Баъди моҳӣ чун расиданди он тараф

بعد ماهی چون رسیدند آن طرف

Бе навои эшон сутурон бе алаф

بی‌نوا ایشان ستوران بی علف

Рӯстои байн ки аз бднитӣ

روستایی بین که از بدنیتی

намекунад баъди аллтёи волтӣ

می‌کند بعد اللتیا والتی

Рӯй пинҳон мекунад зишони буруз

روی پنهان می‌کند زیشان به روز

То сӯии боғаши бнгшоинди пўз

تا سوی باغش بنگشایند پوز

Ончунон рӯ ки ҳамаи зарқ ва шараст

آنچنان رو که همه زرق و شرست

Аз мусулмонони ниҳони аўлитрст

از مسلمانان نهان اولیترست

Рӯйҳо бошад ки девон чун магас

رویها باشد که دیوان چون مگس

Бар сараш бинишаста бошанд чун ҳрс

بر سرش بنشسته باشند چون حرس

Чун бибинӣ рӯй ӯ дар ту Фтнд

چون ببینی روی او در تو فتند

ё мубини он рӯ чу дидӣ хуш маханд

یا مبین آن رو چو دیدی خوش مخند

Дар чунон рӯй хабиси осӣа

در چنان روی خبیث عاصیه

Гуфт яздони нсФъни болносиаҳ

گفت یزدان نسفعن بالناصیه

Чун бпрсиднду хона ш ёфтанд

چون بپرسیدند و خانه‌ش یافتند

Ҳамчуи хуишони сӯй дар бишитофтанд

همچو خویشان سوی در بشتافتند

Дар фурӯи бастанди аҳли хона аш

در فرو بستند اهل خانه‌اش

Хоҷа шуд зини кжрўии девона вааш

خواجه شد زین کژروی دیوانه‌وش

Лек ҳангоми дуруштӣ ҳам набӯд

لیک هنگام درشتی هم نبود

Чун дар афтодӣ бачаи тезӣ чаҳ суд

چون در افتادی به چَه تیزی چه سود

Бар дараш монданди эшон панҷ рӯз

بر درش ماندند ایشان پنج روز

Шаби бсрмои рӯзи худ хўршидсўз

شب به سرما روز خود خورشیدسوز

На зи ғифлат буд мондан на харӣ

نه ز غفلت بود ماندن نه خری

Блак буд аз изтирор ва бе харӣ

بلک بود از اضطرار و بی‌خری

Бо лӣимони бастаи некони зи изтирор

با لئیمان بسته نیکان ز اضطرار

Шер мурдорӣ хӯрд аз ҷўъи зор

شیر مرداری خورد از جوع زار

ӯ ҳаме дидаш ҳаме кардаш салом

او همی‌دیدش همی‌کردش سلام

Ки фалонами ман маро инаст ном

که فلانم من مرا اینست نام

Гуфт бошад ман чаҳ донам ту ке

گفت باشد من چه دانم تو کیی

ё палидӣ ё қарини поке

یا پلیدی یا قرین پاکیی

Гуфт ин дам бо қиёмат шуд шабиҳ

گفت این دم با قیامت شد شبیه

То бародар шуд иФри ман ахиаҳ

تا برادر شد یفر من اخیه

Шарҳ мекардаш ки ман онам ки ту

شرح می‌کردش که من آنم که تو

Лӯтҳо хӯрдӣ з хон ман дўтў

لوتها خوردی ز خوان من دوتو

Он фалони рӯзати харидами он матоъ

آن فلان روزت خریدم آن متاع

Кули сари ҷоўзи алоснини шоъ

کل سر جاوز الاثنین شاع

Сари меҳри мо шнидстнди халқ

سِرّ مهر ما شنیدستند خلق

Шарм дорад рӯ чу неъмат хӯрд ҳалқ

شرم دارد رو چو نعمت خورد حلق

ӯ ҳаме гуфташ чаҳ гӯйии тараот

او همی‌گفتش چه گویی تُرَّهات

На туро донам на номи ту на ҷот

نه تو را دانم نه نامِ تو نه جات

Панҷумин шаби абр ва боронӣ гирифт

پنجمین شب ابر و بارانی گرفت

