Мақаре мехонд аз рӯй китоб

مقریی می‌خواند از روی کتاب

Моؤкми ғўрои зи чашмаи бандами об

ماؤکم غورا ز چشمه بندم آب

Обро дар ғӯрҳо пинҳон кунам

آب را در غورها پنهان کنم

Чашмаҳоро хушк ва хшкстон кунам

چشمه‌ها را خشک و خشکستان کنم

Обро дар чашма кӣ орад дигар

آب را در چشمه کی آرد دگر

Ҷузи ман бе мисли ва бо фазлу хатар

جز من بی مثل و با فضل و خطر

Фалсафии мантиқии мстҳон

فلسفی منطقی مستهان

Май гузашт аз сӯии мактаби он замон

می‌گذشت از سوی مکتب آن زمان

Чунк бишунид оят ӯ аз нописанд

چونک بشنید آیت او از ناپسند

Гуфт ореми обро мо бо ?каланд

گفت آریم آب را ما با کلند

Мо ба захми белу тезии табар

ما به زخم بیل و تیزی تبر

Обро орем аз пастии зибр

آب را آریم از پستی زبر

Шаб бихуфт ва дид ӯ як шермард

شب بخفت و دید او یک شیرمرد

Зад тбончаҳ ҳар ду чашмаш кӯр кард

زد طبانچه هر دو چشمش کور کرد

Гуфт зини ду чашмаи чашм эй шқӣ

گفت زین دو چشمهٔ چشم ای شقی

Бо табари нурӣ бар ор ар содиқӣ

با تبر نوری بر آر ار صادقی

Рӯз бар ҷуст ва ду чашм кӯр дид

روز بر جست و دو چشم کور دید

Нури фоиз аз ду чашмаши нопадид

نور فایض از دو چشمش ناپدید

Гар биноледӣ ва мстғФр шудӣ

گر بنالیدی و مستغفر شدی

Нури рафта аз карам зоҳир шудӣ

نورِ رفته از کرم ظاهر شدی

Лек истиғфори ҳам дар даст нест

لیک استغفار هم در دست نیست

Завқи тавбаи нақл ҳар сармаст нест

ذوق توبه نُقل هر سرمست نیست

Зиштии аъмол ва шавамӣ ҷҳўд

زشتی اعمال و شومی جحود

Роҳи тавба бар дил ӯ баста буд

راه توبه بر دل او بسته بود

Аз ниёзу эътиқоди он халил

از نیاز و اعتقاد آن خلیل

Гашти мумкини амри саъбу мустаҳил

گشت ممکن امر صعب و مستحیل

Ҳамчунин бар акси он инкори мард

همچنین بر عکس آن انکار مرد

Мис кунад зарроу сулҳиро набард

مس کند زر را و صلحی را نبرد

Дили бсхтии ҳамчу рӯй санги гашт

دل بسختی همچو روی سنگ گشت

Чун шикофади тавбаи онро баҳри кишт

چون شکافد توبه آن را بهر کشت

Чун Шуайбии кӯ ки то ӯ аз дуо

چون شعیبی کو که تا او از دعا

Баҳри куштан хок созад кӯҳ ро

بهر کشتن خاک سازد کوه را

ё ба дарюзаи мқўқс аз расӯл

یا به دریوزه مقوقس از رسول

Санги лохӣ мазраъӣ шуд бо усӯл

سنگ‌لاخی مزرعی شد با اصول

Каҳрабоӣ масх омад ин дағо

کهربای مسخ آمد این دغا

Хоки қобилро кунад сангу ҳсо

خاک قابل را کند سنگ و حصا

Ҳар дилиро саҷдаи ҳам дастур нест

هر دلی را سجده هم دستور نیست

Музди раҳмати қисм ҳар муздур нест

مزد رحمت قسم هر مزدور نیست

Ҳин ба пушт он макун ҷурму гуноҳ

هین به پشت آن مکن جرم و گناه

Ки кунам тавба дар оем дар паноҳ

که کنم توبه در آیم در پناه

Май бибояд тобу обии тавба ро

می‌بباید تاب و آبی توبه را

Шарт шуд барқу саҳобии тавба ро

شرط شد برق و سحابی توبه را

Оташу обӣ бибояд мива ро

آتش و آبی بباید میوه را

Воҷиб ояд абру барқи ин шева ро

