Чун яке ҳис дар равиш бикшод банд
چون یکی حس در روش بگشاد بند
Мо бқии ҳисҳо ҳама мубаддил шаванд
ما بقی حسها همه مبدل شوند
Чун яке ҳиси ғайр маҳсусот дид
چون یکی حس غیر محسوسات دید
Гашти ғайбӣ бар ҳамаи ҳисҳо падед
گشت غیبی بر همه حسها پدید
Чун зи ҷӯи ҷуст аз гилаи як гӯсфанд
چون ز جو جست از گله یک گوسفند
Пас паёпаии ҷумла зон сӯи брҷҳнд
پس پیاپی جمله زان سو برجهند
Гӯсфандон ҳаввостро барон
گوسفندان حواست را بران
Дар чаро аз ахрҷи алмръии чарон
در چرا از اخرج المرعی چران
То дар онҷои сунбулу райҳони чаранд
تا در آنجا سنبل و ریحان چرند
То ба гулзори ҳақоиқ раҳ баранд
تا به گلزار حقایق ره برند
Ҳар ҳаст пайғомбар ҳисҳо шавад
هر حست پیغامبر حسها شود
То якояки сӯии он ҷинат равад
تا یکایک سوی آن جنت رود
Ҳисҳо бо ҳис ту гӯйанд роз
حسها با حس تو گویند راز
Беҳақиқат безабон ва бе муҷоз
بی حقیقت بی زبان و بی مجاز
Кини ҳақиқати қобили тоўилҳост
کین حقیقت قابل تاویلهاست
Венаи таваҳҳуми мояи тхиилҳост
وین توهم مایه تخییلهاست
Он ҳақиқатро ки бошад аз аён
آن حقیقت را که باشد از عیان
Ҳеҷ тоўилӣ нагунҷад дар миён
هیچ تاویلی نگنجد در میان
Чунк ҳар ҳиси бандаи ҳис ту шуд
چونک هر حس بندهٔ حس تو شد
Мари фалакҳоро набошад аз ту бад
مر فلکها را نباشد از تو بد
Чунк даъвӣӣ равад дар малики пӯст
چونک دعویی رود در ملک پوست
Мағзи он кӣ буд қишр он ӯст
مغز آن کی بود قشر آن اوست
Чун танозӯъ дар фитад дар танги коҳ
چون تنازع در فتد در تنگ کاه
Дона он кист онро кун нигоҳ
دانه آن کیست آن را کن نگاه
Пас фалак қишрасту нури рӯҳи мағз
پس فلک قشرست و نور روح مغز
Ин падедаст он хФии зини рӯи млғз
این پدیدست آن خفی زین رو ملغز
Ҷисми зоҳир , рӯҳ махфӣ омадаст
جسم ظاهر، روح مخفی آمدست
Ҷисм ҳамчун остини ҷони ҳамчуи даст
جسم همچون آستین جان همچو دست
Бози ақл аз рӯҳи махфитар пурд
باز عقل از روح مخفیتر پرد
Ҳиси сӯии рӯҳи зутар раҳи барад
حس سوی روح زوتر ره برد
Ҷунбишии бинии бадоне зинда аст
جنبشی بینی بدانی زنده است
Ин ндонӣ ки зи ақл оканда аст
این ندانی که ز عقل آکنده است
То ки ҷунбишҳои мавзун сар кунад
تا که جنبشهای موزون سر کند
Ҷунбиши мисро ба дониш зар кунад
جنبش مس را به دانش زر کند
Зон муносиб омадани афъоли даст
زان مناسب آمدن افعال دست
Фаҳм ояд мари туро ки ақл ҳаст
فهم آید مر تو را که عقل هست
Рӯҳи ваҳй аз ақли пинҳонтар буд
روح وحی از عقل پنهانتر بود
Зонк ӯ ғайбӣаст ӯ зон сар буд
زانک او غیبیست او زان سر بود
Ақли Аҳмад аз касе пинҳон нашуд
عقل احمد از کسی پنهان نشد
Рӯҳи вҳиши мадрак ҳар ҷон нашуд
روح وحیش مدرک هر جان نشد
Рӯҳи ваҳйиро мносбҳост низ
روح وحیی را مناسبهاست نیز
Дар наёбади ақл кон омад азиз
