Пеш аз Усмони яке нсох буд

پیش از عثمان یکی نساخ بود

Кӯ ба насхи ваҳй ҷаддӣ ме намӯд

کو به نسخ وحی جدی می‌نمود

Чун набӣ аз ваҳй фармудӣ сабақ

چون نبی از وحی فرمودی سبق

ӯ ҳамонро вои нбштӣ бар варақ

او همان را وا نبشتی بر ورق

Партави он ваҳй бар вай тофтӣ

پرتو آن وحی بر وی تافتی

ӯ даруни хеш ҳикмат ёфтӣ

او درون خویش حکمت یافتی

Айни он ҳикмат бифармудӣ расӯл

عین آن حکمت بفرمودی رسول

Зини қадар гумроҳ шуд он бўолФзўл

زین قدر گمراه شد آن بوالفضول

Конч мегуяд расӯли мстнир

کانچ می‌گوید رسول مستنیر

Мар маро ҳаст он ҳақиқат дар замир

مر مرا هست آن حقیقت در ضمیر

Партави андеша аш зад бар расӯл

پرتو اندیشه‌اش زد بر رسول

Қаҳр ҳақ оварад бар ҷонаши нузул

قهر حق آورد بر جانش نزول

Ҳам зи нсохӣ бар омад ҳам зи дайн

هم ز نساخی بر آمد هم ز دین

Шуд адуи Мустафоу дайни бкин

شد عدوّ مصطفی و دین بکین

Мустафо фармуд к-эии габри ънўд

مصطفی فرمود کای گبر عنود

Чун сияҳи гаштӣ агар нур аз ту буд ?