واجب آید ابر و برق این شیوه را

То набошад барқи дилу абри ду чашм

تا نباشد برق دل و ابر دو چشم

Кӣ нишинад оташи таҳдиду хашм

کی نشیند آتش تهدید و خشم

Кӣ бирӯяд сабзаи завқи висол

کی بروید سبزهٔ ذوق وصال

Кӣ баҷушад чашмаҳо зи оби зулол

کی بجوشد چشمه‌ها ز آب زلال

Кӣ гулистон роз гуяд бо чаман

کی گلستان راز گوید با چمن

Кӣ бунафшаи аҳди бандад бо саман

کی بنفشه عهد بندد با سمن

Кӣ чанории кафи кушояд дар дуо

کی چناری کف گشاید در دعا

Кӣ дарахтӣ сар фишонд дар ҳаво

کی درختی سر فشاند در هوا

Кӣ шукуфаи остини пари нисор

کی شکوفه آستین پر نثار

Бар фишондан гирад айёми баҳор

بر فشاندن گیرد ایام بهار

Кӣ фурӯзад лоларо рухи ҳамчуи хӯн

کی فروزد لاله را رخ همچو خون

Кӣ гул аз кӣса бар оради зари бурун

کی گل از کیسه بر آرد زر برون

Кӣ бияёд булбулу гул бӯ кунад

کی بیاید بلبل و گل بو کند

Кӣ чу толиби фохта куку кунад

کی چو طالب فاخته کوکو کند

Кӣ бигӯед лаки лаки он лаки лаки бҷон

کی بگوید لک‌لک آن لک‌لک بجان

Лак чаҳ бошад малики тест эй мстъон

لک چه باشد ملک تست ای مستعان

Кӣ намояди хоки асрори замир

کی نماید خاک اسرار ضمیر

Кӣ шавад бе осмони бустони мунир

کی شود بی آسمان بستان منیر

Аз куҷо овардаанд он ҳала ҳо

از کجا آورده‌اند آن حله‌ها

Ман Карими ман раҳими кулҳо

من کریم من رحیم کلها

Он латофатҳо нишон шоҳидӣаст

آن لطافتها نشان شاهدیست

Он нишони пои марди ъобдист

آن نشان پای مرد عابدیست

Он шавад шод аз нишон кӯ дид шоҳ

آن شود شاد از نشان کو دید شاه

Чун надид ӯро набошад антбоаҳ

چون ندید او را نباشد انتباه

Рӯҳи онкаси кӯи бҳнгоми аласт

روح آنکس کو بهنگام الست

Дид раби хеш ва шуд бе хеши маст

دید رب خویش و شد بی‌خویش مست

ӯ шиносади буи мекӯ ме бихӯрад

او شناسد بوی می کو می بخورد

Чун нахурд ӯ мечаҳ донад буи кард

چون نخورد او می چه داند بوی کرد

Зонк ҳикмати ҳамчуи ноқа зола аст

زانک حکمت همچو ناقهٔ ضاله است

Ҳамчуи даллолаи шаҳонро дола аст

همچو دلاله شهان را داله است

Ту бибинӣ хоб дар як хуши лақо

تو ببینی خواب در یک خوش‌لقا

Кӯ диҳад ваъдау нишонеи мари туро

کو دهد وعده و نشانی مر ترا

Ки мурод ту шавад ва инак нишон

که مراد تو شود و اینک نشان

Ки ба пеш ояд турои фардои фалон

که به پیش آید ترا فردا فلان

Як нишонеи он ки ӯ бошад савор

یک نشانی آن که او باشد سوار

Як нишоне ки туро гирад канор

یک نشانی که ترا گیرد کنار

Як нишоне ки бихандади пеши ту

یک نشانی که بخندد پیش تو

Як нишон ки дасти бандади пеши ту

یک نشان که دست بندد پیش تو

Як нишонеи онки ин хоб аз ҳавас

یک نشانی آنک این خواب از هوس

Чун шавад фардо нагӯйӣ пеши кас

چون شود فردا نگویی پیش کس

Зон нишони ҳам закариёро бигуфт

زان نشان هم زکریا را بگفت

Ки ниёе то се рӯз Аслан бигуфт

که نیایی تا سه روز اصلا بگفت