Космон аз боришаш дорад шигифт

کاسمان از بارشش دارد شگفت

Чун расед он корди андари устихон

چون رسید آن کارد اندر استخوان

Ҳалқа зад хоҷа ки меҳтарро бихон

حلقه زد خواجه که مهتر را بخوان

Чун бсд алҳоҳ омад сӯй дар

چون به صَد الحاح آمد سوی در

Гуфт охир чист эй ҷони падар

گفت آخر چیست ای جان پدر

Гуфт ман он ҳақҳо бгзоштм

گفت من آن حقها بگذاشتم

Тарк кардам онч май пиндоштам

ترک کردم آنچ می‌پنداشتم

Панҷ сола ранҷ дидам панҷ рӯз

پنج‌ساله رنج دیدم پنج روز

Ҷони мискинами дарин гармоу сӯз

جان مسکینم درین گرما و سوز

Як ҷафо аз хеш ва аз ёру табор

یک جفا از خویش و از یار و تبار

Дар гаронӣ ҳаст чун сесад ҳазор

در گرانی هست چون سیصد هزار

Зонк дил наниҳод бар ҷавру ҷафоаш

زانک دل ننهاد بر جور و جفاش

Ҷонаши хугар буд бо лутфу вафоаш

جانش خوگر بود با لطف و وفاش

Ҳарчӣ бар мардуми бало ва шиддатаст

هرچه بر مردم بلا و شدتست

Ин яқини дон каз хилоф одатаст

این یقین دان کز خلاف عادتست

Гуфт эй хуршеди меҳрат дар завол

گفت ای خورشید مهرت در زوال

Гар ту хӯнам рехтӣ кардам ҳалол

گر تو خونم ریختی کردم حلال

Имшаби борон ба мо даҳ гӯша Эй

امشب باران به ما ده گوشه‌ای

То биёбӣ дар қиёмати тӯша Эй

تا بیابی در قیامت توشه‌ای

Гуфт як гӯшаи сети он боғбон

گفت یک گوشه‌ست آن باغبان

Ҳаст ӣнҷои гургро ӯ посбон

هست اینجا گرگ را او پاسبان

Дар кафши тиру камон аз баҳри гург

در کفش تیر و کمان از بهر گرگ

То занад гар ояд он гурги сутург

تا زند گر آید آن گرگ سترگ

Гар ту он хизмат кунӣ ҷои он тест

گر تو آن خدمت کنی جا آنِ تُست

Варна ҷои дайгарии фармои ҷуст

ورنه جای دیگری فرمای جُست

Гуфт сад хизмат кунам ту ҷои даҳ

گفت صد خدمت کنم تو جای ده

Он камону тир дар кафами буна

آن کمان و تیر در کفم بنه

Ман нхспми ҳорсӣ руз кунам

من نخسپم حارسی رز کنم

Гар бар оради гурги сари тираши занам

گر بر آرد گرگ سَر، تیرش زنم

Баҳр ҳақ магузорам имшаб эй дўдл

بهر حق مگذارم امشب ای دودل

Оби борон бар сар ва дар зери гул

آب باران بر سر و در زیر گل

Гӯшае холӣ шуд ва ӯ бо аёл

گوشه‌ای خالی شد و او با عیال

Рафт онҷои ҷои танг ва бе маҷол

رفت آنجا جای تنگ و بی مجال

Чун малах бар ҳамдигар гашта савор

چون ملخ بر همدگر گشته سوار

Аз наҳифи сайли андари кунҷи ғор

از نهیب سیل اندر کنج غار

Шаби ҳамаи шаби ҷумлаи гӯйон эй худо

شب همه شب جمله گویان ای خدا

Ин сазои мо сазои мо сазо

این سزای ما سزای ما سزا

Ин сазоӣ онк шуд ёри хасон

این سزای آنکِ شد یار خسان

ё касе кард аз барои нокасон

یا کسی کرد از برای ناکسان

Ин сазои онки андари тамаъи хом

این سزای آنکِ اندر طمْعِ خام

Тарк гуяд хизмати хоки киром