چون سیه گشتی اگر نور از تو بود؟

Гар ту инбўъи илоҳӣ буде

گر تو ینبوع الهی بودیی

Ин чунин об сияҳ нагушӯде

این چنین آب سیه نگشودیی

То ки номӯсаш ба пеши ин ва он

تا که ناموسش به پیش این و آن

Нашканад бар басти ин ӯро даҳон

نشکند بر بست این او را دهان

Андарун май сӯхташи ҳам зини сабаб

اندرون می‌سوختش هم زین سبب

Тавба кардан менаёраст ин аҷаб

توبه کردن می‌نیارست این عجب

Оҳ мекард ва набӯдаш оҳи суд

آه می‌کرد و نبودش آه سود

Чун дар омад теғу сарро дар рабӯд

چون در آمد تیغ و سر را در ربود

Карда ҳақи номӯсро сад ман ҳадид

کرده حق ناموس را صد من حدید

эй басои баста ба банди нопадид

ای بسا بسته به بند ناپدید

Кибру куфри он сон бибаст он роҳ ро

کبر و کفر آن سان ببست آن راه را

Ки наёрад кард зоҳири оҳ ро

که نیارد کرد ظاهر آه را

Гуфт ағлолои фаҳм ба мқмҳўн

گفت اغلالا فهم به مقمحون

Нест он ағлол бар мо аз бурун

نیست آن اغلال بر ما از برون

ХлФҳми сдои Фоғшиноҳм

خلفهم سدا فاغشیناهم

наменабинад бандро пеш ва пас ӯ

می‌نبیند بند را پیش و پس او

Ранг саҳро дорад он садӣ ки хост

رنگ صحرا دارد آن سدی که خاست

ӯ намедонад ки он сад қазост

او نمی‌داند که آن سد قضاست

Шоҳиди ту сад рӯй шоҳидаст

شاهد تو سد روی شاهدست

Муршиди ту сад гуфт муршидаст

مرشد تو سد گفت مرشدست

эй басои куффорро савдои дайн

ای بسا کفار را سودای دین

Бандашони номӯсу кибри он ва ин

بندشان ناموس و کبر آن و این

Банди пинҳон лек аз оҳани бтар

بند پنهان لیک از آهن بتر

Банди оҳанро кунад пораи табар

بند آهن را کند پاره تبر

Банди оҳанро тавон кардани ҷудо

بند آهن را توان کردن جدا

Банди ғайбиро надонад каси даво

بند غیبی را نداند کس دوا

Мардро занбӯр агар нешӣ занад

مرد را زنبور اگر نیشی زند

Табъ ӯ он лаҳза бар дафъии тунд

طبع او آن لحظه بر دفعی تند

Захми неш аммо чу аз ҳастӣ тест

زخم نیش اما چو از هستی تست

Ғам қавӣ бошад нагардад дарди суст

غم قوی باشد نگردد درد سست

Шарҳи ин аз синаи берун май ҷаҳд

شرح این از سینه بیرون می‌جهد

Лек май тарсам ки навмидӣ диҳад

لیک می‌ترسم که نومیدی دهد

Не машав навмед ва худро шод кун

نی مشو نومید و خود را شاد کن

Пеши он фарёдрас фарёд кун

پیش آن فریادرس فریاد کن

К-эии муҳиби афв аз мо афв кун

کای محب عفو از ما عفو کن

эй табиби ранҷи носури куҳан

ای طبیب رنج ناسور کهن

Акси ҳикмати он шқиро ёва кард

عکس حکمت آن شقی را یاوه کرد

Худ мубин то бар наёрад аз ту гирд

خود مبین تا بر نیارد از تو گرد

эй бародар бар ту ҳикмати ҷорӣаи сет

ای برادر بر تو حکمت جاریه‌ست

Он зи абдолст ва бар ту орӣаи сет

آن ز ابدالست و بر تو عاریه‌ست

Гарчи дар худ хона нурӣ ёфтаст

گرچه در خودخانه نوری یافتست

Он зи ҳамсоя мунаввар тофтаст

آن ز همسایهٔ منور تافتست

Шукр кун ғарра машав бинӣ макун

شکر کن، غره مشو، بینی مکن

Гӯши дор ва ҳеҷ худбинӣ макун

گوش دار و هیچ خودبینی مکن

Сад дареғу дарди кини ориятӣ

صد دریغ و درد، کین عاریتی

Аматонро давр кард аз умматӣ

امتّان را دور کرد از امّتی

Ман ғуломи он ки ӯ дар ҳар работ

من غلام آن که او در هر رباط

Хешро восил надонад бар смот

خویش را واصل نداند بر سماط

Баси работӣ ки бибояд тарк кард

بس رباطی که بباید ترک کرد

То ба маскан дар расад як рӯзи мард

تا به مسکن در رسد یک روز مرد

Гарчи оҳан сурх шуд ӯ сурх нест

گرچه آهن سرخ شد، او سرخ نیست

Партави орият оташ занӣаст

پرتو عاریت آتش‌زنیست

Гар шавад пари нури равзан ё саро

گر شود پر نور روزن یا سرا

Ту мадони равшани магари хуршед ро

تو مدان روشن مگر خورشید را

Ҳар дар ва девор гуяд равшанам

هر در و دیوار گوید روشنم

Партав ғайриӣ надорам ин манам

پرتو غیری ندارم این منم

Пас бигӯед офтоб эй норашид

پس بگوید آفتاب ای نارشید

Чунк ман ғорб шавам ояд падед

چونک من غارب شوم، آید پدید

Сабза ҳо гӯйанд мо сабз аз худем

سبزه‌ها گویند ما سبز از خودیم

Шод ва хандонему баси зебои хдим

شاد و خندانیم و بس زیبا خدیم

Фасл тобистон бигӯед Эй амам

فصل تابستان بگوید ای امم

Хешро байнед чун ман бигузарам

خویش را بینید چون من بگذرم

