Гуфт он толиб ки охири як нафас

گفت آن طالب که آخر یک نفس

эй савора бар неи ин сӯи рони фарс

ای سواره بر نی این سو ران فرس

Ронад сӯй ӯ ки ҳин зутар бигӯ

راند سوی او که هین زوتر بگو

Коспи ман бас тавсанасту тундху

کاسپ من بس توسن‌ست و تندخو

То лагад бар ту нкўбд зуд бош

تا لگد بر تو نکوبد زود باش

Аз чаҳ май пурсӣ беонаш кун ту фош

از چه می‌پرسی بیانش کن تو فاش

ӯ маҷоли рози дил гуфтан надид

او مجال راز دل گفتن ندید

Зу бурун шӯ кард ва дар лоғш кашид

زو برون شو کرد و در لاغش کشید

Гуфт мехоҳам дарин кӯчаи занӣ

گفت می‌خواهم درین کوچه زنی

Кист лоиқ аз барои чун манӣ

کیست لایق از برای چون منی

Гуфт се гӯна зананд андари ҷаҳон

گفت سه گونه زن‌اند اندر جهان

Он ду ранҷ ва ин яке ганҷи равон

آن دو رنج و این یکی گنج روان

Он якеро чун бихоҳӣ кул турост

آن یکی را چون بخواهی کُل تراست

Вон дигар нимӣ туро нимӣ ҷудост

وآن دگر نیمی ترا‌، نیمی جداست

Вони сими ҳеҷ ӯ туро набӯд бидон

وآن سیم هیچ او ترا نبود بدان

Ин шунӯдии давр шӯ рафтам равон

این شنودی دور شو‌، رفتم روان

То туро аспам напарронд лагад

تا ترا اسپم نپراند لگد

Ки беафтӣ бар нахезӣ то абад

که بیفتی بر نخیزی تا ابد

Шайх ронад андари миёни кӯдакон

شیخ راند اندر میان کودکان

Бонг зад бор дигар ӯро ҷавон

بانگ زد بار دگر او را جوان

Ки биё охир бигӯ тафсири ин

که بیا آخر بگو تفسیر این

Ин занони се навъ гуфтӣ бар гузин

این زنان سه نوع گفتی بر گزین

Ронад сӯй ӯ ва гуфташ бикри хос

راند سوی او و گفتش بکر خاص

Кул туро бошад зи ғами ёбии халос

کل ترا باشد ز غم یابی خلاص

Вонки нимӣ он ту бева буд

وانک نیمی آن‌ِ تو‌، بیوه بود

Вонк ҳеҷаст он аёл бо валад

وانک هیچ‌ست‌، آن عیال با ولد

Чун зи шӯии аввалаши кӯдак буд

چون ز شوی اولش کودک بود

Меҳру кули хотираши он сӯ равад

مهر و کل خاطرش آن سو رود

Даври шӯ то аспи нндозди лагад

دور شو تا اسپ نندازد لگد

Сами аспи тавсанам бар ту расад

سم اسپ توسنم بر تو رسد

Ҳои ҳўиӣ кард шайх боз ронад

های هویی کرد شیخ باز راند

Кӯдаконро бози сӯй хеш хонд

کودکان را باز سوی خویش خواند

Боз бонгаш кард он соили биё

باز بانگش کرد آن سایل بیا

Як саволам монад эй шоҳи киё

یک سؤالم ماند ای شاه کیا

Боз ронад ин сӯ бигӯ зутар чаҳ буд

باز راند این سو بگو زوتر چه بود

Ки зи майдони он бача гӯям рабӯд

که ز میدان آن بچه گویم ربود

Гуфт эй шаҳ бо чунин ақлу адаб

گفت ای شه با چنین عقل و ادب

Ин чаҳ шидсти ин чаҳ феъласт эй аҷаб

این چه شیدست این چه فعلست ای عجب

Ту варои ақли куллӣ дар баён

تو ورای عقل کلی در بیان

Офтобӣ дар ҷунун чунӣ ниҳон

آفتابی‌، در جنون چونی نهان‌؟

Гуфт ин авбош рое ме зананд

گفت این اوباش رایی می‌زنند

То дарин шаҳри худам қозӣ кунанд

تا درین شهر خودم قاضی کنند

Дафъ мегуфтам маро гуфтанд не

دفع می‌گفتم مرا گفتند نی

Нест чун ту олимии соҳиби фаннӣ

نیست چون تو عالمی صاحب فنی

Бо вуҷӯд ту ҳаромасту хабис

با وجود تو حرام است و خبیث

Ки кам аз ту дар қазо гуяд ҳадис

که کم از تو در قضا گوید حدیث

Дар шариъат нест дастурӣ ки мо

در شریعت نیست دستوری که ما

Камтар аз ту шаҳ кунему пешво

کمتر از تو شه کنیم و پیشوا

Зини зарурати гӣҷ ва девона шудам

زین ضرورت گیج و دیوانه شدم

Лек дар ботини ҳамонам ки бидам

لیک در باطن همانم که بدم

Ақл ман ганҷаст ва ман вайрона ам

عقل من گنج‌ست و من ویرانه‌ام

Ганҷ агар пайдо кунам девона ам

گنج اگر پیدا کنم دیوانه‌ام

ӯст девона ки девона нашуд

اوست دیوانه که دیوانه نشد

Ин асасро дид ва дар хона нашуд

این عسس را دید و در خانه نشد

Дониши ман ҷавҳар омад на арз

دانش من جوهر آمد نه عرض

Ин баҳоӣ нест баҳр ҳар ғараз

این بهایی نیست بهر هر غرض

