Гуфт қозии муфлисиро вои намо

گفت قاضی مفلسی را وا نما

Гуфт инак аҳли зиндонати гўо

گفت اینک اهل زندانت گوا

Гуфт эшон муттаҳам бошанд чун

گفت ایشان متهم باشند چون

намегурезанд аз ту мегарӣанд хӯн

می‌گریزند از تو می‌گریند خون

Ваз ту мехоҳанд ҳам то вораанд

وز تو می‌خواهند هم تا وارهند

Зини ғарази ботил гувоҳӣ ме диҳанд

زین غرض باطل گواهی می‌دهند

Ҷумлаи аҳл маҳкама гуфтанд мо

جمله اهل محکمه گفتند ما

Ҳам бар идбор ва бар ифлосаши гўо

هم بر ادبار و بر افلاسش گوا

Ҳар киро пурсед қозии ҳол ӯ

هر که را پرسید قاضی حال او

Гуфт мавлои дасти азин муфлис башу

گفت مولا دست ازین مفلس بشو

Гуфт қозӣ ки ши бгрдониди фош

گفت قاضی که‌ش بگردانید فاش

Гирди шаҳри ин муфлисасту баси қлош

گرد شهر این مفلس است و بس قلاش

Кӯ ба кӯ ӯро мунодиҳо занед

کو به‌کو او را منادی‌ها زنید

Табли ифлосаши аён ҳар ҷои занед

طبل افلاسش عیان هر جا زنید

Ҳеҷ каси насяи бнФрўшди бадв

هیچ کس نسیه بنفروشد بدو

Қарзи надиҳади ҳеҷ кас ӯро тсў

قرض ندهد هیچ کس او را تسو

Ҳар ки даъвии орадаши ӣнҷо ба фан

هر که دعوی آرَدَش اینجا به‌فن

Беш занадонаш нахоҳам кард ман

بیش زندانش نخواهم کرد من

Пеши ман ифлос ӯ собит шудаи сет

پیش من افلاس او ثابت شده‌ست

Нақд ва коло несташ чизе ба даст

نقد و کالا نیستش چیزی به‌دست

Одамӣ дар ҳабси дунёи зи он буд

آدمی در حبس دنیا ز‌آن بود

То буд ки ифлос ӯ собит шавад

تا بوَد که‌افلاس او ثابت شود

Муфлисии девро яздони мо

مفلسیِ دیو را یزدان ما

Ҳам мунодӣ кард дар қуръони мо

هم منادی کرد در قرآن ما

Кови дағо ва муфлисасту бади сухан

کاو دغا و مفلس است و بد سخن

Ҳеҷ бо ӯ ширкат ва савдо макун

هیچ با او شرکت و سودا مکن

Вар кунӣ ӯро баҳона оварӣ

ور کنی او را بهانه آوری

Муфлисаст ӯ , сарфа аз вай кӣ барӣ ?