То се шаб хомаш кун аз неку бадат

تا سه شب خامش کن از نیک و بدت

Ин нишон бошад ки яҳё оядат

این نشان باشد که یحیی آیدت

Дам мазан се рӯз андар гуфту гӯ

دم مزن سه روز اندر گفت و گو

Кин сукутаст ояти мақсӯди ту

کین سکوتست آیت مقصود تو

Ҳин мёўри ин нишонро ту бигуфт

هین میاور این نشان را تو بگفت

Венаи суханро дори андар дил наҳуфт

وین سخن را دار اندر دل نهفت

Ин нишонҳо гуядаш ҳамчун шукр

این نشانها گویدش همچون شکر

Ин чаҳ бошад сад нишоне дигар

این چه باشد صد نشانی دگر

Ин нишони он буд кони малику ҷоҳ

این نشان آن بود کان مُلک و جاه

Ки ҳаме ҷӯӣ биёбӣ аз илоҳ

که همی‌جویی بیابی از اله

Онк майгаре ба шабҳои дароз

آنک می‌گریی به شبهای دراز

Вонк май сӯзии саҳаргаҳ дар ниёз

وانک می‌سوزی سحرگه در نیاز

Онк бе он рӯзи ту торик шуд

آنک بی آن روز تو تاریک شد

Ҳамчуи дӯкии гарданат борӣк шуд

همچو دوکی گردنت باریک شد

Вонч додӣ ҳарчӣ дорӣ дар закот

وآنچ دادی هرچه داری در زکات

Чун закоти поки бозони рхтҳот

چون زکات پاک‌بازان رختهات

Рахтҳо додӣу хобу ранги рӯ

رختها دادی و خواب و رنگ رو

Сар фидо кардӣу гаштии ҳамчуи мӯ

سر فدا کردی و گشتی همچو مو

Чанд дар оташ нишастӣ ҳамчуи авд

چند در آتش نشستی همچو عود

Чанд пеш теғ рафтӣ ҳамчуи худ

چند پیش تیغ رفتی همچو خود

Зини чунин бечорагӣҳо сад ҳазор

زین چنین بیچارگیها صد هزار

Хуй ушшоқаст ва ноед дар шумор

خوی عشاقست و ناید در شمار

Чунк шаби ин хоб дидӣ рӯз шуд

چونک شب این خواب دیدی روز شد

Аз умедаши рӯзи ту пирӯз шуд

از امیدش روز تو پیروز شد

Чашм гардон кардае бар чапу рост

چشم گردان کرده‌ای بر چپ و راست

Кони нишон ва он аломатҳо куҷост

کان نشان و آن علامتها کجاست

Бар мисоли барг май ларзӣ ки вой

بر مثال برگ می‌لرزی که وای

Гар равад рӯз ва нишон ноед биҷой

گر رود روز و نشان ناید بجای

Май дуӣ дар кӯйу бозору саро

می‌دوی در کوی و بازار و سرا

Чун касе кӯ гум кунад гӯсола ро

چون کسی کو گم کند گوساله را

Хоҷа хайраст ин дўодў чистат

خواجه خیرست این دوادو چیستت

Гум шудаи ӣнҷо ки дорӣ кистат

گم شده اینجا که داری کیستت

Гӯйяш хайраст лекини хайри ман

گوییش خیرست لیکن خیر من

Кас нишоед ки бидонади ғайри ман

کس نشاید که بداند غیر من

Гар бигӯям нак нишонам фӯт шуд

گر بگویم نک نشانم فوت شد

Чун нишон шуд фӯти вақт мӯат шуд

چون نشان شد فوت وقت موت شد

Бенгарӣ дар рӯй ҳар марди савор

بنگری در روی هر مرد سوار

Гуядат мангар марои девонаи вор

گویدت منگر مرا دیوانه‌وار

Гӯйяши ман соҳибӣ гум карда ам

گوییش من صاحبی گم کرده‌ام

Рӯ ба ҷусту ҷӯй ӯ оварда ам

رو به جست و جوی او آورده‌ام

Давлатати пояндаи бодо эй савор

دولتت پاینده بادا ای سوار

Раҳм кун бар ошиқони маъзӯри дор

رحم کن بر عاشقان معذور دار

Чун талаб кардӣ ба ҷад омад назар

چون طلب کردی به جِد آمد نظر