ترک گوید خدمت خاک کرام

Хоки покони лӣсӣу деворашон

خاک پاکان لیسی و دیوارشان

Беҳтар аз ому рузу гулзорашон

بهتر از عام و رز و گلزارشان

Бандаи як марди равшани дили шӯй

بندهٔ یک مرد روشن‌دل شوی

Ба ки бар фарқи сари шоҳон рӯй

به که بر فرق سر شاهان روی

Аз мулӯки хоки ҷузи бонги дуҳул

از ملوک خاک جز بانگ دهل

Ту нахоҳӣ ёфт эй пайки сбл

تو نخواهی یافت ای پیک سبل

Шаҳрёни худ раҳи занони нисбати брўҳ

شهریان خود ره‌زنان نسبت به روح

Рӯстоӣ кист гӣҷ ва бе футуҳ

روستایی کیست گیج و بی فتوح

Ин сазои онк бе тадбири ақл

این سزای آنکِ بی تدبیر عقل

Бонг ғӯлӣ омадаш багазед нақл

بانگ غولی آمدش بگزید نقل

Чун пушаймонии з дил шуд то шғоФ

چون پشیمانی ز دل شد تا شغاف

Зон сипас судӣ надорад эътироф

زان سپس سودی ندارد اعتراف

Он камону тири андари даст ӯ

آن کمان و تیر اندر دست او

Гургро ҷӯёни ҳамаи шаби сӯи бсў

گرگ را جویان همه شب سو بسو

Гург бар ваии худ мусаллат чун шарар

گرگ بر وی خود مسلط چون شرر

Гурги ҷӯёну зи гург ӯ бе хабар

گرگ جویان و ز گرگ او بی‌خبر

Ҳар пашша ҳар кейк чун гиреҳгӣ шуда

هر پشه هر کیک چون گرگی شده

Андари он вайронаи шан захмӣ зада

اندر آن ویرانه‌شان زخمی زده

Фурсати он пашша рондан ҳам набӯд

فرصت آن پشه راندن هم نبود

Аз наҳифи ҳамлаи гурги ънўд

از نهیب حملهٔ گرگ عنود

То набояд гург осебӣ занад

تا نباید گرگ آسیبی زند

Рӯстои риши хоҷа бар кунад

روستایی ریش خواجه بر کند

Ин чунин дандони кунон то нимшб

این چنین دندان‌کنان تا نیمشب

Ҷонишон аз ноф меомад ба лаб

جانشان از ناف می‌آمد به لب

Ногаҳони тимсоли гурги ҳашта Эй

ناگهان تمثال گرگ هشته‌ای

Сар бар оварад аз фарози пушта Эй

سر بر آورد از فراز پشته‌ای

Тирро бикшод он хоҷаи зи шаст

تیر را بگشاد آن خواجه ز شست

Зад бар он ҳайвон ки то афтод паст

زد بر آن حیوان که تا افتاد پست

Андари афтодани зи ҳайвони боди ҷуст

اندر افتادن ز حیوان باد جست

Рӯстоӣ ҳои карду кӯфти даст

روستایی های کرد و کوفت دست

Ноҷўомрдо ки хркраҳ манаст

ناجوامردا که خرکرهٔ منست

Гуфт на ин гург чун оҳрмнст

گفت نه این گرگ چون آهرمنست

Андрўи ашкол гиреҳгӣ зоҳираст

اندرو اشکال گرگی ظاهرست

Шакл ӯ аз гиреҳгӣ ӯ мухбираст

شکل او از گرگی او مخبرست

Гуфт на бодӣ ки ҷуст аз фараҷи вай

گفت نه بادی که جست از فَرْج وی

намешиносам ҳамчунонк обии з май

می‌شناسم همچنانک آبی ز می

Куштае хркраҳамро дар риёз

کشته‌ای خرکره‌ام را در ریاض

Ки мабодат басти ҳаргизи зи инқибоз

که مبادت بسط هرگز ز انقباض

Гуфт некӯтар тафаҳҳус кун шабаст

گفت نیکوتر تفحص کن شبست

Шахсҳо дар шаби зи нозири мҳҷбст

شخصها در شب ز ناظر محجبست

Шаб ғалат бинмоеду мубаддили басӣ