مفلس است او، صرفه از وی کی بری‌‌؟

Ҳозир овараданд чун фитна фурухт

حاضر آوردند چون فتنه فروخت

Уштур кардӣ ки ҳизум ме фурухт

اشتر کُردی که هیزم می‌فروخت

Кард бечораи басӣ фарёд кард

کُرد بیچاره بسی فریاد کرد

Ҳам муваккилро ба донагӣ шод кард

هم موکل را به دانگی شاد کرد

Уштураши бурданд аз ҳангоми чошт

اشترش بردند از هنگام چاشت

То шабу афғон ӯ судӣ надошт

تا شب و افغان او سودی نداشت

Бар шутур бинишаст он қаҳти гарон

بر شتر بنشست آن قحط گران

Соҳиби уштури паии уштури давон

صاحب اشتر پی اشتر دوان

Сӯ ба сӯу кӯ ба кӯ ме тохтанд

سو به سو و کو به کو می‌تاختند

То ҳамаи шаҳраш аён бишнохтанд

تا همه شهرش عیان بشناختند

Пеш ҳар ҳаммом ва ҳар бозори гуҳ

پیش هر حمام و هر بازار‌گه‌

Карда мардуми ҷумла дар шаклаши нигаҳ

کرده مردم جمله در شکلش نگه

Даҳ мунодигар баланди овозён

دَه منادی‌گر بلند آوازیان

Тарк ва карду рӯмён ва тозён

ترک و کرد و رومیان و تازیان

Муфлисаст ин ва надорад ҳеҷ чиз

مفلس است این و ندارد هیچ چیز

Қарз то надиҳади кас ӯро як пашиз

قرض تا ندهد کس او را یک پشیز

Зоҳир ва ботин надорад ҳуба Эй

ظاهر و باطن ندارد حبه‌ای

Муфлисии қалбии дағоеи дбаҳ Эй

مفلسی قلبی دغایی دبه‌ای

Ҳону ҳон бо ӯ ҳарифӣ кам кунед

هان و هان با او حریفی کم کنید

Чунк гови оради гиреҳ муҳкам кунед

چونک گاو آرد گره محکم کنید

Вар ба ҳукм оред ин пажмурда ро

ور به‌حکم آرید این پژمرده را

Ман нахоҳам кард зиндони мурда ро

من نخواهم کرد زندان مرده را

Хуш дамаст ӯу гулӯяши баси фарох

خوش‌دَمست او و گلویش بس فراخ

Бо шиори нави дсори шохи шох

با شِعار نو دِثار شاخ شاخ

Гар бипушади баҳри макри он ҷома ро

گر بپوشد بهر مکر آن جامه را

Орӣаи сети он то фиребади омма ро

عاریه‌ست آن تا فریبد عامه را

Ҳарфи ҳикмат бар забони нои ҳаким

حرف حکمت بر زبان نا‌حکیم

Ҳалаҳои орияти дон эй салим

حله‌های عاریت دان ای سلیم

Гарчи дуздии ҳалае пӯшида аст

گرچه دزدی حله‌ای پوشیده است

Дасти ту чун гирад он бибридаи даст

دست تو چون گیرد آن ببریده‌دست

Чун шабона аз шутур омад ба зер

چون شبانه از شتر آمد به زیر

Кард гуфташ манзилам даврасту дайр

کُرد گفتش منزلم دورست و دیر

Бар нишастӣ уштурамро аз пагоҳ

بر نشستی اشترم را از پگاه

Ҷӯ раҳо кардам кам аз ихроҷи коҳ

جو رها کردم کم از اخراج کاه

Гуфт то акнӯн чаҳ мекардем пас ? !

گفت تا اکنون چه می‌کردیم پس‌‌؟!

Ҳуши ту кӯ ? нест андари хонаи кас ?