Кони қандами Нитсаатон шукрам

کان قندم‌، نیستان شکرم

Ҳам змн май равед ва ман ме хӯрам

هم ز من می‌روید و من می‌خورم

Илми тақлидӣ ва таълимӣаст он

علم تقلیدی و تعلیمی‌ست آن

Каз нФўр мустамеъ дорад фиғон

کز نفور مستمع دارد فغان

Чун паии дона на баҳр равшанӣаст

چون پی دانه نه بهر روشنی‌ست

Ҳамчуи толиби илми дунёии днист

همچو طالب‌علم دنیای دنی‌ست

Толиб илмаст баҳри ому хос

طالب علم است بهر عام و خاص

На ки то ёбад азин олами халос

نه که تا یابد ازین عالم خلاص

Ҳамчуи мӯшӣ ҳар тараф сӯрох кард

همچو موشی هر طرف سوراخ کرد

Чунк нураш ронад аз дар гуфт барад

چونک نورش راند از در گفت برد

Чунк сӯии дашту нураш раҳ набӯд

چونک سوی دشت و نورش ره نبود

Ҳам дар он зулмот ҷаҳдӣ ме намӯд

هم در آن ظلمات جهدی می‌نمود

Гар худояш пар диҳад пари хирад

گر خدایش پَر دهد‌، پر‌ خرد

Барраад аз мӯшӣ ва чун мурғони пурд

برهد از موشی و چون مرغان پرد

Вар наҷуед пар бимонад зери хок

ور نجوید پر‌، بمانَد زیر خاک

Ноумед аз рафтани роҳи смок

ناامید از رفتن راه سماک

Илми гуфторӣ ки он беҷон буд

علم گفتاری که آن بی جان بود

Ошиқ рӯй харидорон буд

عاشق روی خریداران بود

Гарчи бошад вақти баҳси илми зафт

گرچه باشد وقت بحث علم زفت

Чун харидораш набошад мард ва рафт

چون خریدارش نباشد مرد و رفت

Муштарии ман хдоист ӯ маро

مشتری من خدایست او مرا

намекашад боло ки аллоҳи уштурӣ

می‌کشد بالا که الله اشتری

Хунбҳоии ман ҷамоли зулҷалол

خون‌بهای من جمال ذوالجلال

Хунбҳои худ хӯрам касби ҳалол

خون‌بهای خود خورم کسب حلال

Ин харидорони муфлисро бҳл

این خریداران مفلس را بهل

Чаҳ харидорӣ кунад як мушти гул

چه خریداری کند یک مشت گِل‌؟

Гул махӯр гулро мхри гулро мҷу

گِل مخور گِل را مخر گِل را مجو

Зонк гул хораст доими зрдрў

زانک گِل‌خوار است دایم زردرو

Дил бихӯр то доимо бошӣ ҷавон

دل بخور تا دایما باشی جوان

Аз таҷаллии чеҳраи ?ут чун арғавон

از تجلی چهره‌ات چون ارغوان

ё раби ин бахшиш на ҳади кори мост

یا رب این بخشش نه حد کار ماست

Лутфи ту лутфи хФиро худ сазост

لطف تو لطف خفی را خود سزاست

Дасти гир аз дасти мо , моро бихар

دست گیر از دست ما، ما را بخر

Пардаро бар дору пардаи мо мдр

پرده را بر دار و پردهٔ ما مدر

Бози хари моро азин нафаси палид

باز خر ما را ازین نفس پلید

Кордаш то устихон мо расед

کاردش تا استخوان ما رسید

Аз чу мо бечорагони ин банди сахт

از چو ما بیچارگان این بند سخت

Кӣ кушояд эй шаҳ бетоҷу тахт

کی گشاید ای شه بی‌تاج و تخت

Ин чунин қуфли гаронро эй вдўд

این چنین قفل گران را ای ودود

Кӣ тавонад ҷуз ки фазл ту гушӯд

کی تواند جز که فضل تو گشود

Мо зи худ сӯй ту гардонем сар

ما ز خود سوی تو گردانیم سر

Чун тӯй аз мо ба мо наздиктар

چون توی از ما به ما نزدیکتر

Ин дуои ҳам бахшишу таълими тест

این دعا هم بخشش و تعلیم تست

Гарна дар гулхани гулистон аз чаҳ раст

گرنه در گلخن گلستان از چه رُست

Дар миёни хӯну рӯдаи фаҳму ақл

در میان خون و روده فهم و عقل

Ҷузи зи икром ту натавон кард нақл

جز ز اکرام تو نتوان کرد نقل

Аз ду пораи пиҳи ин нури равон

از دو پاره پیه این نور روان

Мавҷ нураш мезанад бар осмон

موج نورش می‌زند بر آسمان

Гӯшти пора ки забон омад азу

گوشت‌پاره که زبان آمد ازو

намеравад сайлоби ҳикмати ҳамчуи ҷӯ

می‌رود سیلاب حکمت همچو جو

Сӯии сӯрохӣ ки номаши гўшҳост

سوی سوراخی که نامش گوش‌هاست

То ббоғи ҷон ки миваи ши ҳўшҳост

تا به باغ جان که میوه‌ش هوش‌هاست

Шоҳи роҳи боғи ҷонҳо шаръ ӯст

شاه‌راه باغ جان‌ها شرع اوست

Боғ ва бустонҳои олам фаръ ӯст

باغ و بستان‌های عالم فرع اوست

Аслу сарчашма хушӣ онаст он

اصل و سرچشمهٔ خوشی آنست آن

Зуди тҷрии таҳтҳо алонҳор хон

زود تجری تحتها الانهار خوان