شب غلط بنماید و مبدل بسی

Дид соиб шаб надорад ҳар касе

دید صایب شب ندارد هر کسی

Ҳам шаб ва ҳам абр ва ҳам борони жарф

هم شب و هم ابر و هم باران ژرف

Ин се торикии ғалати оради шигарф

این سه تاریکی غلط آرد شگرف

Гуфт он бар ман чу рӯз равшанаст

گفت آن بر من چو روز روشنست

намешиносам бод хркраҳ манаст

می‌شناسم باد خرکرهٔ منست

Дар миёни бист боди он бод ро

در میان بیست باد آن باد را

намешиносам чун мусофири зод ро

می‌شناسم چون مسافر زاد را

Хоҷа бар ҷуст ва биёмад ношкФт

خواجه بر جست و بیامد ناشکفت

Рӯстоиро гиребонаш гирифт

روستایی را گریبانش گرفت

Кобула таррор шед оварда Эй

کابله طرار شید آورده‌ای

Бангу афюн ҳар ду бо ҳам хӯрда Эй

بنگ و افیون هر دو با هم خورده‌ای

Дар се торикии шиносии боди хар

در سه تاریکی شناسی بادِ خَر

Чун ндонӣ мари маро эй хираи сар

چون ندانی مر مرا ای خیره‌سر

Онк донад нимшби гӯсола ро

آنک داند نیمشب گوساله را

Чун надонад ҳамраҳи даҳ сола ро

چون نداند همره ده‌ساله را

Хештанро ориф ва вола кунӣ

خویشتن را عارف و واله کنی

Хок дар чашми мурувват май занӣ

خاک در چشم مروت می‌زنی

Ки маро аз хеши ҳам огоҳ нест

که مرا از خویش هم آگاه نیست

Дар дилами гнҷои ҷуз аллоҳ нест

در دلم گنجای جز الله نیست

Онч дай хӯрдам аз онам ёд нест

آنچ دی خوردم از آنم یاد نیست

Ин дил аз ғайри таҳайюр шод нест

این دل از غیر تحیر شاد نیست

Оқилу маҷнӯни ҳақами ёди ор

عاقل و مجنون حقم یاد آر

Дар чунин бе хешем маъзӯри дор

در چنین بی‌خویشیم معذور دار

Онк мурдорӣ хӯрд яъне набед

آنک مرداری خورد یعنی نبید

Шаръ ӯро сӯй маъзӯрон кашид

شرع او را سوی معذوران کشید

Масту бунагиро талоқ ва байъ нест

مست و بنگی را طلاق و بیع نیست

Ҳамчу Тифласт ӯ муъофу мътқист

همچو طفلست او معاف و معتقیست

Масте коед зи буии шоҳи фард

مستیی کاید ز بوی شاه فرد

Сад хам май дар сару мағз он накард

صد خم می در سر و مغز آن نکرد

Пас бирав таклиф чун бошад раво

پس برو تکلیف چون باشد روا

Асби соқити гашт ва шуд бедасту по

اسب ساقط گشت و شد بی دست و پا

Бор кӣ наад дар ҷаҳони хркраҳ ро

بار کی نهد در جهان خرکره را

Дарс кӣ диҳад порсии бўмраҳ ро

درس کی دهد پارسی بومره را

Бор бар гиранд чун омад ърҷ

بار بر گیرند چون آمد عرج

Гуфт ҳақи лӣси алии алоъмии ҳараҷ

گفت حق لیس علی الاعمی حرج

Сӯии худ аъамӣ шудам аз ҳақи басир

سوی خود اعمی شدم از حق بصیر

Пас муъофам аз қалил ва аз касӣр

پس معافم از قلیل و از کثیر

Лофи дарвешии занӣ ва бе худӣ

لاف درویشی زنی و بی‌خودی

Ҳои ҳўии мастёни эзадӣ

های هوی مستیان ایزدی

Ки заминро ман надонам зи осмон

که زمین را من ندانم ز آسمان

Имтиҳонат кард ғайрати имтиҳон

امتحانت کرد غیرت امتحان

