولیا را همچو خود پنداشتند

Гуфта инак мо башари эшон башар

گفته اینک ما بشر ایشان بشر

Мо ва эшон баста хобему хур

ما و ایشان بستهٔ خوابیم و خَور

Ин надонистанд эшон аз ъмӣ

این ندانستند ایشان از عَمی

Ҳаст фарқии дармиён бе мунтаҳӣ

هست فرقی درمیان بی‌مُنتَهی

Ҳар ду гаван занбӯр хӯрданд аз маҳал

هر دو گون زنبور خوردند از محل

Лек шуд зон нешу зини дигари асал

لیک شد زآن نیش و زین دیگر عسل

Ҳар ду гавани оҳӯ гё хӯрданду об

هر دو گون آهو گیا خوردند و آب

Зини яке саргин шуд ва зон машки ноб

زین یکی سرگین شد و زآن مُشکِ ناب

Ҳар ду не хӯрданд аз як оби хур

هر دو نی خوردند از یک آبخَور

Ин яке холӣ ва он пар аз шукр

این یکی خالی و آن پر از شکر

Сад ҳазорон ин чунин ашбоаҳи байн

صد هزاران این چنین اَشباه بین

Фарқашони ҳафтод солаи роҳи байн

فرقشان هفتاد ساله راه بین

Ин хӯрд гардад палидӣ зу ҷудо

این خورد گردد پلیدی زو جدا

Он хӯрд гардад ҳамаи нури худо

آن خورد گردد همه نور خدا

Ин хӯрд зояд ҳамаи бухлу ҳасад

این خورد زاید همه بُخل و حسد

Вон хӯрд зояд ҳамаи нури аҳад

وآن خورد زاید همه نور احد

Ин замини пок ва он шӯраи сету бад

این زمینِ پاک و آن شوره‌ست و بد

Ин фириштаи пок ва он девасту дад

این فرشتهٔ پاک و آن دیوست و دَد

Ҳар ду сӯратгар ба ҳам монад равост

هر دو صورت گر به هم ماند رواست

Оби талху оби ширинро сафост

آب تلخ و آب شیرین را صفاست

Ҷуз ки соҳиби завқ кӣ шиносад биёб

جز که صاحب ذوق که شناسد؟ بیاب

ӯ шиносади оби хуш аз шӯраи об

او شناسد آبِ خوش از شوره‌آب

Саҳарро бо муъҷиза карда қиёс

سحر را با مُعجزه کرده قیاس

Ҳар дуро бар макри пиндоради асос

هر دو را بر مَکر پندارد اساس

Соҳирони Мӯсо аз астизаҳ ро

ساحرانِ موسی از استیزه را

Баргирифта чун Асоӣ ӯ Асо

برگرفته چون عصای او عصا

Зини Асо то он Асои Фрқисти жарф

زین عصا تا آن عصا فرقیست ژرف

Зини амал то он амали роҳии шигарф

زین عمل تا آن عمل راهی شگرف

Лаънаи аллоҳи ин амалро дар қафо

لعنةُ الله این عمل را در قفا

Раҳмаи аллоҳи он амалро дар вафо

رحمةُ الله آن عمل را در وفا

Кофарони андари марии бузинаи табъ

کافران اندر مِری بوزینه طبع

Офатӣ омад даруни синаи табъ

آفتی آمد درون سینه طبع

Ҳарчӣ мардум мекунад бузинаи ҳам

هرچه مردم می‌کند بوزینه هم

Он кунад каз мард бинад дам бидам

آن کند کز مرد بیند دم بدم

ӯ гумони барда ки ман кардам чу ӯ

او گمان بُرده که من کردم  چو او

Фарқро кӣ донад он астизаҳи рӯ

فرق را کی داند آن استیزه‌رو؟!