هوش تو کو‌‌؟ نیست اندر خانه کس‌‌‌؟

Табли ифлосам ба чархи собъаҳ

طبل افلاسم به چرخ سابعه

Рафт ва ту нашунидае бади воқеа

رفت و تو نشنیده‌ای بد واقعه

Гӯши ту пар бӯдааст аз тамаъи хом

گوش تو پر بوده‌است از طمْعِ خام

Пас тамаъ кар мекунад кӯр эй ғулом

پس طمَع کر می‌کند کور ای غلام

То кулӯх ва санг бишунид ин баён

تا کلوخ و سنگ بشنید این بیان

Муфлиси сету муфлиси сети ин қлтбон

مفلس‌ست و مفلس‌ست این قلتبان

То ба шаб гуфтанд ва дар соҳиби шутур

تا به شب گفتند و در صاحب شتر

Бар назд ков аз тамаъи пар буд пар

بر نزد کاو از طمع پر بود پر

Ҳаст бар самъу басари меҳри худо

هست بر سمع و بصر مُهر خدا

Дар ҳуҷби баси сӯрати сету баси садо

در حجب بس صورت‌ست و بس صدا

Онч ӯ хоҳад расонади он ба чашм

آنچ او خواهد رساند آن به چشم

Аз ҷамол ва аз камол ва аз кршм

از جمال و از کمال و از کرشم

Ва онч ӯ хоҳад расонади он ба гӯш

و آنچ او خواهد رساند آن به گوش

Аз самоъ ва аз бишорати вази хурӯш

از سماع و از بشارت وز خروش

Куни пари чораи сет , ҳеҷат чораи не

کون پر چاره‌ست، هیچت چاره نی

То ки накушояд худояти равзанӣ

تا که نگشاید خدایت روزنی

Гарчи ту ҳастӣ кунун ғофил аз он

گرچه تو هستی کنون غافل از آن

Вақти ҳоҷат ҳақ кунад онро аён

وقت حاجت حق کند آن را عیان

Гуфт пайғомбар ки яздони Маҷид

گفت پیغامبر که یزدان مجید

Аз пай ҳар дарди дармони офарид

از پی هر درد درمان آفرید

Лек зон дармон набинӣ рангу бӯ

لیک زان درمان نبینی رنگ و بو

Баҳри дарди хеш бефармон ӯ

بهر درد خویش بی فرمان او

Чашмро эй чораи ҷӯ дар ломакон

چشم را ای چاره‌جو در لامکان

Ҳин буна чун чашми куштаи сӯии ҷон

هین بنه چون چشم‌ کشته سوی جان

Ин ҷаҳон аз бе ҷиҳати пайдо шудаи сет

این جهان از بی جهت پیدا شده‌ست

Ки з бе ҷое ҷаҳонро ҷо шудаи сет

که ز بی‌جایی جهان را جا شده‌ست

Бози гирд аз ҳаст сӯии нестӣ

باز گرد از هست سوی نیستی

Толиби рабӣу рбонистӣ

طالب ربی و ربانیستی

Ҷои дахли сети ин адам аз ваии марам

جای دخل‌ست این عدم از وی مرم

Ҷои харҷи сети ин вуҷӯд беш ва кам

جای خرج‌ست این وجود بیش و کم

Коргоҳи сунъи ҳақ чун нестии сет

کارگاه صنع حق چون نیستی‌ست

Ҷузи маъаттал дар ҷаҳон ҳаст кист ?