Боди хркраҳи чунин расвоат кард

باد خرکره چنین رسوات کرد

Ҳастӣ нафии туро исбот кард

هستی نفی تو را اثبات کرد

Ин чунин расво кунад ҳақ шед ро

این چنین رسوا کند حق شید را

Ин чунин гирад рамидаи сайд ро

این چنین گیرد رمیده‌صید را

Сад ҳазорон имтиҳонаст эй писар

صد هزاران امتحانست ای پسر

Ҳар ки гуяд ман шудам сарҳанг дар

هر که گوید من شدم سرهنگ در

Гар надонад омма ӯро зи имтиҳон

گر نداند عامه او را ز امتحان

Пухтагони роҳи ҷӯяндаши нишон

پختگانِ راه جویندش نشان

Чун кунад даъвии хайётии хасӣ

چون کند دعویِ خیاطی خسی

Афканд дар пеш ӯ шаҳи атласӣ

افکند در پیش او شه اطلسی

Ки бабри инро бғлтоқи фарох

که ِببُر این را بغلطاق فراخ

зи имтиҳон пайдо шавад ӯро ду шох

ز امتحان پیدا شود او را دو شاخ

Гар набӯдӣ имтиҳон ҳар бадӣ

گر نبودی امتحان هر بدی

Ҳар мхнс дар вғои рустами бадӣ

هر مخنث در وغا رستم بدی

Худ мхнсро зираи пӯшидаи гир

خود مخنث را زره پوشیده گیر

Чун бибинад захм гардад чун асир

چون ببیند زخم گردد چون اسیر

Масти ҳақи ҳушёр чун шуд аз дбўр

مست حق هشیار چون شد از دبور

Маст ҳақ ноед ба худ то нафхи сувар

مست حق ناید به خود تا نفخ صور

Бодаи ҳақ рост бошад бе дурӯғ

بادهٔ حق راست باشد بی دروغ

Дуғ хӯрдӣ дуғ хӯрдӣ дуғи дуғ

دوغ خوردی دوغ خوردی دوغ دوغ

Сохтӣ худро ҷунайду боязид

ساختی خود را جنید و بایزید

Рӯ ки нашиносам табарро аз калид

رو که نشناسم تبر را از کلید

Бдргӣу мнблӣу ҳирсу оз

بدرگی و منبلی و حرص و آز

Чун кунӣ пинҳони бшид эй мкрсоз

چون کنی پنهان بشید ای مکرساز

Хешро Мансур ҳаллоҷӣ кунӣ

خویش را منصور حلاجی کنی

Оташӣ дар пунбаи ёрони занӣ

آتشی در پنبهٔ یاران زنی

Ки бншносми умр аз бўлҳб

که بنشناسم عمر از بولهب

Боди кара худ шиносам нимшб

باد کرهٔ خود شناسم نیمشب

эй харии кин аз ту хар бовар кунад

ای خری کین از تو خر باور کند

Хешро баҳри ту кӯр ва кар кунад

خویش را بهر تو کور و کر کند

Хешро аз раҳи равони камтари шимур

خویش را از ره‌روان کمتر شمر

Ту ҳарифи раҳи районе гуҳ махӯр

تو حریف ره‌ریانی گُه مخور

Бози пар аз шед сӯй ақл тоз

بازپر از شید سوی عقل تاز

Кӣ пурд бар осмони пари муҷоз

کی پرد بر آسمان پر مجاز

Хештанро ошиқи ҳақи сохтӣ

خویشتن را عاشق حق ساختی

Ишқ бо деви сиёҳии бохтӣ

عشق با دیو سیاهی باختی

Ошиқу маъшӯқро дар растхез

عاشق و معشوق را در رستخیز

Ду бадв банданду пеши оранди тез

دو بدو بندند و پیش آرند تیز

Ту чаҳ худро гӣҷ ва бе худ карда Эй

تو چه خود را گیج و بی‌خود کرده‌ای

Хӯни рузи кӯи хӯни моро хӯрда Эй

خون رز کو خون ما را خورده‌ای

Рӯ ки нашиносам туро аз ман бҷаҳ

رو که نشناسم تو را از من بجه

Ориф бехешаму буҳлули даҳ