Ин кунад аз амр ва ӯ баҳри ситез

این کند از امر و او بهرِ ستیز

Бар сари астизаҳи рӯйони хоки рез

بر سَرِ استیزه‌رویان خاک ریز

Он мунофиқ бо мувофиқ дар намоз

آن منافق با موافق در نماز

Аз пай астизаҳ ояд на ниёз

از پی استیزه آید نه نیاز

Дар намозу рӯзау ҳаҷу закот

در نماز و روزه و حجّ و زکات

Бо мунофиқи муъминон дар бараду мот

با منافق مؤمنان در بُرد و مات

Муъминонро барад бошад оқибат

مؤمنان را برد باشد عاقبت

Бар мунофиқи моти андари охират

بر منافق مات اندر آخرت

Гарчи ҳар ду бар сари як бозӣ анд

گرچه هر دو بر سَرِ یک بازی‌اند

Ҳар ду бо ҳам мрўзӣ ва розӣ анд

هر دو با هم مروزی و رازی‌اند

Ҳар яке сӯии мақом худ равад

هر یکی سوی مقام خود رود

Ҳар яке бар вифқи ном худ равад

هر یکی بر وفق نام خود رود

Муъминаш хонанд ҷонаш хуш шавад

مؤمنش خوانند جانش خوش شود

Вари мунофиқи тезу пар оташ шавад

ور منافق ،تیز و پر آتش شود

Ном ӯ маҳбӯб аз зот вай аст

نام او محبوب از ذات وی است

Номи ин мбғўз аз офот вай аст

نام این مبغوض از آفات وی است

Мем ва ваов ва мем ва навен ташриф нест

میم و واو و میم و نون تشریف نیست

Лафзи муъмини ҷузи пай таъриф нест

لفظ مؤمن جُز پی تعریف نیست

Гар мунофиқ хоняш ин номи дун

گر منافق خوانیش این نامِ دون

Ҳамчуи кздм май хулд дар андарун

همچو کژدم می‌خلد در اندرون

Гарна ин ном иштиқоқ дӯзахаст

گرنه این نام اشتقاق دوزخ است

Пас чаро дар вай мазоқ дӯзахаст

پس چرا در وی مَذاق دوزخ است

Зиштии он номи бад аз ҳарф нест

زشتی آن نامِ بَد از حرف نیست

Талхии он оби баҳр аз зарф нест

تلخی آن آبِ بحر از ظرف نیست

Ҳарф зарф омад дарави маънӣ чу об

حرفْ ظرف آمد در او معنی چو آب

Баҳри маънӣ ъндаҳам алкитоб

بحرِ معنی عِندَهُ اُمُّ الکِتاب

Баҳри талху баҳри ширин дар ҷаҳон

بحرِ تلخ و بحرِ شیرین در جهان

Дар майонишон барзахи лои ибғён

در میانشان بَرزَخُ لا یَبغیان

Вонгаҳи ин ҳар ду зи як аслии равон

وانگه این هر دو ز یک اصلی روان

Бар гузари зин ҳар ду рӯ то асли он

بر گذر زین هر دو ،رو تا اصلِ آن

Зари қалбу зари некӯ дар айёр

زرّ قلب و زرّ نیکو در عیار

Бемаҳак ҳаргиз ндонӣ зи эътибор

بی محک هرگز ندانی ز اعتبار

Ҳар киро дар ҷони худои бунаади маҳак

هر که را در جان خدا بنهد مِحَک

Ҳар яқинро боз донад ӯ зи шак

هر یقین را باز داند او ز شَک

Дар даҳони зиндаи хошокии ҷаҳд

در دهان زنده خاشاکی جهد

Онгаҳ оромад ки берунаш наад

آنگه آرامد که بیرونش نهد

Дар ҳазорон луқмаи як хошоки хирад

در هزاران لقمه یک خاشاکِ خُرد

Чун дар омад ҳиси зиндаи паии бабрад

چون در آمد حِسّ زنده پی ببُرد

Ҳиси дунёи нардбони ин ҷаҳон

حِسّ دنیا نردبان این جهان

Ҳиси динии нардбони осмон

حِسّ دینی نردبان آسمان