Ҷад хато накунад чунин омад хабар

جِد خطا نکند چنین آمد خبر

Ногаҳон омад савории некбахт

ناگهان آمد سواری نیکبخت

Пас гирифт андари канорати сахти сахт

پس گرفت اندر کنارت سخت سخت

Ту шудӣ биҳуш ва афтодӣ ба тоқ

تو شدی بیهوش و افتادی به طاق

Бехабар гуфт инат солусу нифоқ

بی‌خبر گفت اینت سالوس و نفاق

ӯ чаҳ мебинад дарави ин шӯр чист

او چه می‌بیند درو این شور چیست

ӯ надонад кони нишон васл кист

او نداند کان نشان وصل کیست

Ин нишон дар ҳақ ӯ бошад ки дид

این نشان در حق او باشد که دید

Он дигарро кӣ нишон ояд падед

آن دگر را کی نشان آید پدید

Ҳар замон каз вай нишоне ме расед

هر زمان کز وی نشانی می‌رسید

Шахсро ҷонӣ ба ҷонӣ ме расед

شخص را جانی به جانی می‌رسید

Моҳии бечораро пеш омад об

ماهی بیچاره را پیش آمد آب

Ин нишонҳо тлки оёти алкитоб

این نشانها تلک آیات الکتاب

Пас нишонеҳо ки андар анбиёст

پس نشانیها که اندر انبیاست

Хоси он ҷонро буд кӯ ошност

خاص آن جان را بود کو آشناست

Ин сухан ноқис бимонад ва бе қарор

این سخن ناقص بماند و بی‌قرار

Дил надорам бе дилами маъзӯри дор

دل ندارم بی‌دلم معذور دار

Зарраҳоро кӣ тавонад каси шимурд

ذره‌ها را کی تواند کس شمرد

Хоссаи он кӯи ишқ аз ваии ақли барад

خاصه آن کو عشق از وی عقل برد

Май шуморами баргҳои боғ ро

می‌شمارم برگهای باغ را

Май шуморами бонги Кебеку зоғ ро

می‌شمارم بانگ کبک و زاغ را

Дар шумор андар наёяд лек ман

در شمار اندر نیاید لیک من

Май шуморами баҳри рушди мумтаҳан

می‌شمارم بهر رشد ممتحن

Наҳси кайвон ё ки саъди муштарӣ

نحس کیوان یا که سعد مشتری

Ноед андари ҳаср гарчи бшмрӣ

ناید اندر حصر گرچه بشمری

Лек ҳам баъзе азин ҳар ду асар

لیک هم بعضی ازین هر دو اثر

Шарҳ бояд кард яъне нафъу зр

شرح باید کرد یعنی نفع و ضر

То шавад маълуми осори қазо

تا شود معلوم آثار قضا

Шамае мари аҳли саъду наҳс ро

شمه‌ای مر اهل سعد و نحس را

Толеъи онкас ки бошад муштарӣ

طالع آنکس که باشد مشتری

Шод гардад аз нишоту сарварӣ

شاد گردد از نشاط و سروری

Вонкро толеъи Зуҳал аз ҳар шарӯр

وانک را طالع زحل از هر شرور

Эҳтиёташ лозим ояд дар умӯр

احتیاطش لازم آید در امور

Азкрўои аллоҳи шоҳи мо дастур дод

اذکروا الله شاه ما دستور داد

Андар оташ дид моро нур дод

اندر آتش دید ما را نور داد

Гуфт агарчӣ покам аз зикри шумо

گفت اگرچه پاکم از ذکر شما

Нест лоиқи мари марои тасвирҳо

نیست لایق مر مرا تصویرها

Лек ҳаргизи масти тасвиру хаёл

لیک هرگز مست تصویر و خیال

Дар наёбади зоти моро бе мисол

در نیابد ذات ما را بی مثال

Зикри ҷисмона хаёл ноқисаст

ذکر جسمانه خیال ناقصست

Васфи шоҳона аз онҳо холисаст

وصف شاهانه از آنها خالصست

Шоҳро гуяд касе ҷўлоаҳ нест

شاه را گوید کسی جولاه نیست

Ин чаҳ мадҳаст ин магар огоҳ нест

این چه مدحست این مگر آگاه نیست