جز معطل در جهانِ هست کیست‌‌‌؟

Ёди даҳ моро суханҳои дақиқ

یاد ده ما را سخن‌های دقیق

Ки туро раҳм оварад он эй рафиқ

که ترا رحم آورد آن ای رفیق

Ҳам дуо аз ту иҷобати ҳам зи ту

هم دعا از تو اجابت هم ز تو

Эминӣ аз ту мҳобти ҳам зи ту

ایمنی از تو مهابت هم ز تو

Гар хатои гуфтеми ислоҳаш ту кун

گر خطا گفتیم اصلاحش تو کن

Муслеҳии ту эй ту султони сухан

مصلحی تو ای تو سلطان سخن

Кимиёи дорӣ ки табдилаш кунӣ

کیمیا داری که تبدیلش کنی

Гарчи ҷӯии хӯн буд нилаш кунӣ

گرچه جوی خون بود نیلش کنی

Ин чунин миногар иҳо кори тест

این چنین مینا‌گر‌ی‌ها کار تست

Ин чунин эксирҳо асрори тест

این چنین اکسیر‌ها اسرار تست

Оброу хокро бар ҳам задӣ

آب را و خاک را بر هم زدی

зи обу гули нақши тан одам задӣ

ز آب و گل نقش تن آدم زدی

Нисбаташ додӣу ҷуфту хол ва ъам

نسبتش دادی و جفت و خال و عم

Бо ҳазор андешау шодӣу ғам

با هزار اندیشه و شادی و غم

Бози баъзеро раҳоӣ дода Эй

باز بعضی را رهایی داده‌ای

Зини ғаму шодӣ ҷудоӣ дода Эй

زین غم و شادی جدایی داده‌ای

Бардае аз хешу пайванду сиришт

برده‌ای از خویش و پیوند و سرشت

Кардае дар чашм ӯ ҳар хуби зишт

کرده‌ای در چشم او هر خوب زشت

Ҳар чаҳ маҳсусаст ӯ рад ме кунад

هر چه محسوس است او رد می‌کند

Вончи нопидои сет маснад ме кунад

وانچ ناپیدا‌ست مسند می‌کند

Ишқ ӯ пайдоу маъшӯқаши ниҳон

عشق او پیدا و معشوقش نهان

Ёри беруни фитна ӯ дар ҷаҳон

یار بیرون فتنهٔ او در جهان

Ин раҳо кун ишқҳои сӯратӣ

این رها کن عشق‌های صورتی

Нест бар сӯрат на бар рӯй сетӣ

نیست بر صورت نه بر روی ستی

Ончи маъшӯқи сет сӯрат нест он

آنچ معشوق‌ست صورت نیست آن

Хоҳи ишқи ин ҷаҳони хоҳи он ҷаҳон

خواه عشق این جهان خواه آن جهان

Онч бар сӯрати ту ошиқ гашта Эй

آنچ بر صورت تو عاشق گشته‌ای

Чун бурун шуд ҷон чарояш ҳаштае ?

چون برون شد جان چرایش هشته‌ای‌‌؟

Сӯрати ш бар ҷост ин сирӣ з чист ?

صورت‌ش بر جاست این سیری ز چیست‌؟

Ъошқои вои ҷӯ ки маъшӯқ ту кист ?

عاشقا وا جو که معشوق تو کیست‌‌؟

Ончи маҳсуси сет агар маъшуқа аст

آنچ محسوس‌ست اگر معشوقه است

Ошиқи сетӣ ҳар ки ӯро ҳис ҳаст

عاشق‌ستی هر که او را حس هست

Чун вафои он ишқ афзӯн ме кунад

چون وفا آن عشق افزون می‌کند

Кӣ вафои сӯрат дигаргун мекунад ?

کی وفا صورت دگرگون می‌کند‌‌؟

Партави хуршед бар девор тофт

پرتو خورشید بر دیوار تافت

Тобиши ориятӣ девор ёфт

تابش عاریتی دیوار یافت

Бар кулӯхии дил чаҳ бандӣ эй салим ? !

بر کلوخی دل چه بندی ای سلیم‌؟!

Вои талаби аслӣ ки тобад ӯ муқӣм

وا طلب اصلی که تابد او مقیم

эй ки ту ҳам ошиқӣ бар ақли хеш

ای که تو هم عاشقی بر عقل خویش

Хеш бар сӯрат прессатон дида беш

خویش بر صورت‌پرستان دیده بیش

Партави ақли сети он бар ҳиси ту

پرتو عقل‌ست آن بر حس تو

Орият май дони зҳб бар миси ту

عاریت می‌دان ذهب بر مس تو

Чун зарандӯд сети хӯбӣ дар башар

چون زر‌اندود‌ست خوبی در بشر

Варна чун шуд шоҳидтар пераи хар ?