Сиҳҳати ин ҳис биҷавӣед аз табиб

صحّت این حس بجویید از طبیب

Сиҳҳати он ҳис биҷавӣед аз ҳабиб

صحّت آن حس بجویید از حبیب

Сиҳҳати ин ҳиси зи маъмурии тан

صحّت این حس ز معموریّ تن

Сиҳҳати он ҳиси зи тахриби бадан

صحّت آن حس ز تخریبِ بدن

Роҳи ҷони мари ҷисмро вайрон кунад

راهِ جان مر جسم را ویران کند

Баъд аз он вайронӣ ободон кунад

بعد از آن ویرانی آبادان کند

Кард вайрони хонаи баҳри ганҷи зар

کرد ویران خانه بهر گنج زر

Вази ҳамон ганҷаш кунад маъмуртар

وز همان گنجش کند معمورتر

Обро бибареду ҷӯро пок кард

آب را ببرید و جو را پاک کرد

Баъд аз он дар ҷӯ равон кард об хӯрд

بعد از آن در جو روان کرد آبِ خورد

Пӯстро бшикофту пайконро кашид

پوست را بشکافت و پیکان را کشید

Пӯсти тозаи баъд аз онаш бар дамид

پوستِ تازه بعد از آنش بر دمید

Қалъа вайрон кард ва аз кофари ситад

قلعه ویران کرد و از کافر ستد

Баъд аз он бар сохташ сад бурҷу сад

بعد از آن بر ساختش صد برج و سَد

Кор бе чунро ки кайфият наад

کارِ بی‌چون را که کیفیّت نهد؟!

Инак гуфтам ин зарурат ме диҳад

اینکه گفتم این ضرورت می‌دهد

Гуҳ чунин бинмоеду гуҳи зиди ин

گَه چنین بنماید و گَه ضِدّ این

Ҷуз ки ҳайронӣ набошад кори дайн

جز که حیرانی نباشد کار دین

На чунон ҳайрон ки пушташ сӯй ӯст

نه چنان حیران که پشتش سوی اوست

Бали чунон ҳайрону ғарқу масти дӯст

بل چنان حیران و غرق و مَستِ دوست

Он якеро рӯй ӯ шуд сӯии дӯст

آن یکی را روی او شد سوی دوست

Ваон якеро рӯй ӯ худ рӯй ӯст

وآن یکی را روی او خود روی اوست

Рӯй ҳар як май нигар май дори пос

روی هر یک می‌نگر می‌دار پاس

Бўки гардии ту зи хизмати ршинос

بوکه گردی تو ز خدمت روشناس

Чун басии Иблиси одам рӯй ҳаст

چون بسی ابلیسِ آدم‌روی هست

Пас ба ҳар дастӣ нишоед дод даст

پس به هر دستی نشاید داد دست

Зонк сайёд оварад бонги сафир

زانک صیّاد آورد بانگ صفیر

То фиребади мурғро он мурғи гир

تا فریبد مرغ را آن مرغ‌گیر

Башнавад он мурғи бонги ҷинси хеш

بشنود آن مرغ بانگ جنس خویش

Аз ҳаво ояд биёбад дому неш

از هوا آید بیابد دام و نیش

Ҳарфи даравишони бдздди марди дун

حرفِ درویشان بدزدد مَردِ دون

То бихонад бар салимӣ зон фусун

تا بخواند بر سلیمی زآن فسون

Кори мардони равшанӣ ва гармӣаст

کارِ مَردان روشنی و گرمی است

Кори дунони ҳила ва бе шрмист

کارِ دونان حیله و بی‌شرمی است

Шери пашмин аз барои код кунанд

شیر پشمین از برای کَد کنند

Бўмсилмро лақаб Аҳмад кунанд

بومُسَیلِم را لقب احمد کنند

Бўмсилмро лақаб каззоб монад

بومُسَیلِم را لقب کذّاب ماند

Мари Муҳамадро аўлў алолбоб монад

مر محمد را اولُو الاَلباب ماند

Он шароби ҳақи хтомши машки ноб

آن شراب حق خِتامش مُشکِ ناب

Бодаро хатмаш буд ганду азоб

باده را ختمش بود گَند و عذاب