Тан ҳаме нозад ба хӯбӣу ҷамол

تن همی‌نازد به خوبی و جمال

Рӯҳ пинҳон карда фару пару бол

روح پنهان کرده فرُّ و پر و بال

Гуядаш эй мзблаҳ ту кистӣ

گویدش ای مزبله تو کیستی

Як ду рӯз аз партави ман зистӣ

یک دو روز از پرتو من زیستی

Ғанҷ ва нозат менагунҷад дар ҷаҳон

غنج و نازت می‌نگنجد در جهان

Бош то ки ман шавам аз ту ҷаҳон

باش تا که من شوم از تو جهان

Гарми доронати туро гӯрӣ кунанд

گرم‌دارانت ترا گوری کنند

Туъмаи морон ва мўронт кунанд

طعمهٔ ماران و مورانت کنند

Бинӣ аз ганд ту гирад он касе

بینی از گند تو گیرد آن کسی

Кӯ ба пеши ту ҳамеи мардии басӣ

کو به پیش تو همی‌مردی بسی

Партав рӯҳаст нутқу чашму гӯш

پرتو روحست نطق و چشم و گوش

Партави оташ буд дар оби ҷӯш

پرتو آتش بود در آب جوش

Ончнонки партави ҷон бар танаст

آنچنانک پرتو جان بر تنست

Партави абдол бар ҷон манаст

پرتو ابدال بر جان منست

Ҷони ҷон чу вокшди поро зи ҷон

جان جان چو واکشد پا را ز جان

Ҷон чунон гардад ки беҷон тан бидон

جان چنان گردد که بی‌جان تن بدان

Сар аз он рӯ май нуҳуми ман бар замин

سر از آن رو می‌نهم من بر زمین

То гувоҳи ман буд дар рӯзи дайн

تا گواه من بود در روز دین

Явми дайн ки злзлти зилзолҳо

یوم دین که زلزلت زلزالها

Ин замин бошад гувоҳи ҳолҳо

این زمین باشد گواه حالها

Гӯи тҳдси ҷҳраҳи ахборҳо

گو تحدث جهرة اخبارها

Дар сухан ояд замину хора ҳо

در سخن آید زمین و خاره‌ها

Фалсафӣ мункир шавад дар фикру занн

فلسفی منکر شود در فکر و ظن

Гӯ бирав сарро бар он девори зан

گو برو سر را بر آن دیوار زن

Нутқи обу нутқи хоку нутқи гул

نطق آب و نطق خاک و نطق گل

Ҳаст маҳсуси ҳавоси аҳли дил

هست محسوسِ حواسِ اهل دل

Фалсафии кӯи мункир ҳаннона аст

فلسفی کو منکر حنّانه است

Аз ҳавоси авлиё бегона аст

از حواس اولیا بیگانه است

Гуяд ӯ ки партави савдои халқ

گوید او که پرتو سودای خلق

Бас хаёлот оварад дар рои халқ

بس خیالات آورد در رای خلق

Блаки акси он фасоду куфр ӯ

بلک عکس آن فساد و کفر او

Ин хаёли мункириро зад бирав

این خیال منکری را زد برو

Фалсафии мари девро мункир шавад

فلسفی مر دیو را منکر شود

Дар ҳамон дами сухраи девӣ буд

در همان دم سخرهٔ دیوی بود

Гар надидӣ девро худро бибин

گر ندیدی دیو را خود را ببین

Беҷунун набӯд кабӯдӣ бар ҷабин

بی جنون نبود کبودی بر جبین

Ҳар киро дар дили шаку пичонист

هر که را در دل شک و پیچانیَست

Дар ҷаҳон ӯ фалсафӣ пинҳонӣаст

در جهان او فلسفی پنهانیست

Май намояди эътиқоду гоҳи гоҳ

می‌نماید اعتقاد و گاه گاه

Он раг ФлсФ кунад рӯйиши сиёҳ

آن رگ فلسف کند رویش سیاه

Алҳзр эй муъминони кон дар шумост

الحذر ای مؤمنان کان در شماست

Дар шумо баси олам бе мунтаҳост

در شما بس عالم بی‌منتهاست

Ҷумлаи ҳафтод ва ду миллат дар туаст

جمله هفتاد و دو ملت در توست

Ваа ки рӯзии он бар орад аз ту даст

وه که روزی آن بر آرد از تو دست

Ҳар ки ӯро барги он имон буд

هر که او را برگ آن ایمان بود

Ҳамчуи барг аз бими ин ларзон буд

همچو برگ از بیم این لرزان بود

Бар блису дев зон хандида Эй

بر بِلیس و دیو زان خندیده‌ای

Ки ту худро неки мардуми дида Эй

که تو خود را نیک‌مردم دیده‌ای

Чун кунад ҷони бозгўнаҳи пӯстин

چون کند جان بازگونه پوستین

Чанд вои ?вилӣ бар ояд зи аҳли дайн

چند وا ویلی بر آید ز اهل دین

Бар дукон , ҳар зрнмо хандон шудаст

بر دکان، هر زرنما خندان شدست

Зонк санги имтиҳон пинҳон шудаст

زانک سنگ امتحان پنهان شدست

Пардае саттор аз мо бар мгир

پرده‌ ای ستار از ما بر مگیر

Бош андари имтиҳони моро мҷир

باش اندر امتحان ما را مجیر

Қалб паҳлу мезанад бо зар ба шаб

قلب پهلو می‌زند با زر به شب

Интизор рӯз медорад зҳб

انتظار روز می‌دارد ذهب

Бо забони ҳол зар гуяд ки бош

با زبان حال زر گوید که باش

эй музаввар то бар ояд рӯзи фош

ای مُزَوَّر تا بر آید روز فاش

Сад ҳазорон соли Иблиси лъин

صد هزاران سال ابلیس لعین

Буд зи абдолу амири алмؤмнин

بود ز ابدال و امیر المؤمنین

Панҷа зад бо одам аз нозӣ ки дошт

پنجه زد با آدم از نازی که داشت

Гашти расвои ҳамчуи саргини вақти чошт

گشت رسوا همچو سرگین وقت چاشت