در نیابد عقل کان آمد عزیز
Гуҳ ҷунун бинад гуҳӣ ҳайрон шавад
گه جنون بیند گهی حیران شود
Зонк мавқуфаст то ӯ он шавад
زانک موقوفست تا او آن شود
Чун муносибҳои афъоли Хизр
چون مناسبهای افعال خضر
Ақли Мӯсо буд дар дидаш кидир
عقل موسی بود در دیدش کدر
Номуносиб менамӯд афъол ӯ
نامناسب مینمود افعال او
Пеши Мӯсо чун набӯдаш ҳол ӯ
پیش موسی چون نبودش حال او
Ақли Мӯсо чун шавад дар ғайби банд
عقل موسی چون شود در غیب بند
Ақли мӯшӣ худ кист эй арҷманд
عقل موشی خود کیست ای ارجمند
Илми тақлидӣ буд баҳр фурухт
علم تقلیدی بود بهر فروخت
Чун биёбад муштарии хуш бар фурухт
چون بیابد مشتری خوش بر فروخت
Муштарии илм таҳқиқӣ ҳақаст
مشتری علم تحقیقی حقست
Доимои бозор ӯ бо равнақаст
دایما بازار او با رونقست
Лаб бибаста маст дар байъу шарӣ
لب ببسته مست در بیع و شری
Муштарӣ беҳад ки аллоҳи уштурӣ
مشتری بی حد که الله اشتری
Дарси одамро фириштаи муштарӣ
درس آدم را فرشته مشتری
Муҳаррами дарсаш на девасту парӣ
محرم درسش نه دیوست و پری
Одами анбӣҳми босамои дарси гӯ
آدم انبئهم باسما درس گو
Шарҳ кун асрори ҳақро мӯ ба мӯ
شرح کن اسرار حق را مو به مو
Ончунон касро ки кӯтаҳи байн буд
آنچنان کس را که کوتهبین بود
Дар тлўни ғарқ ва бетамкин буд
در تلون غرق و بی تمکین بود
Мӯш гуфтам зонк дар хокаст ҷоаш
موش گفتم زانک در خاکست جاش
Хок бошад мӯшро ҷои маош
خاک باشد موش را جای معاش
Роҳҳо донад вале дар зери хок
راهها داند ولی در زیر خاک
Ҳар тараф ӯ хокро кардаст чок
هر طرف او خاک را کردست چاک
Нафас мӯшӣ нест алои луқмаи ринд
نفس موشی نیست الا لقمهرند
Қадари ҳоҷати мӯшро ақлӣ диҳанд
قدر حاجت موش را عقلی دهند
Зонк бе ҳоҷати худованди азиз
زانک بی حاجت خداوند عزیز
наменабахшад ҳеҷ касро ҳеҷ чиз
مینبخشد هیچ کس را هیچ چیز
Гар набӯдӣ ҳоҷати олами замин
گر نبودی حاجت عالم زمین
НоФаридии ҳеҷ раби Алъоламин
نافریدی هیچ رب العالمین
Венаи замини музтариби муҳтоҷи кӯҳ
وین زمین مضطرب محتاج کوه
Гар набӯдӣ ноФаридии пари шиква
گر نبودی نافریدی پر شکوه
Вар набӯдӣ ҳоҷати афлоки ҳам
ور نبودی حاجت افلاک هم
Ҳафт гардуни ноўридӣ аз адам
هفت گردون ناوریدی از عدم
Офтобу моҳ ва ин асторгон
آفتاب و ماه و این استارگان
Ҷуз ба ҳоҷат кӣ падед омад аён
جز به حاجت کی پدید آمد عیان
Пас каманди ҳастҳо ҳоҷат буд
پس کمند هستها حاجت بود
Қадари ҳоҷати мардро олат диҳад
قدر حاجت مرد را آلت دهد
Пас бифзо ҳоҷат эй муҳтоҷи зуд
پس بیفزا حاجت ای محتاج زود
То баҷушад дар карами дарёии ҷӯад
تا بجوشد در کرم دریای جود
Ин гадоён бар раҳ ва ҳар мубтало
این گدایان بر ره و هر مبتلا
Ҳоҷати худ май намояди халқ ро
حاجت خود مینماید خلق را
