Мард гуфташ к-эии амӣралмуъминӣн
مرد گفتش کای امیرالمؤمنین
Ҷони зи боло чун дар омад дар замин
جان ز بالا چون در آمد در زمین
Мурғ беандоза чун шуд дар қафас
مرغ بیاندازه چون شد در قفس
Гуфт ҳақ бар ҷон фусун хонду қасас
گفت حقّ بر جانْ فسونْ خوانْد و قصص
Бар адамҳо кон надорад чашму гӯш
بر عدمها کان ندارد چشم و گوش
Чун фусун хонд ҳаме ояд ба ҷӯш
چون فسون خوانَد همی آید به جوش
Аз фусун ӯ адамҳо зуди зуд
از فسونِ او عدمها زودْ زود
Хуш муъаллақ мезанад сӯии вуҷӯд
خوش معلق میزند سوی وجود
Боз бар мавҷӯди афсунӣ чу хонд
باز بر موجود افسونی چو خوانْد
Зу ду аспа дар адам мавҷӯд ронад
زو دو اسپه در عدم موجود راند
Гуфт дар гӯши гул ва хандонаш кард
گفت در گوش گُل و خندانش کرد
Гуфт бо сангу ақиқ конаш кард
گفت با سنگ و عقیق کانش کرد
Гуфт бо ҷисми оятӣ то ҷон шуд ӯ
گفت با جسمْ آیتی تا جان شد او
Гуфт бо хуршед то рахшон шуд ӯ
گفت با خورشیدْ تا رخشان شد او
Боз дар гӯшаши дамади нуктаи махуф
باز در گوشش دمد نکتهٔ مخوف
Дар рух хуршед уфтад сад кусуф
در رخ خورشید افتد صد کسوف
То ба гӯши абри он гуё чаҳ хонд
تا به گوش ابر آن گویا چه خوانْد
Кӯ чу машк аз дидаи худ ашк ронад
کو چو مَشک از دیدهٔ خود اشک راند
То ба гӯши хоки ҳақ чаҳ хонда аст
تا به گوش خاک حق چه خوانده است
Кӯи муроқиби гашту хомаш монда аст
کو مراقب گشت و خامش مانده است
Дар тараддуд ҳар ки ӯ ошуфта аст
در تردد هر که او آشفته است
Ҳақ ба гӯш ӯ муаммо гуфта аст
حق به گوش او معما گفته است
То кунад маҳбӯсаши андари ду гумон
تا کند محبوسش اندر دو گمان
Он кунам он гуфт ё худ зиди он
آن کنم آن گفت یا خود ضد آن
Ҳам зи ҳақ тарҷеҳ ёбад як тараф
هم ز حق ترجیح یابد یک طرف
Зон ду якро баргузинад зон кнФ
زان دو یک را برگزیند زان کنف
Гар нахоҳӣ дар тараддуди ҳуши ҷон
گر نخواهی در تردد هوش جان
Кам фишори ин пунбаи андари гӯши ҷон
کم فشار این پنبه اندر گوش جان
То кунӣ фаҳми он мъмоҳош ро
تا کنی فهم آن معماهاش را
То кунӣ идроки рамзу фош ро
تا کنی ادراک رمز و فاش را
Пас маҳал ваҳй гардад гӯши ҷон
پس محل وحی گردد گوش جان
Ваҳй чаҳ буд гуфтанӣ аз ҳиси ниҳон
وحی چه بود گفتنی از حس نهان
Гӯши ҷону чашми ҷони ҷузи ин ҳис аст
گوش جان و چشم جان جز این حس است
Гӯши ақлу гӯши занни зин муфлис аст
گوش عقل و گوش ظن زین مفلس است
Лафзи ҷабрами ишқро бесабр кард
لفظ جبرم عشق را بیصبر کرد
Вонк ошиқ нест ҳабс ҷабр кард
وانک عاشق نیست حبس جبر کرد
Ин маъаят бо ҳақаст ва ҷабр нест
این معیت با حقست و جبر نیست
Ин таҷаллӣ мааст ин абр нест
این تجلی مه است این ابر نیست
Вар буд ин ҷабри ҷабр омма нест
ور بود این جبر جبر عامه نیست
Ҷабри он аммора худкома нест
جبر آن امارهٔ خودکامه نیست
Ҷабрро эшон шиносанд эй писар
جبر را ایشان شناسند ای پسر
Ки худо бикшодашон дар дили басар
که خدا بگشادشان در دل بصر
Ғайбу оянда баришон гашти фош
غیب و آینده بریشان گشت فاش
Зикри мозии пеши эшон гашти лоаш
ذکر ماضی پیش ایشان گشت لاش
Ихтиёру ҷабр эшон дигараст
اختیار و جبر ایشان دیگرست
Қатраҳо андар садафҳо гавҳараст
قطرهها اندر صدفها گوهرست
Ҳаст беруни қатраи хираду бузург
هست بیرون قطرهٔ خرد و بزرگ
Дар садафи он дар хирадасту сутург
در صدف آن در خردست و سترگ
Табъ ноф оҳӯаст он қавм ро
طبع ناف آهوست آن قوم را
Аз буруни хӯну дарунашони машкҳо
از برون خون و درونشان مشکها
Ту магӯ кини мояи беруни хӯн буд
تو مگو کین مایه بیرون خون بود
Чун равад дар нофи мишкӣ чун шавад
چون رود در ناف مشکی چون شود
Ту магӯ кини миси буруни бади мҳтқр
تو مگو کین مس برون بد محتقر
Дар дили эксир чун гирад гуҳар
در دل اکسیر چون گیرد گهر
Ихтиёру ҷабр дар ту бади хаёл
اختیار و جبر در تو بد خیال
Чун даришон рафт шуд нури ҷалол
چون دریشان رفت شد نور جلال
Нон чу дар суфра сет бошад он ҷамод
نان چو در سفرهست باشد آن جماد
Дар тан мардум шавад ӯ рӯҳи шод
در تن مردم شود او روح شاد
Дар дил суфра нагардад мустаҳил
در دل سفره نگردد مستحیل
Мустаҳилаш ҷон кунад аз слсбил
مستحیلش جان کند از سلسبیل
Қӯт ҷонаст ин эй рост хон
قوت جانست این ای راستخوان
То чаҳ бошад қӯти он ҷони ҷон
تا چه باشد قوت آن جان جان
Гӯшти пораи одамӣ бо ақлу ҷон
گوشت پارهٔ آدمی با عقل و جان
Май шикофади кӯҳро бо баҳру кон
میشکافد کوه را با بحر و کان
Зӯри ҷон кӯҳ кун шқи ҳаҷар
زور جان کوه کن شق حجر
Зӯри ҷони ҷон дар аншқи алқмр
زور جان جان در انشق القمر
Гар кушояди дили сари анбони роз
گر گشاید دلْ سرِ انبان راز
Ҷон ба сӯй арш созад тарк тоз
جان به سوی عرش سازد ترکتاز