عارف بی‌خویشم و بهلول ده

Ту таваҳҳум мекунӣ аз қурби ҳақ

تو توهم می‌کنی از قرب حق

Ки тибқгар давр набӯд аз тибқ

که طبق‌گر دور نبود از طبق

Ин наме бинӣ ки қурби авлиё

این نمی‌بینی که قرب اولیا

Сад каромат дораду кору киё

صد کرامت دارد و کار و کیا

Оҳан аз Довӯд мумӣ ме шавад

آهن از داوود مومی می‌شود

Мум дар дастат чу оҳан май буд

موم در دستت چو آهن می‌بود

Қурби халқу ризқ бар ҷумлаи сети ом

قرب خلق و رزق بر جمله‌ست عام

Қурби ваҳй ишқ доранд ин киром

قرب وحی عشق دارند این کرام

Қурб бар анвоъ бошад эй падар

قرب بر انواع باشد ای پدر

намезанад хуршед бар кҳсору зар

می‌زند خورشید بر کهسار و زر

Лек қурбӣ ҳаст бо зар шед ро

لیک قربی هست با زر شید را

Ки аз он огаҳ набошад бед ро

که از آن آگه نباشد بید را

Шохи хушк ватар қариби офтоб

شاخ خشک و تر قریب آفتاب

Офтоб аз ҳар ду кӣ дорад ҳиҷоб

آفتاب از هر دو کی دارد حجاب

Лек кӯи он қурбати шохи трӣ

لیک کو آن قربت شاخ طری

Ки смори пухта аз вай май хурӣ

که ثمار پخته از وی می‌خوری

Шохи хушк аз қурбати он офтоб

شاخ خشک از قربت آن آفتاب

Ғайри зутар хушки гаштан гӯ биёб

غیر زوتر خشک گشتن گو بیاب

Ончунон мастӣ мабош эй бе хирад

آنچنان مستی مباش ای بی‌خرد

Ки ба ақл ояд пушаймонӣ хӯрд

که به عقل آید پشیمانی خورد

Блак аз он мисатон ки чун май ме хуранд

بلک از آن مستان که چون می می‌خورند

Ақлҳои пухта ҳасрат ме баранд

عقلهای پخته حسرت می‌برند

эй гирифтаи ҳамчуи гурбаи мӯши пер

ای گرفته همچو گربه موش پیر

Гар аз он май ширгирии шери гир

گر از آن می شیرگیری شیر گیر

эй бихӯрада аз хаёлии ҷоми ҳеҷ

ای بخورده از خیالی جام هیچ

Ҳамчуи мисатони ҳақоиқ бар мапӣч

همچو مستان حقایق بر مپیچ

Май Фтии ин сӯ ва он сӯи масти вор

می‌فتی این سو و آن سو مست‌وار

эй ту ин сӯ нестат зон сӯи гузор

ای تو این سو نیستت زان سو گذار

Гар бидон сӯи роҳи ёбии баъд аз он

گر بدان سو راه یابی بعد از آن

Гуҳи бад-ӣни сӯ гуҳ бидон сӯ сар фишон

گه بدین سو گه بدان سو سر فشان

Ҷумлаи ин сӯе аз он сӯ гап мазан

جمله این سویی از آن سو گپ مزن

Чун надории марги ҳарза ҷон макун

چون نداری مرگ هرزه جان مکن

Он хзрҷон каз аҷал наҳаросад ӯ

آن خضرجان کز اجل نهراسد او

Шояд ар махлуқро нашносад ӯ

شاید ار مخلوق را نشناسد او

Ком аз завқи таваҳҳум хуш кунӣ

کام از ذوق توهم خوش کنی

Дар дамӣ дар хики худ париш кунӣ

در دمی در خیک خود پرش کنی

Пас ба як сӯзани тиҳии гардии зи бод

پس به یک سوزن تهی گردی ز باد

Ин чунин фарбеҳи тан оқил мабод

این چنین فربه تن عاقل مباد

Кӯзаҳосозӣ зи барфи андари што

کوزه‌ها سازی ز برف اندر شتا

Кӣ кунад чун об бинад он вафо

کی کند چون آب بیند آن وفا