Кӯрӣу шулӣу беморӣу дард
کوری و شلی و بیماری و درد
То азин ҳоҷат биҷунбад раҳми мард
تا ازین حاجت بجنبد رحم مرد
Ҳеҷ гуяд нон диҳед эй мардумон
هیچ گوید نان دهید ای مردمان
Ки маро моласт ва анбораст ва хон
که مرا مالست و انبارست و خوان
Чашм наниҳодаст ҳақ дар кўрмўш
چشم ننهادست حق در کورموش
Зонк ҳоҷат нест чашмаши баҳри нӯш
زانک حاجت نیست چشمش بهر نوش
наметавонад зист бечашму басар
میتواند زیست بی چشم و بصر
Фориғаст аз чашм ӯ дар хок тар
فارغست از چشم او در خاک تر
Ҷузи бдздӣ ӯ бурун ноед зи хок
جز بدزدی او برون ناید ز خاک
То кунад холиқ аз он дуздяши пок
تا کند خالق از آن دزدیش پاک
Баъд аз он пар ёбад ва мурғӣ шавад
بعد از آن پر یابد و مرغی شود
Чун млоики ҷониб гардун равад
چون ملایک جانب گردون رود
Ҳар замон дар гулшани шукри худо
هر زمان در گلشن شکر خدا
ӯ бар оради ҳамчуи булбули сад наво
او بر آرد همچو بلبل صد نوا
К-эии раҳонандаи маро аз васфи зишт
کای رهاننده مرا از وصف زشت
эйкунанда дӯзахиро ту биҳишт
ای کننده دوزخی را تو بهشت
Дар яке пиҳӣ наҳй ту равшанӣ
در یکی پیهی نهی تو روشنی
Устихониро диҳии самъ эй ғанӣ
استخوانی را دهی سمع ای غنی
Чаҳ таъаллуқи он маъониро ба ҷисм
چه تعلق آن معانی را به جسم
Чаҳ таъаллуқи фаҳми ашёро ба исм
چه تعلق فهم اشیا را به اسم
Лафз чун вкрст ва маънӣ тоираст
لفظ چون وکرست و معنی طایرست
Ҷисми ҷӯйу рӯҳ об соираст
جسم جوی و روح آب سایرست
ӯ равонаст ва ту гӯйӣ воқифаст
او روانست و تو گویی واقفست
ӯ давонаст ва ту гӯйии ъокФст
او دوانست و تو گویی عاکفست
Гар набинӣ сайри об аз чокҳо
گر نبینی سیر آب از چاکها
Чист бар ваии нав ба нави хошокҳо
چیست بر وی نو به نو خاشاکها
Ҳаст хошоки ту сӯратҳои фикр
هست خاشاک تو صورتهای فکر
Нави бнў дар мерасад ашколи бикр
نو بنو در میرسد اشکال بکر
Рӯй обу ҷӯии фикри андари равиш
روی آب و جوی فکر اندر روش
Нест бе хошоки маҳбӯбу ваҳш
نیست بی خاشاک محبوب و وحش
Қишрҳо бар рӯй ин оби равон
قشرها بر روی این آب روان
Аз смори боғ ғайбӣ шуд давон
از ثمار باغ غیبی شد دوان
Қишрҳоро мағзи андари боғи ҷӯ
قشرها را مغز اندر باغ جو
Зонк об аз боғ меояд ба ҷӯ
زانک آب از باغ میآید به جو
Гар набинӣ рафтани оби ҳаёт
گر نبینی رفتن آب حیات
Бингар андари ҷӯй ва ин сайри набот
بنگر اندر جوی و این سیر نبات
Об чун анба тар ояд дар гузар
آب چون انبُهتر آید در گذر
Зу кунад қишри сувари зутар гузар
زو کند قشر صور زوتر گذر
Чун бғоит тез шуд ин ҷӯи равон
چون بغایت تیز شد این جو روان
Ғам напояд дар замири орифон
غم نپاید در ضمیر عارفان
Чун бғоити ммтлӣ буду шитоб
چون بغایت ممتلی بود و شتاب
Пас нагунҷед андрўи ало ки об
پس نگنجید اندرو الا که آب