ورنه چون شد شاهد تَر پیره‌خر‌؟

Чун фиришта буд ҳамчун дев шуд

چون فرشته بود همچون دیو شد

Кони малоҳати андрўи орӣаи бад

کان ملاحت اندرو عاریه بد

Андак андак меситонанд он ҷамол

اندک اندک می‌ستانند آن جمال

Андаки андак хушк мегардад ниҳол

اندک اندک خشک می‌گردد نهال

Рӯ наумра ннксаҳ бихон

رو نعمره ننکسه بخوان

Дил талаб кун дил манеҳ бар устихон

دل طلب کن دل منه بر استخوان

Кони ҷамоли дили ҷамол боқӣ аст

کآن جمال دل جمال باقی‌ است

Давлаташ аз оби ҳайвон соқӣ аст

دولتش از آب حیوان ساقی است

Худ ҳам ӯ обаст ва ҳам соқӣу маст

خود هم او آبست و هم ساقی و مست

Ҳар се як шуд чун тилисми ту шикаст

هر سه یک شد چون طلسم تو شکست

Он якеро ту ндонӣ аз қиёс

آن یکی را تو ندانی از قیاس

Бандагӣ кун , жож кам хои ношинос

بندگی کن، ژاژ کم خا ناشناس

Маънии ту сӯрати сету орият

معنی تو صورت‌ست و عاریت

Бар муносиби шодӣ ва бар қофят

بر مناسب شادی و بر قافیت

Маънӣ он бошад ки бастанд туро

معنی آن باشد که بستاند ترا

Бениёз аз нақш гирданд туро

بی نیاز از نقش گرداند ترا

Маънӣ он набӯд ки кӯр ва кар кунад

معنی آن نبود که کور و کر کند

Мардро бар нақши ошиқ тар кунад

مرد را بر نقش عاشق‌تر کند

Кӯрро қисмати хаёли ғами Фзои сет

کور را قسمت خیال غم‌فزا‌ست

Баҳраи чашми ин хаёлоти фанои сет

بهرهٔ چشم این خیالاتِ فنا‌ست

Ҳарфи қуръонро зрирон маъдан над

حرف قرآن را ضریران معدن‌ند

Хар набенанд ва ба полон бар зананд

خر نبینند و به پالان بر زنند

Чун ту бенаии паии хари рӯ ки ҷуст

چون تو بینایی پی خر رو که جَست

Чанд полони дузӣ эй полони параст ? !

چند پالان‌دوزی ای پالان‌پرست‌؟!

Хар чу ҳаст ояд яқини полони туро

خر چو هست آید یقین پالان ترا

Кам нагардад нон , чу бошад ҷони туро

کم نگردد نان‌، چو باشد جان ترا

Пушти хари дукону мол ва мксб аст

پشت خر دکان و مال و مکسب است

Дар қалбати мояи сад қолаб аст

دُر قلبت مایهٔ صد قالب است

Хари бараҳна бар нишин эй бўолФзўл

خر برهنه بر نشین ای بوالفضول

Хари бараҳнаи не ки рокиб шуд расӯл

خر برهنه نی که راکب شد رسول

Алнабӣ қади ркби мърўрё

النبی قد رکب معروریا

Волнбии қили соФри мошё

والنبی قیل سافر ماشیا

Шуд хари нафаси ту , бар мехии ши банд

شد خر نفس تو‌، بر میخی‌ش بند

Чанд бигурезад зи кору бор чанд ?

چند بگریزد ز کار و بار چند‌‌؟

Бори сабру шукр ӯро бурдании сет

بار صبر و شکر او را بردنی‌ست

Хоҳ дар сад солу хоҳии сӣ ва бист

خواه در صد سال و خواهی سی و بیست

Ҳеҷ возри визр ғайриӣ бар надошт

هیچ وازر وزر غیری بر نداشت

Ҳеҷ кас надуруд то чизе накошт

هیچ کس ندرود تا چیزی نکاشت

Тамаъ хомаст он махӯр хом эй писар

طمع خامست آن مخور خام ای پسر

Хом хӯрдани иллати орад дар башар

خام خوردن علت آرد در بشر

Кон фулонӣ ёфт ганҷии ногаҳон

کان فلانی یافت گنجی ناگهان

Ман ҳамон хоҳам маи кору маи дукон

من همان خواهم مه کار و مه دکان

Кори бахти сети он ва он ҳам нодири сет

کار بخت‌ست آن و آن هم نادر‌ست

Касб бояд кард то тани қодири сет

کسب باید کرد تا تن قادر‌ست

Касб кардани ганҷро монеъ кӣаст ?

کسب کردن گنج را مانع کی است‌‌؟

Пои макаш аз кори он худ дар пай аст

پا مکش از کار آن خود در پی است

То нагардӣ ту гирифтор агар

تا نگردی تو گرفتارِ اگر

Ки агар ин кардамӣ ё он дигар

که اگر این کردمی یا آن دگر

Каз агар гуфтани расӯл бо вифоқ

کز اگر گفتن رسول با وفاق

Манъ кард ва гуфт он ҳаст аз нифоқ

منع کرد و گفت آن هست از نفاق

Кони мунофиқ дар агар гуфтан бамурд

کان منافق در اگر گفتن بمرد

Ваз агар гуфтан ба ҷузи ҳасрати набард

وز اگر گفتن به جز حسرت نبرد